.Mikolajewska   ●   Mahabharata

Księga I ● Adi Parva

Księga II ● Sabha Parva

Mahabharata

opowiada

Barbara Mikołajewska

Księga I, Adi Parva (w jedenastu opowieściach)

Księga II, Sabha Parva (w pięciu opowieściach)

Napisane na podstawie Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

2. The Book of the Assembly Hall,

w angielskim tłumaczeniu z sanskrytu J.A.B. van Buitenen,

The University of Chicago Press.

The Lintons’ Video Press

New Haven, CT, USA

2007, 2017

Copyright © 2007, 2017 by B. Mikolajewska.

All rights reserved.

Technical and editorial advisor: F.E.J. Linton.

e-mail inquiries: tlvpress @ yahoo.com

Made in the United States of America.

History: First episodes posted 2003 to former Worldnet site

http://b.mikolajewska.home.att.net/booknook/Mahabharata/.

New episodes, addenda and corrigenda now post irregularly

to: http://b.mikolajewska.tlvp.net/booknook/Mahabharata/.

Typography and page layout achieved in Microsoft Word.

Realized as mobi ebook using calibre E-book management.

Published in the United States in 2007 and

converted to ebook format in 2017 by

The  Lintons’  Video  Press

New Haven, CT

USA

ISBN-10: 1-929865-34-1 (paper)

ISBN-13: 978-1-929865-34-5 (paper)

ISBN-10: 1-929865-44-9 (mobi)

ISBN-13: 978-1-929865-44-4 (mobi)

Spis treści

Słowo od opowiadającego

Księga I (Adi Parva)

Synopsis

Opowieść 1: Rytualna masakra wężów króla Dźanamedźaja

Opowieść 2: Dynastia księżycowa

Opowieść 3: Grzech króla Mahabhisy

Opowieść 4: Ziarna namiętności

Opowieść 5: Płonący pałac Pandawów

Opowieść 6: Narodziny pięknej Draupadi

Opowieść 7: Obrona przed skutkami żądzy i gniewu

Opowieść 8: Pięciu mężów Draupadi

Opowieść 9: Zdobycie władzy przez Króla Prawa

Opowieść 10: Obrona przed skłócającą erotyczną miłością

Opowieść 11: Walka z bogami o Las Khandawa

Księga II (Sabha Parva)

Synopsis

Opowieść 12: Budowanie Imperium Króla Prawa

Opowieść 13: Zadedykowanie ofiary koronacyjnej Krysznie

Opowieść 14: Upadek Króla Prawa

Opowieść 15: Triumf żądzy i przemocy

Opowieść 16: Zapowiedź zagłady Bharatów

Dodatki

Aneks: Pierwsze pokolenia potomków Brahmy i Dakszy

Słowniczek Mahabharaty (księgi I i II)

Indeks imion

Słowo od opowiadającego

Mahabharata, wielka hinduska epika, napisana w oryginale w sanskrycie przez mitycznego mędrca-ascetę Wjasę, ma za sobą długą tradycję „bycia opowiadaną” i dlatego istnieje wiele różnych Mahabharat. Przez długi okres czasu była komunikowana z ust do ust i stąd nawet różne wersje sanskryckie nie są jednolite i istnieją między nimi istotne różnice. Cykliczne odkrywanie Mahabharaty przez świat zachodni doprowadziło do szeregu prób przetłumaczenia tekstu sanskryckiego na języki zachodnie i udostępnienie jej czytelnikowi. Próby te nie zniszczyły jednak tradycji opowiadania Mahabharaty, gdyż tekst profesjonalnie tłumaczony pozostaje ciągle polem dla profesjonalisty, będąc trudny do czytania i wypełniony ogromna ilością pozornie ze sobą niepowiązanych opowiadań, dygresji, pouczeń skupionych wokół głównego wątku, którym jest konflikt Kaurawów z Pandawami, doprowadzający do apokaliptycznej, wyniszczającej cały wszechświat wojny, z której jednak dzięki interwencji i opiece boskiej rodzi się nowy wszechświat. Co więcej, Mahabharata jest ciągle przedmiotem sporów teologicznych.

Przystępując do pracy nad Mahabharatą, przyjęłam świecki punkt widzenia, gdyż występujące w niej powiązanie braterskiego konfliktu z boską interwencją oraz z rozpadaniem się i tworzeniem całego wszechświata dało mi nadzieję na znalezienie w niej materiałów do moich własnych studiów, zainspirowanych przez współczesną antropologię kulturową, która poprzez studiowanie tekstów religijnych szuka wyjaśnienia genezy i funkcjonowania ludzkiej kultury. W świetle współczesnej antropologii tekst religijny powstaje i na swój sposób opisuje powtarzające się mechanizmy społeczne, które niszczą i tworzą ludzką kulturę, i budując religijne idee i instytucje (jak ryt ofiarny), próbuje te mechanizmy kontrolować. W tym ujęciu tekst religijny odzyskuje więc swój utracony kontekst empiryczny, z którego wyrasta i do którego się odnosi. Jest traktowany jako podlegająca krytyce teoria kultury, będąc równocześnie jej istotną częścią. W ten sposób, krytyka przenosi się z samej idei boga na jej rolę w tworzeniu, utrzymywaniu, ewolucji i upadku ludzkiej kultury.

Moje spojrzenie na Mahabharatę zostało zainspirowane przez antropologię kulturową, rozwiniętą przez francuskiego krytyka literackiego René Girarda. Pozwoliła mi ona dostrzec w Mahabharacie zwartą całość, opisującą mechanizm powstawania, upadku i funkcjonowania tzw. ofiarniczego systemu kulturowego, bazującego na wierze w leczniczą moc rytuału ofiarnego i w boskie pochodzenie wszechświata. W świetle girardowskiej antropologii Mahabharata dostarcza opisu hinduskiego systemu kulturowego, który jest wysoce świadomy swej genezy i funkcjonowania i niesie w sobie ogromny ładunek moralny o znaczeniu uniwersalnym, gdyż przedmiotem jego głównej troski jest tworzenie i zapobieganie upadkowi autorytetu Prawa (dharmy), czyli świata wartości i powinności, który jest tym, co utrzymuje równowagę we wszechświecie. Z drugiej jednak strony jest to system zamknięty, który nie potrafi wyjść w swej samoanalizie poza czynnik, który go tworzy, czyli poza pojęcie Kryszny (Kriszny), Najwyższego Boga, który narodził się na ziemi Człowiekiem i pozostaje dla systemu Największą Tajemnicą.

Girardowska antropologia kulturowa z kolei dostarcza narzędzi do analizy nie tylko wewnętrznej dynamiki ofiarniczego systemu, lecz również jego powstania, widząc jego źródło w mimetycznym prawie rządzącym interakcjami wśród braci lub bliskich przyjaciół, którzy dzielą te same cele i przedmioty pragnień. Wynikająca z działania mimetycznego prawa żądza, zawiść i gniew, mają daleko idące konsekwencje na poziomie społecznym. W giradowskim ujęciu wzajemne przeniknie się wyobrażeń religijnych z opisem takich mimetycznych interakcji jest nie tylko cechą starożytnych tekstów religijnych, lecz również naturalną cechą realnych stosunków międzyludzkich, z których religijne wyobrażenia się wyłaniają, których funkcjonowaniem rządzą i przez które są następnie niszczone, rozpoczynając nowy cykl wiecznie powracającego ofiarniczego systemu.

Mahabharata jest dziełem wielu pokoleń starożytnych anonimowych mędrców i mówi się, że zostało w niej zawarte wszystko. Trudno więc czynić jakieś podsumowania szczególnie na początku, zanim zastanie opowiedziana do końca. Zostawmy więc podsumowania na koniec. Na początku stwierdźmy jedynie, że Mahabharata jest książką o wielkich namiętnościach i o tym, jak namiętności te niszczą poszczególne jednostki, determinują losy królestw i losy całego wszechświata, czyli o tym, co René Girard nazywał skłócającą mimesis. Z drugiej strony Mahabharata jest książką o wyłanianiu się rzeczywistości normatywnej dharmy (Prawa), zwanej również po prostu religią, która poskramiając rządzące interakcjami namiętności i kontrolując je, leży u podłoża porządku społecznego, zapewniając sprawne funkcjonowanie jednostki, królestwa, wszechświata, czyli o odkrywaniu tego, co René Girard nazywał imperatywną mimesis. Wyłanianie się autorytetu dharmy jest zarówno dla Mahabharaty, jak i dla każdego ofiarniczego systemu kulturowego największą tajemnicą, wyjaśnianą boską interwencją. Interwencji Najwyższego Boga wymaga nie tylko wprowadzenie tego, co Girard nazywał imperatywną mimesis, czyli wolą czynienia czegoś w imię wyższego dobra, lecz również cykliczne odnawianie jej autorytetu, gdy ulega ona równie cyklicznie zniszczeniu. Co więcej, aby ustanowić dharmę lub odnowić jej autorytet, Najwyższy Bóg musi się narodzić na ziemi w swej śmiertelnej postaci, która w czasach, które opisuje Mahabharata jest formą Kryszny.

Mahabharata tak jak girardowska antropologia kulturowa, próbuje więc wyjaśnić tajemnicę powstawania, upadku i ponownego wyłaniania się rzeczywistości normatywnej, bez której istnienie trwałego kulturowego porządku jest niemożliwe. Te dwie próby różnią się jednak poglądem na rolę boga i rytuału ofiarnego w procesie tworzenia normatywnego fundamentu kultury. Według Mahabharaty dharma (Prawo), mająca swe korzenie w autorytecie boskim, wyrażającym się potrzebą czczenia bogów przez składanie ofiary, cyklicznie upada, będąc niszczona przez namiętności (skłócającą mimesis), które nie przestają wpływać na ludzkie interakcje, skłaniając do porzucania ścieżki Prawa, oraz przez „zużywanie się” rytuałów i upadek boskiego autorytetu. Rytuały zużywają się, gdyż są wykorzystane przez demony dla egoistycznych celów oraz z powodu rosnącego zanieczyszczenia ognia ofiarnego, który przestaje pełnić rolę nośnika ofiary i koncentruje się na zaspokojeniu własnego nienasyconego głodu, który niszczy cały wszechświat. Nowy świat wyłania się ze zgliszczy starego świata dzięki interwencji narodzonego w śmiertelnej formie Najwyższego Boga, czyli Najwyższej Osoby. W girardowskim wyjaśnieniu interwencja Najwyższej Osoby jest jednak faktem wtórnym w powstawaniu ofiarniczego systemu kultury. Faktem podstawowym jest natomiast wyłonienie się rytu ofiarnego z imitacji założycielskiego morderstwa zakańczającego apokaliptyczny pożar-konflikt. Jego zaistnienie dostarcza metody oddawania czci bogom i staje się źródłem zarówno autorytetu bogów, jak i autorytetu rzeczywistości normatywnej. W miarę upływu czasu upada wiara w skuteczność rytuału i autorytet boski, jak i osłabia się sam w sobie autorytet imperatywnej mimesis będącej w ciągłym konflikcie ze skłócającą mimesis, którą miała kontrolować. Podczas gdy giradowska antropologia próbuje wyjść poza Najwyższą Osobę i Jedyną Przyczynę wszechświata, wiedza Mahabharaty kończy się na Krysznie, Najwyższej Osobie, która ustanawia autorytet dharmy, czyli wprowadza imperatywną mimesis do ludzkich interakcji, patronując przeraźliwej, wyniszczającej wszystko apokaliptycznej wojnie. I nikt inny, lecz Kryszna pozostaje największą, nierozpoznawalną tajemnicą dla Mahabharaty.

Bez względu na to, co skłoniło mnie do podjęcia próby opowiedzenia Mahabharaty, w swoim opowiadaniu pragnę przede wszystkim jak najdokładniej odtworzyć to, co znajduje się w samym tekście, bez utraty jego walorów literackich i zbędnego komplikowania jej własnych, dość niekiedy skomplikowanych rozważań, zbędnymi wtrętami teoretycznymi. Towarzyszy mu jednak girardowska antropologia ukryta w bezpośrednio niewidocznym tle, która pozwala mi odkryć ponownie i spojrzeć na nowo na wiedzę Mahabharaty. Tak jest przynajmniej na początku, a o tym, czego jeszcze ta wielka księga mnie nauczy, dowiem się dopiero na końcu.

Księga I

Adi Parva

(w jedenastu opowieściach)

Synopsis

Księga pierwsza Mahabharaty, Adi Parva (Księga Początków) opowiada o wydarzeniach, które dzieją się równocześnie na różnych poziomach—ludzkim i boskim, ziemskim i pozaziemskim. Wydarzenia te wzajemnie się przeplatają i na siebie oddziałują. Opowieści 1 i 2 zarysowują „historyczne” tło, w którym został umieszczony główny wątek Mahabharaty, rozpoczynający się do dopiero w Opowieści 3, gdzie przebywając na poziomie ludzkim, obserwujemy formowanie się stron konfliktu. Znajdujemy tu opis królewskiego rodu Bharatów, władców Hastinapury i niezwykłe okoliczności narodzin Pandawów i Kaurawów, którzy rywalizując ze sobą o królestwo, staną w obliczu apokaliptycznej, wyniszczającej ich ród wojny, realizując faktycznie zamiar bogów, którzy chcą doprowadzić do tej strasznej wojny na ziemi, aby zniszczyć rodzące się na ziemi w ludzkiej formie demony. Te rosnące w siłę demony niszczą na ziemi prawość, maltretując swą potęgą boginię Ziemię i powodując jej cierpienie. Bogowie, obrońcy Ziemi, wypowiadając demonom wojnę, postanawiają narodzić się na ziemi w ludzkiej formie i przeciwstawić swoją siłę ich sile.

Księga pierwsza Mahabharaty rozpoczyna się opisem Ofiary Węża króla Dźanamedźaja i przeszłych wydarzeń, które do niej doprowadziły (Opowieść 1). Król Dźanamedźaja jest potomkiem wnuka Ardżuny (jednego z Pandawów) o imieniu Parikszit, jedynej osoby z potomstwa królewskiego rodu Bharatów, która dzięki interwencji Kryszny przeżyła apokaliptyczną wojnę swych dziadków, zapewniając Bharatom kontynuację ich rodu. Ofiara Węża króla Dźanamedźaja, odbywająca się w Lesie Naimisza, choć od dawna była zdeterminowana przez przeszłe wydarzenia, jest jego zemstą na wężach za zabicie jego ojca Parikszita. Jak się dowiadujemy, Mahabharata, której mitycznym autorem jest dziadek Pandawów i Kaurawów riszi Wjasa, i która jest opisem ich heroicznych dziejów, jest po raz pierwszy opowiadana podczas tego rytuału. Wskutek działania zarówno sił ziemskich, jak pozaziemskich, Ofiara Węza nigdy nie zostaje zakończona i nie prowadzi do wyniszczenia wszystkich wężów, gdyż zostaje przerwana dzięki interwencji siły duchowej bramina-węża Astiki. W ofierze tej giną jedynie grzeszne węże. Taka jest siła braminów. Jeśli chodzi o węże i inne niższe istoty, które są określane jako obrzydliwe, to w dziejach wszechświata pełnią podwójną rolę. Choć często niosą ze sobą zło, to równocześnie dostarczają ciał upadłym duszom, które zamieszkując je, dzięki pomocy religii i prawemu postępowaniu za życia mogą narodzić się ponownie na ziemi w wyższej formie, postępując na drodze do Wyzwolenia.

Opowieść 2 opisuje odwieczną walkę bogów z demonami, dotyka tajemnicy powstawania wszechświata i mówi o genezie ziemskiej kasty wojowników i królów (koncentrując się głównie na tzw. dynastii księżycowej, z której wyłania się królewska linia Bharatów) i ich roli jako strażników Prawa i społecznego porządku. Centralna postacią jest tutaj król Jajati, który choć wywodzi się od księżyca i bogów, zostaje przez swoje małżeństwo z Dewajani wplątany w świat demonów i ich walkę z bogami. Od króla Jajatiego, który pozbawił tronu swego najstarszego syna Jadu, oddając tron swemu najmłodszemu synowi Puru, wywodzą się wszystkie liczne rody królewskie, zaangażowane w wojnę Pandawów z Kaurawami. Od Jadu wywodzą się liczne rody Jadawów, łącznie z rodem Wrisznich, władców Mathury, wśród których urodził się Kryszna, a od Puru wywodzą się rody Paurawów, do których należy królewski ród Bharatów władający Hastinapurą.

Demony asury i bogowie (sami wewnętrznie zróżnicowani pod względem swojej pozycji i siły) są w stanie odwiecznej walki, choć potrzebują siebie nawzajem do zdobycia eliksiru nieśmiertelności, od którego zależy ich życie. Zaburzenia równowagi sił między nimi traktuje się jako zjawisko cykliczne i naturalne. Wynikają one stąd, że demony, które są motywowane żądzą dóbr materialnych i władzy, dzięki uprawianiu religijnej praktyki, za którą bogowie nagradzają, otrzymują od bogów dary osłabiające siłę bogów W przypadku demonów religijna praktyka nie służy bowiem celom religijnym i dobru wszechświata, lecz ich prywatnym celom zdobycia władzy nad światem i nienasyconej konsumpcji. Choć demony i bogowie mają odmienne cele, zarówno oni, jak i wszystko inne, łącznie z rzeczywistością materialną, ma to samo źródło i wywodzi się z tej samej niezniszczalnej, jednostkowej i niepoznawalnej Przyczyny, która ma charakter duchowy, będąc Najwyższym Duchem (Brahmanem), lecz równocześnie jest identyfikowana z Kryszną (Kriszną), boskim aspektem narodzonym w śmiertelnej formie Człowieka. Królewskie dynastie też mają swój boski początek i są wplątane w walkę bogów z demonami. Fundamenty królestwa są również w tajemniczy sposób związane ze światem ludzkim i cierpieniem śmiertelnej niewinnej kobiety w konsekwencji erotycznej miłości (ogólniej pragnienia) i małżeństwa, jak to na przykład ma miejsce w przypadku Śakuntali, która swym prawym działaniem przynosi ostatecznie szczęście swemu królewskiemu mężowi i obdarza go heroicznym synem, od którego imienia wywodzi się cały królewski ród Bharatów, o którego dziejach opowiada Mahabharata.

Porządek społeczny na ziemi i we wszechświecie jest ze sobą ściśle powiązany i ciągle oscyluje między powstawaniem i upadkiem. Na te wahania duży wpływ ma charakter ziemskiego króla, od którego zależy w dużym stopniu to, co się dzieje w królestwie. Król jest strażnikiem Prawa i obrońcą swoich poddanych i jest nazywany Tokarzem Koła. Nawet prawi królowie, przywiązując się do ziemskich przedmiotów, są niszczeni przez żądzę, przemoc i nienasycenie. Ogromną rolę w opanowywaniu skutków tych uczuć i uwalnianiu duszy od wpływów materii, odgrywa religia, religijny rytuał, ogólniej podążanie ścieżką Prawa (dharmy). Ścieżka ta wymaga wielu wyrzeczeń i umartwień, ale przynosi ostatecznie niebo, a najbardziej wytrwałym wyzwolenie duszy. Nosicielami religii i Prawa są bramini ze swą siłą duchową i bramińscy królowie, tzn. królowie studiujący Wedy i ćwiczący się w chodzeniu ścieżką Prawa, która sama w sobie w konkretnej sytuacji musi być ciągle na nowo odnajdywana. Królowie swym postępowaniem dostarczają zwykłym ludziom dobrego przykładu.

Opowieść 3, którą zakańcza opis narodzin Pandawów i Kaurawów, opowiada o ich bezpośrednich przodkach Bharatach, władcach Hastinapury, wskazując na różne przeszłe wydarzenia, ziemskie i pozaziemskie, które będą miały wpływ na ich losy, jak i na losy tych, którzy będą zaangażowani w ich przyszły braterski konflikt. Pandawowie i Kaurawowie, przyszli dziedzice tronu Bharatów, reprezentują ostatecznie opozycję bogów i demonów. W swoim ludzkim i ziemskim życiu są potomkami króla Śamtanu, w którym narodził się ponownie na ziemi król Mahabhisa, wygnany przez Brahmę z nieba na ziemię, aby oczyścić się ze swego grzechu nieopanowanej żądzy do bogini Gangi, którego skutki będą ciążyć nad losami kilku pokoleń Bharatów i staną się narzędziem w realizowaniu celu bogów. Bogini Ganga nie pozostała obojętna na żądzę Mahabhisy i aby móc cieszyć się miłością, przybrała ludzką formę i została żoną króla Śamtanu. Urodziła mu ośmiu  synów, z których siedmiu, ku przerażeniu jej męża, utopiła zaraz po urodzeniu w wodach Gangesu. Faktycznie jej synami było ośmiu bogów Wasu, którzy przeklęci przez bramina Wasisztę, musieli urodzić się na ziemi w ludzkiej formie. Bogini obiecała im, że urodzi ich na ziemi i natychmiast pozbawi ich życia, aby skrócić ich cierpienie wynikłe z ziemskiego życia. Tylko jeden z Wasu pozostanie na ziemi na okres pełnego ludzkiego życia. Jest nim Gangadatta, zwany później Bhiszmą z powodu tego, że z miłości do swego ojca, Śamtanu, wyrzekł się dziedziczenia królestwa i przysiągł celibat. Bhiszma, który otrzymał nauki od riszich i bogów, słynął ze swych umiejętności walki i prawości. Był nazywany również dziadkiem Hastinapury, gdyż sam nie aspirował do tronu i pełnił rolę opiekuna i nauczyciela królewiczów oraz z powodu wczesnej śmierci swego ojca sprawował wadzę w ich imieniu, zanim osiągnęli pełnoletniość.

Bhiszma zrzekł się tronu na rzecz potomstwa drugiej żony Śamtanu, Satjawati, która miała dwóch synów, Citrangadę, Wikitrawirję, którzy zmarli młodo i bezpotomnie. Satjawati miała jeszcze jednego przedmałżeńskiego syna, którym był wielki riszi Wjasa. Dała go wielkiemu ascecie o imieniu Paraśara w zamian za uwolnienie jej od rybiego zapachu. Jej zmarły syn Wikitrawirja pozostawił dwie młode żony i stąd, pragnąc ratować dynastię i królestwo, za radą Bhiszmy poprosiła swego syna Wjasę o danie im synów. Młode królowe otrzymały w ten sposób trzech synów: Dhritarasztrę, Pandu i Widurę. Widura był faktycznie synem Wjasy ze służącą i nie mógł aspirować do pozycji króla.

Pandawowie—Judhiszthira, Bhima, Ardżuna, Nakula i Sahadewa—są synami Pandu, który był legalnym władcą Hastinapury. Choć jego starszy brat Dhritarasztra nie mógł być królem, bo był niewidomy, Pandu po powrocie z wojny oddał mu królestwo pod opiekę, a sam udał się ze swymi żonami—Kunti i Madri—do lasu, aby oddać się tam sportowi polowania na jelenie. Pewnego dnia zabił podczas kopulacji jelenia, który był faktycznie braminem i rzucił na Pandu klątwę, że umrze natychmiast, gdy weźmie którąś ze swoich żon w ramiona. Pandu postanowił więc pozostać w lesie i prowadzić tam razem ze swoimi żonami życie ascety. Jego synowie byli faktycznie synami bogów, których jego żony, Kunti i Madri, otrzymały dzięki posiadaniu cudownej mantry.

Kaurawowie z kolei w liczbie stu, z których najstarszy Durjodhana odgrywa w konflikcie z Pandawami dominującą rolę, byli synami Dhritarasztry. Durjodhana jest uważany za inkarnację demona Kali, który przynosi konflikt i cierpienie. Widura, minister i brat Dhritarasztry, proponował zabicie go zaraz po po urodzeniu, lecz Dhritarasztra nie chciał się na to zgodzić z powodu swej miłości do syna. Jego miłość i przywiązanie do syna będą odgrywały ważną w pogłębianiu się konfliktu między kuzynami.

Istotną rolę w konflikcie odgrywa też obecność w Hastinapurze Karny, który jest faktycznie przedmałżeńskim synem matki Pandawów Kunti, lecz o tym nikt nie wie. Kunti otrzymała go od boga słońca dzięki swej mantrze, gdy była młodą dziewczyną i chcąc ukryć ten fakt przed wszystkimi, wysłała go w koszyku w nieznane wraz z nurtem rzeki. Z rzeki wyłowił go królewski woźnica, wychowując go jak syna.

Opowieść 4 przedstawia dzieciństwo i młodość królewiczów oraz niezwykłe dzieje ich nauczycieli braminów-wojowników Drony i Krypy, którego. bliźniacza siostra jest żoną Drony i rodzi mu syna o imieniu Aśwatthaman, wielkiego wojownika, uważanego za inkarnację gniewnego aspektu Śiwy. Opowieść rozpoczyna się od opisu śmierci Pandu, który zapominając o klątwie, bierze swoją żonę Madri w ramiona i umiera. Madri towarzyszy mu do świata boga umarłych Jamy, a Kunti wraca ze swoimi synami do Hastinapury. Pandawowie i Kaurawowie wychowują się razem pod opieką Bhiszmy. W dziecinnych zabawach Bhima (Pandawa) jest najsilniejszy. Durjodhana nie może tego znieść i zaczyna snuć plany zabicia Bhimy, gdyż. jak sądzi, pozwoli mu to na pokonanie z łatwością pozostałych Pandawów, a szczególnie najstarszego z wszystkich królewiczów Judhiszthirę, którego Kunti otrzymała od boga Prawa Dharmy, i który na mocy starszeństwa został wyznaczony na następcę tronu. Durjodhana już od najmłodszych lat pragnie korony Bharatów dla siebie. Wszystkie jego knowania nie udają się, głównie dzięki sile Bhimy, jednakże Pandawowie i Bhiszma rozpoznają jego prawdziwie wrogie intencje. I tak jak Durjodhana jest motywowany zawiścią i żądzą, Pandawowie są motywowani Prawością. Syn Dharmy, Judhiszthira, znany jest z tego, że jego usta nie potrafią wypowiedzieć kłamstwa. Stąd też jest zwany Królem Prawa lub Dharmaradżą.

Żądza i wynikający z niej gniew oraz Prawo i religijna praktyka są dwiema potężnymi siłami oddziałującymi na ucieleśnioną duszę i ten, kto się na ziemi narodził, podlega ich wpływom. Żądzy, zawiści i gniewu, które skłaniają żywe istoty do czynienia zła, nie można się łatwo pozbyć i można je poskromić tylko dzięki praktykowaniu religii i podążaniu ścieżką Prawa. Młodzi królewicze (za wyjątkiem Judhiszthiry, który jest Królem Prawa i nie zna grzechu) i ich nauczyciele, choć narodził się w nich element boski, padają ofiarą żądzy i przekształcają się w „monstrualne pary-sobowtóry” połączone namiętnością pokonania przeciwnika. Takimi parami stają się Bhima i Durjodhana, rywale od wczesnego dzieciństwa i mistrzowie w walce na maczugi, oraz Ardżuna i Karna, który niespodziewanie wyzywa Ardżunę do zawodów podczas festiwalu urządzonego na zakończenie edukacji królewiczów. Ambitny Karna, uchodzący za syna królewskiego woźnicy, od dawna postanowił zostać najlepszym łucznikiem i podjąć rywalizację z najlepszym łucznikiem wśród królewiczów, którym okazał się być Ardżuna. Rywalizując z Ardżuną o pierwszeństwo, opowiada się po stronie Kaurawów, stając się ich potężnym sojusznikiem w walce z Pandawami. Zostaje również przyjacielem Durjodhany, który obdarza go koroną i królestwem, gdy okazuje się, że Karna nie może podjąć walki z Ardżuną, bo nie dorównuje mu społecznym statusem.

Nauczyciele królewiczów również nie są wolni od wpływu namiętności. Bramin Drona, uważny za inkarnację Brihaspatiego, nauczyciela bogów, szuka zemsty na królu Drupadzie, swym przyjacielu z dzieciństwa, który stał się jego zaciętym wrogiem. Podjął rolę nauczyciela młodych Bharatów, licząc w tym na pomoc swych uczniów. Jednakże gdy przed rozpoczęciem nauk zapytał królewiczów, czy może liczyć na ich pomoc, tylko Ardżuna, którego Kunti otrzymała od Indry, obiecuje Dronie, że pomoże mu w zrealizowaniu swej zemsty. Dzięki swej gorliwości Ardżuna staje się w ten sposób faworytem Drony, który obiecuje mu, że spełni jego życzenie i uczyni z niego najlepszego w całym świecie łucznika. Tak też się staje.

Żądza i zawiść najstarszego z Kaurawów Durjodhany o królestwo, należące się legalnie Pandawom, motywuje go i jego młodszych braci do podejmowania coraz nowych prób zniszczenia i zabicia Pandawów, którzy z kolei kierując się prawością, powstrzymują się od kontrataku, choć nie brakuje im odwagi i sił, obawiając się niekończącego się łańcucha wendety, który może zniszczyć cały ich ród (Opowieść 5). Nie zapominają, że choć jako magnaci mają prawo do konsumpcji i przyjemności płynącej z posiadania, to ich naczelnym obowiązkiem jest obrona istnienia własnego królestwa i całego wszechświata. Tymczasem Durjodhana, słysząc od swoich szpiegów, że mieszkańcy Hastinapury chcieliby, aby król Dhritarasztra oddał tron Pandawom, nakłania swego ojca, aby wysłał ich na dłuższy czas do Waranawety pod pozorem odbywającego się tam festiwalu. Pandawowie świadomi, że faktycznie zostali wygnani podstępem z rodzinnej Hastinapury, dzięki radzie Widury unikają śmierci podczas pożaru pałacu pułapki, który zbudował dla nich Durjodhana i obawiając się dalszych prześladowań oraz chcąc uniknąć łańcucha przemocy, ukrywają się w lesie. Tam dostrzega ich demon rakszasa Hidimba, który wysyła po nich swoją siostrą, aby móc ich zjeść. Siostra Hidimby zakochuje się jednak w Bhimie od pierwszego wejrzenia i nie spełnia rozkazu brata. Gdy Hidimba sam wyrusza w kierunku Pandawów, aby ich uchwycić, Bhima, znany ze swej siały, zabija demona. Jego siostra z kolei za zgodą Kunti i Judhiszthiry zostaje jego żoną, rodząc mu syna demona o imieniu Ghatotkaka. Odegra on istotną rolę w przyszłej wojnie.

Pandawowie przez jakiś czas żyją w lesie w bramińskim przebraniu, oddając się różnym praktykom duchowym, aby uwolnić swe dusze od wpływów materii  (Opowieść 6). Pewnego dnia spotykają swego dziadka Wjasę i za jego radą udają się do miasta Ekaczakra, gdzie zamieszkują w domu pewnego bramina. Tam dowiadują się, że miasto jest terroryzowane przez demona Bakę, który żąda od kolejnych mieszkańców daniny w formie wozu z jadłem i jednego z członków wybranej rodziny. Gdy kolej przypadła na rodzinę bramina, w domu którego zamieszkują Pandawowie, Bhima, nie zdradzając swojej tożsamości, zabija demona Bakę, uwalniając miasto od jego terroru.

Bieg wydarzeń i los Pandawów zaczyna się wkrótce zmieniać, gdy dowiadują się o narodzinach pięknej Draupadi i jej brata Dhrisztadjumny oraz o  jej festiwalu wyboru męża (Opowieść 6). Draupadi i jej brat narodzili się z ognia ofiarnego podczas rytu wykonywanego na prośbę króla Drupady, który pragnął zdobyć syna zdolnego do zabicia bramina Drony. Pandawowie, nie będąc faktycznie braminami, lecz wojownikami zaczynają tęsknić za podjęciem rywalizacji o rękę Draupadi i każdy z nich zaczyna pragnąć pojąć ją za żonę. Opanowani przez pragnienie zdobycia pięknej żony, otrzymują zachętę do poddania się mu od bramina Wjasy i od swej matki Kunti. Wyruszają więc razem ze swoją matką w drogę do królestwa Drupady, aby uczestniczyć w festiwalu Draupadi (Opowieść 7). Wędrując nocą, wkraczają przypadkowo i bez pozwolenia na teren, gdzie król boskich muzyków gandharwów oddaje się miłosnym rozrywkom ze swymi żonami. Ich pojawienie się budzi gniew gandharwy, który atakuje Pandawów, lecz zostaje pokonany przez Ardżunę przy pomocy jego duchowej broni i staje się jego przyjacielem. Rozpoznając w Pandawach wojowników, wyjaśnia im, jak niebezpieczne dla wojownika jest bezmyślne i brawurowe wkraczanie na teren, gdzie inny mężczyzna oddaje się grze miłosnej, bez żadnej bramińskiej ochrony. Wojownik kroczy ścieżką władzy, wojny, przyjemności i rywalizacji i bez bramińskiej ochrony ryzykuje wpadnięcie w pułapkę żądzy, gniewu i rywalizacji. Chcąc zapobiec temu niebezpieczeństwu powinni znaleźć dla siebie domowego kapłana, który przy pomocy odpowiednich rytuałów potrafi ich oczyścić ze skutków żądzy i gniewu. Na poparcie swoich słów opowiada im o wielkich braminach, takich jak riszi Wasiszta, którzy dzięki swej sile duchowej i znajomości odpowiednich rytów ratowali wszechświat od skutków erotycznej miłości, rywalizacji i królewskiego gniewu.

Pandawowie, pouczeni w ten sposób przez króla gandharwów, wybierają na swego domowego kapłana bramina Dhaumję i razem z nim kontynuują swoją podróż na festiwal Draupadi, o której rękę rywalizują wszyscy królowie i wojownicy z sąsiednich królestw, łącznie z Durjodhaną, i gdzie Ardżuna, choć ciągle w bramińskim ubraniu, wygrywa ją, napinając wielki łuk Śiwy (Opowieść 8). Na skutek pozornie przypadkowych słów matki Pandawów Kunti, które, jak się okazuje, wypowiedziały to, co od dawna było im przeznaczone, Draupadi zostaje żoną wszystkich pięciu braci Pandawów. Król Drupada najpierw jest zaniepokojony możliwością takiego małżeństwa, jednakże po rozpoznaniu, że jego córkę wygrali Pandawowie i po wyjaśnieniach Wjasy, dlaczego małżeństwo to jest nieuchronne, godzi się na nie, choć wydaje się niezgodne z Prawem.

Wraz z Draupadi w życiu Pandawów pojawia się Kryszna, który od tego momentu będzie im zawsze towarzyszył. Asystuje w rywalizacji Pandawów o Draupadi, która zostaje ich żoną i będąc ich potężnym sprzymierzeńcem zmusza Dhritarasztrę do oddania im we władanie części ziem należących do królestwa. Dhritarasztra oddaje Pandawom dzikie tereny Lasu Khandawa, gdzie budują swe miasto-państwo Indraprasthę (Opowieść 9). W swym ziemskim życiu Kryszna jest synem Wasudewy, którego siostrą jest Kunti, matka Pandawów. Jest inkarnacją istotnego aspektu Najwyższego Boga Wisznu, który narodził się na ziemi, aby oczyścić ziemię z demonów i ponownie ustanowić autorytet Prawa (dharmy). Z kolei Judhiszthira, Król Prawa, reprezentuje sobą autorytet Prawa i zdobycie przez niego królestwa jest pierwszą próbą ustanowienia ponownie rządów Prawa na ziemi podjętą przez Krysznę. Judhiszthira ma umysł sadhu, który nie potrafi nawet pomyśleć niczego, co byłoby niezgodne ze ścieżką Prawa i równocześnie jest królem-wojownikiem, czyli należy do kasty, której zadaniem jest obrona Prawa i cywilizacji. Jak to jednak zobaczymy w księdze II, ta pierwsza próba odnowienia autorytetu Prawa na ziemi przez Krysznę na dłuższą metę się nie udaje i już w księdze I można dostrzec pewne zwiastuny nadchodzącego nieszczęścia. Draupadi jest inkarnacją istotnych aspektów bogini pomyślności Lakszmi, która w świecie boskim jest żoną Wisznu. To dzięki małżeństwu z nią i z pomocą Kryszny Pandawowie zdobywają królestwo Indraprasthę, oddane im we władanie przez króla Dhritarasztrę. Draupadi przyniesie Pandawom jeszcze kilkakrotnie poprawę losu, gdy się los od nich odwróci, choć sama  płaci za to cierpieniem.

Małżeństwo Pandawów z Draupadi z jednej strony likwiduje w zalążku groźbę rywalizacji o nią między nimi, lecz z drugiej strony ją zwiększa. Pandawowie ostrzeżeni o tym niebezpieczeństwie przez bramina Naradę (Opowieść 10), ustalają reguły kierujące ich zachowaniem związanym z posiadaniem tej samej żony. Ardżuna jednak łamie te uzgodnienia, poświęcając je dla dobra pewnego bramina okradzionego przez złodziei i udaje się za karę na roczne wygnanie, podczas którego uczy się unikania konfliktów wynikłych z erotycznej miłości. Podczas swej wędrówki dociera do Dwaraki, gdzie spędza czas w towarzystwie Kryszny i z jego pomocą podczas festiwalowych uroczystości porywa i czyni swoją drugą żoną siostrę Kryszny Subhadrę, pomimo oburzenia starszego brata Kryszny Balaramy i początkowej niechęci Draupadi, która jednak pokonuje swą zazdrość o Ardżunę i wita Subhadrę przyjaźnie.

Księga I Mahabharaty kończy się potężną manifestacją siły, którą stanowią w połączeniu Ardżuna z Kryszną (Opowieść 11). Zarysowuje się ich tożsamość jako Nary i Narajany, starożytnych mędrców w ponownym wcieleniu. To do nich zwraca się z prośbą o pomoc w spaleniu Lasu Khandawa zanieczyszczony tłuszczem ofiarnym Ogień, który z powodu klątwy mędrca Bhrigu (Opowieść 1) obok swego dobroczynnego aspektu jako nosiciela ofiary utrzymującej świat w istnieniu, nabył swój niszczący aspekt spalającego świat Niszczyciela. Kryszna i Ardżuna stają po stronie Ognia przeciw Indrze, który broni lasu przy pomocy deszczu, gdyż pragnie ochronić mieszkającego tam węża Takśakę. Umożliwiają Ogniowi zaspokojenie jego głodu i spalenie całego Lasu Khandawa razem z zamieszkującymi go żywymi istotami. Ogień na ich prośbę obdarowuje ich bronią, której potrzebują do walki z Indrą i z której słyną. Ardżuna zdobywa swój łuk Gandiwę, kołczany i rydwan, a Kryszna swój słynny dysk i maczugę. Z pożaru ratuje się kilka istot, wśród których jest demon Maja. Jego budowniczy talent będzie miał wpływ na dalsze losy Pandawów i Kaurawów opisane w księdze II.

Opowieść 1

Rytualna masakra wężów

króla Dźanamedźaja

1. Przekleństwo suki Saramy; 2. Bramin Utanka szuka zemsty na królu wężów Takśace; 3. Śmierć król Parikszita; 4. Król Dźanamedźaja zarządza Ofiarę Węża; 5. Mędrzec Bhrigu rzuca klątwę na Ogień Ofiarny; 6. Bramin Ruru syn Pramatiego uwalnia bramina Ruru o tysiącu stóp od klątwy bycia jaszczurką; 7. Ubijanie oceanu i eliksir nieśmiertelności; 8. Kadru, matka wężów, rzuca klątwę na swych synów; 9. Garuda, pożeracz wężów i drugi Indra; 10. Śesza-Ananta, wąż asceta; 11. Starania węża Wasukiego, aby zatrzymać groźbę całkowitej zagłady wężów; 12. Narodziny bramina Astiki; 13. Bramin Astika ratuje węże od zagłady; 14. Mahabharata.

Król Dźanamedźaja rzekł: „O bramini, wypowiedzcie się, abym mógł wystąpić przeciw złemu wężowi Takśace, który zabił mojego ojca. Czy znacie rytuał, dzięki któremu mógłbym wrzucić węża Takśakę i jego krewnych do płonącego ognia? Ponieważ spalił mojego ojca w ogniu swego jadu, chcę spalić tego zbrodniczego węża w ogniu ofiarnym”.

(Mahābharāta, 1(5) Āstika, 47.1-5)

1. Przekleństwo suki Saramy

Pewnego dnia, gdy król Dźanamedźaja z dynastii księżycowej uczestniczył w przeciągającym się rytualne ofiarnym na polach Kurukszetry, pojawił się tam pies, syn suki Saramy, wysłanniczki króla bogów Indry, którego trzej bracia króla złapali i brutalnie pobili. Pobity pies, boleśnie skowycząc, pobiegł do swej matki, lamentując, że został pobity, choć nawet nie zbliżył się do ofiarnego zwierzęcia i tym bardziej go nie polizał. Został ukarany, zanim złamał Prawo i popełnił przestępstwo. Rozgniewana suka udała się na pola Kurukszetry, gdzie ciągle jeszcze trwał nie zakończony rytuał ofiarny i zwracając się gniewnie do króla, rzuciła nań przekleństwo: „O królu, dopuściłeś do tego, że mój syn został pobity, choć nie uczynił nic złego, niech więc i tobie przytrafi się nieszczęście bez przyczyny”.

Po zakończeniu rytuału i powrocie do stolicy swego kraju Hastinapury, król Dźanamedźaja, zaniepokojony przekleństwem Saramy, zajął się poszukiwaniem dla siebie kapłana, który przy pomocy swych mocy duchowych potrafiłby przeciwdziałać skutkom popełnionego zła i znalazł go w końcu w samotnej pustelni bramina Śrutaśrawasa, gdzie dotarł pewnego dnia polując na jelenia i gdzie zobaczył jego syna Somaśrawasa, którego zapragnął natychmiast mieć za swego kapłana.

Zwrócił się z uprzejmą prośbą do bramina Śrutaśrawasa, aby zgodził się na oddanie mu swego syna, na co bramin odpowiedział, iż nie ma nic przeciw temu, jeżeli król zaakceptuje fakt, że jego syn został poczęty dzięki sile jego ascezy i narodził się z węża, który wchłonął jego nasienie. Będąc pół-wężem i pół-człowiekiem posiada ogromne moce duchowe i potrafi zneutralizować skutki wszelkiego zła, za wyjątkiem grzechu przeciw Najwyższemu Bogu. Poza tym król powinien pogodzić się z tym, że jego syn złożył przysięgę, że odda braminom wszystko, co jest w jego posiadaniu, jeżeli zostanie o to poproszony.

Król Dźanamedźaja bez wahania wszystko to zaakceptował i powierzył braminowi Somaśrawasowi funkcję swego kapłana i nauczyciela, o czym też natychmiast poinformował swoich trzech braci, odpowiedzialnych za pobicie syna suki Saramy. Uspokojony, nakazał im, aby byli posłuszni wszystkiemu, co jego nowo wybrany kapłan nakaże i sam opuścił stolicę swego kraju i udał się na podbój Takszasily.

2. Bramin Utanka szuka zemsty na królu wężów Takśace

Gdy król Dźanamedźaja wrócił do Hastinapury z udanego podboju Takszasily i siedział w otoczeniu swych doradców, na dwór przybył bramin Utanka, aby prosić go o pomoc w realizacji swej zemsty na królu wężów Takśace.

Utanka był uczniem bramina Wedy, który był również nauczycielem wojowników (kszatrijów) takich jak król Pausja i król Dźanamedźaja. Zwykle bramińscy nauczyciele poddawali swych bramińskich uczniów ciężkim próbom, ćwicząc ich w całkowitym posłuszeństwie nawet za cenę samo-poświęcenia. Jednakże bramin Weda, choć sam musiał przejść ciężką próbę, aby otrzymać od swego nauczyciela dar pełnej wiedzy, był dla swych uczniów litościwy i nigdy nie zwracał się do nich ze słowami nakazującymi posłuszeństwo.

Pewnego dnia, gdy bramin Weda wybierał się z wizytą do pałacu jednego ze swych królewskich uczniów i opiekunów, rzekł do swego ucznia bramina Utanki: „O uczniu, powierzam ci opiekę nad moim domem. Dbaj więc o to, aby niczego w nim nie zabrakło”.

Gdy nieobecność Wedy się przedłużała, jego żona zwróciła się do Utanki z prośbą o zastąpienie Wedy w jego małżeńskich obowiązkach. Utanka jednakże odmówił, twierdząc, że takie zachowanie byłoby przestępstwem. Jego nauczyciel zalecił mu opiekę nad jego domem, ale nie za cenę przestępstwa. Po swym powrocie Weda pochwalił swego ucznia i będąc z niego zadowolony, rzekł: „O Utanka, byłeś mi posłuszny w granicach zgodnych z Prawem. W rezultacie twego zachowania zawiązała się między nami nić sympatii. Uznaję, że zakończyłeś swoją naukę i możesz odejść, licząc w życiu na całkowite powodzenie”.

Zgodnie ze zwyczajem Utanka zapytał swego nauczyciela, jakiej zapłaty życzy sobie za daną mu wiedzę. Weda jednakże sam nie potrafił sformułować swego życzenia i odesłał go do swej żony, która poprosiła go o udanie się do pałacu króla Pausji i przyniesienie jej kolczyków, które nosi jego żona, aby mogły zdobić jej uszy, gdy za cztery dni będzie gościła braminów w związku ze zbliżającą się uroczystością.

W drodze do króla Pausji Utanka spotkał olbrzymiego byka, na którym siedział olbrzymi człowiek. Był to naprawdę król wężów Airawata, wąż demon, który przybrał formę byka, którego ujeżdżał sam król bogów Indra. Indra nakazał Utance zjeść łajno byka i gdy Utanka odmówił, Indra wskazał na przykład jego nauczyciela, mówiąc, że w swoim czasie Weda jadł łajno. Słowa te przekonały Utankę i zjadł łajno, które, jak się potem okazało, było naprawdę eliksirem nieśmiertelności.

Gdy Utanka spotkał wreszcie króla Pausję, wyjaśnił, że przychodzi do niego jak żebrak, aby prosić go o kolczyki jego żony, gdyż chce je oddać żonie swego nauczyciela bramina Wedy i w ten sposób zapłacić mu za otrzymaną wiedzę. Słysząc to, król Pausja wysłał Utankę do kwater kobiet z poleceniem, aby sam poprosił jego żonę o kolczyki.

Utanka udał się więc do kwater kobiet, lecz nie mógł nigdzie znaleźć żony króla. Gdy go o tym poinformował, Pausja rzekł: „O braminie, musisz być zanieczyszczony, gdyż tylko ci, którzy są oczyszczeni mogą zobaczyć moją wierną żonę”. Utanka rzekł: „O królu, to prawda, jestem zanieczyszczony, gdyż spacerując po jedzeniu, popijałem”. Pausja rzekł: „O braminie, nie należy popijać, gdy się spaceruje lub stoi”.

Utanka wykonał więc oczyszczający rytuał i gdy ponownie wkroczył do damskich kwater, udało mu się dostrzec żonę króla Pausji, która zgodziła się oddać mu swe kolczyki, lecz ostrzegła go, że król wężów Takśaka też chce mieć te kolczyki, a więc Utanka powinien być bardzo ostrożny, gdy będzie niósł je z powrotem dla żony swego nauczyciela. Utanka uspokoił ją, zapewniając, że Takśaka nie jest w stanie go pokonać.

Utanka był gotów wyruszyć w drogę powrotną, lecz król Pausja próbował go zatrzymać, aby móc go uhonorować uroczystym posiłkiem podczas ceremonii poświęconej zmarłym przodkom (śraddha). Utanka jednakże odpowiedział, że wolałby zostać nakarmiony szybko sporządzonym posiłkiem, gdyż zależy mu na tym, by wrócić do swego nauczyciela na czas i król Pausja przychylił się do jego prośby.

Gdy przyniesiono mu posiłek, Utanka stwierdził, że ofiarowane mu jedzenie jest zanieczyszczone i zimne i urażony rzucił na króla klątwę oślepnięcia. Król, słysząc klątwę, rozgniewał się i rzekł do Utanki, że to on sam zanieczyścił jedzenie i rzucił na niego klątwę bezpłodności. Jednakże chwilę później, po dokładnym zbadaniu jedzenia, doszedł do wniosku, że faktycznie posiłek był zanieczyszczony przez włos jego kucharki i po przyznaniu się do błędu poprosił Utankę o wycofanie klątwy. Bramin jednakże nie chciał klątwy wycofać, lecz ją zneutralizował obietnicą, że król odzyska utracony wzrok i poprosił go w zamian o wycofanie swej klątwy. Gdy król Pausja nie chciał się na to zgodzić, Utanka odkrył, że klątwa była nieważna, gdyż Pausja sam stwierdził, że jedzenie było zanieczyszczone przez jego kucharkę. Zabrał więc kolczyki i wyruszył w drogę powrotną.

Po drodze dostrzegł pojawiającego się i znikającego nagiego żebraka. Ponieważ widok ten go zanieczyszczał, położył kolczyki na ziemi i zanurzył się w oczyszczającej go wodzie. W tym momencie zobaczył, jak żebrak porwał leżące na ziemi kolczyki i po przybraniu swej prawdziwej postaci węża Takśaki zniknął wraz z nimi w szczelinie, która nagle otworzyła się w ziemi, prowadząc do królestwa wężów.

Utanka pobiegł za Takśaką i choć wygłosił przed wejściem-szczeliną hymn sławiący węże, to jednak Takśaka nie zwrócił mu w zamian kolczyków. Zobaczył wówczas dwie kobiety, jedną zwaną Ta-Która-Umieszcza i drugą zwaną Ta-Która-Układa, które przędły materiał rozciągnięty na warsztacie tkackim, w który wplecione były czarne i białe nitki znaczące noc i dzień. Zobaczył też koło z dwunastoma szprychami obracane przez sześciu chłopców, które oznaczało sześć pór na kole roku. I wreszcie zobaczył bardzo przystojnego mężczyznę, którym był sam bóg deszczu Indra. Widząc ich wszystkich Utanka rozpoczął wychwalanie ich w swej pieśni.

Indra rzekł: „O braminie, bardzo jestem z twej pieśni zadowolony. Wypowiedz więc swe życzenie, które obiecuję ci spełnić”. Utanka powiedział: „O Indra, daj mi władzę nad wężami”. Indra odpowiedział: „O braminie, dmuchaj w to końskie siedzenie”. Utanka dmuchnął w końskie siedzenie i z nadętego konia wszystkimi otworami wybuchły ogniste płomienie i tymi płomieniami spalił on świat wężów. Koń był faktycznie bogiem ognia. Takśaka oszalały i śmiertelnie przerażony siłą ognia uciekł z podziemia i oddał braminowi Utance ukradzione kolczyki, mówiąc: „O Panie, proszę cię, weź z powrotem te kolczyki”. I tak dzięki pomocy Indry Utanka nie poniósł śmierci w świecie zamieszkałym przez węże. Jak się potem dowiedział, Indra udzielił mu swej pomocy na prośbę jego nauczyciela.

Odzyskawszy kolczyki, Utanka zaniepokoił się, czy uda mu się na czas zanieść je żonie swego nauczyciela. Indra widząc jego niepokój, użyczył mu konia, który zaniósł go do domu nauczyciela w jednej chwili. Ucieszona żona bramina Wedy rzekła: „O Utanka, przybywasz na czas, bo właśnie byłam gotowa cię przekląć”.

Gdy Utanka stawił się przed swym nauczycielem, bramin Weda zapytał: „O uczniu, cóż zajęło ci tak dużo czasu?” Utanka rzekł: „O nauczycielu, to Takśaka, król wężów, zwabił mnie do świata wężów, z którego cudem udało mi się uciec z życiem”. Bramin Weda rzekł: „O Utanka, Indra jest moim przyjacielem i to dzięki jego łasce udało ci się uciec ze świata wężów i wrócić tutaj z kolczykami”. Po tych słowach bramin Weda życząc Utance szczęścia, pozwolił mu odejść, uznając jego edukację za zakończoną.

3. Śmierć króla Parikszita

Utanka żywiąc w sercu urazę i chęć zemsty na Takśace, udał się do króla Dźanamedźaja, aby zaapelować do jego królewskiego obowiązku zemsty. Poinformował go, że ukąszenie Takśaki było przyczyną śmierci jego ojca króla Parikszita i że król wężów dokonał zamachu na Parikszita pławiąc się w bucie swej władzy. Utanka wezwał króla Dźanamedźaja do przeprowadzenia Ofiary Węża, wyjaśniając, że w ten sposób król sam zemści się na Takśace i jego rodzie i równocześnie odda mu wielką przysługę, udzielając mu pomocy w zrealizowaniu jego własnej zemsty. Mowa Utanki rozpaliła w sercu króla nienawiść do Takśaki i poprosił swoich radnych o wyjaśnienie okoliczności śmierci swego ojca. Od swych radnych dowiedział się, co następuje.

Pewnego dnia stary już król Parikszit udał się do dżungli, aby zapolować na jelenie i zraniwszy jelenia podążył za nim głęboko w las. Była to zapowiedź śmierci króla, gdyż dotychczas mu się nie zdarzyło, aby ustrzelony przez niego jeleń pozostał przy życiu. Gdy zwodzony przez jelenia, zmęczony i spragniony znalazł się głęboko w dżungli, zobaczył siedzącego nieruchomo pustelnika i nie wiedząc o tym, że pustelnik ten ślubował milczenie, zapytał go, czy widział rannego jelenia. Gdy pustelnik nie odpowiadał, król rozgniewał się i przy pomocy swego łuku podniósł z ziemi martwego węża i zawinął go wokół szyi pustelnika. Pustelnik jednak nie wyrzekł ani słowa. Gniew króla szybko się rozwiał i gdy ruszył w drogę powrotną do miasta, pozostawiając nieruchomego, milczącego pustelnika z martwym wężem zawiniętym wokół szyi, bardzo wstydził się swego czynu.

Pustelnik ten miał syna o imieniu Śringin, który szybko rozpalał się gniewem i nie potrafił wybaczać. Pewnego dnia jego przyjaciel zakpił sobie z niego, mówiąc: „O braminie, jesteś taki zapalony i władczy, a tymczasem twój ojciec nosi trupa na swych ramionach. Nie bądź więc taki nadęty w stosunku do nas. My też jesteśmy synami pustelników i tak jak ty zdobyliśmy wiedzę i uprawiamy umartwienia. Cóż stanie się z twoją arogancją i pyszałkowatą mową, gdy zobaczysz swojego ojca ozdobionego trupem”. I gdy przyjaciel wyjaśnił Śringinowi, że to król Parikszit zawinął martwego węża wokół szyi jego ojca, choć jego ojciec nie popełnił żadnego przestępstwa, zapłonął strasznym gniewem i rzucił klątwę na króla Parikszita, mówiąc, że w przeciągu siedmiu najbliższych dni król spłonie od jadowitego ukąszenia króla wężów Takśaki.

Śringin udał się do pustelni swego ojca i gdy zobaczył go upokorzonego, z martwym wężem na ramionach, rozgniewał się jeszcze bardziej. Jego gniew i klątwa rzucona na króla Parikszita nie ucieszyły jednak jego ojca, który rzekł, że bramin nie powinien mścić się na królu. Choć król ten popełnił przestępstwo, wkładając na jego ramiona martwego węża, to jednak król ten, w którego królestwie oni żyją, ochrania ich zgodnie z Prawem i umożliwia im ich duchowe praktyki. Dlatego bramini powinni zawsze wybaczać królowi. Łamanie Prawa zawsze odpłaca łamaniem Prawa. Jeżeli król przestanie ochraniać braminów, nie będą mogli żyć tak jak tego pragną.

Śringin nie chciał jednak zaprzeczać prawdziwości swych słów i wycofać swej klątwy, co jego ojciec zaakceptował, lecz poradził mu, aby w przyszłości nauczył się powstrzymywać swój gniew, albo porzucił ład bramiński. Gniew ascety zabija wszelkie jego zasługi z trudem zdobyte dzięki ascezie. Spokój i wybaczanie powinny być zasadą bramina i ascety. Opanowanie zmysłów i wybaczanie pozwalają osiągnąć światy wyższe od nieba Brahmy. Poinformował też swego syna, że wyśle posłannika, aby ostrzegł króla Parikszita przed klątwą, dając mu szansę na znalezienie antidotum.

Dowiedziawszy się o klątwie prawy król Parikszit bardzo się zasmucił, lecz nie tyle martwiła go przewidywana bliska śmierć, co jego zły uczynek. Po naradzie ze swoimi doradcami zadecydował, że spróbuje uniknąć skutków klątwy, budując dla siebie platformę i umieszczając ją na wysokiej, wąskiej kolumnie, która będzie ściśle strzeżona przez lekarzy, magiczne zioła i braminów i z której przez siedem najbliższych dni będzie zarządzał królestwem.

Siódmego dnia Kaśjapa ruszył w kierunku Hastinapury, aby przy pomocy swych potężnych mocy leczniczych uleczyć króla, gdy zostanie ukąszony przez Takśakę i dzięki temu czynowi zarówno otrzymać hojną zapłatę, jak i zebrać potrzebne mu zasługi. Gdy wąż Takśaka zobaczył idącego i skupionego na swym celu Kaśjapę, przybrał postać starego bramina i zapytał go o cel jego podróży. Gdy Kaśjapa wyjaśnił, że jest nim ugaszenie ognia trucizny, którą wąż Takśaka chce króla dziś spalić, wąż Takśaka przybrał swą prawdziwą postać i rzucił Kaśjapie wyzwanie, zamieniając w proch przy pomocy żaru swej trucizny ogromne drzewo. Kaśjapa jednakże przemienił popiół z powrotem w drzewo, dowodząc swej mocy zdobytej dzięki wiedzy. Takśaka zapytał Kaśjapę, dlaczego chce uleczyć króla z jego ukąszenia i gdy dowiedział się, że chce w ten sposób zdobyć bogactwo, ofiarował mu jeszcze większe bogactwo. Kaśjapa wiedząc, że śmierć króla jest nieuchronna i zdecydowana przez los, zaakceptował dar węża i zawrócił z drogi.

Takśaka idąc w kierunku Hastinapury, dowiedział się o różnych środkach ostrożności przedsięwziętych w celu ochrony króla i postanowił użyć podstępu, co widział i zaakceptował król bogów Indra. Takśaka zmieniwszy się w małego robaczka żywiącego się owocami, wysłał do króla kilka wężów w formie braminów z darem owoców, trawy darbha i wody. Król Parikszit zaakceptował dar i zaprosił swych ministrów do wspólnego posiłku. Gdy wziął do ręki jeden z owoców, zauważył w nim małego robaczka o miedzianym kolorze i czarnych oczach. Wskazując na robaka rzekł ze śmiechem do swych ministrów: „O ministrowie, przechytrzyłem Takśakę. Słońce właśnie zachodzi, co oznacza, że nie mam już powodu, aby obawiać się jego ukąszenia, chyba że ten robak mnie ukąsi, bo tylko w ten sposób mogłaby się spełnić klątwa zapalczywego bramina”. Doradcy króla przyłączyli się do jego śmiechu, szczególnie że król położył sobie robaczka na szyi i udając utratę zmysłów, wybuchnął gromkim śmiechem.

Król jeszcze nie przestał się śmiać, gdy robak przybrał swą prawdziwą postać i zacisnął pętlę wokół królewskiej szyi. Pobladli ministrowie zobaczyli króla wężów przecinającego niebo jak błyskawica i płomienie ogarniające miejsce, gdzie stał król Parikszit, którego trucizna węża spaliła na miejscu. Widząc to pobladli ministrowie zaczęli uciekać w panice we wszystkich kierunkach. Gdy król płonął w płomieniach trucizny, jego domowy kapłan odprawiał odpowiednie ryty kontynuowane przez jego ministrów.

4. Król Dźanamedźaja zarządza Ofiarę Węża

Po wysłuchaniu opowieści swoich doradców o śmierci swego starego ojca i wspaniałego króla Parikszita, król Dźanamedźaja zadecydował, że zły król wężów Takśaka jest winny śmierci jego ojca, gdyż spowodował, że klątwa młodego i łatwo popadającego w gniew bramina zrealizowała się. To on spalił swą trucizną jego ojca i przeciw niemu powinny zostać poczynione odpowiednie kroki. Gdyby nie wąż Takśaka król Parikszit żyłby nadal i co więcej wąż Takśaka nie poniósłby żadnej straty z tego powodu, gdyż Parikszit był bardzo prawym królem. To ślepota i duma węża nakazała mu powstrzymać Kaśjapę, który zmierzał w kierunku Hastinapury z intencją odczynienia klątwy i wyleczenia króla w przypadku, gdyby wąż go ukąsił. Przekupienie bramina, aby nie wrócił życia królowi, jest wielkim przestępstwem Takśaki.

Król Dźanamedźaja zadecydował, iż aby zadowolić bramina Utankę, samego siebie i wszystkich pozostałych, pomści śmierć swego ojca. Zwołał swoich domowych kapłanów znających wszelkie tajniki składania ofiar i celem zapewnienia rytuałowi powodzenia zwrócił się do nich uroczyście z następującymi słowy: „O bramini, wypowiedzcie się, abym mógł wystąpić przeciw złemu wężowi Takśace, który zabił mojego ojca. Czy znacie rytuał, dzięki któremu mógłbym wrzucić węża Takśakę i jego krewnych do płonącego ognia? Ponieważ spalił mojego ojca w ogniu swego jadu, chcę spalić tego zbrodniczego węża w ogniu ofiarnym”. Domowi kapłani odpowiedzieli: „O królu, istnieje taki rytuał, który bogowie obmyślili specjalnie dla ciebie. W świętych pismach opisuje się go, jako Sesję Wężów. Nikt inny tylko ty, suweren i zwierzchnik ludzi, możesz być w tej sesji ofiarnikiem. My z kolei władamy tym rytem. Podczas tej ofiarnej sesji wąż Takśaka sam wejdzie w płomienie ofiarnego ognia gotowego do pożarcia wszystkich wężów”.

Król Dźanamedźaja przystąpił więc do przygotowań potrzebnych do należytego przeprowadzenia Ofiary Węża, mającej na celu wyniszczenie wszystkich wężów aż po kilka pokoleń. I w ten sposób zaczęła realizować się masakra, której zaistnienie i przebieg—jak to wynika z opisu przedstawionych niżej wydarzeń—były od dawna zdeterminowane przez różne klątwy z odległej przeszłości.

5. Mędrzec Bhrigu rzuca klątwę na Ogień Ofiarny

Dawno temu, zanim król Dźanamedźaja się narodził, Ogień Ofiarny został przeklęty przez bramina Bhrigu, który rzekł do Ognia: „O Ogniu, będziesz nienasycony i będziesz pożerał wszystko”. Ogień rozgniewał bramina tym, że pod jego nieobecność, gdy udał się do królewskiego pałacu na uroczystą koronację, Ogień zdradził demonowi rakszasowi Pulomanowi, że Puloma jest jego żoną. Rakszasa ów, wędrując po lesie, zaszedł do należącej do Bhrigu pustelni i zobaczywszy Pulomę, całkowicie stracił głowę. Czując nieodpartą żądzę, zaczął podejrzewać, że ta kobieta, witająca go z szacunkiem leśnymi owocami, jest jego dawną wybranką Pulomą, którą jej ojciec zdecydował się oddać jego rywalowi braminowi Bhrigu. W holu zobaczył płonący Ogień Ofiarny o siedmiu językach i wiedząc, że Ogień nie kłamie, zaczął go wielokrotnie zaklinać, aby powiedział mu prawdę, czy kobieta, której tak silnie pożąda, jest faktycznie żoną bramina Bhrigu, uczciwie zaznaczając, że jeżeli jest to prawda, wówczas nie zawaha się, by ją uprowadzić, gdyż serce jego płonie zazdrością, że bramin czerpie radość z bycia mężem jego pięknej wybranki Pulomy.

Prośba ta przeraziła Ogień, który wyszeptał do siebie, że równie silnie obawia się powiedzieć prawdę, jak skłamać. Ogień Ofiarny nie kłamie, ale jeżeli powie prawdę zostanie z całą pewnością przez bramina Bhrigu przeklęty. Usłyszawszy szept Ognia, rakszasa przybrał postać dzika i zawładnął Pulomą z szybkością wiatru. W tej samej chwili, z jej łona wypadł na ziemię zagniewany syn Bhrigu, nazwany Cjawana Bhargawa i gdy rakszasa spojrzał na promieniującego jak słońce chłopca, spalił się na popiół, uwalniając Pulomę ze swych uścisków. Puloma podniosła z ziemi nowonarodzonego syna i mdlejąc z bólu zaczęła uciekać, lecz zobaczył to Brahma, dziadek wszechświata i uspokoił ją. Z jej łez powstała kręta rzeka, znacząc miejsca jej ucieczki, na której brzegu wyrosła pustelnia jej syna Cjawany.

W pustelni tej znalazł ją po powrocie mędrzec Bhrigu i zaczął ją wypytywać, kto zdradził rakszasowi, że jest jego żoną i gdy dowiedział się, że był to Ogień Ofiarny, nie mógł powstrzymać gniewu i rzucił nań klątwę, że będzie jadł wszystko. Ogień rozgniewał się na bramina, twierdząc, że bramin nie miał prawa go przeklinać, gdyż nie popełnił żadnego przestępstwa. Prawo nakazuje, aby zapytany mówił prawdę o faktach, które zna, gdyż fałszywe zeznania zabijają zarówno przodków, jak i potomków aż po siódme pokolenie. Ogień Ofiarny, który był dobrym ogniem i podążał ścieżką Prawa, rzekł: „O braminie, ja też mógłbym cię przekląć, ale tego nie zrobię, gdyż muszę szanować braminów. Przypomnę ci jednak fakty o mnie, które zresztą znakomicie znasz”. I Ogień wyjaśnił, że dzięki swej własnej mocy dzieli się na wiele części i rezyduje w wielu rytuałach i ceremoniach. Bogowie i przodkowie są zadowoleni, gdy ofiara zgodnie z przepisami Wed jest złożona do Ognia Ofiarnego. Ogień jest ustami bogów i przodków. W te usta składają ofiarę i tymi ustami jedzą złożoną ofiarę. Ogień zapytał: „O braminie, jak więc te usta, które są ustami bogów, mogą stać się nienasycone i wszystkożerne?”

Nie mogąc znaleźć odpowiedzi na to pytanie i zaakceptować wynikającej z klątwy własnej obrzydliwości, Ogień Ofiarny wycofał się ze wszystkich wielkich i drobnych rytuałów ofiarnych prowadzonych przez braminów. Bez Ognia Ofiarnego wszystkie żywe istoty zostały pozbawione recytowania świętych mantr, płaczu towarzyszącego składaniu ofiar i uczty ofiarowanej przodkom. Ich życie stało się nędzne i nieszczęśliwe. Asystujący w rytach bramini udali się do bogów, skarżąc się, że tracąc Ogień Ofiarny wszystkie trzy światy straciły swoje rytuały i swoją drogę życia i zwrócili się do nich z prośbą o wskazanie, co należy zrobić, aby go odzyskać.

Bogowie nie potrafiąc udzielić braminom odpowiedzi na to pytanie, zabrali ich do Brahmy, Stwórcy Świata, informując go, że bez żadnego powodu Ogień Ofiarny, spożywający dotychczas jedynie najlepszą część składanej ofiary, został przeklęty, że będzie pożerał wszystko i przerażony wycofał się z rytuałów.

Brahma zawezwał Ogień przed swe oblicze i łagodnym głosem powiedział: „O Ogniu, jesteś zarówno twórcą, jak i niszczycielem wszystkich światów. Dostarczasz również pożywienia wszystkim trzem światom i jesteś podporą rytów. Zachowuj się więc tak, aby ryty przetrwały. O wszechwładny Ogniu, jak to możliwe, abyś ty, który jesteś czyścicielem tego świata, obecnym w każdej żywej istocie, stracił orientację?

Nie będziesz nienasycony w całym swym ciele i tylko niektóre z twoich siedmiu ognistych języków będą pożerać wszystko. Poza tym wszystko to, co zostanie spalone przez twoje płomienie, będzie oczyszczone.

O Ogniu, jesteś porywczą siłą, która ma swój początek w twej własnej mocy. Zgódź się na to, aby klątwa bramina się zrealizowała. Zaakceptuj zarówno porcje należne bogom, jak i należne tobie, gdy są ofiarowane w twoje usta”.

Słowa Brahmy oczyściły Ogień z jego poczucia winy i wypełniony szczęściem wrócił do rytuałów, przynosząc tym radość wszystkim żywym istotom. Od tego czasu jednak sam musiał być karmiony i dlatego czasami niszczył wszystko, aby zaspokoić swój własny głód.

6. Bramin Ruru syn Pramatiego uwalnia bramina Ruru o tysiącu stóp od klątwy bycia jaszczurką

Zemsta na wężach należy do obowiązków wojownika, do obowiązków bramina należy natomiast obrona wężów przed tą zemstą. Prawdy tej nauczył się bramin Ruru, syn Pramatiego, potomek w trzecim pokoleniu Cjawany, syna Bhrigu, który mścił się na wężach za to, że jeden z nich zabił swą trucizną jego ukochaną Pramadwarę.

Pramadwara przyszła na świat dzięki związkowi dwóch boskich istot unoszących się w przestworzach, króla gandharwów i pięknej apsary Menaki, która porzuciła swą nowo narodzoną córkę na brzegu rzeki, niedaleko pustelni potężnego bramina-ascety Sthulakeśa. Bramin ten znalazł porzucone niemowlę, przygarnął je i wychował jak własną córkę. Pewnego dnia, gdy Pramadwara wyrosła na piękną młodą kobietę, zobaczył ją młody bramin Ruru i choć praktykował powstrzymywanie nasienia i samo-kontrolę, nieprzytomnie się w niej zakochał i zapragnął pojąć ją za żonę. Bramin Sthulakeśa zgodził się oddać mu ją za żonę i los zdawał  się Ruru sprzyjać, gdy nagle na kilka dni przed ich ślubem podczas zabawy z przyjaciółmi Pramadwara nie zauważyła śpiącego węża i gdy na niego nastąpiła, ukąsił ją, powodując jej śmierć.

Zrozpaczony Ruru udał się daleko w las, gdzie wyliczając swoje zasługi—takie jak praktyki ascetyczne, szacunek dla starszych, samo-kontrolę, przysięgi, poświęcanie się dla dobra wszystkich żywych istot—modlił się do bogów, aby zwrócili życie jego ukochanej Pramadwarze w zamian za jego zasługi. Wówczas przed jego obliczem ukazał się wysłannik bogów i wyjaśnił mu, że jego prośby są daremne, gdyż nie można wrócić życia istocie śmiertelnej. Od tej reguły jest jednak wyjątek. Pramadwara może wrócić na pewien czas do życia, jeżeli odda jej połowę czasu swego życia. Ruru zgodził się, lecz odzyskawszy swą ukochaną za tak wysoką cenę, przysiągł, że póki mu starczy życia, będzie mścił się na wężach. I faktyczne, jak tylko zobaczył węża, natychmiast go zabijał przy pomocy grubego kija.

Pewnego dnia spacerując po lesie, zobaczył odpoczywającą na słońcu jaszczurkę i zamachnąwszy się mocno, uderzył ją kijem. Jaszczurka powiedziała: „O braminie, nie zrobiłam nic złego, dlaczego więc dajesz upust swej wściekłości i uderzasz mnie?” Ruru powiedział: „O gadzie, zaraz cię zabiję, gdyż ślubowałem, że będę zabijać wszystkie węże w zemście za to, że jeden z nich ukąsił moją ukochaną”. Jaszczurka odpowiedziała: „O braminie, ja wcale nie jestem wężem. Jestem jaszczurką i wyłącznie z powodu mojego podobieństwa do węża spotyka mnie ten okrutny los! Nie zabijaj niewinnej jaszczurki!”

Mimo wielkiej na to ochoty, Ruru nie zabił jaszczurki, gdyż jej słowa napełniły go strachem, że być może jest ona jakimś braminem, który przybrał jej formę. Chcąc złagodzić jej ewentualny gniew, poprosił ją uprzejmie o kontynuowanie swej mowy i ujawnienie swej prawdziwej tożsamości. Jaszczurka odpowiedziała: „O braminie, sam byłam kiedyś braminem Ruru o tysiącu stóp, ale przekleństwo pewnego rozgniewanego bramina zredukowało mnie do bycia gadem”.

Ruru rzekł: „O najznakomitszy gadzie, za co zostałeś przeklęty i czy znasz sposób, w jaki można cię od klątwy uwolnić?”

Przemieniony w jaszczurkę bramin Ruru odpowiedział, że klątwę rzucił na niego jego przyjaciel Khagama, gdy raz dla żartu podczas wykonywania rytuału ofiarnego postraszył go zrobionym z trawy wężem. Przyjaciel przeklął go, że stanie się gadem pozbawionym trującej mocy tak jak ten wąż z trawy, którym go przestraszył. Na jego prośbę klątwę tę później załagodził, mówiąc, że zostanie od tej klątwy uwolniony, gdy w przyszłości spotka na swej drodze bramina Ruru, syna Pramatiego.

Powiedziawszy to, zamieniony w jaszczurkę Ruru o tysiącu stóp spojrzał na stojącego przed nim Ruru, syna Pramatiego i rzekł: „O braminie, oto jesteś tutaj i stoisz przede mną i dzięki temu mogę wrócić do swojej dawnej formy. W zamian za oddaną mi przysługę, zdradzę ci pewien sekret, którego znajomość przyniesie ci duże korzyści. Otóż bramin nie powinien zabijać żadnej żywej istoty, gdyż unikanie przemocy jest najwyższą zasadą wszystkich żywych istot. Pisma święte mówią, że bramin powinien znać Wedy, być przyjazny i zawsze gotowy do zagwarantowania bezpieczeństwa każdej żywej istocie. Niezadawanie bólu, mówienie prawdy i wybaczanie są dla bramina Prawem nawet ważniejszym od ochrony Wed. Władanie kijem, budzenie strachu i obrona przed wrogiem są natomiast Prawem wojowników. Do wojowników należy zatem zemsta na wężach za ich ohydne czyny, a do bramina obrona ich przed tą zemstą, gdyż zemsta ma tendencję ciągnienia się w nieskończoność”.

7. Ubijanie oceanu i eliksir nieśmiertelności

Samo zarządzenie Ofiary Węża przez król Dźanamedźaja było od dawna zdeterminowane przez klątwę, którą matka wężów Kadru rzuciła na swoich synów. Działo się to w odległych czasach, na początku wszechświata, gdy bogowie byli słabi i potrzebowali eliksiru nieśmiertelności (somy), aby utrzymać się przy życiu. Eliksir został w końcu wyprodukowany dzięki wspólnej akcji ubijania oceanu.

Idea ubijania oceanu wyniknęła z rady Wisznu (Narajany), którą dał bogom, gdy zgromadzili się na pełnej bogactwa górze Meru, aby zastanowić się nad sposobem wyprodukowania somy. Bogowie doszli do wniosku, że należy wyrwać z ziemi górę Mandarę, która jest miejscem zabaw dla kimnarów o końskich głowach i ludzkich ciałach, nimf apsar i bogów i użyć jej do ubijania oceanu. Zwrócili się do Wisznu i Brahmy z prośbą o wyrażenie na to zgody, lecz gdy zgodę taką uzyskali, odkryli, że sami są zbyt słabi, aby wyrwać ją z ziemi. Brahma zawezwał wówczas węża Anantę, a Narajana dał mu rozkaz, aby wyrwał z ziemi tę samowładną górę, pokrytą lasami pełnymi zwierzyny leśnej.

Bogowie zanieśli wyrwaną górę nad brzeg oceanu i poprosili Ocean, aby dla dobra produkcji somy zgodził się na ubijanie go tak jak ubija się mleko, aby otrzymać masło. Ocean odpowiedział: „O bogowie, spróbuję wytrzymać potężne ucieranie górą Mandarą, jeżeli zarezerwujcie dla mnie trochę somy”.

Obiecawszy Oceanowi odpowiednia porcję somy, bogowie i demony asury poprosili króla żółwi Akuparę o bycie fundamentem dla góry Mandary i jej podporą, na co on się zgodził i wcisnął swój grzbiet pod górę, podczas gdy król bogów Indra ugniatał ją na jej wierzchołku. W ten sposób zrobili z góry pałkę do ubijania oceanu i używszy węża Wasuki w zastępstwie sznura, otoczyli nim górę i przystąpili do ubijania oceanu, który jest skarbnicą wód.

Demony asury i giganci danawowie uchwycili węża Wasuki od strony głowy, a bogowie uchwycili go od strony ogona. Wąż Ananta, zwany również Śeszą, stojąc obok błogosławionego Narajany, poruszał głową Wasukiego w górę i w dół, aż Wasuki zionął ogniem i dymem, z czego uformowały się wielkie chmury burzowe i opadły deszczem na oddziały bogów i demonów osłabione przez upał i zmęczenie. Z wierzchołka góry sypał się na nich deszcz kwiatów, a z dna oceanu wydobywał się potężny huk podobny do grzmotu. Był to dźwięk żywych istot miażdżonych w głębinach przez wielką górę. Miażdżone były również wielkie drzewa i gniazda ptaków, które odrywały się od góry w miarę jej obrotów i wpadały do oceanu. Ucieranie drzew wywołało ogień, który rozszerzył się na całą górę, paląc na popiół potężne słonie i tygrysy i wszystkich innych mieszkańców lasu. Indra zalał płonącą górę deszczem i w ten sposób do oceanu wpadły soki przeróżnych ziół i różne rodzaje żywicy. Z tej mieszanki soków mającej moc eliksiru wydzieliło się stopione złoto. Woda oceanu przekształciła się w mleko z unoszącym się na jego powierzchni masłem zmieszanym z najbardziej wyszukanymi esencjami.

Jednakże sam eliksir nieśmiertelności jeszcze się z ubijanych wód nie wyłonił. Bogowie rzekli do Brahmy: „O Brahma, zarówno my, jak i giganci dajtjowie i węże czujemy się bardzo zmęczeni, bo to ubijanie trwa już tak długo. Bez pomocy Najwyższego Boga Narajany jesteśmy bezsilni i nie potrafimy wyprodukować eliksiru”. Brahma rzekł do Narajany: „O Wisznu, dodaj im sił, gdyż jesteś dla nich ostatnią deską ratunku”. Wisznu odpowiedział, zwracając się do wszystkich: „O wy, którzy podjęliście się trudu ubijania oceanu, nabierzcie sił. Potrząśnijcie oceanem i raz jeszcze obróćcie w nim górą!”

I ci, co usłyszeli jego głos, nabrali sił i raz jeszcze zamieszali mleko oceanu. I wówczas wyłoniły się z niego słońce i księżyc, a z pływającego po nim masła wyłonili się kolejno: ubrana w białą szatę bogini dobrobytu Lakszmi (Śri), bogini trunków i biały koń Ukkaihśrawas. Wszyscy oni podążając za słońcem, udali się w tym kierunku, gdzie stali bogowie. Wyłonił się też wspaniały klejnot Kaustubha, który ozdobił pierś Narajany oraz piękny bóg i lekarz bogów Dhanwantari trzymający w swych dłoniach naczynie z somą.

Widząc to spełnienie się cudu, giganci danawowie i tytani dajtjowie wrzasnęli jednym głosem, że niesiona przez boga soma należy do nich. Wisznu słysząc ten wrzask demonów i widząc, że ukradły bogom somę, przybrał formę pięknej kobiety i udał się między nich odbierając im rozum i powodując, że oddali mu eliksir, wierząc, że obdarowują nim piękną kobietę. I gdy Narajana w swej kobiecej formie, wspomagany przez Narę, oddał eliksir bogom, danawowie i dajtjowie rzucili się z bronią na bogów, którzy w samym centrum wielkiego zamieszania zabrali się do picia eliksiru. Jeden z danawów o imieniu Rahu przybrał postać boga i dołączył do grupy bogów, aby napić się somy. Słońce i Księżyc dostrzegły go jednak i gdy zaalarmowały bogów, Wisznu przy pomocy swego dysku uciął mu głowę, która z głośnym rykiem upadła na ziemię. Rahu nigdy nie wybaczył Słońcu i Księżycowi ich zdrady i aż po dziś dzień cyklicznie je połyka.

Tymczasem Wisznu zrzuciwszy z siebie swą kobiecą formę, zaatakował danawów i gdy nad brzegiem morskim wywiązała się wielka bitwa między bogami i demonami asurami, krew lała się tak wielkimi strumieniami, że aż promienie słońca nabrały krwawego koloru. Bitwa przekształciła się w prawdziwą masakrę, gdy obok Narajany pojawił się Nara ze swym boskim łukiem. Narajana widząc łuk w dłoniach Nary, przywołał swój dysk Sudarśanę i rzucił nim w oddziały demonów, które odpowiedziały rzucaniem w kierunku bogów wyrwanych gór, powodując, że się trzęsła cała ziemia.

Gdy Nara pokrył niebo swoimi strzałami, demony słysząc przeraźliwy dźwięk dysku Sudarśany i atakowane wytrwale przez armię bogów, zakopały się w ziemi lub powpadały do słonej wody morskiej, a bogowie wygrawszy dla siebie dzień, oddali górę Mandarę jej własnemu miejscu. Niebo oczyściło się z burzowych chmur, a król bogów Indra oddał eliksir nieśmiertelności pod ochronę bogom, którzy bezpiecznie go schowali i pijąc go podczas składanych ofiar, pogrążali się w ekstatycznej radości.

8. Kadru, matka wężów, rzuca klątwę na swych synów

Klątwa rzucona na węże sięga tych samych odległych czasów, co ubijanie oceanu. Wówczas Pradżapati oddał mędrcowi Kaśjapie za żony swoje dwie piękne i podziwiane przez wszystkich córki, Kadru i Winatę. Pewnego dnia bramin Kaśjapa, który dorównywał rangą Pradżapatiemu, będąc dobrze usposobiony, obiecał swym żonom spełnienie jednego życzenia, wprowadzając je tym w stan ekstatycznego zachwytu. Kadru poprosiła o tysiąc równie wspaniałych wężów za synów. Winata z kolei poprosiła jedynie o dwóch synów, ale za to wspanialszych od synów jej siostry, prześcigających ich swą siłą, świetnością, pięknością i potęgą. Kaśjapa obiecał jej tylko jednego syna spełniającego w pełni postawione przez nią warunki, dodając, że drugi będzie je spełniał jedynie w połowie. Mimo tego ograniczenia, obie siostry były równie zadowolone z otrzymanych darów. Wielki mędrzec Kaśjapa nakazał im, aby odpowiednio troszczyły się o otrzymanych w darze synów i utrzymywały ich przy życiu, po czym sam udał się do lasu, aby kontynuować swe duchowe praktyki.

Po upływie dłuższego czasu Kadru zniosła tysiąc jaj, a Winata zniosła jedynie dwa. Służący włożyli je do parujących kociołków i po upływie pięciu wieków z jaj złożonych przez Kadru zaczęły się wykluwać węże. Nic jednak nie działo się z jajami złożonymi przez Winatę. Niecierpliwa Winata poczuła się skrzywdzona i rozbiwszy skorupkę jednego z jaj zobaczyła swego syna Arunę o ciele jedynie częściowo uformowanym i skarłowaciałym. Aruna doprowadzony do wściekłości niecierpliwością swej matki rzucił na nią klątwę, mówiąc: „O matko, twa niepohamowana żądza spowodowała, że stałem się karłem o nieuformowanym ciele, przeto przeklinam cię, abyś przez następne pięć wieków była niewolnicą swej siostry i rywalki Kadru. Z niewoli wyzwoli cię dopiero twój drugi syn Garuda, pod warunkiem, że będziesz cierpliwa i że przez następnych pięć wieków nie rozbijesz jego jajka i nie spowodujesz deformacji jego ciała”. Powiedziawszy to, Aruna wzleciał ku niebu i stał się czerwonym brzaskiem porannym.

Pewnego dnia Kadru rzekła do swej siostry Winaty: „O droga siostro, zgadnij szybko, jakiej maści jest ów wspaniały koń Ukkaihśrawas, który wyłonił się z ubijanego oceanu”. Winata odpowiedziała: „O droga siostro, mogę się założyć, że koń ten jest biały”. Kadru z kolei rzekła: „O moja słodko uśmiechająca się przyjaciółko, mylisz się, gdyż koń ten ma czarny ogon. Załóżmy się i sprawdźmy. Ta z nas, która nie zgadła, zostanie niewolnicą tej, która zgadła poprawnie”. Winata zgodziła się i obie zadecydowały, że następnego dnia pójdą obejrzeć konia.

Gdy Winata udała się na spoczynek, Kadru z intencją skorumpowania swych synów rzekła: „O synowie, wiem, że ten koń jest biały i dlatego, aby uratować mnie od stania się niewolnicą swej siostry Winaty, wskoczcie szybko na ogon konia i udawajcie, że jesteście czarną sierścią na jego ogonie”. Węże jednakże nie chciały posłuchać jej rozkazu i rozgniewana Kadru rzuciła na nie straszną klątwę, mówiąc, że wszystkie węże aż po odległe pokolenia zostaną w przyszłości spalone podczas Wielkiej Ofiary Węża, którą będzie przeprowadzał król Dźanamedźaja.

Klątwę usłyszał dziadek wszechświata Brahma i choć uznał ją za okrutną i idącą wbrew zrządzeniom losu, to jednak ją zaaprobował, mając na uwadze dobro wszystkich żywych istot. Węże były potężne, złośliwe i jadowite. Również dla dobra wszystkich żywych istot Brahma zneutralizował truciznę wężów, obdarzając bramina Kaśjapę darem leczenia od ich ukąszeń.

Następnego poranka o świcie, gdy słońce już wzeszło, dwie siostry, Kadru i Winata, które założyły się o niewolnictwo, ruszyły impulsywnie i niecierpliwie w kierunku oceanu, aby zobaczyć na własne oczy i ocenić maść konia, który się z niego wyłonił. Zobaczyły przed sobą ocean, tę skarbnicę wód, zaludniony krokodylami i monstrami połykającymi nawet wieloryby, gęsty od tłumu istot różnego koloru i kształtu, groźny nawet dla samej grozy, wprawiany w ruch przez żółwie i rekiny. On jest kopalnią wszelkich bogactw, miejscem, gdzie mieszka Waruna i gdzie oddają się zabawie węże morskie, Najwyższym Panem Rzek, wiecznie niespokojnym władcą wód, w którego wnętrzu płonie podwodny ogień i znajduje się loch, w którym gniją demony asury, postrachem dla wszelkich żywych istot, jaśniejącym i boskim, przeraźliwym i makabrycznym źródłem eliksiru nieśmiertelności, wirującym przepastnymi wirami. Poruszany przez wiatr, o brzegach zmienianych przypływem i odpływem, wzburzany przez trzęsienia ziemi i burze, z falami rosnącymi i opadającymi wraz z ruchem księżyca, jest niewyczerpanym źródłem pereł i miejscem, w którym narodziła się Koncha Pańcadżanja. To w jego mętnych i burzliwych wodach błogosławiony Pan Wisznu o nieograniczonej mocy, przybrawszy postać dzika, znalazł zatopioną ziemię, a asceta Atri poświęcił setkę lat, aby osiągnąć jego niezniszczalną największą głębię. On jest łożem najpotężniejszego boga Wisznu, który na początku nowego eonu śpi w nim snem jogina, zanurzony w swej jaźni. To on—święty, o niezbadanych brzegach, przepastny, o niezmierzonej głębi—składa swą ofiarę, wrzucając ją do buchających płomieni Ognia o Głowie Klaczy.

Siostry spojrzały raz jeszcze na odbijający w sobie niebo ocean, sięgając wzrokiem aż do jego głębin, z których wydostawał się przeraźliwy pisk jego mieszkańców i przefrunąwszy nad nim aż na drugi brzeg, wylądowały u stóp konia Ukkaihśrawasa. Kadru dostrzegła swych synów, którzy przerażeni klątwą zmienili swe zdanie i przykleili się do jego ogona, wyglądając jak czarna sierść i uznała nieszczęsną Winatę za swą niewolnicę. Winata musiała się zgodzić, iż przegrała zakład o maść konia i zniweczona przez smutek poddała się losowi, zostając niewolnicą swej siostry.

9. Garuda, pożeracz wężów i drugi Indra

Po upływie pięciuset lat drugi syn Winaty, Garuda, którego rozwoju nie zaburzyła niecierpliwość matki, rozbił skorupkę jajka osiągnąwszy swą pełną moc i płonąc jak masa roznieconego ognia w swym najbardziej przeraźliwym aspekcie urósł w jednej chwili do gigantycznych rozmiarów i wzleciał ku niebu. Bogowie padli przed nim na kolana i zwrócili się do niego z prośbą o ochronę mówiąc: „O Ogniu, twoja wielka masa posuwa się w naszym kierunku. Nie wzrastaj już więcej i nie chciej nas wszystkich spalić”. Usłyszał to Ogień i rzekł: „O bogowie, mylicie się w swym mniemaniu, że to ja płonę. Płomień, który tu widzicie jest Garudą, który jest mi równy w ognistości”.

Bogowie i mędrcy, zbliżyli się do Garudy, aby wychwalać go w swej pieśni. Mówili: „O królu ptaków, słyszeliśmy o twym sławnym gorącu. To ty jesteś Nim, który świeci na wszystko, co się porusza i stoi w miejscu, zaciemniając swym przepychem słońce. To ty jesteś Nim, który będąc zarówno wieczny, jak i krótkotrwały,  jest ostatnim ciosem dla wszystkiego, co istnieje. Tak jak gniewne słońce może spalić wszystkie żywe istoty, tak ty pożerasz je jak ogień ofiarny. To ty jesteś Nim, który stając się przeraźliwy w okresie rozpadu wszechświata, wznosi się ku górze, zakańczając rozpad eonu. O królu ptaków, prosimy Cię o ochronę. O czcigodny, włóczący się wśród chmur Garudo o ogromnej sile, do Ciebie skierowujemy nasze prośby”.

Garuda usłyszawszy te sławiące go słowa bogów i mędrców, wycofał ze świata swoje gorąco.

Garuda przyszedł na świat z powodu klątwy, jaką wielcy asceci i mędrcy Walakhiljowie rzucili na króla bogów Indrę. Miało to miejsce w bardzo dawnych czasach, gdy mędrzec Kaśjapa był Pradżapatim i składał ofiarę w nadziei na otrzymanie syna. Poprosił cały tłum bogów, którzy przybyli na ofiarę o asystowanie w rytuale i przyniesienie odpowiedniego drewna, potrzebnego do rozpalenia ognia ofiarnego. Gdy Indra bez najmniejszego wysiłku niósł wiązkę drewna wielką jak góra, zobaczył grupę Walakhiljów, którzy nie byli więksi od kciuka i drżąc z wysiłku na całym ciele, nieśli jeden liść. Pijany swą siłą wybuchnął głośnym śmiechem i przekroczył pogardliwie ponad ich głowami. Zachowanie Indry rozgniewało Walakhiljów i przepełniło ich urazą. Poszukując zemsty, rozpoczęli wielką ofiarę, podczas której rzucili na Indrę klątwę, mówiąc: „O Indra, niech z naszej ofiary narodzi się drugi Indra, który, będąc ci równy mocą i odwagą, stanie się dla ciebie postrachem”.

Indra usłyszawszy tę straszną klątwę, przeraził się i zwrócił się z prośbą o pomoc do mędrca Kaśjapy, który udał się do Walakhiljów i rzekł: „O Walakhiljowie, nie zadajcie kłamu słowom Brahmy, który uczynił Indrę królem trzech światów. Proszę was, okażcie mu łaskę i zmodyfikujcie wasze życzenie tak, aby drugi Indra nie narodził się w świecie bogów, lecz ptaków”. Asceci odpowiedzieli: „O wielki mędrcu, jesteśmy gotowi przychylić się do twej prośby. Ofiara, którą składamy, prosząc o narodziny drugiego Indry, jest równoczesna z ofiarą, którą ty składasz, prosząc o syna. Przejmij więc kontrolę nad naszą ofiarą i jej owocami i wybierz dla siebie syna, który będzie drugim Indrą”. I w ten sposób mędrzec Kaśjapa otrzymał obietnicę narodzin Garudy, którego przeznaczeniem było bycie niezwyciężonym rywalem króla bogów, na wzór którego został stworzony.

Garuda, ptak o ogromnym rozmiarze i sile po spełnieniu prośby bogów i wycofaniu ze świata swego gorąca pofrunął na drugą stronę oceanu do swej nieszczęsnej matki Winaty zredukowanej do roli niewolnicy swej siostry. Pewnego dnia pokornie kłaniająca się Winata została zawezwana przed oblicze swej siostry, która zażyczyła sobie, aby razem ze swym synem Garudą zaniosła ją i jej synów na wyspę w zatoce, która była krajem wężów i Winata wraz z posłusznym jej Garudą ruszyli w daleką podróż. Garuda jednakże poleciał zbyt blisko słońca i omdlałe od gorąca węże pospadały na ziemię. Kadru, widząc swych synów w tak żałosnym stanie, zaczęła wysławiać Indrę, prosząc go o deszcz. Indra przychylił się do jej prośby i polał węże obfitym deszczem, umożliwiając im szczęśliwe dotarcie do wyspy. Węże nie potrafiły jednak przebywać zbyt długo na tej pięknej wyspie, gdyż lecąc nad oceanem zauważyły, że istnieją inne jeszcze piękniejsze wyspy i rozkazały Garudzie, aby zaniósł je na jedną z nich.

Garuda głęboko się zamyślił i poprosił swą matkę o wyjaśnienie, dlaczego musi spełniać wszystkie życzenia i rozkazy wężów oraz i ich matki Kadru. Winata opowiedziała mu o tym, jak węże złapały ją w sidła zakładu i oszukały. Garuda pogrążył się w głębokim smutku i zwracając się do wężów, rzekł: „O węże, powiedzcie mi prawdę, czy jest coś, co mógłbym uczynić, aby zmienić swój los i przestać być waszym niewolnikiem?” Węże odpowiedziały: „O Garuda, ukradnij bogom eliksir nieśmiertelności i przynieś go nam. Jeżeli uda ci się dokonać tego niezwykłego czynu, ty i twoja matka uwolnicie się z naszej niewoli”.

Garuda rzekł do swej matki: „O matko, wyruszam w daleką drogę, aby przynieść wężom somę i w ten sposób wyzwolić nas z niewolnictwa. Jednakże przedtem muszę nabrać sił i coś zjeść”. Winata poradziła synowi, aby udał się na wyspę Niszadów i połknął tysiące Niszadów. Ostrzegła go jednak, aby wypluwał braminów, których rozpozna po palącym smaku, gdyż należy unikać zabójstwa braminów, do których należy pierwszeństwo. To oni są pierwsi w szeregu kast, ojców i nauczycieli i w decydowaniu o tym, co jest i co nie jest jadalne. Poza tym rozgniewany bramin jest jak ogień, trucizna lub miecz. I z sercem wypełnionym miłością do swego potężnego syna, z którego siły zdawała sobie sprawę, pobłogosławiła go na drogę, prosząc wiatr, księżyc, słońce i ogień o ochranianie go.

Wygłodniały Garuda rozpoczął swą wędrówkę, opadając na wyspę Niszadów jak potężny Czas Końca. Wytworzył ogromną chmurę kurzową, która wysuszyła wszystkie wody i zatrzęsła górami. Niszadowie, którym umysł pomieszał się od kurzu, sami wchodzili tłumnie do jego otwartego dzioba, gdy położył się na ich drodze, czekając. I w ten sposób idąc za radą swej matki, zniszczył tę rasę żywiącą się rybami, pozwalając jedynie uciec braminowi o palącym smaku i jego żonie.

Niszadowie nie nasycili jednak jego głodu. Poszukując nadal czegoś do zjedzenia, wzniósł się ponownie w górę i z wysokości dostrzegł swego ojca mędrca Kaśjapę. Na jego pytanie wyjaśnił, że planuje ukraść bogom somę, aby spełnić życzenie wężów i uwolnić swą matkę z niewoli, ale ciągle jeszcze nie nasycił swego głodu i nie nabrał sił potrzebnych do wykonania tego potężnego zadania. Poprosił ojca, aby wskazał mu coś, co mógłby zjeść.

Mędrzec Kaśjapa polecił synowi zjedzenie dwóch braci braminów, których umysł zaciemniła chciwość i którzy w rezultacie rzucanych na siebie klątw zamienili się w ogromnego słonia i wielkiego żółwia. Ich kłótnia zaczęła się od tego, że młodszy z braci Supratika zażądał od starszego brata Wibhawasu podziału dóbr, które wspólnie odziedziczyli po przodkach. Starszy brat nie chciał się jednak na to zgodzić, twierdząc, że podział własności jest jedynie źródłem konfliktu między braćmi, którzy zaczynają być tak oczarowani posiadaniem, że stają się wrogami udającymi jedynie przyjaźń. Młodszy brat nie chciał jednak ustąpić i bracia nie zaprzestawali kłótni, pozostając w stanie niekończącej się wendety, każdy z nich dumny ze swej siły i wielkości.

Kaśjapa rzekł do Garudy: „O synu, pochłoń w swym wielkim żołądku, tych dwóch mędrców, którzy stracili rozum od tej bitewnej furii i chęci, aby się nawzajem zniszczyć”.

Garuda obniżył swój lot, złapał słonia i żółwia w swe potężne szpony i odleciał w kierunku świętego brodu Alamby, poszukując drzewa, na którym mógłby usiąść i oddać się konsumpcji. Boskie drzewa o złotych konarach z owocami spełniającymi każde życzenie, widząc ogromnego ptaka, zadrżały z obawy przed złamaniem.

Wielkie drzewo banianowe zaprosiło Garudę, aby spoczął na jednej z jego potężnych gałęzi i zjadł spokojnie swój posiłek. Jednakże drzewo to, choć było miejscem schronienia dla tysiąca ptaków, zatrzęsło się aż do korzeni, gdy Garuda obniżył lot i zasiadł na wskazanej gałęzi. Choć pod jego ciężarem gałąź złamała się, zdołał utrzymać się na pozostałym konarze i śledząc ruch spadającej gałęzi, zauważył zwisających z niej głową w dół braminów Walakhiljów. Nie chcąc spowodować ich śmierci, szybko uchwycił ją dziobem i ponownie wzniósł się w górę.

Nie chcąc pozwolić słońcu na spalenie Walakhiljów, frunął poprzez wiele krajów zbyt nisko, zrównując je z ziemią. Gdy doleciał do potężnych gór Gandhamadana, zobaczył ponownie swego ojca praktykującego surowe umartwiania, który również dostrzegł swego syna, ptaka o boskich kolorach, płonącego żywym ogniem, mocą i siłą, szybkiego jak myśl, wielkiego jak góra, unoszącego się nad ziemią jak wzniesione berło Brahmy—ów niewyobrażalny i niepojęty postrach wszystkich żywych istot, inkarnację piętrzącego się i rozszerzającego się ognia, wir światów, przeraźliwy obraz śmierci.

Kaśjapa rzekł: „O synu, bądź ostrożny i nie zachowuj się zbyt pochopnie, aby nie rozgniewać Walakhiljów, którzy wypijają promienie słoneczne i mogą cię spalić”. I chcąc złagodzić ewentualny gniew Walakhiljów, rzekł: „O asceci, wybaczcie mojemu synowi, że zakłócił wasz spokój, ale zrobił to na drodze ku bohaterskim czynom, mającym na uwadze dobro wszystkich istot”. Walakhiljowie, usłyszawszy te słowa, zeskoczyli z gałęzi niesionej przez Garudę i udali się w wysokie Himalaje, aby kontynuować swe religijne praktyki.

Tymczasem Garuda, trzymając ciągle w swym dziobie złamaną gałąź, a w swych szponach słonia i żółwia, zwrócił się do mędrca Kaśjapy z pytaniem: „O ojcze, czy mógłbyś mi wskazać jakieś miejsce bez braminów, gdzie mógłbym polecieć i zjeść spokojnie swój posiłek złożony ze słonia i żółwia?” Kaśjapa skierował go ku bezludnemu miejscu wysoko w górach, gdzie trudno dotrzeć nawet myślą i gdy Garuda ruszył we wskazanym kierunku, król gór Himalajów drżał od powiewu wiatru wywołanego uderzeniami jego potężnych skrzydeł, a drzewa padały, sypiąc deszczem kwiatów. Padały również licznie zgruchotane szczyty górskie, bogate w kamienie szlachetne i złoto. I gdy wielki ptak dotarł na wskazane miejsce, wypuścił wreszcie z dzioba złamaną gałąź, usiadł wśród zgliszczy i zjadł słonia i żółwia, których ciągle trzymał w swych szponach.

Po nasyceniu swego głodu wzbił się znowu w górę w kierunku miejsca zamieszkałego przez bogów, którzy, w miarę jak się zbliżał, zaczęli dostrzegać różne przeraźliwe znaki. Nic takiego nie zdarzyło się przedtem nawet podczas wojny bogów z demonami asurami. Umiłowany piorun Indry zapłonął z bólu, a z nieboskłonu zaczęły się sypać dymiące, płonące meteory. Broń należąca do różnych bogów zaczęła sama siebie atakować. Wiatr wiał w huraganowych porywach, a z chmur sypały się grzmoty. Indra, król bogów, zaczął zalewać ziemię deszczem krwi. Zdobiące bogów girlandy obumarły i zgasły światła na nieboskłonie. Deszcz spadających gwiazd niósł ze sobą strumienie krwi, a wirujący kurz zaciemniał zwykle błyszczące diademy bogów.

Indra, bóg setki złożonych ofiar, głęboko zaniepokojony tymi straszliwymi znakami, zapytał kapłana bogów Brihaspatiego o przyczynę tych strasznych zjawisk, gdyż sam nie potrafił dostrzec wroga, który w ten sposób prowokował ich do bitwy. Brihaspati odpowiedział: „O królu bogów, obserwujesz właśnie skutki swej winy i zaniedbania. To mędrcy Walakhiljowie uzbroili się przeciw tobie i dzięki mocy swej ascezy stworzyli tego niezwykłego, potężnego i zdolnego do przybierania różnych form ptaka Garudę, który jest synem mędrca Kaśjapy i Winaty. Przybył tutaj na prośbę wężów, żeby ukraść eliksir nieśmiertelności i będąc najpotężniejszym z potężnych potrafi tego dokonać, gdyż jest zdolny osiągnąć to, co nieosiągalne”.

Indra nie tracąc wiary poinformował natychmiast o zagrożeniu strażników eliksiru i rozkazał armii bogów, aby przygotowała się do spotkania z Garudą i obrony eliksiru.

Bogowie, choć trochę zdziwieni tym atakiem, ubrali swe wspaniałe złote zbroje połyskujące klejnotami, uchwycili w dłonie różne rodzaje swej olśniewającej boskiej broni i z czystymi sercami uformowali szeregi, aby bronić dostępu do eliksiru. Znani jako niszczyciele wielkich miast budowanych przez demony, dysponujący siłą nie mającą sobie równych, z umysłem nastawionym na obronę somy rozświetlali przestrzeń swym blaskiem jak rozniecony ogień. Wielkie pole bitewne wypełnione po brzegi ich zwartymi szeregami i tysiącem ich maczug, skąpane w promieniach słońca zdało się przekraczać granice nieba.

Jednakże na widok zbliżającego się Garudy armie bogów zaczęły pogrążać się w chaosie i bogowie, drżąc na całym ciele, zamiast atakować wroga, skierowywali swą broń przeciw sobie. Wśród bogów stał boski architekt Wiśwakarman, najpotężniejszy obrońca somy, który jednak, gdy wywiązała się bitwa, padł na ziemię martwy, rozszarpany przez skrzydła i szpony ptaka. Ogromna chmura kurzu, którą wywołał ruch jego skrzydeł, pokryła ciemnością cały świat i zaburzyła orientację bogów. Garuda pogłębiał jeszcze chaos, separując bogów od siebie uderzeniami swych skrzydeł i dzioba.

Indra, widząc klęskę swej armii, przywołał na pomoc wiatr, który rozpędził chmurę kurzu i wówczas cała chmara bogów, dostrzegając wreszcie wroga, rzuciła się nań jak jeden mąż, atakując ptaka, który wzniósł się w gorę i zawisł bez ruchu na nieboskłonie. Garuda, choć atakowany ze wszystkich stron, pozostał nieporuszony, oddając ciosy i rozbijając oddziały bogów uderzeniami skrzydeł. Rozgromione odziały bogów zaczęły uciekać, pozostawiając za sobą krwawy ślad. Tych, co stawali z nim do indywidualnej walki, rozdzierał na kawałki podobny w swej walce do boga Śiwy. Liczni waleczni boscy wojownicy leżeli ranni na pobojowisku, przypominając swym wyglądem rozerwane chmury, z których leje się deszcz krwi. W końcu pozbawiwszy wszystkich bogów życia, Garuda przekroczył ich nieruchome ciała wielkim krokiem i udał się na poszukiwanie eliksiru.

Całe niebo płonęło ogniem, spalając doszczętnie całe zło. Garuda przybrał na siebie dziewięćdziesiąt ust, którymi wypijał wody rzek, gasząc nimi płonący ogień. Następnie przybrał na siebie bardzo malutkie złote ciało, świecące jak promienie słoneczne, aby w tej postaci wejść do pomieszczeń, gdzie przechowywany był eliksir. Dostępu do eliksiru broniło równie jaśniejące, bezustannie obracające się żelazne koło, zaopatrzone w ostrza i ostry brzeg. Garuda zdołał się jednak przedostać między jego szprychami, kurcząc jeszcze bardziej swe ciało i obracając się w zgodzie z jego obrotem. Po pokonaniu tej przeszkody, zobaczył przed sobą dwa wielkie, ogniste węże o językach ostrych jak błyskawice, wiecznie rozgniewanych i niepohamowanych, zmieniających w popiół wszystko, na co padnie ich wzrok. Garuda oślepił je garścią kurzu i przekroczywszy wielkim krokiem ich bezwładne ciała, ruszył w kierunku eliksiru, który uchwycił i niszcząc w drodze powrotnej obracające się koło, poszybował w górę.

Sam nie wypił ani kropli eliksiru, lecz starannie go owinął i nie odczuwając zmęczenia, ruszył w kierunku tarczy zachodzącego obecnie słońca. Po drodze na nieboskłonie spotkał boga Wisznu, który był bardzo z niego zadowolony i porosił go o wypowiedzenie dwóch próśb, które obiecał spełnić. Garuda rzekł: „O Wisznu, niech tak się stanie, że będę stał zawsze powyżej ciebie i że nawet bez pomocy eliksiru nigdy się nie zestarzeję i nie umrę”. Gdy Wisznu obiecał mu spełnienie tych próśb, Garuda z kolei poprosił Wisznu o wypowiedzenie jednej prośby, którą obiecał spełnić. Wisznu rzekł: „O Garudo, moje życzenie jest takie samo, jak twoje. Chcę, żebyś zawsze stał powyżej mnie”.

Gdy Garuda, trzymając eliksir, wzleciał ku górze z zamiarem udania się w drogę powrotną, dostrzegł go król bogów Indra, który nie mógł pogodzić się z utratą eliksiru i uderzył go z całej siły swoim piorunem. Piorun ten nie wyrządził mu jednak żadnej szkody, choć po krótkiej szamotaninie, która nastąpiła, Garuda upuścił na ziemię swoje jedno pióro. Rzekł do Indry ze śmiechem, starannie dobierając uprzejmych słów: „O ty, który złożyłeś setkę ofiar, przyjmij moje wyrazy szacunku dla mędrca, z którego kości został zrobiony twój piorun, jak i dla samego pioruna i dla ciebie, choć twój piorun wcale mnie nie zranił. Poświęciłem mu jedynie swoje jedno pióro, które oderwało się od mojego ciała i spada w dół. Tajemnicy jego spadania nigdy jednak do końca nie zrozumiesz”.

Gdy to mówił, wszystkie żywe istoty dostrzegając piękno spadającego pióra, zdumione zawołały: „To musi być ten wielki ptak o jasnych skrzydłach”. Indra słysząc te głosy podziwu, zrozumiał, że ten ptak, z którym próbował walczyć, jest wspaniałą istotą i rzekł: „O Garudo, wielki ptaku, pozwól mi poznać granice twej wielkiej siły i pozwól, żeby związała nas dozgonna przyjaźń”.

Garuda rzekł: „O Indra, wiem, że nie należy wychwalać swej siły i cnót bez przyczyny, ale ponieważ nazwałeś mnie swym przyjacielem i sam mnie o to prosisz, wyjaśnię ci, że jestem nie do pokonania. Moja siła jest tak potężna, że potrafię unieść ziemię i wszystkie trzy światy na dudce swego jednego pióra”.

Indra rzekł: „O Garuda, ty jesteś wieczny i stoisz najwyżej. Spełnij więc, proszę, moją prośbą. Wiem, że sam nie potrzebujesz eliksiru, aby żyć wiecznie. Zwróć więc go bogom, gdyż węże, dla których go ukradłeś, mając do niego dostęp, okpią nas wszystkich raz na zawsze”.

Garuda odpowiedział: „O Indra, władco trzech światów, ukradłem bogom somę, aby zrealizować swój cel i uwolnić swoją matkę od bycia niewolnicą swej siostry. Nie zamierzam jednak oddać jej wężom do wypicia. Jeżeli chcesz ją zwrócić bogom poczekaj, aż postawię ją na ziemi. Podnieś ją wówczas natychmiast i porwij”. Indra rzekł: „O Garuda, niech tak się stanie”.

Myśl o wężach, synach Kadru i oszustwie, które zamieniło jego matkę w niewolnicę, napełniła Garudę wielkim smutkiem i rzekł do Indry „O Indra, choć jestem Panem wszystkiego, to jednak chcę zostać twoim dłużnikiem. Spełnij więc moją prośbę i uczyń, że będę się żywił wężami”. Indra powtórzył: „O Garuda, niech się tak stanie”.

Garuda wrócił do swej matki Winaty i gdy zobaczył węże, którym służyła, rzekł: „O węże, wróciłem i przyniosłem eliksir nieśmiertelności. Zrobiłem to, o co mnie prosiliście, uwolnijcie więc moją matkę z niewoli”. Gdy węże zgodziły się na danie wolności Winacie, Garuda kontynuował: „O węże, położę eliksir, który dla was zdobyłem, tutaj na trawie kuśa, a wy, zanim zaczniecie go pić, wykąpcie się i oczyśćcie.” I gdy węże posłusznie udały się w kierunku wody, aby się rytualnie oczyścić, Garuda położył naczynie na ziemi, a Indra natychmiast je porwał i zaniósł z powrotem do nieba.

Tymczasem węże po recytacji modlitw i rytualnym oczyszczeniu się wróciły na miejsce, gdzie Garuda postawił naczynie z somą. Odkrywszy, że naczynie zostało ukradzione, zrozumiały, że tym razem one padły ofiarą podstępu i zaczęły lizać ostrą trawę darbha, na której stało naczynie z somą. Od lizania tej ostrej jak sztylet trawy ich języki przybrały widełkowy kształt, a źdźbła trawy darbha stały się rytualnie czyste, gdyż miały kontakt z eliksirem i od tego czasu są używane podczas rytualnego składania ofiar. Po dokonaniu swego wielkiego czynu Garuda, ptak o jasnych skrzydłach, który żywił się wężami, ruszył wraz ze swą matką Winatą na wędrówkę po dżungli. Oddawały mu cześć wszystkie ptaki i nigdy nie narzekał na brak sławy, czym cieszył serce swej matki.

10. Śesza-Ananta, wąż asceta

Gdy węże stawały się coraz potężniejsze, jadowitsze i coraz bardziej nietykalne, jeden z nich Śesza (Ananta) postanowił opuścić swą matkę Kadru i udać się do dżungli, aby poddać się surowym umartwieniom. Odwiedzał święte brody i świątynie, doskonaląc swe zmysły. Wielki dziadek wszechświata Brahma, najstarszy wśród nieśmiertelnych, widząc jego ascetyczne praktyki, rzekł zaniepokojony: „O niewinny wężu, cóż ty wyczyniasz? Jaki dar chcesz ode mnie uzyskać, aby wzmocnić władzę wężów nad światem? Pracuj lepiej na rzecz dobra wszystkich żywych istot. Swoją surową ascezą jedynie zatruwasz stwarzanie”. Śesza odpowiedział: „O Brahma, wszyscy moi bracia mają niewiele rozumu i nie mogę dłużej znieść życia razem z nimi. Kłócą się między sobą, jakby byli wrogami i nienawidzą Winaty i jej synów, chociaż Garuda jest również naszym bratem. Zarówno oni żywią do niego urazę, jak i on do nich. Proszę więc, wybacz mi moje zachowanie. Umartwiam się, aby zlikwidować to ścierwo, które nazywa się mymi braćmi. Nie chcę zadawać się z nimi dłużej!”

Brahma rzekł: „O wężu, nie zaprzątaj sobie głowy swymi braci. Znam doskonale ich sposób życia i wisi nad nimi groźba całkowitego wyginięcia z powodu przestępstwa ich matki. Z tego co mówisz, wnoszę jednak, że twój umysł rozumie Prawo, pozwól mu więc stać się jeszcze bardziej prawym. Jestem z ciebie zadowolony, powiedz mi swoje życzenie, który mógłbym spełnić”.

Śesza odpowiedział: „O Brahma, właśnie takie jest moje życzenie. Uczyń, aby mój umysł stał się jeszcze bardziej prawy, gdyż radują go Prawo, beznamiętność i asceza”. Brahma rzekł: „O najlepszy z wężów, cieszysz mnie swą beznamiętnością i trzymaniem się w ryzach. Niech się więc stanie, jak sobie życzysz. Mając Garudę za pomocnika, udaj się pod ziemię, która się chwieje, obejmij ją całą przy pomocy swego ciała i trzymaj ją mocno, by mogła uzyskać stabilność. Trzymając w posadach ziemię, wyświadczysz mi wielką przysługę”.

I posłuszny słowom Brahmy Śesza, najstarszy wśród wężów, wszedł do rozpadliny w ziemi, która sama się przed nim otworzyła i tam już po wsze czasy pozostał. Trzyma boginię Ziemię na głowie, obejmując ją na poziomie oceanu. Widząc to Brahma rzekł: „O Śesza, to ty jesteś Nim, który jest największy wśród wężów. Jesteś bogiem prawości, gdyż użyczasz ziemi podpory, opasując ją swymi nieskończonymi splotami i ta podpora, której jej udzielasz, jest równa tej, jaką ja jej daję, jak i tej, jaką daje jej bóg Indra”.

11. Starania węża Wasukiego, aby zatrzymać groźbę całkowitej zagłady wężów

Tak jak zarządzenie Ofiary Węża przez króla Dźanamedźaja było od dawna zdeterminowane przez klątwę rzuconą na węże przez ich matkę Kadru, tak i to, że zostanie ona przerwana przez wybawcę wężów, bramina Astikę, sięgało swymi korzeniami głęboko w przeszłość.

Wąż Wasuki, pamiętając o klątwie rzuconej na węże przez ich matkę, od dawna rozmyślał nad tym, jak ją zneutralizować, aby obronić węże przed wynikłą z niej groźbą całkowitej zagłady. Pewnego dnia postanowił poradzić się w tej sprawie swych braci, licząc szczególnie na radę tych, których umysł skłaniał się ku Prawu. Rzekł: „O moi niewinni bracia, wiecie doskonale o klątwie, która nad nami ciąży. Choć na większość klątw zwykle jest jakaś rada, to jednak trudno znaleźć lekarstwo na klątwę rzuconą przez matkę. Zostaliśmy przeklęci w obliczu niezniszczalnej i niemierzalnej Prawdy i to powoduje, że moje serce drży ze strachu. Niezniszczalny bóg Brahma nie powstrzymał naszej matki przed wypowiedzeniem klątwy, a to oznacza, że tylko my sami możemy znaleźć przeciw niej antidotum i odkryć sposób na przerwanie mającej nastąpić rytualnej masakry wężów króla Dźanamedźaja, zanim ogień ofiarny pochłonie wszystkie węże”.

Węże zgłaszały różne pomysły. Ktoś zaproponował, że przybierze formę najwyższego bramina odpowiedzialnego za przebieg składanej ofiary lub ważnego doradcy i spróbuje przekonać króla, że nie powinien przeprowadzać tego typu ofiary. Ktoś inny z kolei chciał zabijać każdego najwyższego rangą bramina, który zostanie wybrany do opieki nad składaną ofiarą.

Wężom o prawych umysłach nie podobały się jednak te pomysły, gdyż bazowały na oszustwie i przestępstwie zabicia bramina, które jest niewybaczalne i może przynieść jedynie pogorszenie sytuacji i były przekonane, że osiągnięcie ostatecznego pokoju i zapobieżenie katastrofie jest możliwe jedynie wtedy, gdy będzie całkowicie zakorzenione w Prawie, gdyż następstwa złamania Prawa niszczą cały wszechświat.

Gdy prawy Wasuki odrzucił wszelkie dotychczas zgłaszane projekty, wskazując, że są niedojrzałe i nie mogą stanowić podstawy planu uratowania ich przed skutkami klątwy, głos zabrał wąż Elapatra. Rzekł: „O węże, przyszła rytualna masakra wężów króla Dźanamedźaja jest od dawna naszym przeznaczeniem i nie zdołamy go uniknąć. I jeżeli ktoś tak jak my został ukarany wyrokiem losu, tylko w wyroku losu może szukać ratunku. Posłuchacie, jaką szansę ratunku dał nam Brahma. Gdy nasza matka rzuciła na nas klątwę, przestraszyłem się tak bardzo, że wdrapałem się jej na kolana i wtedy usłyszałem, jak bogowie rzekli do wielkiego dziadka wszechświata: ‘O Brahma, węże są nieprzyjemne. Co to za matka, która najpierw rodzi synów, a potem rzuca na nich klątwę. Tylko nieprzyjemna Kadru mogła to zrobić i to przed twoim obliczem. Co gorsza, ty sam zaaprobowałeś tę klątwę. Wyjaśnij nam, dlaczego tak uczyniłeś?’ Brahma odpowiedział: ‘O bogowie, na świecie jest za dużo wężów. Węże są nieprzyjemne, przeraźliwie odważne i zabijają żywe istoty swym jadem. Nie powstrzymałem ich matki od rzucenia na nie klątwy ze względu na dobro wszystkich żywych istot. Mogę was jednak pocieszyć, że na zgubę przeznaczone są jedynie złośliwe i jadowite węże, a nie te, które szanują Prawo. Pozwólcie, że zdradzę wam sposób, dzięki któremu prawe węże mogą uratować się od zagłady, jeżeli we właściwym czasie podejmą odpowiednie działania. Pewnego dnia w bramińskim rodzie Jajawarów narodzi się asceta o imieniu Dżaratkaru, Pan swoich zmysłów i będzie miał syna, również ascetę, o imieniu Astika, którego przeznaczeniem jest przerwanie rytualnej masakry wężów i ocalenie wszystkich prawych wężów. Matką Astiki będzie żona mędrca Dżaratkaru nosząca to samo, co on imię’ ”

I zwracając się do węża Wasukiego, wąż Elapatra rzekł: „O Wasuki, twoja siostra nosi imię Dżaratkaru. Bądź więc czujny, aby ofiarować ją mędrcowi Dżaratkaru, gdy tylko bramin ów się narodzi i zacznie szukać dla siebie żony, gdyż wówczas będzie mógł przyjść na świat nasz wybawca bramin Astika”. Wszystkie węże poparły z entuzjazmem słowa Elapatry.

Od czasu, gdy Elapatra wypowiedział te ważne słowa, Wasuki nie zaznał spokoju i czekał na pojawienie się na ziemi mędrca Dżaratkaru, tym bardziej że narodziny bramina Astiki obiecał mu również sam dziadek wszechświata Brahma po tym, jak Wasuki użyczył bogom swego ciała jako sznura do ubijania oceanu przy pomocy góry Mandary. Gdy zadanie wyprodukowania eliksiru nieśmiertelności zostało już wykonane, bogowie zabrali Wasuki przed oblicze Brahmy, prosząc o odpłacenie mu za przysługę, jaką oddał bogom i anihilację klątwy rzuconej na węże. Brahma rzekł: „O nieśmiertelni, nie mogę unieważnić klątwy, lecz zainspiruję mowę węża Elapatry, który poinformuje węże o sposobie uniknięcia całkowitej zagłady. Niech Wasuki wprowadzi w czyn to, co Elapatra zapowie. Złe węże są skazane na śmierć, ale prawe węże przetrwają. We właściwym czasie Wasuki musi oddać swą siostrę za żonę mędrcowi Dżaratkaru tak, jak przepowiedział to Elapatra. Oznaczać to będzie nadejście dobrych czasów dla wężów”. Mając w pamięci te słowa Brahmy, Wasuki rozkazał wężom odnaleźć mędrca Dżaratkaru, gdy tylko dowiedział się, że mędrzec ten już się narodził i poddaje się surowym umartwieniom i śledzić każdy jego ruch, aby nie przegapić momentu, w którym zacznie szukać dla siebie żony.

12. Narodziny bramina Astiki

Bramin Dżaratkaru, równy Pradżapatiemu, był wielkim mędrcem poddającym się surowej ascezie i powstrzymującym swe nasienie, znającym bramińskie Prawo i nieugiętym w dotrzymywaniu ślubów. Nie miał on intencji znalezienia dla siebie żony aż do momentu, gdy pewnego dnia podczas wędrówki po dżungli zobaczył w pieczarze swoich przodków z rodu Jajawarów zawieszonych głową w dół na źdźbłach trawy, które mógł z łatwością przegryźć byle szczur. Wyjaśnili mu, że spadają z powodu braku widoków na nowe pokolenie, które mogłoby kontynuować oddawanie należnych im hołdów i wykonanie odpowiednich rytów. Przypomnieli mu, że jest ostatnim pozostającym przy życiu potomkiem ich rodu i poprosili, aby miał synów, gdyż swych obowiązków wobec przodków nie może zrealizować przez gromadzenie zasług i przestrzeganie ascezy, lecz jedynie przez posiadanie synów.

Bramin Dżaratkaru wyjaśnił swym przodkom, że nigdy nie chciał mieć żony, ale mając na uwadze ich dobro, ożeni się, jeżeli spotka kobietę, która będzie nosiła to samo, co on imię i zostanie mu dana w darze, gdyż on sam jest bardzo biedny i nie stać go na utrzymanie żony.

Gdy węże zaobserwowały Dżaratkaru włóczącego się po dżungli i apelującego do wszystkich istot, aby ofiarowały mu żonę o tym samym co on imieniu, doniosły o tym Wasukiemu, który natychmiast ofiarował mu swoją siostrę. Asceta zgodził się na małżeństwo, oświadczając jednak, że nie będzie jej utrzymywał, gdyż sam żywi się głównie powietrzem. Wasuki zgodził się przyjąć te obowiązki na siebie, ucieszony perspektywą, że wkrótce w gnieździe wężów narodzi się bramin Astika, ich wybawca.

Wasuki oddał mu swą siostrę za żonę ze wszystkimi należytymi rytami i przygotował dla nich małżeńskie łoże. Podczas tej poślubnej nocy Dżaratkaru rzekł do swej żony: „O żono, pamiętaj, aby nigdy nie uczynić czegoś, co mogłoby wywołać moje niezadowolenie, gdyż, jeżeli coś takiego zrobisz, natychmiast opuszczę ciebie i twój dom”.

Pewnego dnia Dżaratkaru usnął znużony z głową na kolanach swej żony i spał tak długo, aż słońce zaczęło się chylić ku zachodowi i zbliżał się czas wieczornych rytuałów. Jego żona zaczęła się niepokoić, że jeżeli nie obudzi go przed zachodem słońca, będzie niezadowolony, gdyż ucierpią na tym jego zasługi. Jeżeli go jednak obudzi, też będzie niezadowolony. Zrozumiała, że cokolwiek zrobi, on ją porzuci. Po namyśle uznała, że spowodowanie utraty zasług jest większym grzechem niż wywołanie jego gniewu z powodu przerwania jego snu i postanowiła go obudzić.

Zgodnie z jej przewidywaniami Dżaratkaru rozgniewał się i zdecydował się ją opuścić i wrócić do lasu. Widząc to, Dżaratkaru rzekła do swego męża: „O mężu, nie czyń tego, gdyż celem naszego małżeństwa było poczęcie syna obdarzonego ogromnym gorącem i splendorem ognia, który wyzwoliłby rasę wężów spod klątwy rzuconej na nich przez ich matkę. Tymczasem nic jeszcze nie wskazuje na to, że taki syn się narodzi”. Dżaratkaru rzekł: „O kobieto-wężu, poczęłaś już syna, który wkrótce się narodzi. Będzie wielkim mędrcem, jasnym jak ogień, przodującym swą prawością i znajomością Wed ”. Rzekłszy to, Dżaratkaru porzucił swą żonę i wrócił do dżungli, gdzie ponownie mógł oddać się wyłącznie swej religijnej praktyce.

Gdy Wasuki dowiedział się o tym, że Dżaratkaru wrócił do lasu, bardzo się przeraził, że cel tego małżeństwa nie został zrealizowany, lecz jego siostra zapewniła go, że wybawiciel wężów został poczęty i się narodzi. I faktycznie gdy nadszedł właściwy czas, w gnieździe wężów przyszedł na świat chłopiec o imieniu Astika, bramin po ojcu, a po matce wąż. Rósł i kształcił się wśród wężów ku ich wielkiej radości i uczył się Wed od mędrca Bhargawy, syna Cjawany, wnuka mędrca Bhrigu.

13. Bramin Astika ratuje węże od zagłady

Aż wreszcie pewnego dnia nadszedł moment, którego węże od dawna obawiały się najbardziej. Pełen pychy wąż Takśaka zabił swym jadem króla Parikszita i jego syn król Dźanamedźaja, chcąc pomścić śmierć swego ojca, posłuchał rady braminów i zarządził Ofiarę Węża, realizując w ten sposób klątwę rzuconą na węże przez ich matkę. Zgodził się na bycie w tej sesji ofiarnej ofiarnikiem i poprosił braminów o zebranie wszystkich elementów potrzebnych do zapewnienia jej prawidłowego przebiegu. Asystujący w rycie kapłani przygotowali więc grunt ofiarny w nakazany sposób i udzielili królowi odpowiednich święceń, oczekując szczęśliwego ukończenia rytu i zniszczenia wszystkich wężów aż po siódme pokolenie.

Jednakże zanim sesja ofiarna zdołała się rozpocząć, dostrzeżono ostrzegawczy znak, sugerujący, że zostanie ona nieoczekiwanie przerwana przez jakiegoś bramina. Chcąc zapobiec nieszczęściu, naczelny budowniczy ofiarnego gruntu zwany Trzymającym Nić zabronił wpuszczania na teren ofiarny kogoś, kogo nie znał. Gdy ogłoszono rozpoczęcie sesji, poszczególni kapłani zajęli się wykonywaniem wyznaczonej im roli. W czarnych szatach, z oczami czerwonymi od dymu wypowiadali właściwe słowa i do ognia ofiarnego zaczęły wpadać tłumy wężów różnej maści, budząc tym panikę w sercach tych, które jeszcze pozostawały przy życiu.

Król wężów Takśaka widząc pogrom swego gatunku, udał się do króla bogów Indry i po przyznaniu się do popełnionego zła poprosił go o ochronę. Zadowolony z niego Indra zapewnił go, że wstawi się za nim u samego dziadka wszechświata Brahmy i że w związku z tym powinien się uspokoić, gdyż pod jego opieką nie grozi mu już żadne niebezpieczeństwo ze strony sesji ofiarnej.

Masowe wpadanie wężów do ognia ofiarnego bardzo niepokoiło węża Wasuki, który rzekł do swej siostry Dżaratkaru: „O siostro, moje członki płoną, straciłem poczucie kierunku. Tonę w chaosie. Mój umysł jest sztywny jak skała, moje oczy straciły zdolność skupiania się, serce pęka i jestem gotów bez żadnego oporu wpaść do ognia ofiarnego palącego węże. Ofiara składana przez syna króla Parikszita nie skończy się, zanim wszyscy nie zginiemy. Przyszedł na nas czas zagłady, który od dawna przewidywałem i któremu chciałem zapobiec, wydając cię za mąż za mędrca Dżaratkaru. Niech się zrealizuje to, co osobiście przyrzekł mi dziadek Brahma. Poproś swego syna Astikę, aby uratował przed zagładą mnie i tych, dla których jestem podporą. Niech twój syn Astika przerwie tę straszną ofiarę”.

Dżaratkaru wezwała przed swe oblicze swego syna Astikę i rzekła: „O synu, zrób to, co należy zrobić. Uwolnij węże od skutków klątwy zaaprobowanej przez dziadka wszechświata Brahmę, którą rzuciła na nie ich matka, gdy nie chciały jej posłuchać i pozwolić jej na to, aby dzięki oszustwu wygrała zakład o wolność z jej siostrą Winatą. Zrealizuj obietnicę, którą Wasuki otrzymał od Brahmy. Udaremnij zagładę wężów i przerwij rytuał ofiarny”.

Astika odpowiedział: „O matko, niech się tak stanie”. I zwracając się do Wasukiego, rzekł: „O wodzu wężów, uspokój swój umysł, gdyż uwolnię cię od skutków klątwy. Nie grozi ci już żadne niebezpieczeństwo, gdyż teraz ja będę walczył o twe dobro. Co obiecuję, się stanie, gdyż moje usta nie potrafią kłamać. Udam się zaraz do króla Dźanamedźaja, zadowolę go mymi słowami i w ten sposób spowoduję, że palenie wężów zostanie przerwane. Miej wiarę we mnie”. Wasuki rzekł: „O synu, cały drżę i moje serce płonie. Straciłem poczucie kierunku i kołyszę się bezradnie pod berłem Brahmy”. Astika odpowiedział: „O dobry wężu, uspokój się. Zażegnam niebezpieczeństwo grożące wężom ze strony ognia ofiarnego i zniszczę berło Brahmy, które zawisło nad wężami jak dzień Sądu Ostatecznego”. Swymi słowami bramin-wąż Astika usunął z umysłu Wasukiego przeraźliwą gorączkę i umieściwszy ją na swych własnych nogach, udał się pospiesznie w kierunku miejsca wypełnionego wielkim bogactwem i tłumem ofiarników, błyszczącego jak słońce lub ogień, gdzie król Dźanamedźaja składał swą ofiarę.

Posłuszni rozkazowi Trzymającego Nić strażnicy zabronili braminowi Astice wstępu na teren ofiarny, lecz wkrótce bramy otwarły się przed Astiką w zamian za jego pieśń wychwalającą składaną ofiarę. W swych słowach Astika porównywał ją do największych ofiar składanych przez bogów, a kapłanów asystujących ofierze porównywał do bogów. Wychwalał również pożerający wszystko ogień gotowy pochłonąć wszystkie węże.

Gdy wszyscy wychwalani w jego pieśni poczuli się spokojni i zadowoleni, król Dźanamedźaja rzekł do kapłanów: „O kapłani, spójrzcie na tego młodego bramina, który mówi jak dorosły. Zgódźcie się na to, abym mógł go obdarować spełnieniem jego jednej prośby”. Kapłani uznali, że chłopiec zasługuje na nagrodę, lecz troszcząc się o szczęśliwe ukończenie rytuału, postawili warunek, aby pozwolić Astice na wypowiedzenie swego życzenia dopiero w momencie, gdy wąż Takśaka przyjdzie na teren ofiarny gotowy rzucić się w ogień. Król Dźanamedźaja rzekł: „O kapłani, niech tak się stanie. Dołóżcie wszelkich starań, aby ściągnąć Takśakę na teren ofiarny, bo to do niego żywię największą nienawiść”.

Kapłani poinformowali wówczas króla, że jak to wyczytali w świętych pismach przewidujących jego ofiarę i co potwierdza ogień ofiarny, nie będzie łatwo spalić Takśaki, gdyż schronił się w pałacu Indry. Bramin Lohitakśa, znający święte pisma, rzekł: „O królu, kapłani mówią prawdę. Indra obiecał Takśace, że ogień go nigdy nie spali, jeżeli będzie przebywał niedaleko niego”.

Słysząc te słowa, król rozgniewał się i ponaglił kapłanów, aby kontynuowali rytuał i wypowiadali magiczne zaklęcia, aż sam Indra przyjdzie na teren ofiarny przyprowadzając ze sobą węża Takśakę. I jak przewidywał, tak się stało i gdy Indra przybył wreszcie na teren ofiarny, Takśaka siedział schowany jego szatach. Mimo obietnicy Indry, że będzie go chronił, nie znalazł tam spokoju i był mocno zdenerwowany.

Widząc węża pod ochroną Indry, król Dźanamedźaja jeszcze bardziej się rozgniewał i skoncentrowawszy swą myśl na śmierci Takśaki, rzekł do swych kapłanów: „O kapłani, skoro wąż Takśaka jest pod ochroną Indry, przeto spalcie go razem z Indrą”.

Kapłani odpowiedzieli: „O królu, pohamuj swój gniew. Już niedługo Takśaka sam wpadnie do ognia ofiarnego. Czyżbyś nie słyszał, jak syczy ze strachu. Indra go opuścił i zrzucił ze swych kolan na ziemię. Jego ciało chwieje się od naszych magicznych formułek. Popatrz, jak rzucił się w spazmach na nieboskłon. Twoja ofiara już niedługo go dosięgnie. Dotrzymaj więc swego słowa, gdyż przyszła odpowiednia chwila, aby ów młody bramin Astika, wychwalający twoją ofiarę, wypowiedział swą prośbę, którą obiecałeś spełnić”.

Przewidując rychłą śmierć Takśaki, król posłuchał rady braminów i nakazał Astice, aby wypowiedział swą prośbę, którą obiecał spełnić. Słysząc słowa króla, Astika rzekł do węża Takśaki: „O wężu, zaczekaj”, osłabiając jego wolę wpadnięcia do ofiarnego ognia, a do króla rzekł: „O królu, spełnij mą prośbę, jak obiecałeś, a proszę cię o to, abyś natychmiast przerwał twą sesję ofiarną i żeby już żaden więcej wąż nie wpadł w płomienie ognia ofiarnego”.

Tak bliski realizacji swej zemsty król Dźanamedźaja ofiarował Astice ogromne bogactwa w zamian za zmianę swej prośby, gdyż nieodparcie pragnął doprowadzić ofiarną sesję do końca i spalić wszystkie węże. Astika jednakże nie chciał się na to zgodzić, a obserwujący tę scenę bramini, znający wszystkie święte księgi, rzekli do króla: „O królu, musisz spełnić prośbę Astiki. Tego od ciebie wymaga królewskie Prawo”.

W tym samym czasie, mimo że ofiarny ogień był ciągle podsycany przez rytualną oblację, wąż Takśaka ciągle utrzymywał się w powietrzu i nie wpadał do ognia, gdyż był posłuszny Astice, który widząc wypadającego z ręki Indry omdlewającego węża, rzekł: „O wężu, zaczekaj, zaczekaj” i wąż czekał zawieszony w powietrzu z bijącym sercem tak jak ktoś otoczony ze wszystkich stron przez rozjuszone byki.

Prawy król Dźanamedźaja ponaglany przez braminów zrozumiał, że nie może zadać kłamu swym słowom i rzekł: „O bramini, niech się stanie to, o co mnie prosicie. Zgadzam się spełnić prośbę Astiki i niech ten rytuał ofiarny zostanie przerwany. Niech pozostałe przy życiu węże poczują się bezpiecznie, niech Astika będzie zadowolony i niech przepowiednia o przerwaniu rytuału się spełni!”

Po tych słowach króla zapanowała powszechna radość. Masakra wężów została przerwana i król obdarował wszystkich, którzy uczestniczyli w rytuale, wielkim bogactwem. Następnie król, podążając za świętymi przepisami regulującymi rytuał, podał się rytom oczyszczenia i odesłał Astikę z honorami do jego własnego domu, prosząc go to, aby przyjął funkcję sadasji podczas wielkiego celebrowania Ofiary Konia. Przepełniony radością Astika zgodził się, po czym udał się do domu swej matki i wuja Wasukiego, aby opowiedzieć im o szczęśliwym biegu wydarzeń. Zebrane tam liczne węże, szczęśliwe i uwolnione od groźby zagłady, obiecały spełnić wypowiedziane przez Astikę życzenie. Astika poprosił, aby każdy, kto słucha opowieści o nim nie musiał obawiać się ukąszenia wężów. Węże rzekły: „O braminie, niech tak się stanie!”

14. Mahabharata

Przedstawione wyżej okoliczności zarządzenia, jak i przebieg, oraz sięgające daleko w przeszłość determinanty Ofiary Węża króla Dźanamedźaja zostały po raz pierwszy opowiedziane przez poetę-śpiewaka Ugraśrawasa, zainspirowanego pytaniami bramina Śaunaki, który wraz z licznymi kapłanami prowadził w Lesie Naimisza trwającą dwanaście lat sesję ofiarną. Śaunaka prosił śpiewaka, by kontynuował dalej swą opowieść i wyrecytował wielką epikę Mahabharatę, skomponowaną przez prapradziadka króla Dźanamedźaja, bramina Wjasę. Mahabharata została po raz pierwszy opowiedziana na prośbę króla Dźanamedźaja w przerwach między rytami podczas Ofiary Węża przez ucznia bramina Wjasy, poetę-śpiewaka Waisampajamę. Mahabharata sławi tragiczne i bohaterskie losy królewskiego rodu Bharatów, którego król Dźanamedźaja był potomkiem. Opowiada o rozbracie miedzy kuzynami Pandawami i Kaurawami, wynikłym bezpośrednio z gry w kości o królestwo i o wojnie, która skończyła się wyniszczeniem całej kasty wojowników aż po następne pokolenia i zniszczyła całą ziemię. Pandawowie, którzy mieli boga Krysznę po swej stronie, wygrali tę wojnę, lecz przyszło im rządzić całkowicie opustoszałym królestwem, w którym nawet wszyscy ich potomkowie zostali zabici za wyjątkiem ojca króla Dźanamedźaja, Parikszita, wnuka jednego z pięciu braci Pandawów, Ardżuny i siostry Kryszny Subhadry, któremu życie zostało w sposób cudowny zwrócone przez boga Krysznę.

Od czasu Ofiary Węża króla Dźanamedźaja Mahabharata była uroczyście recytowana przez różnych poetów-śpiewaków podczas wedyjskich ofiarnych rytuałów. Choć dziś charakter rytuałów odbiegł daleko od swej starej wedyjskiej formy, Mahabharata jest nadal uroczyście opowiadana, czytana i śpiewana podczas religijnych uroczystości oddawania czci hinduskim bogom. Słowa Mahabharaty nie mają jednak tej samej religijnej wartości, co słowa Wed, zostawiając poecie-śpiewakowi pole do popisu dla jego talentu. Korzystając z tej wolności, autorka dołącza się do tych, co zafascynowani starożytnym światem bogów i ludzi, chcą raz jeszcze opowiedzieć Mahabharatę.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

1(3) Pauşja, 1(4) Puloman, 1(5) Āstika.

Opowieść 2

Dynastia księżycowa

1. Początek świata i koło istnienia; 2. Początki dynastii księżycowej: król Pururawas; 3. Bramin Śukra rzuca klątwę na króla Jajatiego; 4. Puru, syn króla Jajatiego dziedziczy królestwo; 5. Narodziny króla Bharaty.

Kaśjapa rzekł: „O córko, postąpiłaś słusznie i swym zignorowaniem mojej zgody nie złamałaś Prawa, gdyż małżeństwo w stylu boskich muzyków gandharwów, zawarte w sekrecie między kochającym mężczyzną i kochającą kobietą bez religijnych rytów, jest odpowiednie dla wojowników. Król Duhszanta jest dobrym człowiekiem o wielkim duchu i prawym umyśle. Dzięki niemu urodzisz wspaniałego syna Bharatę o ogromnej sile, którego wpływy obejmą całą ziemię. Dzięki twemu synowi wszechwładne koło Świętego Tokarza Koła będzie się zawsze obracało bez przeszkód ”.

(Mahābharāta, 1(7.b) Śakuntalā, 67.1-25)

1. Początek świata i koło istnienia

Kiedy wszystko to było bez światła i niewyjaśnione, ze wszystkich stron pokryte ciemnością, pojawiło się jedno Wielkie Jajo, niewyczerpane nasienie wszystkich żywych istot. Była to boska przyczyna na początku eonu i to, na czym się ona opiera, zostało objawione jako prawdziwe Światło, wieczny Brahman. Ta nieujawniona trudno uchwytna przyczyna, która jest tym, co jest i czego nie ma, jest zdumiewająca i niewyobrażalna, doskonała w swym dopasowaniu wszystkich swych części.

Z tej boskiej przyczyny wyłonił się bóg stwórca Brahma, nazywany dziadkiem lub przodkiem wszechświata i tajemniczy mędrzec Daksza, znany ze swych ofiarnych rytuałów. Jak wieść niesie, Daksza wyłonił się z kciuka Brahmy w okolicznościach, gdy dziesięciu synów Pracetasa zostało spalonych przez piorun monsunowej burzy. Z Brahmy i z jego synów braminów oraz z Dakszy i jego córek wyłoniły się pierwsze pokolenia mędrców, bogów, demonów asurów i rakszasów, boskich muzyków gandharwów, nimf apsar, zwierząt, wężów i ptaków. W dalszych pokoleniach zrodzili się ludzie. Narodzili się w trzech kastach (wojowników, braminów i pospólstwa) z półboga Manu, którego linia wywodzi się od boga umarłych Jamy, syna boga słońca Wiwaswata, który z kolei był jednym z ośmiu synów córki mędrca Dakszy Aditi, zwanych Aditjami.

I to wszystko, co istnieje, wszystkie trzy światy (niebo, ziemia i powietrze) kręci się w cyklach kolejnych eonów. Początek nowego eonu jest jak wiosna, podczas której pojawiają się żywe istoty, a koniec jest jak zima, gdy wszystko uśpione gromadzi się znowu w Wielkim Jaju. I tak toczy się koło istnienia bez początku i końca jak pory roku, przynosząc światu ciągle jego nowy początek i nowe zniszczenie.

2. Początki dynastii księżycowej: król Pururawas

Początki dynastii księżycowej sięgają najstarszego eonu, kritajugi i ziemskiego króla Pururawasa, który był potomkiem Dakszy Pradżapatiego w siódmym pokoleniu. Narodził się z ósmego syna półboga Manu o imieniu Ila, który, jak wieść niesie, był zarówno jego ojcem, jak i matką. Ze świata boskich muzyków gandharwów, gdzie przez jakiś czas zamieszkiwał z piękną nimfą Urwasi, z którą miał sześciu synów, przyniósł na ziemię trzy ognie ofiarne. Był władcą trzynastu wysp i choć sam był człowiekiem, żył w otoczeniu różnych istot, które ludźmi nie były. Król ten był opętany przez swą bohaterskość i toczył wojnę z braminami, odbierając im, wbrew ich protestom, ich kosztowności. W końcu ów zawistny król, który postradał zmysły z powodu swej buty, został przeklęty przez wielkiego mędrca, wysłannika Brahmy i przepadł bez wieści.

Król Nahusza, wnuk Pururawasa i ojciec króla Jajatiego, wsławił się swą mądrością, prawością i umiłowaniem Prawdy, gdy jako władca ziemi sprawował kontrolę nad wszystkimi jej mieszkańcami. Oczyścił ziemię z hord dasjusów, którzy, choć przypominają swym wyglądem ludzi, są wrogami zarówno ludzi, jak i bogów. Ostatecznie stał się rywalem samego króla bogów Indry i zdobył władzę nad mieszkańcami nieba dzięki gorącu, które nagromadził poprzez swą ascezę, odwagę i dzielność.

3. Bramin Śukra rzuca klątwę na króla Jajatiego

Król Jajati, syn króla Nahuszy, władca ziemi, żył w dawnych czasach, gdy bogowie i demony asury zabijali się nawzajem w niekończącej się walce o władzę nad wszechświatem. Ponieważ zwycięstwo w dużym stopniu zależało od ofiarnych rytuałów, bogowie mianowali mędrca Brihaspatiego, wnuka stwórcy świata Brahmy z linii Angirasa, swoim kapłanom, sprawującym opiekę nad rytuałami, podczas gdy demony asury mianowali swoim kapłanem jego potężnego rywala, mędrca Śukrę, również wnuka Brahmy, lecz z linii Bhrigu, który dzięki swej wiedzy potrafił wrócić życie zabitym na polu bitewnym asurom. Ponieważ Brihaspati nie miał takich samych zdolności i nie potrafił przywrócić życia zabitym bogom, bogowie udali się do najstarszego syna Brihaspatiego o imieniu Kaća, prosząc go o zdobycie wiedzy rezydującej w braminie Śukrze, który przy jej pomocy chroni jedynie asurów, odmawiając jej wszystkim innym. Bogowie rzekli: „O Kaća, jesteś młody i może uda ci się przebłagać bramina Śukrę lub jego córkę Dewajani, którą on do szaleństwa kocha. Z całą pewnością uda ci się zdobyć tę wiedzę, jeżeli zadowolisz Dewajani swym zachowaniem, zwinnością, słodyczą i samo-kontrolą”.

Bramin Kaća zgodził się spełnić prośbę bogów i wyruszył do miasta asurów, aby wykonać swe zadanie. Gdy stanął przed obliczem bramina Śukry, nauczyciela asurów, poprosił o zaakceptowanie go jako swego ucznia i gdy Śukra wyraził zgodę, Kaća złożył wymagane przysięgi i jednocześnie podjął próby zjednania sobie zarówno nauczyciela, jak i jego córki. Sam młody i przystojny śpiewał, grał i tańczył przed Dewajani, która sama będąc w kwiecie młodości śpiewała z nim razem i swawoliła.

Po upływie pewnego czasu, gdy Kaća samotnie wypasał krowy, został rozpoznany jako wysłannik bogów i zamordowany przez tytanów danawów, którzy uczynili to nie tylko z nienawiści do kapłana bogów Brihaspatiego, ale także z potrzeby zabezpieczenia przed kradzieżą magicznej wiedzy, posiadanej przez bramina Śukrę. Dla pewności pocięli ciało Kaći na kawałki, które nie były większe od nasion sezamowych i dali je do zjedzenia szakalom. Gdy Dewajani zobaczyła krowy wracające bez pastucha, szybko nabrała przekonania, że pastuch został zabity i popadła w rozpacz. Jej ojciec uspokoił ją, mówiąc: „O córko, nie martw się, jeżeli Kaća został zabity, użyję całej swej wiedzy, zawezwę go i w ten sposób go ponownie ożywię”. Jak powiedział, tak uczynił i zawezwany Kaća powrócił z martwych, wyjaśniając, że faktycznie został zabity przez danawów.

Wkrótce potem Kaća udał się do lasu w poszukiwaniu kwiatów, o które prosiła Dewajani i raz jeszcze został odkryty i zabity przez danawów, którzy tym razem dla pewności spalili jego martwe ciało na popiół i wrzuciwszy popiół do kielicha wina napoili nim bramina Śukrę. Dewajani, nie mogąc doczekać się powrotu Kaći, raz jeszcze nabrała podejrzeń, że został zabity i zwróciła się do swego ojca z prośbą o ponowne przywrócenie mu życia. Tym razem jednak bramin Śukra czuł się bezsilny i powiedział, że nie może wrócić straconego życia, które było już zwrócone dzięki jego czarom i odradził swej córce przywiązywanie się do istoty śmiertelnej. Jej rozpacz jednak nie słabła. Po przemyśleniach Śukra nabrał podejrzeń, że skoro asury zabiły jego ucznia bramina, przeto muszą i na niego patrzeć złym okiem i być może chcą go pozbawić jego funkcji kapłana. Postanowił więc przeciwstawić się uczynionemu złu, gdyż ten, kto zabija bramina jest zdolny do zabicia samego Indry. Raz jeszcze zawezwał więc bramina Kaćę, nakazując mu powrót do życia i wówczas Kaća odezwał się wprost z jego żołądka wyjaśniając, że znalazł się tam wraz z winem, które Śukra wypił. Śukra, gdy to usłyszał, rzekł do swej córki: „O córko, przywrócenie życia Kaći oznacza moją śmierć, gdyż musi się on wydostać z mojego żołądka”. Zrozpaczona Dewajani rzekła: „O ojcze, po śmierci Kaći nie zaznam spoczynku, a po twej śmierci nie ma dla mnie życia”. Słysząc to, Śukra zwrócił się do Kaći ze słowami: „O braminie, jeżeli twym celem było zdobycie mej wiedzy, to wygrałeś, gdyż zdobyłeś przyjaźń mojej córki. Oddam ci swoją tajemnicę przywracania życia, abyś przywrócił mi życie po opuszczeniu mojego żołądka, ale pod warunkiem, że nie jesteś Indrą w przebraniu bramina”. Gdy Kaća wyjaśnił, że nie jest Indrą, bramin Śukra zdradził mu tajemnicę przywracania życia i w ten sposób Kaća mógł przywrócić życie braminowi Śukrze, którego zabił opuszczając jego żołądek. To niefortunne wydarzenie uświadomiło Śukrze złe skutki picia wina, co skłoniło go do zakazania picia wina i uznanie go za jeden z pięciu grzechów głównych. Do grzechów tych należą: zabicie bramina, picie alkoholu, kradzież, cudzołożenie z żoną bramina i wiązanie się z tymi, którzy popełnili te grzechy. Następnie Śukra zawezwał gigantów danawów i rzekł do nich: „O danawowie, jesteście potężni i silni, ale bramin Kaća was przechytrzył i otrzymał ode mnie dar przywracania życia i w ten sposób siła jego Brahmana (modlitwy) stała się równa waszej”.

Po upływie pewnego okresu czasu i zrealizowaniu wszystkich ascetycznych zobowiązań, bramin Kaća zaczął się przygotowywać do opuszczenia domu swego nauczyciela Śukry i powrotu do świata bogów. Dewajani rzekła: „O braminie, teraz, gdy zakończył się już okres surowej ascezy, dopełnij należnych rytów i weź mnie za żonę”. Kaća nie chciał się jednak na to zgodzić, twierdząc, że ponieważ jest córką jego nauczyciela, Prawo nakazuje mu szanować ją i traktować jak siostrę, lecz nie zezwala na małżeństwo z nią. Rozgniewana Dewajani rzuciła wówczas na niego klątwę, mówiąc: „O braminie, skoro odrzucasz moją miłość, zasłaniając się Prawem, przeto niech wiedza, którą zdobyłeś od mojego ojca, będzie bezużyteczna i nigdy nie znajdzie zastosowania w praktyce”. Kaća rzekł: „O Dewajani, odrzuciłem twą małżeńską propozycję, jedynie dlatego że jesteś córką mego nauczyciela. Rzuciłaś więc na mnie klątwę, choć nie popełniłem żadnego przestępstwa. Przeto i ja cię przeklnę i niech twe gorące życzenie poślubienia bramina nigdy się nie spełni i zostań za karę żoną króla. A co do twej klątwy, to dowiedz się, że choć z powodu twej klątwy sam nie będę mógł użyć zdobytej przeze mnie wiedzy, to jednak wiedzę tę przekażę moim uczniom i przyniesie ona im owoce”. Po tych słowach Kaća udał się z powrotem do świata bogów, gdzie został gorąco powitany przez króla bogów Indrę.

Po otrzymaniu od Kaći sekretu przywracania życia, bogowie uspokoili się i pewnego dnia zebrawszy się wszyscy razem, rzekli do Indry: „O pogromco miast asurów, przyszedł odpowiedni moment, aby zniszczyć wroga”. Indra odpowiedział: „Niech się tak stanie” i opuściwszy zebranych bogów, udał się do lasu, który przypominał swym wyglądem park Citraratha, gdzie zobaczył córkę bramina Śukry Dewajani i córkę króla asurów Śarmisthę pluskające się z rozbawieniem w wodzie. Indra przybrał wówczas postać wiatru i dmuchnąwszy pomieszał ich pozostawione na brzegu ubrania. Gdy wybiegły z wody, Śarmistha w pośpiechu złapała spódniczkę Dewajani, nie będąc świadoma, że ubrania zostały pomieszane.

Dewajani, widząc, że jej spódniczka zdobi Śarmisthę, rzekła: „O córko króla demonów, jak śmiesz ubierać się w moją spódnicę! Jesteś moją uczennicą i z tego braku szacunku do mnie, twej nauczycielki, nie wyniknie nic dobrego!” Rozgniewana jej słowami Śarmistha odpowiedziała: „O córko żebraka, twój ojciec zawsze stoi w pokorze przed moim ojcem, wiecznie go wychwala i mu się przypochlebia. To ty jesteś córką człowieka, który musi prosić, podczas gdy ja jestem córką człowieka, który daje, a nie otrzymuje i którego się wychwala, a nie który wychwala i stoisz tu teraz przede mną, która ma pełną władzę, bezbronna i opuszczona! Znajdź sobie za przyjaciółkę kogoś, kto jest ci równy, gdyż ja nie uważam, abyś była mi równa”.

Gdy oburzona jej słowami Dewajani spróbowała wyrwać swą spódniczkę, rozgniewana Śarmistha wepchnęła ją do studni i przekonana o jej śmierci, pobiegła do pałacu swego ojca. Tymczasem tak się złożyło, że król Jajati, zmęczony polowaniem na jelenie i spragniony, zatrzymał się koło studni. Spojrzał w dół, lecz w studni nie było wody. Zamiast wody zobaczył Dewajani, piękną jak bogini. Jajati rzekł: „O piękności o ciemnej karnacji, wpinasz we włosy drogie kamienie, uszy zdobisz kolczykami, a paznokcie farbą o kolorze miedzianoczerwonym, powiedz mi, kim jesteś? I dlaczego tak ciężko wzdychasz? Jak to się stało, ze znalazłaś się w tej studni pokrytej słomą? Powiedz mi, kto jest twym ojcem?” Dewajani wyjaśniła, że jest córką bramina Śukry, który potrafi przywracać życie demonom zabitym przez bogów i podając królowi rękę, poprosiła o wyciągnięcie jej ze studni. I król Jajati wziął prawą rękę tej córki bramina i po wyciągnięciu jej ze studni, pożegnał się i wrócił do swego pałacu.

Uwolniona ze studni Dewajani posłała szybko służącą do swego ojca, którzy mieszkał w zamku należącym do króla asurów, ojca Śarmisthy, prosząc ją o opowiedzenie mu o wszystkim i wyjaśnienie, że nie postawi już więcej swej nogi w tym zamku asury. Śukra, wysłuchawszy opowieści przyniesionej przez służącą, ruszył w pośpiechu do lasu, aby spotkać się tam ze swoją córką. Uściskawszy ją po ojcowsku rzekł: „O córko, ludzie zbierają smutek lub szczęście z nasion, które sami posiali. Musiałaś w przeszłości uczynić coś złego, co teraz się mści”. Przepełniona goryczą Dewajani rzekła: „O ojcze, bez względu na to, jaka jest przyczyna mojego nieszczęścia, pewne jest to, że wypełniona pychą Śarmistha powiedziała prawdę nazywając cię żebrakiem. I miała rację, mówiąc, że jestem córką tego, który musi prosić wyciągając rękę i komplementować, a nie tego, kto daje i jest komplementowany”. Śukra rzekł: „O Dewajani, nie jesteś córką żebraka wyciągającego po prośbie rękę. Jesteś córką tego, kto jest wysławiany, a nie tego, kto wysławia. Źródłem mej suwerennej władzy jest niepojęty Brahman (modlitwa) i wiedzą o tym nie tylko król bogów Indra, ale także król asurów, ojciec Śarmisthy i Jajati, król ludzi”.

Śukra kontynuował: „O Dewajani, człowiek, który musi znosić obraźliwe słowa innych jest w rzeczywistości zwycięzcą. Potrafi on opanować swój wzrastający gniew dzięki umiejętności wybaczenia i jest jak woźnica powożący końmi, lub jak wąż zrzucający swą starą skórę. Ten, który nie odpowiada ciosem na cios, pokornie składa ofiary i nie pozwala sobie na gniew, stoi w hierarchii najwyżej. Nie należy imitować tych, którzy dali się porwać cyklowi nieustającej wendety, gdyż oni nie potrafią odróżnić słabości od siły”.

Dewajani rzekła: „O ojcze, choć jestem jeszcze dzieckiem, znam różnice między ładem różnych kast zamieszkujących ziemię i wiem, co jest siłą i co jest słabością w umiejętności reagowania łagodnością na obelgi. Mimo tego, nie mogę dłużej żyć w zamku króla asurów i ojca Śarmisthy. Nikt rozsądny, motywowany osiągnięciem najwyższego dobra, nie zgodzi się na to, aby żyć z ludźmi motywowanymi złem. I ja, aspirująca do tego, aby być nauczycielem Śarmisthy, nie mogę tolerować jej lekceważenia. Mogę żyć tyko wśród tych, u których różnice w zachowaniu wynikają jedynie z różnic w urodzeniu. We wszystkich trzech światach nie ma dla mnie niczego, co byłoby gorsze od plugawego języka Śarmisthy. Nie potrafię cieszyć się sukcesem swej rywalki”.

Słysząc te słowa swej córki, Śukra udał się do Wrszaparwana, króla asurów, ojca Śarmisthy i rzekł: „O królu asurów, grzech i zło wynikłe z nieposzanowania Prawa przynosi w końcu swe owoce. Jeżeli nie widzisz ich u siebie, to z całą pewnością dostrzeżesz je u swego potomstwa. Postąpiłeś źle, nakazując dajtjom zabicie bramina Kaći, choć nie popełnił on żadnego przestępstwa i był moim uczniem. O dajtjo, z powodu tego zabójstwa i z powodu zranienia mej córki przez twą córkę opuszczam ciebie i twój ród. Czyżbyś uważał mnie za kłamcę, skoro nigdy nie potępiłeś wspomnianych przeze mnie występków?”

Przerażony tymi słowami król asurów rzekł: „O braminie, potomku Bhrigu, nigdy nie wątpiłem w twą prawość i nigdy nie nazwałbym cię kłamcą. Błagam cię, nie opuszczaj nas, gdyż jesteś jedynym źródłem naszej siły. Bez ciebie nie pozostanie nam nic, jak pogrążyć się w oceanie”. Śukra odpowiedział: „O królu asurów, jeżeli chcesz, abym pozostał w twym mieście, musisz ułagodzić gniew mej córki Dewajani, gdyż nie potrafię znieść wyrządzonej jej krzywdy.”

Słysząc to, król asurów zapytał Dewajani, czy ma jakieś życzenie, które mógłby spełnić i ona zażyczyła sobie, aby jego córka Śarmistha została jej niewolnicą i żeby w towarzystwie tysiąca swoich służących towarzyszyła jej jako jej świta do miejsca jej przyszłego męża, którego wybierze dla niej jej ojciec. Zarówno król asurów, jak i sama Śarmistha zgodzili się bez wahania na to żądanie, świadomi tego, że jest to cena za pozostanie bramina Śukry w ich mieście i służenie im swą wiedzą, co uratuje ich ród od wyginięcia.

Z kolei Dewajani, widząc, że mądrość jej ojca, który rzekomo przypochlebia się innym, złamała dumę Śarmisthy, rzekła do swego ojca: „O ojcze, teraz mogę spokojnie wrócić do zamku asurów. Twoja bramińska wiedza jest nie do pokonania”. Po uciszeniu gniewu swej córki Śukra ponownie zamieszkał w zamku króla asurów, gdzie wszyscy danawowie oddawali mu należną braminowi cześć.

Po pewnym czasie Dewajani w towarzystwie swej niewolnicy Śarmisthy, otoczonej tysiącem służących, udała się nad rzekę do tego samego lasu, gdzie swego czasu Indra pomieszał ich ubrania, aby popijając miód i jedząc zakąski oddać się ekstazie. I tak się zdarzyło, że przybył tam również spragniony i zmęczony polowaniem na jelenia król ziemi Jajati. Gdy zobaczył słodko uśmiechającą się Dewajani, w otoczeniu rozweselonych niewolnic i pięknej Śarmisthy przygotowującej dla niej masaż stóp, zapytał je o imiona. Dewajani wyjaśniła, że jest córką kapłana asurów o imieniu Śukra, a jej towarzyszką jest córką króla asurów, jej niewolnica. Zdziwiony król zapytał: „O piękna córko bramina, jak to jest możliwe, aby ta piękna córka króla asurów była twoją niewolnicą?” Dewajani odpowiedziała: „O Panie, każdy jest ofiarą swego losu. Nie zadawaj więc takich dziwnych pytań. Lepiej powiedz nam swoje imię, szczególnie że ubrany jesteś jak wojownik i król, a mówisz jak bramin”. Jajati odpowiedział: „Jestem królem ziemi, ale jestem także królewskim mędrcem, gdyż w dzieciństwie poznałem dogłębnie mądrość Wed ”.

Dewajani rozpoznając Jajatiego, który pomógł jej kiedyś wydostać się ze studni, rzekła: „O królu, zostań mym przyjacielem i mężem”. Jajati odpowiedział: „O córko bramina, twój ojciec nigdy nie zaakceptuje króla na swego zięcia. Najlepszą partią dla ciebie jest równy ci bramin”.

Dewajani powiedziała: „O królewski mędrcu i znawco Wed, królewscy znawcy Wed są jak bramini, którzy są znawcami Wed ”. Jajati odpowiedział: „O Dewajani, jako król nie jestem wart córki bramina. Wszystkie kasty mają swój początek w jednym i tym sam ciele Człowieka, który na początku świata sam siebie złożył w ofierze, lecz ich ład i obowiązki są odmienne. W hierarchii kast bramini stoją najwyżej”.

Dewajani, nie dając się zbić z tropu, spróbowała użyć innego argumentu. Rzekła: „O królu, musisz się ze mną ożenić, gdyż już raz wziąłeś moją rękę, gdy wyciągałeś mnie ze studni. Jakże więc kobieta, dumna jak ja, mogłaby pomyśleć o oddaniu swej już wziętej ręki komuś innemu?”

Jajati rzekł: „O córko bramina, łatwiej pokonać trującą kobrę lub wściekły ogień niż rozgniewanego bramina, który potrafi zniszczyć królestwa i ich stolice. Nie mogę pojąć cię za żonę w obawie, że rozgniewam bramina, twego ojca. Mógłbym się na to zgodzić tylko wówczas, gdyby twój ojciec sam oddał mi twą rękę”. Dewajani rzekła: „O królu, tego możesz być pewien. Mój ojciec z całą pewnością odda ci moją rękę, gdy dowie się, że sama i dobrowolnie cię na męża wybrałam”. I tak też się stało i gdy król Jajati wyraził swe obawy, że będąc królem i biorąc za żonę córkę bramina łamie Prawo, bramin Śukra uspokoił go: „O królu, nie obawiaj się, gdyż osobiście oczyszczę cię z tego grzechu. Weź więc bez obaw moją córkę za żonę i znajdź w związku z nią niewysłowione szczęście. Miej również szacunek do pięknej córki króla asurów Śarmisthy, która będzie jej towarzyszyła do twego domu i pamiętaj, aby nigdy nie uczynić z niej swej nałożnicy”.

Uszczęśliwiony Jajati z pełnym szacunkiem okrążył bramina w należyty sposób i udał się wraz z Dewajani i jej świtą do swego zamku, który zbudowany był na podobieństwo zamku Indry. Dewajani zamieszkała w pokojach kobiet, podczas gdy dla Śarmisthy i jej tysiąca służących zbudowano dom wśród drzew aśoka. Przez wiele lat król żył ze swą żoną Dewajani w stanie ekstatycznej radości, zapominając o całym świecie. Gdy Dewajani urodziła swego pierwszego syna o imieniu Jadu, Śarmistha, która przestała być dzieckiem, zaczęła się martwić, że jej nowo zdobyta kobiecość pozostanie bezowocna. Pamiętając doskonale o tym, jak Dewajani przekonała króla Jajatiego, że powinien zostać jej mężem, zadecydowała, że pójdzie w jej ślady i też wybierze sobie prawego króla Jajatiego na męża i otrzyma od niego synów.

Pewnego dnia Śarmistha zobaczyła króla spacerującego samotnie po lesie niedaleko jej domu. Wyszła mu więc na spotkanie i złożywszy pobożnie dłonie, rzekła: „O królu, któż zechce pojąć mnie za żonę, skoro zamiast mieszkać w pałacu swego ojca, mieszkam w twoim? Proszę cię więc o to, abyś wykonał swój obowiązek, został moim mężem i dał mi synów”. Król rzekł: „O Śarmistha, znam twoją urodę i nieskazitelne maniery, ale nie mogę zostać twym mężem, gdyż zakazał mi tego ojciec Dewajani. Nie mogę złamać swej obietnicy i zmienić jej w kłamstwo. Król jest przykładem dla swego ludu i jeżeli król skłamie, wówczas wszyscy zaczną kłamać i wtedy on i cały jego lud będą zgubieni”.

Słysząc to Śarmistha rzekła: „O królu, niczego tak nie pragnę tak bardzo, jak unikania łamania Prawa i proszę cię, ucz mnie jego przestrzegania. Jednakże o ile wiem, nie zawsze niedotrzymywanie obietnic jest uznawane za kłamstwo i okłamanie kobiety owładniętej żądzą nie jest grzechem. A poza tym mąż i przyjaciel są tym samym i ślub przyjaciela powinien być traktowany jak własny ślub. O królu, ty jesteś mężem mej przyjaciółki, a więc jesteś moim przyjacielem i twój ślub jest moim ślubem. Musisz więc zgodzić się na poślubienie mnie, gdyż wybrałam cię na swego męża właśnie dlatego, że jesteś mężem mojej przyjaciółki”. Jajati rzekł: „O Śarmistha, prosisz mnie o przysługę jak żebrak, a Prawo uczy, że nie wolno odmawiać daru żebrakowi. Powinienem więc spełnić twą prośbę. Cóż więc mogę dla ciebie uczynić?” Śarmistha rzekła: „O królu, Prawo mówi, że żona, niewolnik i syn są tymi, którzy nie posiadają żadnej własności. Ja jestem Dewajani niewolnicą, a ona służy tobie. Obie jesteśmy więc tak samo od ciebie zależne i do ciebie należy dbałość o nasze potrzeby”. Usłyszawszy ten ostatni argument, król Jajati nie potrafił zaprzeczyć jego słuszności. Zgodził się więc na prośbę Śarmisthy i dał jej trzech synów o imionach Druhju, Anu i Puru.

Gdy Śarmistha urodziła swego pierwszego syna, zaniepokojona Dewajani udała się do jej domu i gniewnie zapytała: „O piękno-brewa przyjaciółko, cóż za przestępstwo popełniałaś z głodu miłości?” Śarmistha odpowiedziała: „O moja słodko uśmiechająca się przyjaciółko, nie padłam ofiarą żądzy. Mój syn jest darem od prawego mędrca, znawcy Wed, który przechodził niedaleko mojego domu”. Słysząc to, Dewajani poprosiła Śarmisthę o ujawnienie jego imienia. Jednakże Śarmistha wyjaśniła, że nie potrafiła zapytać mędrca o imię, gdyż całkowicie nią zawładnął, błyszcząc jak słońce dzięki mocy nagromadzonego gorąca. Dewajani rzekła: „O Śarmistha, jeżeli powiedziałaś prawdę, to nie pożałujesz” i obie przyjaciółki serdecznie się roześmiały. Uspokojona Dewajani wróciła do swego pałacu, nie wiedząc, że nie dowiedziała się całej prawdy i że ów „znawca Wed ” i mędrzec był jej mężem.

Po pewnym czasie Dewajani w towarzystwie króla Jajatiego udała się na przechadzkę w kierunku lasu, gdzie znajdował się dom Śarmisthy i zobaczyła trzech bawiących się chłopców o boskim wyglądzie, uderzająco podobnych do króla, jej męża. Zapytani o ich ojca wskazali na króla Jajatiego, który jednak bojąc się Dewajani, nie przywitał ich w sposób oczekiwany od ojca.

Dewajani przeczuła jednak prawdę. Udała się do Śarmisthy i rzekła: „O córko króla asurów, oszukując mnie wróciłaś znowu do ładu asurów. Czy ty nie masz wstydu?” Śarmistha odpowiedziała: „O moja słodko uśmiechająca się przyjaciółko, nie okłamałam cię, lecz powiedziałam prawdę, mówiąc, że mój syn jest darem otrzymanym od mędrca i znawcy Wed, gdyż mąż twój jest znawcą Wed. Nie mam więc powodu, aby się wstydzić, gdyż zachowałam się zgodnie z Prawem i obyczajnością. Zrobiłam poza tym tylko to, co ty sama zrobiłaś przede mną. Wybrałam sobie tego króla na męża naśladując ciebie i traktując męża swej przyjaciółki tak jakby był moim mężem. Zostałam więc żoną twego męża z szacunku do ciebie jako żony królewskiego mędrca i znawcy Wed i dlatego, że twojego męża, królewskiego znawcę Wed, szanuję jeszcze bardziej.

Słysząc to, Dewajani zwróciła się do króla Jajatiego, mówiąc: „O królu, źle uczyniłeś i dlatego moja noga nie postanie już więcej w twoim pałacu!” Rzekłszy to, Dewajani udała się z powrotem do miasta asurów, do swego ojciec Śukry, a za nią podążał zaniepokojony i złamany bólem król Jajati, próbując bezskutecznie ułagodzić jej gniew. I tak oboje stanęli przed obliczem bramina Śukry.

Dewajani rzekła: „O ojcze, Nieprawość (adharma) zniszczyła Prawo (dharma) i świat stanął na głowie. Śarmistha, córka króla asurów, pokonała mnie i okpiła. I ten stojący przed twym obliczem król Jajati, rzekomo słynny ze swej prawości, dał jej trzech synów, podczas gdy ja otrzymałam jedynie dwóch. Król ten swym postępowaniem przekroczył dopuszczalny limit!”

Słysząc to, bramin Śukra zapłonął gniewem i rzucił na króla Jajatiego klątwę, mówiąc: „O wielki królu, staniesz się natychmiast zniedołężniały i niezdolny do doznawania zmysłowych przyjemności, co będzie zemstą za to, że ty, który znasz Prawo, złamałeś je”. Przerażony Jajati próbował się bronić, wyjaśniając, że nie kierował się w swym postępowaniu żądzą, lecz uczynił to, co nakazują święte księgi, czyli dał syna żebrzącej o syna opanowanej przez żądzę kobiecie. Śukra odpowiedział: „O królu, obłuda w dziedzinie Prawa zmienia cię w przestępcę. Powinieneś zwrócić się do mnie o radę, gdyż jesteś wobec mnie podrzędny!”

Klątwa bramina Śukry natychmiast się wypełnia, zamieniając króla Jajatiego w nieudolnego starca. Przerażony Jajati zwrócił się do bramina z błagalną prośbą o wycofanie klątwy. Śukra nie chciał jednak poddawać w wątpliwość wartości swych słów i wycofać swej klątwy. Zgodził się jednak ją złagodzić, mówiąc: „O królu, jeżeli tak bardzo pragniesz powrotu swej młodości bez rozsiewania zła, uczyń, co następuje: skupiając swój umysł na mnie, przenieść swój starczy wiek na jednego ze swoich synów. I niech ten syn, który zgodzi się na przejęcie twego starczego wieku, otrzyma w spadku twoje królestwo, zyskując sławę, a gdy oddasz mu z powrotem jego młodość, zyskując bogate potomstwo”. Król Jajati rzekł: „O braminie, niech tak się stanie”.

4. Puru, syn króla Jajatiego dziedziczy królestwo

Z małżeństwa króla Jajatiego z Dewajani narodzili się Jadu i Turwasu, a z jego małżeństwa z Śarmisthą narodzili się Druhju, Anu i Puru.

Gdy Jajati gwałtownie i przedwcześnie się zestarzał i stracił całe swe fizyczne piękno z powodu klątwy, zwrócił się z prośbą do swych synów: „O synowie, pomóżcie mi, chciałbym raz jeszcze zaznać przyjemności, jaką daje spotkanie młodej i pięknej kobiety, a tymczasem z powodu klątwy nie potrafię doznawać żadnej zmysłowej przyjemności. Proszę was więc o to, aby jeden z was zgodził się zamienić ze mną swe ciało. Po upływie milenium obiecuję zwrócić mu wypożyczone młode ciało i mianować go następcą tronu”.

Gdy starsi synowie odmówili królowi tej przysługi, rzucił na nich różne klątwy. Swego najstarszego syna Jadu, który zgodnie z Prawem powinien zostać dziedzicem królestwa, przeklął, mówiąc: „O synu, niech twoi potomkowie nigdy nie staną się królami”. Swego syna Turwasu przeklął, mówiąc: „O synu, niech twoi potomkowie wyginą”. Swego syna Druhju przeklął, mówiąc: „O synu, niech twoje marzenie o uzyskaniu tytułu zachodnich władców nigdy się nie spełni”. Swego syna Anu przeklął, mówiąc: „O synu, niech twoi potomkowie staną się barbarzyńcami”. Jedynie najmłodszy syn Puru zgodził się na oddanie ojcu swego młodego ciała i wówczas król Jajati mocą swych umartwień przeniósł na niego swą starość, odzyskując młodość na okres tysiąca lat, podczas których doświadczał wielu przyjemności, dozwolonych przez Prawo. W swoim królestwie był jak inkarnacja samego Indry i kierując się Prawem, przynosił zadowolenie wszystkim żywym istotom: bogom i przodkom składał ofiary, spełniał prośby uciskanych, dobrych braminów obsypywał darami, gości witał chlebem i wodą, pospólstwo wziął pod swą opiekę, służących obdarzał swą dobrocią, a złych dasjusów zwalczał.

W końcu, gdy król nasycił się przyjemnościami i poczuł się zmęczony, zgodnie z obietnicą zwrócił swemu najmłodszemu synowi Puru jego młodość i przeniósł na niego swą królewską władzę, mówiąc: „O synu, choć jesteś najmłodszy, ty zostaniesz moim dziedzicem i twoi potomkowie od twego imienia będą nazywani Paurawami. Daję ci we władanie sam środek ziemi, pozostawiając dla twych braci jej obrzeża. Pamiętaj jednak o tym, że człowiek cnotliwy zawsze opanowuje swój gniew, wybacza i nigdy nie popada w fałszywą dumę. Obrzucany klątwami nie odpowiada tym samym. Nie zadaje bólu, nie stosuje przymusu i nie rani słowami. Wyrzeka się rzucania klątw na zło, lecz jedynie stara się naśladować dobro. We wszystkich trzech światach najlepszym sposobem na zdobycie przyjaciół jest współczucie, życzliwość dla wszystkich istot, szczodrość i uprzejme słowa”.

Koronowanie najmłodszego syna wydawało się jednak niezgodne z Prawem, lecz Jajati wyjaśnił braminom i swemu ludowi okoliczności swej decyzji, mówiąc, że podejmując ją, kierował się tym, że jego starsi synowie nie posłuchali jego rozkazu i odnieśli się do niego z lekceważeniem. Poza tym w swym postępowaniu kierował się nakazem bramina Śukry, aby uczynić następcą tronu tego syna, który wyraził zgodę na oddanie mu na jakiś czas swego młodego ciała. Wyjaśnienie to wszystkich zadowoliło.

Po oddaniu władzy królewskiej swemu najmłodszemu synowi król Jajati udał się do lasu, aby spędzić resztę życia żyjąc jak pustelnik w otoczeniu braminów, żywiąc się jedynie owocami i korzonkami znalezionymi w lesie i w ten sposób zebrać zasługi potrzebne, aby dostać się do nieba. Praktykując surową ascezę, zdobył kontrolę nad swym umysłem i językiem i w rezultacie dostał się do nieba, gdzie długo przebywał pogrążony w stanie radosnej ekstazy, odbierając honory od trzydziestu bogów. Następnie ze świata bogów udał się do świata Brahmy i jakiś czas tam przebywał.

Pewnego dnia przyszedł jednak kres jego pobytu w niebie, gdyż jego zasługi się wyczerpały. Stało się to jasne, gdy spotkał Indrę, który zapytał go, czy zna kogoś, kto byłby mu równy w sile umartwiania się, które praktykował w dżungli po porzuceniu królestwa. Jajati przepełniony pychą powiedział: „O Indra, wśród bogów, wielkich mędrców i boskich muzyków gandharwów i wśród ludzi nie znajdziesz nikogo, kto dorównywałby mi w sile swej religijności”. Usłyszawszy to, Indra rzekł: „O królu, w swej wypowiedzi wyraziłeś bezpodstawnie pogardę zarówno dla tych, którzy są ci równi, jak i dla tych, którzy stoją ponad tobą i poniżej ciebie i w ten sposób wyczerpałeś swoje zasługi, które zebrałeś swym cnotliwym życiem. Musisz więc ponownie narodzić się na ziemi. Narodzisz się jednak wśród uczciwych, abyś mógł szybko odzyskać swoje utracone morale”. Jajati rzekł: „O Indra, niech tak się stanie”. I jak wieść niesie, w swym nowym wcieleniu król Jajati był tak cnotliwy, że w jego królestwie nikt nie umierał i bogowie musieli błagać boga umarłych Jamę, aby zaczął przynosić ludziom śmierć i uwolnił ziemię od ciężaru trudnej do wyżywienia populacji.

5. Narodziny króla Bharaty

Król Duhszanta, syn króla Puru z dynastii księżycowej i wnuk króla Jajatiego, był równy bogom w swej umiejętności władania bronią i był tak silny, że sam potrafił wyrwać i unieść górę Mandarę. Był również prawy i cnotliwy i gdy władał ziemią, kasty nie mieszały się między sobą i ludzie kierowali się ładem i zyskiem swej własnej kasty. W swych aktach oddawania czci bogom nie kierowali się własnym interesem, lecz Prawem. Pod jego władaniem nikt nie musiał obawiać się choroby, głodu, czy złodzieja. Wszyscy ufali mu, jako strażnikowi ziemi i nie musieli obawiać się żadnego niebezpieczeństwa. Indra lał deszczem w odpowiednim czasie, a ziemia rozkwitała dobrobytem.

Pewnego dnia ten bohaterski król, stojąc w pełnym uzbrojeniu na czele potężnej armii, udał się głęboko w dżunglę, aby oddać się rozrywce polowania. Gdy tak jechał w kierunku dżungli, otoczony przez tysiące uzbrojonych po zęby wojowników, dmących w konchy i bijących w bębny, rozsiewał wokół dźwięk podobny do grzmotu. I gdy tak wysławiał swą królewską potęgę, z balkonów i okien mijanych pałaców goniły za nim spojrzenia dam, widzące w nim samego Indrę władającego piorunem. I ten super-władca ziemi, jadąc na polowanie, wypełnił ziemię i niebo grzmotem kół swego rydwanu, pędząc jak Garuda w swym locie po eliksir nieśmiertelności. Jadąc w ten bohaterski sposób w otoczeniu swej armii wdarł się głęboko w las docierając do miejsca, które przypominało raj Indry. Choć las był tu bezludny i pozbawiony wody, obfitował w zwierzynę łowną. W lesie tym pasły się niezliczone stada jeleni i grasowały drapieżniki. Widząc to, król Duhszanta popadł w ekstatyczny zapał i ustrzelił swymi strzałami lub zabił swym mieczem wiele tygrysich rodzin, a swą włócznią pozbawił życia wiele antylop. Gdy tak grasował wraz ze swymi wojownikami po lesie jak drapieżnik, wybijając zwierzęta i ptaki przy pomocy swej potężnej broni, teren łowny przekształcał się powoli w zgliszcza i chaos. Rozproszone jelenie wzywały pomocy pobawione swego stada i przywódców i nie mogąc zaspokoić pragnienia w wyschniętej rzece, wyczerpane do ostateczności padały omdlałe na ziemię. Część wygłodniałych myśliwych pożerała je żywcem, choć inni pamiętali o rozpaleniu ognia i o przygotowaniu należytego posiłku. Ranne słonie, brocząc krwią, miotały się chaotycznie, siejąc spustoszenie. Las, który najpierw przypominał raj Indry, zalany monsunem potęgi i deszczem strzał, wyglądał tak jakby go stratowały stada dzikich bawołów.

Zabiwszy już tysiące jeleni, nienasycony król Duhszanta i jego jeźdźcy nie ustawali w poszukiwaniu zwierzyny i zapuszczając się coraz głębiej w dżunglę, dotarli do miejsca odmiennego w swym charakterze. Król, choć głodny i spragniony, ciągle pełen sił, zobaczył liczne pustelnie świętych ascetów. Minąwszy je wjechał do lasu o niezwykłym pięknie, gdzie wiał lekki orzeźwiający wiatr, wszystkie drzewa obsypane były kwiatami, a przestrzeń wypełniona była śpiewem ptaków. Widząc to, możny król popadł w zachwyt. Wśród drzew pokrywających brzeg rzeki Malini, dostrzegł idylliczną pustelnię mędrca Kaśjapy jarzącą się od płomieni ognia ofiarnego płonącego w różnych miejscach, ozdobioną dywanami kwiatów, otoczoną przez pozostające w idealnej harmonii stada ptactwa i dzikich zwierząt i wypełnioną po brzegi tłumem ascetów i pustelników. Zbliżył się więc do tej czarownej pustelni, w której jak w lustrze odbijał się świat bogów i przepełniony pragnieniem, aby tam wejść, spojrzał ku rzece karmiącej swymi wodami jak matka wszystkie żywe istnienia, ptaki, słonie, tygrysy i potężne węże, nad której wodami unosił się święty dźwięk wedyjskich pouczeń. Wydało mu się, że jest to miejsce Nary i Narajany, park Citraratha, otoczony świętymi wodami Gangesu i wypełniony wrzaskiem zapamiętałego w tańcu pawia. Stojąc u bram, król Duhszanta, władca ludzi, zapragnął złożyć wizytę wielkiemu ascecie Kaśjapie, wnukowi Brahmy. Rzekł więc do towarzyszącej mu eskorty: „O wojownicy, pozostańcie tutaj u bram i czekajcie na mój powrót. Pragnę złożyć wizytę Kaśjapie, beznamiętnemu, umartwiającemu się pustelnikowi”. I gdy król Duhszanta przekroczył bramy wiodące do pustelni, zapomniał o głodzie i pragnieniu i popadł w stan ekstatycznego zachwytu. Pozbył się oznak swej królewskiej władzy i jedynie w towarzystwie swego doradcy i kapłana ruszył dalej.

W pustelni jak w lustrze odbijał się świat Brahmy, wypełniony echem bzyczenia pszczół i dźwiękami drapieżnego ptactwa. Ze wszystkich stron dochodziły głosy najprzedniejszych braminów recytujące hymny Rigwedy. Pustelnię wypełniał blask bijący od bezgranicznego ducha surowych w swych religijnych praktykach kapłanów, ekspertów w dziedzinie składania ofiar i recytowania Wed. Znawcy Atharwywedy w otoczeniu ofiarników recytowali hymny Samhita. Przestrzeń wypełniał dźwięk wytwornego języka braminów, znawców sakramentów i tajników składania ofiary, znawców świętej fonetyki i ról interpretacji, mistrzów w dziedzinie Wed, biegłych w kombinowaniu i wiązaniu różnego typu zdań, uczonych w różnych rodzajach rytów, skoncentrowanych na osiąganiu nieba i Prawie, którzy zdobyli wiedzę o ostatecznej Prawdzie dzięki praktykowaniu argumentowania, zaprzeczania i wyciągania wniosku. Król Duhszanta, pogromca wrogów, widział wszędzie wokół siebie zanurzonych w religijnych praktykach braminów, samo-ograniczających się poprzez swe przysięgi, recytujących mantry, składających ofiary i wykonujących pudżę w sanktuariach poświęconych różnym bogom. Trafiwszy do tego świata Brahmy, chronionego przez nieprzerwane religijne praktyki samoumartwiania mędrca Kaśjapy, król Duhszanta popadł w jeszcze większy zachwyt.

Zwolniwszy swego doradcę i kapłana, ruszył samotnie w kierunku sanktuarium mędrca Kaśjapy, otoczonego wokół przez nucących modlitwy świętych ascetów. Jednakże mędrca Kaśjapy nie było w tym czasie w pustelni i na powitanie króla wyszło młode dziewczę w pustelniczym stroju o imieniu Śakuntala,, piękne jak sama bogini dobrobytu, aby dopełnić wszystkich powitalnych rytów. Poinformowała oczarowanego jej słodkimi biodrami króla, że jej ojciec Kaśjapa poszedł do dżungli w poszukiwaniu leśnych owoców. Król Duhszanta nie mógł uwierzyć, że stojąca przed nim piękność jest córką Kaśjapy, przekonany, że ten wielki znawca Prawa i asceta, ścisły w swych religijnych praktykach powstrzymywania nasienia, nigdy nie pozwoliłby swemu nasieniu upaść na jakikolwiek przedmiot. Zaczął się więc dopytywać o jej prawdziwe pochodzenie i przyczynę, dla której znalazła się w pustelni Kaśjapy. I Śakuntala opowiedziała królowi to, czego sama dowiedziała się pewnego dnia, słysząc rozmowę Kaśjapy z pewnym braminem.

Jej biologicznym ojcem był król Wiśwamitra, który poddał się praktykom umartwiania tak surowym, że stał się rywalem samego króla bogów Indry. Indra, obawiając się, że religijne praktyki Wiśwamitry pobawią go władzy w królestwie bogów, postanowił przerwać je, nasyłając na Wiśwamitrę piękną i uwodliwą apsarę Menakę. Indra rzekł: „O Menaka, jesteś wśród apsar najpiękniejsza, weź sobie do serca moje dobro. Ów wielki asceta Wiśwamitra tak bardzo się umartwia, że cały drżę z przerażenia. Zajmij się nim, żeby nie obalił mnie z tronu. Uwiedź go swą pięknością, słodyczą i młodością i w ten sposób przerwij jego umartwienia”. Menaka odpowiedziała: „O Indra, ów czcigodny Wiśwamitra nagromadził wiele żaru dzięki swym umartwieniom i łatwo wybucha gniewem. Skoro ty sam się go obawiasz, jakże ja, słaba kobieta, mam się go nie obawiać? On ma ogromną moc. Choć urodził się w kaście wojowników i jest królem, to jednak siłą swej woli stał się braminem i wygrał w rywalizacji z potężnym mędrcem Wasisztą. To on stworzył świętą rzekę Kauśiki. To on przeprowadził ofiarę, zarządzoną przez króla Matangę, na którą ty sam stawiłeś się ze strachu, chcąc wypić somę. To on dzięki swym umartwieniom stworzył nową galaktykę. Jak nie bać się kogoś zdolnego do takich czynów! Jak mam uniknąć żaru jego gniewu? Żarem, który nagromadził, może spalić cały świat, tupnięciem nogi może spowodować trzęsienie ziemi, a świętą górą Meru może rzucać jak piłką. Czyż słaba kobieta, jak ja, może pokonać człowieka o tak ogromnej duchowej sile, który płonie jak ogień i jest Panem swych zmysłów? Jego usta są jak płonący ogień ofiarny, źrenice jego oczu są jak słońce i księżyc, a jego język jest jak niszczący wszystko Czas. Jakże mam go pokonać? Skoro jednak dałeś mi rozkaz pokonania tego człowieka przy pomocy swej uwodliwości, muszę być ci posłuszna. Chroń mnie jednakże i rozkaż wiatrowi, aby rozchylił moje szaty, gdy pojawię się przed Wiśwamitrą, a bogowi miłości Kamie, aby wypuścił na czas swą miłosną strzałę”. Indra rzekł: „Niech tak się stanie” i dał rozkaz wiatrowi, aby towarzyszył Menace i udał się z nią tam, gdzie Wiśwamitra siedział bez ruchu, pogrążony nadal głęboko w umartwieniach, choć dotychczasowe religijne praktyki już dawno wypaliły wszelkie zanieczyszczające go zło. Gdy Wiśwamitra zobaczył piękną nimfę w zwiewnych szatach rozwianych przez wiatr, poczuł nieodpartą żądzę i zapomniał o swych ascetycznych praktykach. W rezultacie Menaka wykonała powierzone jej przez Indrę zadanie i po upływanie odpowiedniego czasu urodziła córkę Śakuntalę. Porzuciła niemowlę na brzegu rzeki Malini, a sama wróciła w przestworza, gdzie było jej zwykłe miejsce pobytu. Porzucone niemowlę, chronione przed dzikimi zwierzętami przez ptaki, zostało odnalezione przez mędrca Kaśjapę, który uratował jej życie, wyżywił ją jak własną córkę i w ten sposób na mocy Prawa stał się jej ojcem.

Wysłuchawszy opowieści Śakuntali, król Duhszanta rzekł do niej: „O kobieto o słodkim zapachu, choć wychował cię bramin Kaśjapa, jesteś córką króla Wiśwamitry, który został braminem dzięki sile swej samo-kontroli. I jako córka króla możesz zostać moją żoną, o co cię gorąco proszę. Wrócę tu po ciebie przynosząc należne ci złote ozdoby i będziesz dzielić ze mną całe królestwo. Zostań więc natychmiast moją żoną na modłę bóstw unoszących się w przestworzach, czyli gandharwów, gdyż małżeńskie ryty gandharwów są najlepsze dla króla i wojownika”. Śakuntala początkowo niezbyt przekonana co do słuszności takiego postępowania, poprosiła króla, aby zaczekał na powrót Kaśjapy, który sam odda mu ją za żonę. Rozpalony miłością król Duhszanta rzekł: „O piękna, po co czekać na powrót twojego ojca? Zadecyduj sama. Jako córka króla, sama możesz mi się oddać zawierając ze mną związek na modłę gandharwów bez łamania Prawa. Zgodnie z Prawem istnieje osiem form małżeństwa, z których niektóre są zalecane braminom, inne wojownikom, jeszcze inne ludziom z gminu i służącym, a niektóre są w ogóle zakazane. Małżeńskie ryty gandharwów i rakszasów są zalecane wojownikom przez Prawo. Jestem w tobie zakochany, a ty we mnie, zostań więc moją żoną natychmiast i bez zwłoki, jak nakazują małżeńskie ryty gandharwów”. Śakuntala rzekła: „O królu, jestem zdecydowana oddać ci się natychmiast i zostać twoją żoną, skoro przekonujesz mnie, że jest to zgodne z Prawem królów. Zrobię to jednak tylko wtedy, gdy obiecasz mi, że syn, który narodzi się z naszego związku, będzie twoim następcą tronu”. Król zgodził się bez wahania, obiecując jej również, że przyśle po nią odpowiedni orszak, złożony z konnicy, piechoty, rydwanów i słoni, aby zabrać ją z pustelni Kaśjapy do królewskiego pałacu. I w ten sposób poczęty został ich syn o imieniu Bharata.

Opuściwszy Śakuntalę i udawszy się w drogę powrotną do Hastinapury, król Duhszanta zaczął się martwić o to, co o tym wszystkim pomyśli mędrzec Kaśjapa, gdy wróci do swej pustelni i czy przypadkiem nie wybuchnie gniewem i nie przeklnie go. Tymczasem, gdy mędrzec Kaśjapa, który wie wszystko, wrócił do swej pustelni, jego córka Śakuntala powitała go w milczeniu, gdyż była zbyt zawstydzona tym, co się stało. Kaśjapa rzekł: „O córko, postąpiłaś słusznie i swym zignorowaniem mojej zgody nie złamałaś Prawa, gdyż małżeństwo w stylu boskich muzyków gandharwów, zawarte w sekrecie między kochającym mężczyzną i kochającą kobietą bez religijnych rytów, jest odpowiednie dla wojowników. Król Duhszanta jest dobrym człowiekiem o wielkim duchu i prawym umyśle. Dzięki niemu urodzisz wspaniałego syna o ogromnej sile, którego wpływy obejmą całą ziemię. Dzięki twemu synowi wszechwładne koło Świętego Tokarza Koła będzie się zawsze obracało bez przeszkód”. Śakuntala rzekła: „O ojcze, sama wybrałam tego dobrego człowieka na swojego męża. Obdarz więc go i jego doradców swoją łaską”. Kaśjapa rzekł: „O córko, niech tak się stanie. Powiedz mi, jakie konkretnie jest twoje życzenie?” Śakuntala odpowiedziała: „O ojcze, pragnę, aby dynastia księżycowa, wywodząca się od Paurawów, w której mój mąż i syn są królami, nigdy nie zboczyła ze ścieżki Prawa i aby nigdy nie straciła swego królestwa”. Kaśjapa rzekł: „O córko, niech tak się stanie”.

Choć minęły trzy lata, król Duhszanta, mimo obietnicy, nie przysłał swej świty po Śakuntalę, która tymczasem urodziła syna silnego jak lew, noszącego na swej dłoni znak koła, promieniującego jak rozpalony ogień, bogato wyposażonego przez naturę w cnoty piękna i szczodrobliwości. Kaśjapa, pierwszy wśród znawców tego, co święte, udzielił mu wszelkich należnych sakramentów. Chłopiec, wyglądający jak młody bóg, rozwijał się szybko i bez przeszkód, wsławiając się szczególnie swą umiejętnością oswajania dzikich zwierząt. Kaśjapa, obserwując jego nadprzyrodzone umiejętności, rzekł do swej córki: „O córko, czas, aby twój syn stał się królem” i poprosił swych uczniów, aby zabrali obdarzoną wszelkimi znakami dobrej żony Śakuntalę i jej syna o ogromnej sile do Hastinapury, do zamku jej męża, króla Duhszanty.

Stanąwszy przed królewskim obliczem, Śakuntala, ubrana w skromny strój ascety, rzekła: „O królu, oto przed tobą stoi twój podobny bogom syn. Zgodnie z obietnicą, mianuj go następcą tronu”. Choć król doskonale pamiętał o danej obietnicy, to jednak zaparł się jej, twierdząc, że nie poznaje Śakuntali, a tym bardziej jej syna. Słowa króla zabolały Śakuntalę, powodując bezgraniczny wstyd i cierpienie. Z trudem powstrzymała się od chęci rzucenia na króla gniewnego spojrzenia, które dzięki gorącu nagromadzonemu przez jej ascetyczne życie było w stanie spalić go w jednej chwili. Ochłonąwszy nieco, rzekła z wielkim gniewem: „O królu, wiesz doskonale, że mówię prawdę i kłamiesz jak człowiek z plebsu. Nie ubliżaj samemu sobie! Wiesz doskonale, że kłamiąc, okradasz swoją duszę. Myślisz, że jesteś Panem swego ja i zapominasz o starożytnym mędrcu, który żyje w twym sercu i który jest świadkiem twoich wszystkich złych czynów. To przed nim kłamiesz. Bogowie również wiedzą, gdy człowiek popełnia zły uczynek.

Nie lekceważ mnie, gdyż jestem twoją wierną żoną i przyszłam do ciebie z własnej woli. Zamiast powitać mnie odpowiednimi prezentami, traktujesz mnie, jakbym była z gminu. Jeżeli nie uczynisz tego, o co cię proszę, twoja głowa rozpadnie się na sto drobnych kawałków.

Żona jest zwiastunem szczęśliwego losu. Dzięki niej mąż rodzi się ponownie w formie syna, który z kolei ratuje ojca przed piekłem, kontynuując jego linię i oddając mu honory należne przodkom. Syn jest dla mężczyzny nim samym, poczętym z niego samego i dlatego powinien się troszczyć o matkę swego syna jak o swoją własną matkę. Jest dla niego jak lustrzane odbicie, w które spogląda, aby znaleźć bezgraniczną radość, której doświadcza tylko dzięki żonie. Żona znaczy więcej niż przyjaciel, gdyż jest przyjacielem męża w godzinie śmierci. Jest korzeniami, z których wyrasta Prawo, Zysk i Przyjemność płynąca z miłości. Mężczyzna, który ma żonę, jest bardziej godny zaufania, gdyż może zrealizować nakazane rytuały wymagające obecności żony, ma ognisko domowe, jest szczęśliwy. Mężczyzna, który ma na uwadze zarówno życie doczesne, jak i wieczne, pragnie małżeństwa. Od posiadania żony zależy nie tylko jego radość, ale także miłość i zasługi, które zbiera. Kobieta jest dla mężczyzny świętym polem narodzin, bez którego nawet bramini nie potrafią mieć synów. Jak możesz odrzucać radość płynącą z obejmowania syna? Przez trzy lata nosiłam go pod swym sercem, aby mógł rozproszyć twój smutek, a gdy się narodził, głos z nieba rzekł: ‘O Śakuntala, twój syn złoży setki Ofiar Konia’. Jakże więc ty, który znasz Prawo, możesz odrzucać swego syna, który spogląda na ciebie z miłością?”.

Słysząc to, król Duhszanta rzekł: „O Śakuntala, skąd mogę mieć pewność, iż twój syn jest moim synem. Twój syn jest zbyt duży i zbyt silny, jak na małe dziecko. Kobiety kłamią i nie mam podstaw, aby wierzyć twym słowom. Twoja matka apsara Menaka była bezlitosną ladacznicą, która porzuciła cię w Himalajach jak zużytą girlandę. Twój ojciec Wiśwamitra, król z urodzenia, który stał się braminem, był rozpustnikiem. Jesteś urodzona z żądzy i twoje pochodzenie jest bardzo skromne. Ty sama pewnie jesteś ladacznicą w przebraniu ascety. Wróć tam, skąd przyszłaś, gdyż nie chcę cię znać!”

Śakuntala rzekła: „O królu, moje urodzenie jest lepsze niż twoje. Moja matka Menaka należy do trzydziestu bogów i podczas gdy ty chodzisz po ziemi, ja poruszam się w powietrzu. Kłamiesz, podczas gdy Prawda jest Najwyższym Prawem, a kłamstwo jest na ziemi najgorszym złem. Prawda jest najwyższym Brahmanem i suwerennym zobowiązaniem. Nie zaniedbuj zobowiązania, które podjąłeś, gdyż Prawda jest twoim największym sprzymierzeńcem. Skoro jednak upierasz się przy kłamstwie, nie chcę mieć z tobą nic do czynienia i wolę wrócić do swej pustelni. Niezależnie od tego, czy pomożesz swojemu synowi, czy też nie i tak zostanie władcą ziemi”.

Rzekłszy to, Śakuntala przygotowała się do opuszczenia królewskiego pałacu i swego męża króla Duhszanty, który siedział wśród swych kapłanów, doradców, nauczycieli i kapelana, gdy nagle rozległ się głos z nieba: „O królu, o potomku Paurawów, zaopiekuj się swym synem, nie odrzucaj Śakuntali, gdyż ona powiedziała prawdę. Zatrzymaj swego syna, uczyń go następcą tronu i daj mu imię Bharata”. Słysząc ten boski głos, król Duhszanta rzekł radośnie do kapelana i doradców: „O doradcy, wsłuchajcie się w to, co mówi wysłannik bogów. Doskonale wiedziałem, że Śakuntala mówi prawdę i że Bharata jest moim synem, jednakże gdybym uznał go za syna bez poparcia bogów, ludzie nigdy nie pozbyliby się wątpliwości co do mojego ojcostwa”.

Oczyszczony z wątpliwości swego ludu przez boski głos, szczęśliwy i przepełniony radością, objął swego syna, całując go w czoło z miłością, podczas gdy bramini i poeci wychwalali go w swych pieśniach. Znając swe obowiązki, uhonorował odpowiednio swą żonę, wyjaśniając jej, co następuje: „O żono, moi ludzie nie wiedzieli nic o umowie, którą z tobą zawarłem i dlatego zachowywałem się wobec ciebie tak wrogo, licząc na to, że bogowie pomogą ci oczyścić się z podejrzeń i zaakceptują to, że Bharata, nasz syn, ma prawo do królestwa”.

Następnie król Duhszanta nadał uroczyście swemu synowi imię Bharaty i mianował go następcą tronu. I od tego czasu sławne koło bohaterskiego króla Bharaty obraca się grzmiąco we wszystkich trzech światach, znacząc początek słynnego królewskiego rodu Bharatów, który władał ludem Kuru. Król Bharata był władcą ziemi, który pokonał wielu królów, czyniąc ich swymi wasalami. Żył według Prawa, co przyniosło mu sławę. On, Tokarz Koła, majestatyczny król, stał się tak jak Indra fundatorem setki ofiar. W swym celebrowaniu ofiar był jak Daksza i Kaśjapa i gdy składał Ofiarę Konia, obdarował Kaśjapę tysiącem krów.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

1(6) The Descent of the First Generation,

1(7) The Origins, 1(7.b) Śakuntalā, 1(7.c) Yayāti,

1(7.d) The Latter Days of Yayāti.

Opowieść 3

Grzech króla Mahabhisy

1. Zapowiedź apokalipsy; 2. Grzech króla Mahabhisy; 3. Pożądliwy król Śamtanu; 4. Uwodliwa Satjawati; 5. Citrangada i Wikitrawirja, krótko żyjący potomkowie Śamtanu i Satjawati; 6. Dhritarasztra, Pandu i Widura, synowie bramina Wjasy z wdowami po Wikitrawirji; 7. Pandawowie, potomkowie Pandu; 8. Kaurawowie, potomkowie Dhritarasztry.

Ardżuna zapytał:

„O Kryszna wytłumacz mi proszę, czym jest ta potężna siła pchająca człowieka do czynienia zła wbrew własnej woli?”

Kryszna rzekł:

„O Ardżuna, są to żądza i gniew, które mają swe źródło w namiętności. To one są nienasyconym wrogiem i czystym złem!”

(The Bhagavad-Gita, The Third Teaching, 37)

1. Zapowiedź apokalipsy

Nowy eon rozpoczął się szczęśliwie, gdy zrozpaczonym żonom królów udało się zapewnić kontynuację swej kasty wybitej do nogi przez potomka Bhrigu, bramina-wojownika Paraśuramę. Udały się one do braminów, aby błagać ich o synów i córki i surowi w swej ascezie bramini, oczyszczeni z wszelkiej żądzy, zgodzili się spełnić ich prośbę. Przez dłuższy okres czasu odrodzona w nowym pokoleniu kasta wojowników uznawała pierwszeństwo braminów i żyła zgodnie z ładem nakreślonym przez Prawo. Wyrzekłszy się występków wynikłych z gniewu i żądzy, rządziła sprawiedliwie Matką Ziemią, chroniąc swych poddanych od chorób i trosk. Gdy królowie podążali ścieżką Prawa, Indra oblewał ziemię słodkim deszczem, nie umarło żadne dziecko i żaden mężczyzna nie znał kobiety przed wyznaczonym przez Prawo czasem. Wszystkie cztery kasty były wierne swemu Prawu i wykonywały właściwe dla siebie zadania. Królowie składali ofiary, otrzymując w zamian od bogów hojne wynagrodzenie. Bramini studiowali Wedy i Upaniszady i żaden z nich nie sprzedawał swych religijnych usług dla zysku i nie recytował Wed w obecności służby. Farmerzy nie używali krów do zaprzęgu i nie odbierali mleka ich młodym, a kupcy nie fałszowali wagi swych towarów.

W miarę jak Eon Zwycięskiego Rzutu Kośćmi (kritajuga) starzał się, ziemia wypełniała się coraz liczniejszymi żywymi istotami. I wówczas, gdy świat ludzi był w pełni rozkwitu, na ziemi zaczęły się rodzić demony. Niektóre z nich spadały na ziemię po przegraniu wojny z bogami i utracie swej niebiańskiej własności. Inne były przepełnionymi pychą mieszkańcami ziemi, których żądza bycia równym bogom przekształciła w demony. Demony rodziły się wśród królów i pijane swą mocą, ciemiężyły braminów, wojowników, kupców i nawet służących, siejąc postrach i zabijając wszystko, co żywe. Demony włóczyły się po całej ziemi, strasząc pustelników w ich pustelniach i w miarę jak ich liczba na ziemi rosła, Matka Ziemia coraz bardziej traciła siły i w końcu całkowicie sterroryzowana udała się wraz z bogami, braminami i mędrcami do dziadka wszystkich żyjących istnień Brahmy i powitawszy go należycie, poskarżyła się na swój los. Jej tragiczna sytuacja była od dawna znana samostwarzającemu się Ożywicielowi Materii, który wiedział o wszystkim, co działo się w umysłach bogów i demonów i ów Pan wszechświata, źródło wszelkich istot, suweren Pradżapati przemówił do bogini Ziemi głosem Brahmy: „O Matko Ziemio, na twój ratunek zaangażuję wszystkich mieszkańców nieba”.

Wypowiedziawszy te słowa, dziadek Brahma pozwolił Matce Ziemi odejść, a wszystkim bogom rozkazał: „O bogowie, każdy z was musi w swej istotnej części narodzić się na ziemi, aby udzielić jej pomocy”. Podobny rozkaz dał tłumowi boskich nimf apsar i boskich muzyków gandharwów i wszyscy niebianie, łącznie z królem bogów Indrą, wziąwszy sobie głęboko do serca te pełne sensu słowa najstarszego z nich, udali się do ciemnoskórego Narajany o lekko skośnych łagodnych oczach, ubranego w żółte szaty, zbrojnego w dysk i maczugę, który jest obrońcą bogów i pogromcą ich wrogów i zwrócili się do niego z prośbą o pomoc w oczyszczeniu Ziemi z demonów, gdyż jej cierpienia zapowiadały zmierzch bogów.

Indra przemówił do Narajany, Najwyżej Osoby, w te słowa: „O Wisznu, broń nas i zstąp na ziemię w swej istotnej części”. I Wisznu odpowiedział: „O Indra, niech tak się stanie”. I wówczas Indra, mając obietnicę Wisznu, iż narodzi się w swej istotnej części na ziemi, dał bogom rozkaz, aby udali się na ziemię i mając na uwadze dobro wszystkich żywych istnień, pomagali Wisznu w zniszczeniu panoszących się tam demonów. I zgodnie z Indry rozkazem różni bogowie zaczęli się rodzić wśród braminów i królów, przygotowując grunt do wielkiej apokaliptycznej bitwy, która miała przynieść ulgę Matce Ziemi i uwolnić ją od obecności pożerających ludzi danawów, rakszasów i wężów.

2. Grzech króla Mahabhisy

Król Mahabhisa z dynastii słonecznej, zapoczątkowanej przez pierwszego króla Ajodhji Ikszwaku, był za życia dobrym królem i w pełni zasłużył sobie na niebo, które zdobył, dowodząc swej dzielności, dotrzymując zawsze danego słowa oraz sprawiając przyjemność królowi bogów Indrze poprzez dedykowanie mu tysiąca Ofiar Konia oraz stu festiwali wyścigów konnych. Jednakże pewnego dnia czas jego pobytu w niebie dobiegł kresu. A stało się to wówczas, gdy na spotkanie wszystkich bogów z Brahmą przyszła bogini Gangesu Ganga wnuczka Brahmy i wiatr rozwiał jej delikatne szaty. Podczas gdy wszyscy bogowie natychmiast skromnie spuścili oczy, król Mahabhisa nie potrafił opanować swej żądzy i nie mógł oderwać wzroku od pięknej bogini. Zasłużył sobie tym na pogardę wielkiego boga Brahmy, który uznał, że jego zasługi się wyczerpały i rzucił nań klątwę ponownych narodzin na ziemi, aby mógł tam podjąć próby oczyszczenia się ze skutków swego grzechu. Gdy Brahma dał królowi możliwość wyboru łona, z którego chce się narodzić, król Mahabhisa wybrał żonę króla Pratipa z dynastii księżycowej, aby ponownie narodzić się na ziemi jako syn króla Pratipa Śamtanu.

Skutki żądzy króla Mahabhisy nie dały długo na siebie czekać, gdyż jego spojrzenia nie pozostały bez wpływu na boginię Gangę, która widząc, że stracił dla niej głowę, zaczęła o nim w głębi swego serca z przyjemnością rozmyślać. I gdy tak spacerowała po niebie, rozmyślając o jego spojrzeniach, spotkała na swej drodze ośmiu bogów Wasu pogrążonych w rozpaczy, gdyż mędrzec i pustelnik Wasiszta, syn boga oceanu Waruny, mający swą pustelnię u stóp góry Meru, rzucił na nich klątwę narodzin na ziemi ze śmiertelnego łona. Przyczyną klątwy było to, że jeden z nich za namową swej żony ukradł Wasiszcie jego krowę ofiarną, zwaną „wielką krową obfitości”, która swego czasu została poczęta przez córkę Dakszy i jej męża Kaśjapę w celu służenia dobru całego świata i została podarowana Wasiszcie. Klątwa Wasiszty odnosiła się do wszystkich ośmiu bogów Wasu, lecz na ich błagania, aby wycofał klątwę, złagodził ją, mówiąc, że jedynie ósmy Wasu, który ukradł krowę, będzie musiał żyć i pokutować na ziemi przez dłuższy czas, podczas gdy pozostali będą żyć tam jedynie przez rok. Będzie on człowiekiem o ogromnej prawości i dzielności i mistrzem we władaniu wszelkiego rodzaju bronią. Odmówiona mu jednak zostanie przyjemność poznania kobiety i pozostanie bezdzietny.

Bogów Wasu bardzo niepokoiła rzucona na nich klątwa, gdyż niosła ze sobą groźbę, że łono, w którym się znajdą, będzie nieczyste. I nagle, gdy zobaczyli spacerującą po niebie zakochaną w człowieku boginię Gangę, w ich sercach zaświtała nadzieja narodzenia się na ziemi z czystego łona bogini. Zwrócili się do niej z gorącą prośbą, aby urodziła ich na ziemi jako swoich synów. Słysząc to, bogini zapytała, czy wybrali już kogoś na swego ziemskiego ojca i ucieszyła się niezmiernie, gdy dowiedziała się, że ich wybór padł na króla Śamtanu syna Pratipa, o którym wiedziała, że miał być inkarnacją króla Mahabhisy. Pragnienie bogów Wasu, aby połączyła się z królem Śamtanu węzłem małżeńskim, aby mogli się z niej narodzić, było w całkowitej zgodzie z jej własnym pragnieniem. Ganga zgodziła się więc ochoczo na ich prośbę, obiecując, że natychmiast po ich urodzeniu utopi ich w Gangesie, aby maksymalnie skrócić ich pokutowanie na ziemi. Bogowie Wasu z kolei zgodzili się na jej prośbę, aby najmłodszy z nich poświęcił się i pozostał na ziemi przez pełny okres ludzkiego życia, gdyż w ten sposób jej związek z królem Śamtanu nie będzie całkowicie jałowy i bezowocny.

3 Pożądliwy król Śamtanu

Król Śamtanu z dynastii księżycowej z linii Bharata, dziedzic Hastinapury, który narodził się na ziemi jako inkarnacja króla Mahabhisy z dynastii słonecznej, był obciążony jego grzechem, którego skutki w następnych pokoleniach miały zachwiać ładem społecznym w jego królestwie, zapowiadając nadchodzący zmierzch eonu.

Ojcem króla Śamtanu był prawy król Pratipa, który obdarzał dobrem każdą, choćby najmniejszą, żywą istotę. Wielkim smutkiem napawał go jednak brak dziedzica, choć przez wiele lat siadywał nad brzegiem Gangesu i pogrążał się w modlitwie, prosząc o syna. Pewnego dnia, gdy tak siedział pogrążony w modlitwie, pojawiła się przed nim bogini Gangesu Ganga, przybrawszy postać idealnie urodziwej i uwodzicielskiej kobiety i usiadła na jego prawym kolanie. Będąc pod wrażeniem jej urody, król zapytał ją, czy ma jakąś prośbę, którą mógłby z przyjemnością spełnić. Ganga, słysząc to, poprosiła go o miłość, przypominając, że Prawo nakazuje, aby nie odrzucać miłości zakochanej kobiety. Król jednakże oświadczył, że spełnienie jej prośby byłoby w niezgodzie z podjętym przez niego ślubem wyrzeczenia się chęci posiadania kobiety, która należy do innego mężczyzny lub nie jest jego żoną. Bogini upierała się jednak przy swej prośbie, twierdząc, ze nie jest niczyją żoną. Król Pratipa jednakże nie chciał się zgodzić i złamać swego ślubu, twierdząc, że łamanie ślubów jest niezgodne z Prawem, a łamanie Prawa obróci się w końcu przeciw niemu.

Król rzekł: „O bogini, zauważ ponadto, że usiadłaś na moim prawym kolanie, które jest przeznaczone dla dzieci i synowej, a nie na lewym kolanie, które jest miejscem dla żony lub nałożnicy i w związku z tym powinnaś zostać żoną mojego syna, który się jeszcze nie narodził”. Bogini Gangesu ucieszyła się, gdyż odpowiedź króla była zgodna z jej intencją poślubienia Śamtanu i rzekła: „O królu, na całej ziemi nie ma takiej drugiej dynastii, która byłaby równie silnie motywowana dobrem i przywiązana do Prawa jak twoja. Zgadzam się więc na to, aby zostać żoną twego mającego się narodzić syna Śamtanu. Nie zdradź jednak przed nim faktu, że jestem boginią oraz nakaż mu, aby nigdy nie kwestionował sensu moich działań”. Po tych słowach bogini Gangesu znikła, pozostawiając królowi, który wraz ze swą żoną poddał się ciężkiej pokucie, cierpliwe oczekiwanie na narodziny zapowiedzianego syna. I wkrótce, mimo ich późnego wieku, narodził im się syn Śamtanu, w którego wcieliła się dusza króla Mahabhisy.

Gdy Śamtanu osiągnął odpowiedni wiek, król Pratipa przygotował ceremonię koronowania go na swego następcę. Przedtem jednak zgodnie z obietnicą daną bogini, wyjaśnił mu, że powinien zawrzeć związek małżeński z piękną młodą kobietą, która pewnego dnia niespodziewanie pojawi się na jego drodze. Pratipa rzekł: „O synu, nie osądzaj jednak nigdy celowości jej czynów i nie pytaj jej o to, kim jest i skąd przybywa, lecz poddaj się całkowicie swej miłości do niej tak jak ona podda się całkowicie swej miłości do ciebie”. Wkrótce po koronacji król Pratipa wycofał się z aktywnej służby rządzenia, pozostawiając królestwo swemu synowi.

Pewnego dnia, gdy król Śamtanu gonił za jeleniem wzdłuż brzegu Gangesu, zobaczył nagle wynurzającą się z wody piękną, młodą kobietę o kształtach tak doskonałych, że nie potrafił oderwać od niej wzroku tak jak swego czasu król Mahabhisa, gdy ujrzał boginię Gangę. Na prośbę króla zgodziła się z ochotą, aby zostać jego żoną i król oddał się całkowicie miłości, zapominając o królestwie i nie domyślając się tragicznego biegu wydarzeń, który był mu od dawna przeznaczony.

Wkrótce narodził mu się pierwszy syn, lecz nie było mu dane cieszyć się nim długo, gdyż pewnego ranka jego piękna żona zaniosła go nad brzeg świętej rzeki i utopiła w jej wodach. Zobowiązany do milczenia król, mimo wielkiej rozpaczy, nie powiedział ani słowa. Wkrótce urodził im się drugi syn. Jednakże i tym razem Ganga utopiła go w wodach Gangesu i to samo uczyniła aż siedem razy, topiąc swych siedmiu synów. I gdy narodził im się ósmy syn, zrozpaczony król widząc swą żonę niosącą go nad brzeg Gangesu, nie mógł się powstrzymać, złamał obietnicę daną swej żonie i rzekł: „O piękna żono, pozwoliłaś mi poznać największe rozkosze miłości, ale dlaczego chcesz, by miłość ta pozostała jałowa. O okrutna, powiedz mi, kim jesteś i co daje ci prawo do okrutnego dzieciobójstwa?!” Ganga odpowiedziała: „O królu, złamałeś dane mi słowo i będę musiała odejść. Zostawię ci jednak tego syna, którego nazwij Gangadattą, czyli Darem Gangesu, który będzie cię darzył wielką miłością. Muszę ci też wyjaśnić, że nie jestem człowiekiem, lecz boginią Gangą i przybrałam ludzką postać, by móc cieszyć się miłością króla Mahabhisy, którego jesteś inkarnacją. Nasi synowie byli naprawdę bogami Wasu, przeklętymi ponownymi narodzinami na ziemi, którzy poprosili mnie o skrócenie ich pokuty i utopienie ich w wodach Gangesu”.

Wraz z narodzinami ósmego syna i złamaniem danego słowa przez króla Śamtanu zadanie bogini na ziemi wypełniło się i Ganga opuściła króla. Zabrała ze sobą do nieba ich ósmego syna, lecz obiecała, że po otrzymaniu odpowiedniego wykształcenia wróci na ziemię. I tak też się stało. Gangadatta wrócił do swego ojca już jako dorosły mężczyzna, nauczywszy się mądrości Wed od samego mędrca Wasiszty, zdobywszy umiejętność władania bronią równą królowi bogów Indrze i uzyskawszy szacunek zarówno bogów, jak i demonów asurów. Nikt nie mógł mu dorównać ani w prawości, ani w znajomości zasad rządzenia i walki. Król Śamtanu zapłonął do niego wielką ojcowską miłością i aby zapewnić królestwu dziedzica mianował go swym następcą tronu.

4. Uwodliwa Satjawati

Król Śamtanu był dobrym królem i dzięki swym czynom i poszanowaniu Prawa zdobył szacunek całego świata. Zasłynął jako ten, kto zawsze dotrzymuje danego słowa i którego czyny są zawsze inspirowane przez Prawo, a nie przez kalkulację zysków lub dążenie do przyjemności. W związku z tym zarówno bogowie, jak i ziemscy książęta widzieli w nim dobrego „pasterza” swego rodu i wszystkich tych, którzy byli motywowani przez dobro i uznawali jego prawo do rządzenia całą ziemią. Pod jego rządami na ziemi panowała idealna harmonia i porządek zgodny z zasadami boskiego porządku. Kasta braminów zdobyła należną jej dominującą rolę, gdyż król Śamtanu, służąc swym własnym przykładem, ukierunkował i ograniczył pragnienia pozostałych kast. Książęta podporządkowali swe zachowanie nakazom braminów i Prawu, a pozostałe kasty podporządkowały się woli książąt. Ostatecznie król Śamtanu wyzbył się wszelkich żądz i namiętności. Zaprzestał kontaktu z kobietami i stał się pustelnikiem. W królestwie ściśle przestrzegano wszelkich nakazów dotyczących rytów należnych bogom i przodkom, mową rządziła Prawda, a myślami Prawo i ofiara składana bogom. Król był ojcem dla każdej żywej istoty i traktując je bez żądzy i namiętności, unikał wszelkiej wobec nich niesprawiedliwości i żadna żywa istota nie stała się ofiarą niesprawiedliwej śmierci.

Wydawało się, że nie ma takiej siły, która byłaby w stanie zaszkodzić doskonałości królestwa. Jednakże pewnego dnia miało miejsce następujące wydarzenie. Gdy król Śamtanu spacerował po lesie nad brzegiem rzeki Jamuny, poczuł nagle niezwykle piękny i słodki zapach i szukając jego źródła, znalazł niewielką łódkę, a w niej młodą przewoźniczkę, piękną jak bogini, o imieniu Satjawati, córkę króla rybaków. Nie potrafił oderwać od niej wzroku i poddawszy się opanowującemu go pożądaniu, zapragnął mieć ją za żonę.

Piękna Satjawati była córką króla kraju Czediów o imieniu Uparikara (zwanego również Wasu), który wywodził się z linii dynastii księżycowej zapoczątkowanej przez króla Puru. Uparikara był zapalonym myśliwym, lecz pewnego dnia wyrzekł się miecza i udał się na pustkowie, gdzie rozpoczął skromne pustelnicze życie. Zaniepokoiło to bardzo króla bogów Indrę, który obawiał się, że Uparikara rozpoczął swe praktyki ascetyczne po to, aby stać się jego rywalem i pozbawić go jego boskiego królestwa. Aby zniechęcić Uparikarę do pustelniczego życia, król bogów Indra postanowił oddać mu we władanie kraj Czediów oraz boską girlandę i boski rydwan, który był w użyciu wyłącznie przez bogów, tak że jadąc na tym rydwanie ozdobiony girlandą będzie się czuł jak nieśmiertelny bóg w śmiertelnym ciele. Stawił się przed obliczem pokutującego Uparikary i rzekł: „O Uparikara, jesteśmy przyjaciółmi i jako mój przyjaciel rezyduj na ziemi, podczas gdy ja będę rezydował w niebie. Jako zwierzchnikowi ludzi daruję ci kraj Czediów, który obfituje we wszelkie cnoty ziemi: jest święty, bogaty w bydło i ryż, chroniony przez niebo i ma boga Somę za swego przyjaciela. O królu Czediów, żyj więc ciesząc się żyzną Matką Ziemią, w darowanym ci kraju Czediów! W kraju tym wieśniacy są obeznani z Prawem, zadowoleni i uczciwi, nikt nie kłamie nawet żartem, synowie szanują starszych i nie separują się od swych ojców, wszystkie kasty żyją zgodnie ze swym ładem, a krowy dają mleko i nigdy nie są używane do zaprzęgu”.

Indra pouczył też króla Uparikarę, że powinien być obrońcą Prawa, mówiąc: „O władco ziemi, dbaj o to, aby Prawo nigdy nie pogrążało się w chaosie, gdyż poszanowanie Prawa jest fundamentem, na którym opierają się wszystkie światy. Broń tego doczesnego, ziemskiego Prawa, gdyż będąc prawy, zdobędziesz świat, który jest wieczny”. Indra dał też królowi bambusowy pal i nauczył go swego kultu, mówiąc, że na zakończenie każdego roku król powinien wbijać pal w ziemię i ozdobiwszy go girlandami i ornamentami oraz skropiwszy go perfumami, powinien oddać się swawoleniu w takiej samej formie, jak to uczynił kiedyś Indra ze swej wielkiej sympatii dla bohaterskiego króla Uparikary. Król Uparikara rzekł: „O Indra, niech tak się stanie!” I Indra widząc, że król postępuje zgodnie z zaleceniami, był zadowolony i rzekł przepełniony uczuciem: „O królu, wszyscy ludzie i królowie powinni podążać za twym przykładem i oddawać cześć mojemu Maha (wielkości) z taką samą radością i w formie takiego samego festiwalu jak ty to czynisz, gdyż przyniesie to im szczęśliwy los i zwycięstwo. Niech więc mieszkańcy twego kraju będą syci i szczęśliwi!” I od tego czasu ludzie, którzy powtarzają festiwal Indry i oczyszczają się z grzechów czyniąc darowizny ziemi, spełniając prośby oraz składając ofiary, przywołują na ziemię samego Indrę i uzyskują od niego błogosławieństwo.

Pewnego dnia inteligentna góra Kolahala zakochała się w rzece Śuktimati płynącej przez stolicę kraju króla Uparikary, tarasując jej przepływ. Widząc to, król kopnął górę i uwolnił bieg rzeki do powstałego wąwozu. Rzeka z wdzięczności ofiarowała mu swoje bliźnięta, dziewczynkę i chłopca, które się z niej narodziły. Król poślubił Girikę, a jej brata bliźniaka obdarował bogactwem i uczynił szefem swej armii.

Pewnego dnia królowa Girika oświadczyła, że chce mieć syna. Poddała się w związku tym rytualnej oczyszczającej kąpieli, podczas gdy król udał się na polowanie, aby ustrzelić jelenia i oddać należną cześć przodkom. Podczas polowania nie mógł jednak zaprzestać myślenia o swej pięknej żonie i upuścił swe nasienie, które szybko uchwycił na upadający liść, myśląc o tym, że nie może się ono zmarnować, gdyż było przeznaczone dla jego żony. Gdy dostrzegł, że niedaleko na gałęzi przysiadł drapieżny ptak, rzekł do niego: „O ptaku, zanieś szybko moje nasienie do mej żony”. Ptak uniósł się szybko w powietrze z listkiem w dziobie, lecz natychmiast rzucił się nań inny ptak z jego gatunku, który myślał, że w listku jest mięso, które można zjeść. Gdy wywiązała się między nimi walka, listek z nasieniem wpadł do rzeki Jamuny i został połknięty przez rybę, która faktycznie była piękną nimfą apsarą Adriką, przeklętą przez Brahmę. Wkrótce rybę tę złowił rybak, który rozciął jej brzuch i znalazł tam ludzkie bliźnięta, chłopca i dziewczynkę, o czym natychmiast doniósł królowi, który uczynił chłopca królem, nadając mu imię Matsja. Dziewczynce nadano imię Satjawati. Była ona wielkiej urody i zdobiła ją wielość cnót, lecz ponieważ rozsiewała wkoło zapach ryby, król Uparikara oddał ją pod opiekę królowi rybaków, przekonany, że u niego jest jej właściwe miejsce. Apsara z kolei, z której bliźnięta się narodziły, została uwolniona od klątwy bycia rybą, gdyż było powiedziane, iż tak się stanie, jeżeli urodzi ludzkie bliźnięta.

Satjawati, wychowana przez króla rybaków, uważała go za swojego ojca i na jego polecenie przewoziła wędrowców na drugi brzeg Jamuny. Pewnego dnia przewoziła w swej łódce pielgrzymującego pustelnika Paraśarę, który, będąc pod wrażeniem jej urody, nie potrafił opanować swej żądzy. Aby ukryć swą miłość przed oczami mędrców, którzy czekali na powrót łódki na brzegu rzeki, stworzył zakrywającą wszystko mgłę. Tego samego dnia Satjawati, pozostając dziewicą, urodziła syna, słynnego bramina Wjasę. Gdy pustelnik Paraśara w zamian za oddaną mu przysługę ofiarował Satjawati spełnienie jej jednej prośby, poprosiła o zmianę jej rybiego zapachu, na co pustelnik chętnie się zgodził i od tamtego czasu rozsiewała wokół boski zapach, który przyciągnął do niej spacerującego nad brzegiem Jamuny króla Śamtanu.

Król Śamtanu widząc piękno Satjawati i czując jej słodki zapach, zapałał do niej miłością i zapragnął, aby została jego żoną. Udał się więc do króla rybaków z prośbą o jej rękę. Król rybaków, który od dawna nosił w sercu ukryte pragnienie, aby oddać rękę swej córki potężnemu królowi Śamtanu, chętnie się zgodził, stawiając jednak warunek, aby syn jego córki został następcą tronu. Warunek ten bardzo zmartwił króla, gdyż jego ukochany syn Gangadatta otrzymał już od niego tytuł następcy tronu. Król wyrzekł się więc swej miłości, lecz, nie potrafiąc zapomnieć o pięknej Satjawati i jej uwodzicielskim zapachu, pogrążył się w głębokim smutku. Gangadatta, przewiązany do ojca głęboką miłością, widząc jego smutek, bardzo się martwił. Gdy zapytał króla o przyczynę jego smutku, król wykrętnie wyjaśnił, ze martwi się o przyszłość dynastii. Rzekł do swego syna: „O synu, zarówno ja, jak i ty jesteśmy śmiertelni i jako wojownicy jesteśmy gotowi zginąć bohatersko z bronią w ręku. Lecz co się wówczas stanie z naszą dynastią, jeżeli nas obu zabierze bohaterska śmierć? Jak to jest zapisane w świętych księgach, posiadanie tylko jednego syna znaczy tyle samo, co nie posiadanie żadnego. Posiadanie synów jest obowiązkiem, gdyż bez synów tracą wartość zarówno codzienne religijne rytuały, jak i same Wedy i składanie ofiar bogom”. Gangadatta nie uwierzył jednak w kompletność ojcowskiego wyjaśnienia i dowiedział się od wiernego doradcy ojca, że przyczyną jego smutku była prośba ojca Satjawati, aby jej syn został następcą tronu, na co Śamtanu nie chciał się zgodzić.

Poznawszy prawdziwą przyczynę smutku ojca, Gangadatta udał się wraz z licznymi wojownikami do domu króla rybaków, aby poprosić go o rękę Satjawati dla swego ojca. Król rybaków powiedział: „O Gangadatta, od dawna marzyłem, aby moja córka, która jest aryjskiej krwi, zastała żoną tak wspaniałego władcy jak Śamtanu. Kocham moją córkę i boję się rywalizacji o następstwo tronu między jej potomstwem a tobą, który słyniesz ze swej umiejętności władania bronią”. Gangadatta przepełniony miłością do swego ojca rzekł: „O królu rybaków, nie martw się o to, gdyż dla dobra swego ojca wyrzekam się swych praw do tronu”. Król rybaków odpowiedział: „O Gangadatta, znana jest mi doskonale twoja prawość i przywiązanie do Prawdy i wiem, że nigdy nie złamiesz danego słowa. Nie mam jednak żadnych gwarancji, że twoi synowie będą tak samo motywowani i muszę mieć pewność, że rywalizacja nie odrodzi się w następnym pokoleniu”. Gangadatta odpowiedział: „O królu rybaków, aby cię uspokoić, zobowiązuję się do życia w celibacie i pozostania bezdzietnym”. Bogowie, widząc to wielkie poświęcenie i słysząc tę równie przeraźliwą, jak i godną podziwu przysięgę Gangadatty, rzekli: „Niech od tej chwili Gangadatta nosi imię Bhiszmy, czyli tego, który budzi zarówno grozę, jak i podziw”. Król Śamtanu, pełen wdzięczności i podziwu dla poświęcenia syna, ofiarował mu dar zadecydowania samemu o czasie swej śmierci.

5. Citrangada i Wikitrawirja, krótko żyjący potomkowie Śamtanu i Satjawati

Małżeńskie szczęście króla Śamtanu nie trwało jednak długo, gdyż umarł, zanim jego młodszy syn Wikitrawirja, wielki łucznik, osiągnął wiek męski. Po jego śmierci Bhiszma, na prośbę Satjawati, koronował na króla jej starszego syna, bohaterskiego Citrangadę. Syn ten jednakże miał wielkie ego i wyzywał do walki ludzi i demony, aby dowieść im, że na całym świecie nie ma nikogo, kto byłby mu równy. Gdy pokonał już wszystkich mistrzów we władaniu bronią żyjących na ziemi, został wyzwany do walki przez potężnego króla boskich muzyków gandharwów unoszącego się w powietrzu i stoczył z nim wielką bitwę na polach Kurukszetry. Bitwa trwała trzy lata i w ostatecznym pojedynku magiczna moc króla gandharwów okazała się silniejsza i pokonał i zabił króla Citrangadę. Bhiszma, na prośbę Satjawati, wykonał ostatnie ryty należne zmarłemu i koronował na króla jego młodszego brata Wikitrawirję. Młody król nie był jeszcze pełnoletni, więc prawy Bhiszma sprawował rządy w jego imieniu, chroniąc młodego króla, który z kolei odwzajemniał mu się, oddając mu cześć.

Gdy nadszedł właściwy czas, Bhiszma, myśląc o przyszłości królestwa, zajął się poszukiwaniem żony dla młodego króla. Dowiedział się, że król Benarów zwołuje wojowników, chcąc wydać za mąż swoje trzy córki Ambikę, Ambalikę i Ambę. Za przyzwoleniem Satjawati wsiadł do swego rydwanu i udał się do Benarów, gdzie ściągnęli wojownicy ze wszystkich stron świata i bohaterski Bhiszma na oczach wszystkich tych potężnych konkurentów porwał trzy córki króla Benarów do swego rydwanu, mówiąc: „O królowie i książęta, mędrcy mówią o różnych sposobach zdobywania żon przez wojowników. Najlepszym z nich jest jednak uprowadzanie ich siłą!” Widząc Bhiszmę uciekającego z księżniczkami na swym rydwanie, zebrani wojownicy i magnaci rzucili się w pogoń i dogoniwszy go, otoczyli go ze wszystkich stron. Zbrojny tłum rozognił się, wszyscy przeciw jednemu, zalewając go deszczem strzał, lecz Bhiszma bez trudu odparł ich atak. Widząc jego samotną walkę i to jak sam jeden pokonywał ich w walce, tłum jego rywali spoglądał ku niemu z coraz większym podziwem.

Wówczas do ataku na swym rydwanie ruszył rozwścieczony król Śalwa, potężny jak słoń walczący o samicę, wołając „O rozpustniku, staw mi czoła!” Oburzony jego słowami Bhiszma uniósł się gniewem, potężnym jak ogień i stanął do pojedynku tak jak nakazuje tego ład wojowników. Gdy natarli na siebie jak dwa byki walczące podczas rui, obserwujący ich tłum, widząc króla Śalwę obsypującego Bhiszmę deszczem strzał, zawył z podziwu. Słysząc ten aplauz dla swego rywala, Bhiszma rzekł do woźnicy swego rydwanu: „O znawco rydwanów, gnaj konie wprost na tego króla, abym mógł go zabić tak jak Garuda zabija węża”. I wówczas Bhiszma przy pomocy pojedynczej strzały, należącej do boga oceanu Waruny, zabił woźnicę króla Śalwy i wygrywając w ten sposób pojedynek o prawo do trzech córek króla Benarów, ruszył z powrotem do Hastinapury, traktując uprowadzone księżniczki z szacunkiem należnym synowej, młodszej siostrze lub córce, gdyż porwał je nie dla siebie, lecz dla swego młodszego brata i króla.

Gdy Bhiszma zajmował się przygotowywaniem ślubu swego młodszego brata, jedna z córek króla Benarów, Amba, rzekła: „O Bhiszma, od dawna oddałam swoje serce królowi Śalwie, który odwzajemnił i zaakceptował moją miłość i planowałam za zgodą i aprobatą swego ojca wybrać go na męża podczas swej uroczystości wybierania męża. Zadecyduj, co należy zrobić w obecnej sytuacji, kierując się Prawem, którego jesteś znawcą”. Bhiszma mając poparcie braminów, którzy znali wszystkie Wedy, zadecydował, aby odesłać Ambę do króla Śalwy, który jednakże odmówił małżeństwa, twierdząc, że nie może zaakceptować kobiety, która została porwana i wygrana w walce przez innego mężczyznę i że zgodnie z ładem wojowników Amba należy teraz do Bhiszmy, który powinien wziąć ją za żoną. Bhiszma jednakże nie mógł tego uczynić, gdyż ślubował celibat. Kobiecość Amby miała więc pozostać na zawsze jałowa i niezrealizowana, co Amba odczuwała jako niesprawiedliwość i zaprzysięgła Bhiszmie śmierć.

Pozostałe dwie córki króla Benarów, Ambika i Ambalika, poślubiły Wikitrawirję podczas uroczystej ceremonii ślubnej nakazanej przez Prawo. Młody król, który był dumny ze swej młodości i wyglądu, zobaczywszy swoje młode i piękne żony, natychmiast się w nich zakochał. Młode księżniczki, wysokie i ciemnoskóre, z czarnymi puklami włosów i pomalowanymi na czerwono paznokciami, odpowiedziały mu takim samym uwielbieniem. Przez siedem lat młody król cieszył się swymi żonami, lecz po siedmiu latach, ciągle młody i bezdzietny, umarł nagle na niestrawność.

6. Dhritarasztra, Pandu i Widura, synowie bramina Wjasy z wdowami po Wikitrawirji

Skutki grzechu króla Mahabhisy, których prawy król Śamtanu, jego inkarnacja, nie zdołał przezwyciężyć za życia, sięgnęły w ten sposób następnego pokolenia, stawiając dynastię księżycową w obliczu groźby wyginięcia. Synowie Śamtanu i Satjawati zmarli bezdzietnie, a pozostający przy życiu syn króla Śamtanu i bogini Gangi, Bhiszma, wyrzekł się zarówno królestwa, jak i potomstwa.

Po śmierci synów, Satjawati o pięknym zapachu, spoglądając z nadzieją ku Bhiszmie, rzekła: „O synu Gangi, na twych barkach spoczywa teraz spełnienie obowiązku należnego przodkom i utrzymanie przy życiu naszej królewskiej linii. Mój zmarły syn, który był twym bratem, zostawił swe żony w kwiecie młodości modlące się o synów. Spełnij swój braterski obowiązek, zostań ich mężem i królem i daj im synów, gdyż tego nakazuje w tej sytuacji Prawo”. Bhiszma odpowiedział: „O matko, wiesz dobrze, że nie mogę spełnić twej prośby z powodu przysięgi, którą złożyłem. I prędzej ziemia wyrzeknie się swego aromatu, światło swego koloru, słońce swego blasku, ogień swego gorąca, powietrze swych dźwięków, księżyc chłodu swych promieni, bóg Prawa swego Prawa, a Indra swej władzy niż ja wyrzeknę się danego słowa!” Satjawati rzekła: „O synu, znam moc twej przysięgi, gdyż twe słowo jest twą siłą i potrafi stwarzać nowe światy. Wiem też, że dałeś je, poświęcając się dla dobra swego ojca. Weź jednak pod uwagę Prawo, które odnosi się do sytuacji katastrofy i wykonaj swój obowiązek wobec przodków. Działaj tak, aby nie wyginęła nasza królewska linia i żeby zniszczeniu nie uległo samo Prawo!” Słuchając jej żebraniny o wnuka, coraz bardziej zbaczającej ze ścieżki Prawa, Bhiszma rzekł: „O królowo, wróć na ścieżkę Prawa, zanim doprowadzisz nas wszystkich do ruiny! Nie ma takiego Prawa, które pozwalałoby wojownikowi złamać dane słowo! Dowiedz się jednak, że istnieje Wieczne Prawo odnoszące się do sytuacji katastrofy, które może pomóc nam w utrzymaniu linii króla Śamtanu na ziemi. Wysłuchaj mnie uważnie, abyś mogła wprowadzić je w życie”.

Bhiszma wyjaśnił, że gdy kasta wojowników znajduje się pod groźbą wyginięcia, tak jak to się stało z powodu wybicia jej przez bramina wojownika Paraśuramę, może odrodzić się dzięki pomocy braminów i ich nasieniu, które jest oczyszczone z wszelkiej żądzy przez ich religijne praktyki. Rzekł: „O matko, zaproś do naszego pałacu bramina o wielkiej cnocie i poproś go, aby zasiał swe nasienie na polu twego zmarłego syna i dał synów jego młodym żonom”. Rada ta bardzo ucieszyła Satjawati, która choć sama była królewską córką, miała syna-bramina, słynnego mędrca Wjasę, którego otrzymała od bramina Paraśary jeszcze przed jej małżeństwem z królem Śamtanu. Rzekła: „O Bhiszma, twe usta mówią słowa Prawdy i dla naszej dynastii ty jesteś Prawem, Prawdą i ratunkiem”.

Satjawati, skupiając wszystkie myśli na swym synu Wjasie, wezwała go przed swe oblicze i gdy się stawił, oddała mu najpierw należną braminowi cześć, a potem, owładnięta przez matczyne uczucie, wzięła go w ramiona i zalała go łzami wzruszenia i radości. Wjasa spryskał swą bolejącą matkę wodą i rzekł: „O matko, która znasz wszystkie tajniki Prawa, przybyłem posłusznie na twe wezwanie, aby uczynić to, co mi rozkażesz”. Satjawati odpowiedziała: „O braminie, daj synów młodym żonom twego przedwcześnie zmarłego brata Wikitrawirji, których one bardzo pragną i których potrzebuje królestwo i dynastia”. Wjasa rzekł: „O matko, niech tak się stanie. Wiem, że twój umysł jest skoncentrowany na Prawie i ma na uwadze dobro tego, co żyje. Nie mogę jednak spotkać młodych wdów przed upływem roku, gdyż tyle potrzeba czasu, aby mogły się na spotkanie ze mną przygotować, czyniąc odpowiednie ślubowania”. Jednakże Satjawati przerażona perspektywą pozostawienia królestwa bez dziedzica, nie chciała tak długo czekać i posłuszny jej mędrzec Wjasa zgodził się na skrócenie czasu oczekiwania, stawiając jednak warunek, że wdowy po Wikitrawirji muszą przysiąc, że się go nie przestraszą, gdyż tylko wówczas, gdy przyjmą go w swym łożu bez lęku i obdarzą miłością, którą miały dla swego męża, poczną synów, którzy przewyższą wszystkich mądrością, zdrowiem, siłą i urodą.

Starsza wdowa Ambika przychyliła się do prośby królowej Satjawati, aby przyjąć w głębi nocy swego szwagra i począć z nim syna. Po rytualnej kąpieli i namaszczeniu wonnymi olejkami oczekiwała go uroczyście w swym łożu, nakazując służącym, aby zapaliły wszystkie światła, myślała bowiem, że ujrzy urodziwego Bhiszmę, który był jedynym jej szwagrem, którego znała. Gdy zobaczyła pustelnika Wjasę, przestraszyła się tak bardzo jego wyglądu, że zamknęła oczy i w rezultacie tego czynu jej syn Dhritarasztra urodził się silny jak słoń, lecz niewidomy.

Satjawati, widząc, że Ambika urodziła niewidome dziecko, nie mogła sobie wyobrazić, aby król, który jest pierwszym rycerzem w królestwie, mógł być niewidomy i nie widząc w Dhritarasztrze właściwego następcy tronu, poprosiła mędrca Wjasę o drugiego syna z młodszą wdową Ambaliką. Lecz gdy Wjasa wszedł nocą to jej sypialni, Ambalika tak bardzo przestraszyła się jego widoku, że zbladła i w rezultacie tego czynu jej syn o imieniu Pandu urodził się blady, co nadawało mu niezdrowy wygląd.

Satjawati, nie widząc również w Pandu właściwego następcy tronu, poprosiła bramina Wjasę, aby dał drugiego syna starszej wdowie Ambice. Ambika jednakże tak bardzo się bała spotkania z Wjasą, że na swe miejsce podstawiła piękną służącą i w rezultacie tego czynu jej syn Widura nie mógł zostać królem, gdyż urodził się ze służącej.

W Widurę wcielił się faktycznie sam bóg Prawa Dharma, który narodził się na ziemi w rezultacie klątwy bramina Mandawi. A było to tak: pewnego dnia, gdy bramin ten praktykował surowe umartwienia, stojąc nieruchomo przed wejściem do swej pustelni, ukryli się w niej ścigani przez strażników złodzieje. Zapytany o to, czy widział złodziei, nie odpowiedział, gdyż nie pozwalał mu na to jego ślub milczenia. Jednakże strażnicy uznali to za dowód, że jest z nimi w zmowie i wbili go na pal. Gdy król się o tym dowiedział, rozkazał natychmiast zdjąć go z pala, gdyż bał się jego klątwy. Okazało się to jednak niemożliwe i mędrzec do końca życia musiał nosić znaczną część złamanego pala wewnątrz swego ciała, cierpiąc straszne męki. Pewnego dnia spotkał na swej drodze boga Prawa Dharmę i zapytał, za co został tak ciężko ukarany. Dharma odpowiedział: „O braminie, czyżbyś zapomniał już o swym przestępstwie i o tym, jak będąc jeszcze dzieckiem, wbiłeś na źdźbło ostrej trawy małą bezbronną muszkę?” Mandawia rozgniewał się i rzekł: „O Dharma, jak mogłeś dopuścić do tego, aby za tak małe przestępstwo spotkała mnie tak wielka kara! Mocą swych sił duchowych pozbawiam cię władzy nad grzechami popełnionymi przed czternastym rokiem życia i przeklinam cię, abyś narodził się na ziemi jako syn służącej!”

Choć dzięki pomocy mędrca Wjasy zażegnano groźbę bezkrólewia i w dynastii księżycowej narodziło się trzech królewiczów, nie rozwiązało to jednak automatycznie problemu następcy tronu, gdyż każdy z nich, z winy swej matki, obdarzony był pewną niedoskonałością. Dhritarasztra, choć był najstarszy, urodził się niewidomy, a Widura, choć narodził się w nim sam bóg Prawa Dharma, urodził się ze służącej. Następcą tronu został więc Pandu, choć nie był wśród królewiczów najstarszy i był blady, co nadawało mu niezdrowy wygląd.

Do czasu, gdy król Pandu uzyskał pełnoletniość, królestwem zarządzał w jego imieniu Bhiszma, kierując się nakazami Wed. Pod jego rządami Koło Prawa obracało się bez żadnych przeszkód. W królestwie panowała doskonała harmonia i kraj, ozdobiony licznymi świątyniami i słupkami ofiarnymi, był w rozkwicie. Indra lał deszczem we właściwym czasie, ziemia dawała doskonałe plony, drzewa kwitły i rodziły wspaniałe owoce, a zwierzęta były szczęśliwe. Miasta były pełne kupców i rzemieślników, ludzie kroczyli ścieżką Prawa i wykonywali przypisane im działania i rytuały. Byli odważni, wykształceni, dokładni i zadowoleni, gotowi do składania ofiar i robienia ślubów, skłonni do czynienia dobra, odwzajemniania uczuć i pomagania innym w rozwoju. Byli szczodrzy, pozbawieni próżnej dumy, gniewu i chciwości. Znikła miedzy nimi rywalizacja i nie było wśród nich ani nędzarzy, ani wdów. Szczęśliwie spędzali czas w lasach i nad rzekami, gdzie pełno było miejsc grupowych spotkań, studni i zbiorników wodnych oraz domów dla braminów.

Bhiszma troszczył się także o wychowanie i edukację młodych królewiczów, traktując ich jak własnych synów. Poddawał ich odpowiednim oczyszczającym rytuałom, nauczał praktyki składania ślubów, zapoznawał z treścią Wed, przekazywał wiedzę o uprawie ziemi, posługiwaniu się bronią i zarządzaniu państwem. W całym kraju celebrowano każdy najdrobniejszy sukces królewiczów.

Pewnego dnia Bhiszma rzekł do Widury: „O Widura, nasza wspaniała, motywowana prawością dynastia zdobyła suwerenność i zwierzchnictwo nad innymi dynastiami. Musimy podjąć dalsze kroki, aby ją umocnić i rozszerzyć jej wpływy dzięki małżeństwu królewiczów z córkami sąsiadujących z nami Subalów, Madraków i Jadawów”. Widura rzekł: „O Bhiszma, uczyń to, co uważasz za korzystne dla naszej rodziny, gdyż ty jesteś naszym ojcem, matką i nauczycielem”.

Córkę króla Subali o imieniu Gandhari, inkarnację istotnej części bogini mądrości, gorliwą wielbicielkę boga Śiwy, który obiecał jej setkę synów, poślubił najstarszy z królewiczów Dhritarasztra. Król Gandharów, Subala, początkowo się wahał, czy oddać swą córkę niewidomemu, lecz ostatecznie się zgodził, biorąc pod uwagę sławę dynastii, której był on potomkiem. Gandhari z kolei słysząc, że ma być żoną niewidomego, przysięgła mu całkowite oddanie i nie chcąc przewyższać go zmysłowymi doznaniami, dobrowolnie pozbawiła się wzroku, przewiązując oczy grubą przepaską.

Córkę szefa rodu Jadawów Śury o imieniu Kunti, inkarnację istotnej części bogini cierpliwości, poślubił następca tronu Pandu. Była ona siostrą Wasudewy, ojca Kryszny, inkarnacji istotnej części boga Wisznu. Kunti ukrywała przed całym światem swą wielką tajemnicę sięgającą jej wczesnej młodości, którą spędziła w domu bezdzietnego kuzyna swego ojca, mając za zadanie opiekowanie się bogami i gośćmi. Pewnego dnia przybył tam pustelnik Durwasasa i chcąc nagrodzić ją za pełną poświęcenia opiekę nad nim, nauczył ją zaklęcia, dzięki któremu mogła przywołać obecność dowolnego boga i otrzymać od niego syna. Będąc jeszcze dzieckiem, ciekawa tego, jak zaklęcie działa, przywołała boga słońca Surję, który dał jej syna znanego później pod imieniem Karna. Kunti przerażona swym nieślubnym synem zdała się na wyrok losu i puściła go z prądem rzeki w niewielkiej łódce, którą jednak wyłowiła bezdzietna Radha, żona krewskiego woźnicy o imieniu Adhiratha i wychowała go jak własnego syna. Kunti słynęła nie tylko z piękności, ale także z prawego charakteru i sama wybrała sobie Pandu na męża podczas ceremonii wybierania męża, którą specjalnie dla niej zorganizował jej ojciec.

Córka króla Madraków o imieniu Madri, inkarnacja istotnej części bogini sukcesu, była drugą żoną króla Pandu, którą Bhiszma kupił dla niego za wysoką cenę.

Podczas jego zaślubin wszyscy patrzyli na młodego króla z podziwem. On sam, hojnie obdarzony zarówno siłą, jak i inicjatywą, postanowił wyruszyć na podbój świata i pokonać wszystkich przestępczych królów, jego wrogów. Królowie ci ostatecznie uznali go za władcę świata, równego królowi bogów Indrze. Bijąc pokorne pokłony i składając pobożnie ręce, przynosili mu w darze perły, drogie kamienie, złoto, srebro, zwierzęta i rydwany. Wszystkie te dary z gotowością przyjął, po czym udał się w drogę powrotną do Hastinapury, aby przynieść ze sobą szczęście swemu królestwu i stolicy. I gdy po udanym podboju bohatersko wkraczał do Hastinapury, książęta z sercami przepełnionymi śmiałością i pewnością siebie, mówili: „O wojownicy, cieszmy się, gdyż chlubny zgiełk bitewny króla Śamtanu, który ucichł na tak długo, powrócił do nas wraz z rządami króla Pandu. I wszyscy ci, którzy zagarnęli naszą ziemię, zostali jego poddanymi”. To samo szeptali między sobą pozostali mieszkańcy miast i wsi i witali zwycięskiego króla z radością, gdy wracał do swej stolicy, pokrywając ziemię aż po horyzont jeńcami, pojazdami pełnymi drogich kamieni, słoniami, końmi, rydwanami, krowami, wielbłądami i owcami.

Zwycięski Pandu pokłonił się do stóp przepełnionego ekstatycznym szczęściem Bhiszmy i równie szczęśliwej matki i mając zgodę swego starszego brata Dhritarasztry, ofiarował swe łupy wojennie Bhiszmie, Satjawati i swej matce Ambalice, która objęła ekstatycznie swego bohaterskiego syna. Dhritarasztra z kolei złożył bogom liczne ofiary i hojnie obdarował braminów.

7. Pandawowie, potomkowie Pandu

Po wszystkich tych ceremoniach celebrujących jego zwycięstwo, król Pandu, który zasłużył sobie na luksusowy odpoczynek, opuścił swój pałac i udał się ze swoimi dwiema żonami Kunti i Madri do lasu, gdzie żyjąc z nimi samotnie, oddał się całkowicie niepohamowanemu polowaniu na zwierzynę.

Pewnego dnia, gdy zobaczył przywódcę stada jeleni kopulującego ze swoją samicą, zastrzelił ich oboje przy pomocy pięciu szybkich, ostrych, ozdobionych złotem strzał. Jeleń umierając przemówił doń ludzkim głosem: „O królu, jak mogłeś dokonać tak podłego czynu. Nawet człowiek opanowany przez żądzę i gniew, motywowany złem i pozbawiony zdrowego rozsądku zna granicę ohydy. Dlaczego więc ty, który urodziłeś się we wspaniałej królewskiej dynastii, kroczącej ścieżką Prawa, pozwoliłeś sobie na to, by opuściło cię poczucie rozsądku i opanowała lubieżność i nienasycenie!”

Pandu odpowiedział: „O jeleniu, dlaczego oskarżasz mnie w swym szaleństwie. Królowie zabijają jelenie tak jak wrogów, czyniąc to po rycersku bez zastawiania na nie pułapek. Takie jest Prawo królów. Czyżbyś zapomniał o tym, jak starożytny mędrzec Agastja udał się na polowanie podczas sesji ofiarnej i pokropił żyjące w dżungli jelenie wodą, poświęcając je w ten sposób bogom. To dzięki jego magii twój gatunek zalicza się do zwierząt ofiarnych”.

Jeleń odpowiedział: „O królu, nie winię cię za zabicie mnie, lecz za to, że nie byłeś na tyle uprzejmy, aby zaczekać na zakończenie kopulacji. Jak ktoś przy zdrowych zmysłach może zabijać jelenia, gdy znalazł się on w stanie najbardziej błogosławionym, ku któremu dąży wszystko, co żywe? Jest to niehonorowe, grzeszne i przestępcze. Taki akt jest niegodny ciebie, który przypominasz boga, znasz święte pisma, pochodzisz ze znakomitej linii królewskiej i masz obowiązek karania tych, którzy popełniają czyn okrutny i zły, skierowany przeciw trzem celom życia, jakimi są Prawo, Zysk, Przyjemność. Jaką masz korzyść z zabicia w ten sposób kogoś równie niewinnego, jak ja, który żywi się korzonkami, mieszka w lesie i poszukuje spokoju?”

Jeleń kontynuował: „O królu, dowiedz się, że nie jestem jeleniem, lecz pustelnikiem o imieniu Kimdama i uprawiam bardzo surowe umartwienia. Przybrałem postać jelenia i żyję wśród jeleni, gdyż jestem bardzo nieśmiały i krępuję się ludzi. Zabiłeś mnie w momencie, gdy pokonała mnie miłość i dlatego spotka cię ten sam los. Za twój czyn przeklnę cię i sam staniesz się ofiarą miłości: umrzesz natychmiast, gdy zaślepi cię namiętność, a twoja partnerka podąży za tobą do krainy umarłych! Tka jak ty obróciłeś mnie w niwecz w momencie, gdy zanurzyłem się w błogości, tak i ty obrócisz się w niwecz, gdy tylko znajdziesz błogość!”

Słysząc te straszne słowa, Pandu i jego dwie żony pogrążyli się w rozpaczy. Pandu rzekł: „Ci, których duch jest nieuformowany i wpadli w sidła nienasyconej żądzy, zostają zniszczeni przez swoje własne czyny, choć urodzili się w rodzinie kierującej się dobrem. Mój ojciec, Wikitrawirja, który był synem prawego Śamtanu, umarł jako dziecko, bo żył jedynie dla przyjemności. Ja sam, choć nie zostałem poczęty przez szukającego przyjemności króla, lecz przez ascetę Wjasę, padłem łupem nienasycenia, które opanowało moją niedojrzałą duszę i opuszczony przez bogów poświęciłem się wyłącznie polowaniu i zabijaniu, co jest ewidentnym złem”.

Pandu kontynuował: „Nienasycenie jest jak kajdany, od których muszę się uwolnić, wybierając wiecznie słuszną ścieżkę swego ojca, mędrca Wjasy i poddając się surowej ascezie. Mieszkając w lesie będę żywił się tym, co ofiarują mi inni. Przemierzając ziemię z ciałem pokrytym prochem, wyrzeknę się wszystkiego, co wywołuje namiętności takie jak nienawiść, czy miłość. Stanę się obojętny zarówno na pochwały, jak i nagany. Pozbawię się wszelkich możliwości wyborów, wszelkiej własności i błogosławieństw. Nie będę szydził z niczego i nie będę na nic narzekał, poświęcając się całkowicie dobru wszystkich żywych istot”.

Kunti i Madri zrozumiawszy, że ich mąż Pandu skoncentrował swój umysł na życiu jako pustelnik, zaczęły go błagać, aby zmienił swój zamiar i pozwolił im mu towarzyszyć, gdyż bez możliwości służenia mu są skazane na śmierć. Pandu przychylił się do ich próśb i zgodził się na to, aby tak jak on wyrzekły się przyjemności życia w ludzkich osiedlach i rozpoczęły ascetyczne życie w dżungli, gdzie skromnie ubrani będą żywić się jedynie owocami i korzonkami znalezionymi w lesie, składając do ognia należną bogom ofiarę i oczyszczając się z wszelkiego zła. Po podjęciu tej decyzji, król Pandu odesłał do pałacu wszystkie klejnoty i całą służbę i przekazał wiadomość, że razem ze swymi żonami rozpoczął ascetyczne życie w dżungli, rezygnując z dążenia do zysku, wygody i najwyższej przyjemności, jaką daje miłość.

Po jakimś czasie Pandu dzięki swej ascezie, stał się równy braminom. Martwił go jednak fakt, że jest bezdzietny, gdyż nie mając synów, nie mógł dostać się do nieba. Chociaż spłacił dług wobec bogów składając ofiary, wobec mędrców uprawiając ascezę i zdobywając wiedzę, wobec zwykłych ludzi czyniąc hojnie dary, to jednak nie spłacił długu wobec swych przodków i nie mając synów ich zabijał.

Gdy zwrócił się z prośbą do Kunti, aby dała mu synów, prosząc o pomoc jakiegoś surowego w swych religijnych praktykach bramina, Kunti opowiedziała mu o magicznym zaklęciu, które otrzymała od bramina Durwasasa, które pozwalało jej uzyskać synów od dowolnie wezwanego boga. Uszczęśliwiony tą wiadomością Pandu rzekł: „O Kunti, wezwij najpierw boga Prawa Dharmę i jego poproś o syna, gdyż bóg ten wybiera jedynie stronę tych, którzy kroczą ścieżką Prawa i gdy ludzie zobaczą, że mamy go po naszej stronie, nie będą mieć żadnych wątpliwości co do naszej prawości. Umysł tego syna nie będzie zdolny do pomyślenia o czymś, co byłoby niezgodne z Prawem i w ten sposób dostarczy on nam standardów właściwego postępowania”. Kunti rzekła: „O mężu, niech tak się stanie” i po wezwaniu Dharmy otrzymała od niego syna o imieniu Judhiszthira, który był najstarszy w czwartym pokoleniu potomków króla Śamtanu. Gdy się urodził, w szczęśliwym dniu i o szczęśliwej godzinie, głos z nieba rzekł: „O Kunti, twój syn Judhiszthira, najstarszy z Pandawów, będzie największą podporą Prawa i zostanie królem sławnym we wszystkich trzech światach”.

Pragnąc mieć drugiego syna, Pandu poprosił Kunti o syna o nadzwyczajnej sile, gdyż siła jest tym, czego potrzebuje dobry wojownik i Kunti po wezwaniu boga wiatru, otrzymała od niego syna o imieniu Bhima. Gdy się urodził w szczęśliwym dniu, o szczęśliwej godzinie głos z nieba rzekł: „O Kunti, twój syn Bhima będzie najsilniejszym z silnych”.

Pandu zaczął rozmyślać nad sposobem zdobycia trzeciego syna, który prześcigałby wszystkich we wszystkim, będąc w tym co robi najdoskonalszy i doszedł do wniosku, że może uzyskać go jedynie od Indry. Myślał: „Świat zależy od wyroków losu i od realizowanych przez żywe istoty uczynków. Wyrokami losu kieruje przeznaczenie i Czas. Indra z kolei jest bogiem wielkich uczynków. On jest królem bogów i bogiem najdoskonalszym. Jego władza i inicjatywa nie mają granic. To od niego mogę dostać syna, który będzie we wszystkim najlepszy”. Poddawał się więc surowej ascezie tak długo, aż Indra ukazał się przed nim i rzekł: „O królu, jestem z ciebie zadowolony i obiecuję ci syna o jakiego prosisz. Zyska on sławę we wszystkich trzech światach, będąc realizatorem celów przyświecających zarówno wszystkim bogom i braminom, jak i jego własnym przyjaciołom i krewnym. Będzie zawsze najlepszy i zdoła zniszczyć wszystkich wrogów”.

Zdobywszy tę obietnicę Indry, Pandu rzekł do Kunti: „O moja słodko uśmiechająca się żono, zawezwij teraz Indrę, gdyż obiecał mi dać syna, który będzie wcieleniem wszystkich cnót wojownika. Będzie on człowiekiem o wielkim duchu, obeznanym ze sztuką rządzenia, świetlistym jak słońce, niepokonanym i rześkim w działaniu”. Kunti rzekła: „O mężu. niech tak się stanie” i gdy wezwała Indrę otrzymała od niego syna o imieniu Ardżuna. Gdy się urodził, w szczęśliwym dniu i o szczęśliwej godzinie, głos z nieba rzekł: „O Kunti, twój trzeci syn Ardżuna będzie piewcą twej chwały i przyniesie ci radość równą radości matki bogów Aditi, jaką przyniósł jej najmłodszy syn Wisznu i tak jak Indry, nie zdoła go pokonać żaden wróg. Podążając za przykładem Kryszny, który jest inkarnacją istotnej cząstki Wisznu, pozostanie niezwyciężony i dzięki zdobyciu niebiańskiej broni odwróci od twej dynastii zły los, opierając ją na nowym fundamencie. Dzięki sile swej broni nasyci ogień ofiarny tłuszczem wszystkich żywych istot zamieszkujących Las Khandawa i stojąc na czele swego ludu, zabije wszystkich wojowników”.

Niesiony przez wiatr głos z nieba dawał się słyszeć aż w Himalajach o tysiącu szczytów, wprawiając żyjących tam pustelników w stan ekstatycznej radości. Z nieba, gdzie zebrały się tłumy niebian, aby sławić Kunti i jej synów, dobiegał hałaśliwy pomruk Indry, bogów i mędrców, któremu towarzyszył głośny dźwięk bębna.

Zadowolony ze swych synów Pandu pozostał jednak nienasycony i poprosił Kunti o czwartego syna, lecz Kunti rzekła: „O mężu, zatrzymaj się, gdyż czwarty syn zrobiłby ze mnie ladacznicę”.

Druga żona króla Pandu Madri patrzyła z zazdrością na trzech synów Kunti i czując się nieszczęśliwa poprosiła swego męża, aby uzyskał dla niej od Kunti pozwolenie na użycie chociaż raz jej magicznego zaklęcia. Pandu rzekł więc do Kunti: „O moja piękna żono, aby sprawić mi przyjemność i dla swej sławy zdobądź się na wielkie bohaterstwo i uczyń to, co jest najtrudniejsze. Pozwól Madri, aby użyła twego zaklęcia i otrzymała syna. Uczyń tę ofiarę, pamiętając o tym, że nawet Indra, choć uzyskał najwyższą władzę, nie zaprzestał składania ofiar i poszukiwania sławy. Podobnie bramini, choć znają magiczne zaklęcia i potrafią czynić największe wyrzeczenia, ciągle dla swej chwały poszukują nowej wiedzy”. Kunti zgodziła się spełnić prośbę Pandu i rzekła do Madri: „O Madri, weź ode mnie moje zaklęcie i pomyśl, ale tylko jeden raz, o którymś z bogów i z całą pewnością pojawi się on przed tobą i da ci syna”. Madri, chcąc przechytrzyć Kunti, wezwała do siebie boskich bliźniaków Aświnów, synów boga słońca Surji i otrzymała od nich dwóch synów bliźniaków, Nakulę i Sahadewę. Gdy się urodzili, w szczęśliwym dniu i o szczęśliwej godzinie, głos z nieba rzekł: „O Madri, twoi synowie bliźniacy będą obdarzeni wielką urodą, odwagą i cnotą”.

Zadowolony z bliźniaków Pandu pozostał nadal nienasycony i poprosił Kunti, aby pozwoliła Madri mieć jeszcze jednego syna. Kunti rzekła: „O mężu, nie dam jej więcej swego zaklęcia, bo boję się, że znowu mnie okpi! Powiedziałam jej, że zgadzam się na jednego syna, a ona wezwała bogów bliźniaków i otrzymała dwóch! Oto jak postępują kobiety!”

W taki to cudowny sposób przyszło na świat pięciu synów króla Pandu, znanych jako pięciu braci Pandawów, urodzonych pod znakiem wielkości, o wyglądzie dobrotliwym, dumnych i kroczących jak lwy, wielkich łuczników o potędze równej bogom. Wzrastali u stóp Himalajów i swą prawością wprowadzali w zdumienie mieszkających tam mędrców. W ich osobach narodził się na ziemi w swej częściowej inkarnacji bóg Prawa, bóg wiatru, król bogów Indra, oraz bliźniacy Aświnowie, aby pod kierunkiem Kryszny zrealizować powierzone im zadanie oczyszczenia ziemi z demonów.

8. Kaurawowie, potomkowie Dhritarasztry

W czasie gdy Pandu z powodu klątwy prowadził ascetyczne życie w lesie, królestwem zarządzał jego niewidomy brat Dhritarasztra. Pewnego dnia do Hastinapury zawitał zmęczony i wyczerpany głodem mędrzec Wjasa i gdy żona Dhritarasztry, Gandhari, nakarmiła go i napoiła, zadowolony Wjasa upewnił ją, że wkrótce urodzi setkę synów. Faktycznie gdy to mówił, Gandhari była brzemienna, lecz choć minęły już dwa lata, nie przyszło oczekiwane rozwiązanie. Fakt ten bardzo ją niepokoił i unieszczęśliwiał, szczególnie wówczas, gdy dowiedziała się, że Kunti urodziła swego najstarszego syna Judhiszthirę, wspaniałego jak poranne słońce. Motywowana zazdrością zadała sobie ogromny ból, wydzierając siłą ze swego łona kulistą masę ciała, pełną zakrzepłej krwi, którą zrozpaczona chciała natychmiast wyrzucić. Mędrzec Wjasa powstrzymał ją jednak od wykonania tego desperackiego aktu, choć nie był zadowolony z jej niecierpliwości i nakazał jej, aby podzieliła tę masę na sto jeden drobnych części, włożyła do oddzielnych pojemników i cierpliwie czekała. Gandhari postąpiła zgodnie z jego radą i faktycznie po pewnym czasie przyszło na świat stu wspaniałych synów i jedna córka.

Syn, który narodził się pierwszy otrzymał imię Durjodhana. I tak się złożyło, że dokładnie w tej samej co on godzinie przyszedł na świat drugi syn Pandu Bhima. Dhritarasztra, chcąc zapewnić swemu synowi tron, natychmiast po jego narodzeniu zwołał radę złożoną z braminów, Bhiszmy i Widury, aby zadecydować o tym, kto zostanie następcą tronu. Nikt nie miał wątpliwości, że powinien nim być Judhiszthira, syn Pandu, gdyż był najstarszy. Dhritarasztra zażądał jednak, aby jego syn Durjodhana, który urodził się równocześnie z Bhimą, został uznany za następcę tronu w wypadku przedwczesnej śmierci Judhiszthiry. I w momencie, gdy kończył to mówić, ze wszech stron rozległ się przeraźliwy wrzask ptaków żywiących się padliną i wycie szakali. Bramini i Widura, uważając to za złe znaki, rzekli: „O królu, narodziny twego syna oznaczają śmierć dynastii! Zniszcz go póki czas, bo utrzymywanie go przy życiu i wychowywanie przyniesie naszej dynastii nieszczęście! Zadowól się pozostałymi dziewięćdziesięcioma dziewięcioma synami i poświęć tego jednego dla dobra dynastii i całego świata. Wiesz dobrze, że należy poświecić syna dla dobra rodziny, rodzinę dla dobra wioski, a dla dobra duszy należy poświęcić całą ziemię!” Dhritarasztra jednakże nie chciał wyrzec się swego najstarszego syna, bo go pokochał.

Wkrótce po narodzinach Durjodhany przyszło na świat pozostałych dziewięćdziesięciu dziewięciu synów i jedna córka. Stu synów Dhritarasztry razem z najstarszym Durjodhaną, w którego osobie narodził się na ziemi w swej istotnej części bóg Kali, jest znanych jako Kaurawowie.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

1(7) The Origins, 91.1-115.25.

Opowieść 4

Ziarna namiętności

1. Śmierć króla Pandu; 2. Zawistna rywalizacja: Durjodhana i Bhima; 3. Bramin-wojownik: Krypa; 4. Mściwi przyjaciele: bramin-wojownik Drona i król Drupada; 5. Niepokonani rywale: Karna i Ardżuna.

Wjasa spojrzał na pogrążony w żałobie lud Kuru i rzekł do swej matki Satjawati:

„O matko, szczęśliwe czasy skończyły się i nadchodzą złe czasy. Każdy następny dzień będzie gorszy, gdyż sama ziemia się starzeje. Przed nami straszliwe czasy, zaciemniane przez czary, niszczone przez rozpustę i występek, w których wszystkie działania i zwyczaje, wyznaczone przez Prawo, ulegną splamieniu. Porzuć swe królestwo i zamieszkaj w dżungli w pustce prostoty, aby nie być zmuszoną do patrzenia na upadek swej dynastii”.

(Mahābharāta, 1(7) The Origins, 119.5-10)

1. Śmierć króla Pandu

Król Hastinapury Pandu, żyjąc pod klątwą natychmiastowej śmierci w momencie, gdy ulegnie żądzy miłości, wyrzekł się wszelkich namiętności łącznie z namiętnością do zabijania, która przyniosła na niego klątwę. Jednakże pewnego pięknego wiosennego dnia, gdy cała przyroda budziła się do życia, drzewa rozkwitały i wszystkie żywe istoty traciły głowę z miłości, spacerując samotnie po lesie ze swą młodszą żoną Madri owładniętą z równą siłą przez ducha wiosny, nie potrafił opanować wzrastającej w nim namiętności i gdy pokonany przez żądzę wziął swą żonę w ramiona, umarł przy pierwszym pocałunku.

Madri, trzymając w swych ramionach martwe ciało króla, nie mogła powstrzymać się od krzyku przerażenia. Starsza żona Pandu Kunti, słysząc żałosny płacz Madri, ruszyła w pośpiechu w kierunku, skąd dochodził jej głos i gdy zobaczyła martwe ciało ich męża w jej ramionach, nie mogła powstrzymać się od lamentu. Rzekła: „O Madri, jak mogłaś stracić nad sobą kontrolę i zamiast chronić króla i naszego męża przed skutkami klątwy, skusiłaś go i uwiodłaś w tym cichym zakątku! Twoja wina jest pewna, gdyż bez twego udziału nasz mąż Pandu, który zawsze pamiętał o skutkach klątwy, nie straciłby rozumu i nie szukałby nagle fizycznej rozkoszy. Jak wielkie jest jednak twoje szczęcie w porównaniu z moim, gdyż przynajmniej dane ci było, aby w godzinie jego śmierci widzieć jego wypełnioną szczęśliwością twarz!” Madri rzekła: „O Kunti, mylisz się, winiąc mnie za śmierć Pandu. Nasz bohaterski mąż został pokonany przez ducha wiosny i sam spieszył na spotkanie swego losu!”

Kunti skierowała swą myśl ku rytom pogrzebowym i rzekła: „O Madri, ponieważ to ja jestem pierwszą i starszą żoną naszego męża Pandu, przeto ja a nie ty podążę za nim do krainy umarłych, gdyż taki obowiązek narzuca na mnie Prawo. Dla ciebie pozostanie obowiązek opieki nad naszymi dziećmi”. Madri odpowiedziała: „O Kunti, choć mówisz słowa Prawdy, pozwól mi zamiast ciebie spłonąć na stosie razem z martwym ciałem Pandu i połączyć się z nim w śmierci, gdyż to moja i jego żądza zastała oszukana przez śmierć i pozostaje nienasycona. Pozwól mi podążyć za nim do świata boga umarłych Jamy, by nie pozostawał tam samotny, na próżno łaknąc miłości. To mnie, a nie ciebie zabrudziło zło jego śmierci, pozwól mi więc spłonąć w oczyszczającym ogniu jego stosu pogrzebowego”. Kunti rzekła: „O Madri, niech tak się stanie!”

Gdy święci asceci zamieszkujący dżunglę dowiedzieli się o śmierci króla Pandu, zgromadzili się tłumnie, aby oddać mu ostatnią przysługę, wykonać odpowiednie ryty i zastanowić się nad tym, co uczynić w sprawie jego starszej żony Kunti, pozostającej przy życiu i jego nieletnich synów. Szeptali między sobą: „O święci asceci, Pandu wyrzekł się królestwa i schronił się wśród nas, aby poddać się umartwieniom i prowadzić proste, wolne od żądzy życie. I teraz, gdy odszedł do nieba, na które sobie w pełni zasłużył, pozostawił pod naszą opieką swą żonę i nieletnie dzieci. Musimy więc zadecydować o ich przyszłym losie. Najlepiej będzie, jeżeli sami udamy się w wielkiej procesji do Hastinapury i oddamy ich uroczyście pod opiekę Bhiszmy i Dhritarasztry. Oddamy im również ciała Pandu i Madri, by mogli je uhonorować odpowiednimi rytami”.

Jak postanowili, tak uczynili. Gdy mieszkańcy Hastinapury dostrzegli nadciągającą procesję boskich ascetów, zgromadzili się tłumnie, aby ich powitać i dotknąć wzrokiem. Na ulice miasta wyległy tłumy kobiet, wojowników i braminów. Przybyły również tłumy pospólstwa i służby, lecz nikt nikomu nie zazdrościł, gdyż umysły wszystkich skoncentrowane były na Prawie. Na spotkanie procesji wyszli również w towarzystwie swych żon, dzieci i domowych kapłanów dziedzice Hastinapury, senior Hastinapury Bhiszma, król Dhritarasztra, Widura i Satjawati razem z wdowami po swym zmarłym synu. Pokłoniwszy się z szacunkiem przed przybyłymi ascetami, ofiarowali im najbardziej zaszczytne miejsca. Pokłon swoich władców powtórzyły tłumy mieszkańców, siadając na ziemi u ich stóp. Gdy zapadła pełna szacunku cisza, Bhiszma powitał boskich ascetów, przypominając wszystkim, że to do nich należy całe królestwo i że w ich zgodzie ma swe źródło królewska władza. Słysząc te pełne szacunku słowa, najstarszy z ascetów rzekł, zwracając się w swych słowach do dziedziców i władców Hastinapury: „O Bharatowie, weźcie pod waszą opiekę i powitajcie przy pomocy odpowiednich rytów tych pięciu młodych królewiczów, synów króla Pandu, który choć wyrzekł się wszelkich wygód i prowadził skromne życie ascety, dzięki boskiej interwencji uratował waszą dynastię przed zagładą, otrzymując od bogów synów . Bóg Prawa Dharma dał mu jego najstarszego syna Judhiszthirę, bóg wiatru dał mu syna Bhimę, najsilniejszego z silnych, a Indra dał mu syna Ardżunę, którego siłą jest Prawda. Narodzili się oni z jego starszej żony Kunti. Z jego młodszej Madri narodzili się z kolei jego dwaj synowie bliźniacy, dar bliźniaków Aświnów. Uhonorujcie także odpowiednio zmarłego króla Pandu, wykonując ryty ofiarne należne zmarłym przodkom”. I po wypowiedzeniu tych słów wszyscy boscy asceci w cudowny sposób znikli, wprowadzając tym wszystkich zebranych w stan głębokiego zdumienia i podziwu.

Widura i Bhiszma zajęli się wypełnianiem ich życzeń i wykonaniem odpowiednich rytów, gdyż autorytet ich słów wystarczył, aby przekonać wszystkich zebranych o cudownym poczęciu synów Pandu i o ich prawach do królewskiego dziedzictwa. Jedynie mędrzec Wjasa, patrząc dalekosiężnym wzrokiem na pięciu synów zmarłego króla Pandu i na stu synów niewidomego króla Dhritarasztry, zobaczył nadchodzące nieszczęście i rzekł do swej matki Satjawati: „O matko, szczęśliwe czasy skończyły się i nadchodzą złe czasy. Każdy następny dzień będzie gorszy, gdyż sama ziemia się starzeje. Przed nami straszliwe czasy, zaciemnione przez czary, niszczone przez rozpustę i występek, w których wszystkie działania i zwyczaje, wyznaczone przez Prawo, ulegną splamieniu. Porzuć królestwo i zamieszkaj w dżungli w pustce prostoty, aby nie być zmuszoną do patrzenia na upadek swej dynastii”. Usłyszawszy słowa swego bramińskiego syna, Satjawati udała się do komnat matki Dhritarasztry Ambiki i rzekła: „O Ambika, błędna polityka twego syna Dhritarasztry zniszczy Bharatów i ich sprzymierzeńców, nie oszczędzając nawet ich wnuków. Dlatego też ja i pogrążona w smutku matka zmarłego króla Pandu, Ambalika, opuszczamy królestwo i udajemy się do dżungli, aby nie patrzeć na upadek naszej dynastii”. Ambika postanowiła dołączyć do nich i udać się do dżungli, gdzie trzy królewskie wdowy poddały się surowym umartwieniom i po pewnym czasie pożegnały się na zawsze ze swym ciałem, udając się wprost do nieba.

2. Zawistna rywalizacja: Durjodhana i Bhima

Pięciu synów Pandu (Pandawowie) i stu synów Dhritarasztry (Kaurawowie) rosło i wychowywało się razem, ciesząc się wszelkimi przyjemnościami życia i oddając się z zapałem wszelkim dziecinnym grom i zawodom, w których Pandawowie z łatwością pokonywali Kaurawów. W tej dziecinnej społeczności prym wiódł syn boga wiatru Bhima, który będąc najsilniejszy z nich wszystkich, terroryzował synów Dhritarasztry. Ciągnął ich za włosy lub za nogi i tarzał w piasku. Raz złapawszy dziesięciu z nich jedną ręką, zanurzył ich głowy pod wodą i uwolnił ich dopiero wówczas, gdy wydali z siebie niemal ostatnie tchnienie. Innym razem, gdy wdrapywali się na drzewo, aby zerwać dojrzałe owoce, tak długo trząsł drzewem, aż pospadali na ziemię razem z owocami. Nie czynił tego jednak z ambicji lub szaleństwa, lecz dlatego, że był dzieckiem i eksperymentował ze swoją potężną siłą. Natomiast najstarszy z Kaurawów, Durjodhana, poznawszy ogromną siłę Bhimy, pozwolił na to, by ambicja i szaleństwo opanowały jego umysł. Myślał: „Muszę zabić Bhimę przy pomocy podstępu lub oszustwa, gdyż jest on najsilniejszy z Pandawów. Bez Bhimy z łatwością pokonam jego młodszych braci i zakuję w kajdany jego najstarszego brata Judhiszthirę, który jest następcą tronu i sam stanę się władcą całej ziemi!”

Powziąwszy takie postanowienia, Durjodhana szukał pilnie okazji, aby wprowadzić je w czyn. Pewnego dnia, gdy zmęczony zabawą Bhima usnął w namiocie nad brzegiem Gangesu, Durjodhana spętał mu ręce i nogi i wrzucił w wartki nurt rzeki. Bhima jednakże obudził się i z łatwością zerwał pęta. Innym razem Durjodhana przyniósł do namiotu, gdzie spał Bhima jadowite węże, skłaniając je, by go ukąsiły, lecz węże nie potrafiły przebić się przez jego twardą skórę i zabić go swą trucizną. Jeszcze innym razem Durjodhana dodał trucizny do posiłku Bhimy, lecz Bhima był tak silny, że z łatwością truciznę strawił, nie ponosząc żadnego uszczerbku na zdrowiu. Pandawowie szybko zorientowali się w złych intencjach Durjodhany, lecz za radą swego stryja Widury powstrzymali się od rewanżu, wierząc, że zaogniłby jedynie sytuację, nie przynosząc żadnego rozwiązania.

3. Bramin-wojownik: Krypa

Widura i Bhiszma, widząc, że zabawy chłopców stały się zbyt złośliwe i niebezpieczne, zaczęli myśleć o znalezieniu dla nich odpowiednich nauczycieli, którzy zadbaliby o ich rozwój duchowy, ucząc ich samo-kontroli i perfekcji oraz rycerskiej walki. Po pewnym okresie poszukiwań znaleźli takich nauczycieli w osobach dwóch niezwykłych braminów Krypy i Drony, którzy wyróżniali się zarówno swą umiejętnością władania bronią, jak i znajomością mądrości Wed.

Bramin Krypa od dawna był mieszkańcem Hastinapury. On sam, jak i jego bliźniacza siostra Krypi zostali swego czasu znalezieni w lesie przez polującego na jelenia króla Śamtanu, który zaadoptował bliźnięta i wychowywał je w swoim pałacu. Gdy król Śamtanu dostrzegł w miejscu, w którym je znalazł, leżące obok niemowląt łuk, strzały i skórki czarnej antylopy, domyślił się, że muszą być dziećmi bramina, który obok Wed poznał tajemnice władania bronią. I faktycznie gdy tak pomyślał, przed stanął przed nim bramin Gautama i rzekł: „O królu, to są moje dzieci”. Wielki asceta Gautama, choć narodzony w kaście bramińskiej, nie miał wielkiego zapału do studiowania Wed i umartwiał się nie po to, by zdobyć wiedzę, lecz by wydrzeć bogom tajemnice władania różną bronią. Król bogów Indra niepokoił się jego rosnącą władzą i chcąc przerwać jego ascezę, wysłał do niego boską nimfę apsarę, aby obudziła w nim pożądanie. Gautama spojrzał na nią i upuścił swe nasienie na badyl trzciny, który podzielił się na dwie części i z nich narodziły się bliźnięta Krypa i Krypi. Gdy król Śamtanu zgodził się na ich zaadoptowanie, mędrzec Gautama poświęcił się całkowicie praktykowaniu łucznictwa i gdy poznał już wszelkie tajemnice tej broni, przekazał je swemu synowi Krypie, który w międzyczasie dorósł i po otrzymaniu od ojca tej wiedzy został nauczycielem łucznictwa.

Bramin Krypa był inkarnacją istotnej części jednego z Rudrów, bogów burzy, którzy podobnie jak Marutusi towarzyszą Indrze. Pięciu synów Pandu z kolei, choć spłodzeni przez różnych bogów, byli częściowymi inkarnacjami króla bogów Indry, gdyż pierwotną przyczyną ich narodzin na ziemi była klątwa, jaką wielki bóg-asceta Śiwa rzucił na Indrę, gdy oznajmił, że jego władza nie ma granic i jest równa władzy wielkich Bogów stwarzania i niszczenia świata, Wisznu i Śiwy.

4. Mściwi przyjaciele: bramin-wojownik Drona i król Drupada

Drugim nauczycielem królewiczów został bramin Drona, inkarnacja wielkiego kapłana bogów Brihaspatiego, który narodził się na ziemi w swej istotnej części, aby pomóc inkarnacji boga Wisznu w oczyszczeniu ziemi z demonów.

Bramin Drona był synem sławnego mędrca Bharadwadży. Narodził z nasienia, które jego ojciec upuścił na ziemię, gdy pewnego dnia wykonując codzienne zabiegi rytualne na ołtarzu ofiarnym, gdzie przechowywano somę, zobaczył przez mgnienie oka boską nimfę apsarę, cierpiącą właśnie na swą comiesięczną przypadłość, której szaty rozwiał nagły powiew wiatru. Bramin Bharadwadża zebrał staranie swe nasienie i włożył je do korytka. Po pewnym czasie narodził się z niego bramin Drona.

Bramin Drona na życzenie swego ojca, a także pragnąc posiadania syna, ożenił się z bliźniaczą siostrą bramina-wojownika Krypy, Krypi, która słynęła ze swej pobożności. Urodziła mu ona upragnionego syna, który był inkarnacją aspektów śmierci, żądzy i szału wściekłości Najwyższego Boga Śiwy. W momencie, gdy zobaczył on po raz pierwszy światło dzienne i wydał z siebie swój pierwszy dźwięk, głos z nieba rzekł: „O braminie, nazwij swego syna Aśwatthaman (rżenie konia), gdyż zapłakał głosem równie donośnym i sięgającym równie daleko, jak rżenie boskiego ogiera Ukkaihśrawasa, gdy wyłonił się z ubijanego oceanu”.

Bramin Drona krył w swym sercu wielką urazę i namiętność, która sięgała korzeniami do czasów wczesnego dzieciństwa. Wówczas to nawiązał przyjaźń z następcą tronu Pańcalów Drupadą (inkarnacją jednego z Marutusów towarzyszących Indrze), którego ojciec był przyjacielem jego ojca i który przychodził do pustelni jego ojca, aby studiować Wedy. Drona z kolei uczył się u Pańcalów tajników sztuki walki, mając za nauczyciela bramina Agniweśję. Ich przyjaźń była tak wielka, że Drupada obiecał Dronie, że gdy zostanie królem odda mu połowę swego królestwa. Gdy chłopcy dorośli, ich drogi na jakiś czas się rozeszły, gdyż Drona pozostał w bramińskiej pustelni swego ojca, podczas gdy Drupada po śmierci swego ojca został królem Pańcalów. Zafascynowany sztuką walki bramin Drona, który już od dawna nie kierował się motywacją czysto bramińską, nie na długo pozostał w pustelni swego ojca. Motywowany chęcią dorównania swemu przyjacielowi królowi Drupadzie, marzył o zdobyciu odpowiedniej dla siebie broni i królestwa. Szczęście mu dopisało i otrzymał wymarzoną broń, łącznie z tajemnicą jej użycia, od bramina-wojownika Paraśuramy, który, wycofując się z aktywnego życia, rozdawał swój majątek braminom. Z kolei bramin Agniweśja obdarował go potężną ognistą bronią zwaną agneja.

Zdobywszy godną wojownika broń, uszczęśliwiony bramin Drona udał się do pałacu króla Drupady, spodziewając się, że ucieszy się, gdy zobaczy swego przyjaciela z dzieciństwa i odda mu połowę królestwa, jak obiecał. Drupada jednakże rzekł: „O dobry braminie, chyba straciłeś rozum, nazywając mnie swoim przyjacielem! Któż to słyszał, aby król wyniosły jak ja, mógł przyjaźnić się z kimś całkowicie pozbawionym dóbr jak ty. Nasza dawna przyjaźń zestarzała się. To prawda, że w dzieciństwie byliśmy przyjaciółmi, ale przyjaźń ta bazowała na tym, co wówczas posiadaliśmy. Przyjaźń starzeje się i umiera. Niszczy ją żądza i okalecza ją gniew. Nie licz więc na starą przyjaźń i rozejrzyj się za nową. Byłem twym przyjacielem, gdy było to zgodne z moimi interesem. Jednakże biedak nie może być przyjacielem bogatego, tak jak głupiec nie może być przyjacielem mędrca. I po co komu stary przyjaciel? Przyjaźń i małżeństwo są możliwe jedynie wśród tych, którzy są sobie równi zarówno pod względem bogactwa, jak i urodzenia. Jaki król zechciałby przyjaźnić się z kimś, kto królem nie jest?”

Bramin Drona słysząc te słowa, nie posiadał się z oburzenia, lecz powstrzymał się od natychmiastowego okazania swego gniewu, aby skupić całą swą myśl na przygotowaniu odpowiedniej zemsty. Postanowił udać się do Hastinapury, myśląc o tym, że jeżeli uda mu się zostać nauczycielem młodych królewiczów, będzie mógł poprosić ich o to, aby zapłacili mu za otrzymaną wiedzę pomocą w realizacji jego zemsty.

Gdy Drona zbliżył się do królewskiego pałacu, zobaczył pięciu młodych Pandawów pochylonych bezradnie nad studnią i próbujących bezskutecznie dosięgnąć zabawki, która tam przypadkiem wpadła. Drona roześmiał się i rzekł: „O hańba kaście wojowników i ich umiejętnościom walki, skoro wy, potomkowie królów z linii Bharata nie potraficie wyciągnąć ze studni swej zabawki”. I na oczach zdumionych i zachwyconych chłopców połączył razem kilka badyli trzciny i wyciągnął uwięzioną w studni zabawkę. Młodzi królewicze zawołali jednym głosem: „O braminie, niech ci będzie chwała, gdyż tylko ty jeden potrafiłeś tego dokonać. Powiedz nam, kim jesteś i w jakiś sposób możemy odwzajemnić oddaną nam przysługę?” Bramin Drona rzekł: „O młodzi królewicze, opowiedzcie Bhiszmie o moim przybyciu do Hastinapury i o moich zdolnościach i on z całą pewnością będzie wiedział, kim jestem i jak moją obecność wykorzystać”.

Gdy chłopcy opowiedzieli Bhiszmie o całym wydarzeniu, rozpoznał natychmiast w zręcznym braminie Dronę i pomyślał, że byłby znakomitym nauczycielem dla królewiczów. Myśl ta była w całkowitej zgodzie z pragnieniem Drony, który poinformował o tym Bhiszmę i nie zawahał się opowiedzieć mu o swej palącej żądzy zemsty na królu Drupadzie. Drona rzekł: „O Bhiszma, uczyłem się sztuki walki u samego wielkiego mędrca Agniweśji. Byłem dobrym uczniem, nieskażonym złem, zdyscyplinowanym, z włosami związanymi w ciężki węzeł. U tego samego nauczyciela uczył się krzepki syn króla Pańcalów Drupada, pracując równie ciężko i z dużą gorliwością. Od lat dziecinnych studiowaliśmy razem, ciesząc się nawzajem swoją obecnością i pragnąc nawzajem się sobie przypodobać. Sprawiało mi przyjemność wszystko, co mówił i robił i w związku z tym bardzo go polubiłem. Pewnego dnia powiedział: ‘O przyjacielu, gdy odziedziczę królestwo po swym ojcu o wielkim duchu, chcę byś cieszył się nim razem ze mną. Przysięgam, że mówię prawdę i że całe swoje bogactwo, przyjemności i wygody będę dzielił równo z tobą’ ”.

Drona kontynuował: „O Bhiszma, gdy uzyskałem perfekcję w walce różną bronią, udałem się w świat w poszukiwaniu szczęścia. Usłyszałem, że mój dawny przyjaciel został królem. Udałem się więc do niego, by przypomnieć mu o naszej przyjaźni i jego obietnicy, na co król Drupada odpowiedział śmiechem, twierdząc, że musiałem stracić rozum, uważając się za jego przyjaciela. Od momentu gdy usłyszałem te słowa, płonę gniewem i przyszedłem tutaj, aby zdobyć uczniów, którzy po otrzymaniu ode mnie całej wiedzy zapłacą mi za naukę, pomagając mi w realizacji mej zemsty”.

Bhiszma uznał bramina Dronę za odpowiedniego nauczyciela dla młodych królewiczów i przedstawił go swym młodym uczniom. Gdy znaleźli się oni sam na sam ze swym nauczycielem, siedząc z szacunkiem u jego stóp, bramin Drona rzekł: „O moi niewinni uczniowie, głęboko w swym sercu chowam straszną urazę, którą chcę pomścić. Dajcie mi swe słowo, że pomożecie mi w tym w zamian za przekazanie wam całej swojej wiedzy o sztuce walki”. Zarówno synowie króla Dhritarasztry, jak i króla Pandu odpowiedzieli milczeniem. Tylko jeden Ardżuna w stanie ekstatycznego entuzjazmu dał swe słowo, że zniszczy jego wroga, co spowodowało, że Drona pokochał go najbardziej i zawsze go wyróżniał wśród swoich uczniów.

Po zakończeniu edukacji Drona poprosił królewiczów o realizację zapłaty, mówiąc: „O uczniowie, teraz, gdy przekazałem już wam wszelkie tajemnice broni, zrewanżujcie mi się godziwą zapłatą i napadnijcie niespodziewanie na króla Pańcalów Drupadę, odbierzcie mu władzę nad jego królestwem i oddajcie go w moje ręce”. Królewicze zgodzili się i gdy przyprowadzili pokonanego i upokorzonego króla Drupadę przed oblicze Drony, bramin rzekł: „O królu, kazałem swym uczniom na ciebie napaść, gdyż raz jeszcze poszukuję twej przyjaźni. Powiedziałeś mi, że żaden król nie może być przyjacielem kogoś, kto nie posiada żadnego majątku. Pozbawiłem cię więc twego majątku, abyś był mi równy i abym mógł raz jeszcze prosić cię o przyjaźń. Daję ci swoje słowo, że jeżeli uznasz mnie teraz za swego przyjaciela, potraktuję cię po przyjacielsku i oddam ci połowę twego królestwa na północ od Gangesu, podczas gdy dla mnie zostanie jego część południowa”. Król Drupada powstrzymał swój narastający w nim gniew i rzekł zaciskając zęby: „O braminie, chcę być twym przyjacielem po wieczne czasy”. Lecz od momentu, w którym wypowiedział te wymuszone słowa przyjaźni, jego umysł nie zaznał spokoju. Chowając w sercu wielką urazę i żądzę zemsty, czuł się jednak wobec swego wroga bezsilny, zrozumiał bowiem, że trudno mu będzie pokonać Dronę w otwartej walce, gdyż, choć był mu równy w rzemiośle wojennym, Drona będąc braminem, przewyższał go swymi władzami duchowymi, które wzmacniały jego rycerską potęgę, czyniąc go nie do pokonania. Drupada zaczął więc rozmyślać nad sposobem uzyskania syna, który tak jak Drona byłby wyposażony zarówno w cnoty rycerskie, jak i moce duchowe i byłby zdolny do zabicia jego śmiertelnego wroga, który śmiał mianować się jego przyjacielem. I tak jak sam bramin Drona narodził się z żądzy swego ojca, która opanowała go przez chwilę w miejscu ofiarnym, tak i przyszły zabójca Drony dzięki staraniom króla Drupady, narodzi się wkrótce z ognia ofiarnego i bramińskiej nieczystości.

5. Niepokonani rywale: Karna i Ardżuna

Lekcje, których bramin Drona udzielał młodym Bharatom, stały się wkrótce sławne w całym kraju i wielu synów wojowników przyjeżdżało do Hastinapury, chcąc się uczyć władania bronią u Drony. U niego uczył się także jego syn Aśwatthaman oraz Karna, syn Kunti, którego otrzymała ona od boga słońca, zanim została żoną zmarłego króla Pandu i który na dworze Dhritarasztry uchodził za syna królewskiego woźnicy. Błyszczący słonecznym blaskiem Karna ukrywał w swym sercu wielką ambicję, aby być najlepszym ze wszystkich i przewyższyć w swych umiejętnościach władania bronią tego z młodych Bharatów, który okaże się wśród nich najlepszy. Gdy szybko stało się jasne, że najlepszy jest trzeci z kolei syn Pandu Ardżuna, Karna z umysłem opanowanym przez żądzę pokonania Ardżuny stał się sojusznikiem Durjodhany i dopingował go w okazywaniu pięciu Pandawom swego lekceważenia.

Ardżuna wyróżniał się wśród uczniów Drony swym ogromnym zaangażowaniem zarówno w doskonalenie swych umiejętności, jak i w okazywanie mu szacunku. W ten sposób nie tylko ćwiczył gorliwiej niż inni, ale także stał się faworytem Drony, który, chwaląc gorąco jego zaangażowanie, obiecał mu, że zrobi z niego najlepszego łucznika, którego żaden z jego uczniów nie potrafi pokonać. Ardżuna przywiązywał dużą wagę do tej obietnicy. Jednakże pewnego dnia, gdy Pandawowie udali się do dżungli na polowanie, pędząc bohatersko na swych rydwanach, zobaczyli włóczącego się tam psa ze strzałami w pysku tak umieszczonymi, że mógł to uczynić tylko łucznik, który jest lepszy lub co najmniej równy Ardżunie. Zdumieni i pełni podziwu nie mogli powstrzymać się od wychwalania umiejętności nieznanego im łucznika i ruszyli w głąb dżungli na poszukiwania, chcąc poznać, kim jest ów tajemniczy rywal Ardżuny. Wkrótce odkryli, że był nim królewicz Niszadów o imieniu Ekalawja, któremu swego czasu bramin Drona odmówił udzielania lekcji łucznictwa, lecz który tak bardzo pragnął zostać jego uczniem, że zrobił sobie z gliny jego podobiznę, której składał codziennie cześć i obserwując z ukrycia jego lekcje, sam ćwiczył się w łucznictwie, osiągając doskonałość.

Pandawowie opowiedzieli o całym wydarzeniu braminowi Dronie, słusznie sławiąc umiejętności Ekalawji, lecz Ardżuna czuł w swym sercu żądło zazdrości i gdy został sam na sam ze swym nauczycielem, rzekł: „O braminie, czyż nie obiecałeś mi kiedyś gorąco, gdy byliśmy sami, że wśród twoich uczniów będę najlepszy? Z całą pewnością nie mówiłeś prawdy, gdyż wielbiący twój posąg królewicz Niszadów przewyższył mnie w swych umiejętnościach”. Drona rzekł: „O Ardżuna, moje usta nie kłamią”.

Chcąc zagwarantować prawdziwość swym słowom, bramin Drona udał się natychmiast do kryjówki Ekalawji, który kontynuował swą naukę, oddając cześć jego posągowi i deklarując się w ten sposób jego uczniem. Rzekł: „O Ekalawja, skoro jesteś moim uczniem, zapłać mi za zdobytą wiedzę swym kciukiem”. Ekalawja, z szacunkiem dla Prawdy i bez najmniejszego wahania, z twarzą wypełnioną ekstatycznym szczęściem i czystym umysłem, odciął sobie własny kciuk i w ten sposób płacąc Dronie za zdobytą nielegalnie wiedzę, pozbawił się dobrowolnie możliwości użycia łuku i dorównania Ardżunie w jego łuczniczych umiejętnościach.

Gdy nadszedł czas egzaminów końcowych, wszyscy królewicze byli mistrzami w użyciu broni, lecz ani oni, ani nikt inny wśród oficjalnych uczniów bramina Drony, nie potrafił dorównać Ardżunie. Choć Judhiszthira po mistrzowsku walczył na rydwanie, Durjodhana i Bhima osiągnęli doskonałość w walce na maczugi, a bracia bliźniacy Nakula i Sahadewa w walce na miecze, Ardżuna ciągle był najlepszy nie tylko w łucznictwie, ale również w walce z użyciem dowolnej broni. Drona chcąc go nagrodzić, dał mu będącą w jego posiadaniu boską broń nie do pokonania, zwaną Głową Brahmy, ostrzegając go jednak, że można jej użyć jedynie w walce z istotami nadprzyrodzonymi i że nigdy nie powinna być użyta przeciw człowiekowi, gdyż użyta w ten sposób może zniszczyć cały świat.

Podczas gdy Pandawowie cieszyli się ze swego sukcesu, synowie króla Dhritarasztry nie mogli uwolnić się od uczuć zazdrości. Durjodhana szczególnie zazdrościł Bhimie jego umiejętności walki na maczugi, gdyż były równe jego umiejętnościom i w związku z tym nie potrafił go pokonać.

Tymczasem Drona, zadowolony z wyników uzyskanych przez jego królewskich uczniów, zaproponował królowi Dhritarasztrze przygotowanie specjalnych zawodów, aby jego uczniowie mogli rywalizować między sobą i popisywać się swymi umiejętnościami walki. Dhritarasztra zgodził się z wielką ochotą i rozkazał Dronie, aby bazując na swej bramińskiej wiedzy wybrał dzień pod szczęśliwą gwiazdą i miejsce, gdzie można by bezpiecznie zbudować teatr potrzebny do takich zawodów. Drona z pomocą Widury, trzymając się ściśle nakazów Wed, wybrał teren równy i niezalesiony, lekko opadający w kierunku Gangesu, gdzie złożono ofiary i wzniesiono teatr, budując platformę areny otoczoną miejscami dla widowni uszeregowanymi według porządku kast.

Gdy wreszcie nadszedł dzień zawodów, do teatru zaczęły ściągać tłumy ludzi z różnych kast, ciekawe rycerskich popisów, zajmując przeznaczone dla nich miejsca w odpowiednim porządku. Najpierw przybył Bhiszma i pierwszy nauczyciel królewiczów Krypa, zajmując zaszczytne miejsca pod parasolem ozdobionym złotem i perłami. Następnie przybyły Gandhari i Kunti, w towarzystwie wszystkich innych kobiet z królewskiego dworu, jak i służących i świty i gdy zajęły przeznaczone dla nich miejsca, wyglądały jakby były małżonkami bogów. Wkrótce zgromadził się tam tłum bez granic, wielki jak ocean, falujący w rytmie dźwięków boskiej muzyki i wzburzany ciekawością.

Ostatni przybył bramin Drona w towarzystwie swego syna Aśwatthamana, namaszczony bramińskimi olejami i cały w bieli, z włosami i brodą pokrytą siwizną, ubrany w białe bramińskie szaty i noszący z dumą swą śnieżnobiałą bramińską świętą nić. Złożył odpowiednie ofiary należne bogom i gdy bramini ciągle jeszcze recytowali święte słowa Wed, na arenę wkroczyli młodzi królewicze, niosąc ze sobą wszelkie rodzaje broni. Prowadzeni przez najstarszego z nich Judhiszthirę prezentowali swoje strzeleckie umiejętności, wypuszczając z łuków tysiące strzał. Niektórzy z widzów pochylali głowy, bojąc się zbłąkanych strzał, podczas gdy inni, mimo lęku, odważnie patrzyli w kierunku areny. Lecz bali się niepotrzebnie, gdyż wszystkie strzały dosięgły celu oznaczonego imieniem królewicza, wywołując tym wielki aplauz tłumu. Królewicze kontynuowali swe popisy, używając różnych rodzajach broni.

Gdy syn Pandu Bhima i syn Dhritarasztry Durjodhana stanęli do pojedynku na maczugi, rozgorączkowany tłum widzów podzielił się na dwie połowy, dopingując swojego faworyta. Niezadowolony z tego bramin Drona rzekł do swego syna Aśwatthamana: „O synu, idź i przerwij walkę tych dwóch walecznych championów, gdyż inaczej wywoła ona zamieszki w tłumie, skłócając między sobą zwolenników Bhimy i Durjodhany”. Posłuszny rozkazowi swego ojca Aśwatthaman wyszedł na środek areny i powstrzymał tych dwóch walczących ze sobą braci, gdy wznosili przeciw sobie swe potężne maczugi, potężni jak dwa zderzające się oceany w godzinie apokalipsy.

Bramin Drona wystąpił następnie na środek areny i po uciszeniu hałaśliwych muzyków rzekł: „O szlachetni widzowie, nadszedł czas, abyście skupili całą swą uwagę wyłącznie na Ardżunie, który jest największym z wszystkich wielkich łuczników i którego ja sam kocham bardziej niż swego syna”. Zapowiedziany w ten sposób Ardżuna, imponujący w swej srebrnej zbroi, potężny jak zaciemniająca słońce chmura, mieniący się jak tęcza towarzysząca błyskawicy, wkroczył samotnie na środek areny, trzymając łuk gotowy do strzału. Powitał go wielki aplauz widzów, wzmocniony dodatkowo przez eksplozję dźwięków bębnów i konch. Rozgorączkowany tłum krzyczał: „Niech będzie chwała wielkiemu łucznikowi, synowi Kunti! Na kanwie jego talentu zbudowane jest bezpieczeństwo naszego królestwa. On jest najpotężniejszym rycerzem i obrońcą Prawa i Moralności”.

Kunti słysząc ten aplauz tłumu, zalała się łzami radości. Nawet niewidomy król Dhritarasztra poczuł w swych oczach łzy szczęścia i zapytał: „O Widura, wyjaśnij mi przyczynę tego nagłego entuzjazmu tłumu, gdyż nie potrafię jej zobaczyć”. Widura rzekł: „O królu, tłum wiwatuje na cześć Ardżuny, który w swej srebrnej zbroi wkroczył na arenę”. Dhritarasztra, zanurzywszy się w słodkiej ekstazie, rzekł: „O Widura, chwała niech będzie losowi, który obdarował mnie synami mego brata Pandu i dzięki temu pozbawił mnie zmartwień o bezpieczeństwo kraju”.

Gdy okrzyki tłumu nieco przycichły, Ardżuna rozpoczął prezentowanie boskiej broni, którą zdobył i swych umiejętności posługiwania się nią. Dzięki darowi od boga ognia wywołał ogień, dzięki darowi od boga oceanu stworzył wodę, dzięki darowi od boga wiatru wywołał wiatr, a dzięki darowi od boga deszczu wywołał deszcz. Wyuczony aż do perfekcji i faworyzowany przez swego nauczyciela potrafił w sposób nieomal magiczny użyć swego łuku i dosięgnąć swymi strzałami niewyobrażalnie trudnego celu.

Zawody miały się już ku końcowi i tłum widzów zaczął rzednąć, ruszając w kierunku bram, gdy nagle od strony jednej z bram dał się słyszeć dźwięk podobny do grzmotu. Zaniepokojeni widzowie zaczęli pytać się nawzajem: „Cóż się dzieje? Czy to ziemia się trzęsie, góry drżą, czy też nadchodzi nieoczekiwany, potężny sztorm?” Ku bramie spojrzał również bramin Drona, otoczony zwartym kręgiem pięciu synów Pandu, jak i Durjodhana, stojący obok syna Drony Aśwatthamana w kręgu swych braci—wszyscy gotowi do obrony królestwa i pokonania wroga. Dostrzegli w osłupieniu Karnę w jego złotej zbroi i złotych kolczykach, w których się urodził, jak szedł w kierunku areny, trzymając w dłoniach naprężony łuk. Karna nie miał prawa do brania udziału w królewskich zawodach przeznaczonych dla królewskich synów, bo choć biła od niego potęga zdradzająca królewskie pochodzenie, uchodził na dworze króla Dhritarasztry za syna suty, królewskiego woźnicy. Miał jednak siłę królewskiego lwa lub słonia i bił od niego blask piękna i świetności, równy blaskowi jego potężnego ojca, ognistego boga słońca, który, przybierając jego formę, narodził się w nim na ziemi w swej istotnej części.

Gdy tłum zamarł w oczekiwaniu, chcąc znać imię tego nowego, nieznanego im wojownika, Karna złożył pokłon swym nauczycielom Dronie i Krypie i rzekł butnie do Ardżuny: „O synu Kunti, przestań się tak sobą zachwycać, gdyż mogę dowieść na oczach całego tłumu, że nie tylko potrafię dokonać tych samych co ty sztuczek, ale nawet potrafię zrobić je lepiej!”

Słysząc to wyzwanie, tłum zerwał się z siedzeń jak jeden mąż, wydając groźne pomruki. Bramin Drona dał pozwolenie Karnie na pokazanie swych umiejętności i Karna dowiódł, że są one co najmniej równe umiejętnościom Ardżuny. Gniew i upokorzenie zmieszały Ardżunie umysł, podczas gdy Durjodhana i jego bracia rozpływali się w ekstatycznej szczęśliwości.

Durjodhana uściskał Karnę z wielką wylewnością i rzekł: „O wielki herosie, dziękuję dobremu losowi, który cię tu zesłał, gdyż ty jeden potrafiłeś zniszczyć pychę Ardżuny! Witaj w mym królestwie i czuj się u mnie jak u siebie w domu”. Karna odpowiedział: „O Durjodhana, dziękuję ci za twoją życzliwość i w podziękowaniu pozwól mi zostać twym dozgonnym przyjacielem. Jako mój przyjaciel dowiedz się, że pragnę natychmiast stanąć do walki z Ardżuną!” Durjodhana rzekł: „O Karna, dziel ze mną wszystkie moje przyjemności i niech ci się uda pokonać w walce twych zagorzałych wrogów!”

Ardżuna, słysząc wyzywające słowa Karny i widząc go entuzjastycznie witanego przez synów Dhritarasztry, poczuł się dogłębnie urażony i rzekł donośnym głosem: „O Karna, śmierć tobie! Nie dość, że przyszedłeś tutaj niezaproszony, to jeszcze wypowiadasz obraźliwe słowa!” Karna odpowiedział: „O Ardżuna, śmierć tobie! Arena jest otwarta dla wszystkich i na niej liczy się tylko siła i zręczność. W walce wygrywa ten, kto jest najlepszy. Zamiast mówić na próżno o obrazie, skieruj ku mnie strumień swoich strzał i pozwól mi, abym na oczach twych nauczycieli mógł pozbawić cię głowy moimi strzałami!”

Gorąca krew bramina Drony zawrzała i słysząc tę wymianę obelg oraz widząc po jednej stronie Ardżunę w otoczeniu Pandawów, a po drugiej Karnę w otoczeniu Kaurawów, wydał zgodę na pojedynek. Sam razem z Bhiszmą i braminem Krypą stanął po stronie Ardżuny, podczas gdy jego syn Aśwatthaman stanął po stronie Durjodhany. Nawet bogowie, będący ojcami tych gotowych do walki na śmierć i życie herosów, obserwując tę scenę z wysokości, nie potrafili pozostać bezstronni. Król bogów i bóg burzy Indra, ojciec Ardżuny, przykrył chmurami niebo po stronie Pandawów, a bóg słońca Surja, ojciec Karny, oświetlał Karnę i stojących po jego stronie Kaurawów. Tymczasem Kunti, patrząc na Karnę, rozpoznała zbroję i kolczyki, w których Karna się urodził i rozpoznając w nim swojego najstarszego syna, który przygotowywał się do śmiertelnej walki ze swoim młodszym bratem, padła zemdlona.

Choć dwaj przeciwnicy palili się do walki, pojedynek nie mógł się odbyć bez odpowiednich, poprzedzających go ceremonii. Szaradwata, który był biegły w etykiecie i znał Prawo, rozpoczął od przedstawienia sobie nawzajem pojedynkujących się wojowników. Po przedstawieniu Ardżuny, jako królewskiego potomka z linii Bharata, poprosił Karnę o podanie swego imienia i linii królewskiej, z której pochodzi. Rzekł: „Prawo głosi, że nie można rozpocząć pojedynku, zanim nie usłyszy się, kim jest przeciwnik, gdyż dopiero wówczas pojedynkujący się może zadecydować, czy przeciwnik jest jego godny i czy chce z nim walczyć”.

Karna, słysząc te słowa, pobladł ze wstydu, zrozumiał bowiem, że jeżeli Ardżuna zechce go upokorzyć, może odmówić mu prawa do walki, twierdząc, że nie jest synem króla, lecz suty i nie należy do kasty wojowników. Ta sama myśl zaświtała w umyśle Durjodhany i zanim któryś z pojedynkujących się zdążył wypowiedzieć słowo, widząc nagle przywiędłą twarz wroga swego wroga, zerwał się w pośpiechu ze swojego miejsca i rzekł: „O Karna, nie trać ducha, gdyż mianuję cię natychmiast królem kraju Angów i w ten sposób Ardżuna nie będzie miał prawa odmówić ci walki!” I mianując Karnę królem ozdobił go wszelkimi insygniami królewskiej władzy i rozkazał braminom, aby natychmiast polali ceremonialnie jego głowę wodą tak jak nakazuje tego święty rytuał.

Wzruszony dogłębnie Karna, rzekł: „O Durjodhana, powiedz mi, czy jest na świecie coś, czym mógłbym odpłacić ci za dar, jakim jest królestwo”. Durjodhana odpowiedział: „O Karna, daj mi w zamian swą dozgonną lojalność i przyjaźń”. Karna rzekł: „O Durjodhana, niech tak się stanie!” I ci dwaj przyjaciele w ekstatycznym uniesieniu serdecznie się uściskali.

Na wszystko to patrzył ze swego odległego miejsca na widowni królewski woźnica, który wychował Karnę i uchodził za jego ojca i coraz bardziej zalewała go fala potężnej radości. Widząc swego syna ukoronowanego sukcesem, zerwał się ze swego miejsca i drżąc na całym ciele z miłości, wybiegł na arenę, krzycząc: „O mój synu”. Karna zobaczywszy ojca, odłożył łuk i z należnym ojcu szacunkiem pochylił do jego stóp głowę, mokrą jeszcze od namaszczającej go na króla wody, którą jego ojciec dodatkowo oblał łzami swej szczęśliwości.

Bhima, widząc tę skromną postać królewskiego woźnicy, zagubioną i śmieszną wśród uzbrojonych i ozdobionych złotem królewskich wojowników, ojca Karny, wybuchnął okrutnym śmiechem i zawołał: „O Karna, wszyscy widzą, ze jesteś synem woźnicy i że nie masz większego prawa do królestwa niż zbłąkany pies do składanej bogom ofiary. Ardżuna nie będzie z tobą walczył”. Na te słowa wargi Karny zadrżały i boleśnie wzdychając, spojrzał błagalnie w kierunku słońca, jakby poszukując u niego pomocy. Tymczasem Durjodhana, słysząc słowa Bhimy, zawołał: „O Bhima, nie masz prawa do wypowiadania takich obraźliwych słów. O tym, czy ktoś jest wojownikiem, decyduje jego osobowość i umiejętność walki, gdyż nie można z całą pewnością odróżnić wojownika od kogoś, kto wojownikiem nie jest na podstawie jego nazwiska, gdyż jak napisano w Wedach, źródło kasty wojowników nie jest całkowicie jasne. Spójrz na Karnę! To nie łania urodziła tego lwa! Jego złota zbroja i kolczyki, w których przypomina słońce, są znakami jego królewskiego urodzenia. Bazując na mocy swej broni jest zdolny do tego, aby rządzić całym światem, a nie jedynie Angą! Jeśli ktoś temu zaprzeczy, odpowiem mu swymi strzałami!”

Choć zgiełk i dopingowanie coraz bardziej rosło, słońce coraz bardziej chyliło się ku zachodowi, aż wreszcie znikło całkowicie za horyzontem, dając sygnał, że czas udać się do domów. Durjodhana z Karną opuścili arenę, oświetlając sobie drogę pochodniami. Podobnie uczynili Pandawowie w towarzystwie Bhiszmy, Krypy i Drony. Wzburzony tłum widzów podzielił się na obozy, wykrzykując imiona Ardżuny lub Karny i Durjodhany. Choć pojedynek Karny z Ardżuną nie doszedł do skutku, uniemożliwiony przez zachód słońca, wyzwanie rzucone Ardżunie przez Karnę, wzburzyło myśli i serca Bharatów. Kunti, którą Widura zdołał ocucić z omdlenia, patrzyła na swego na nowo odnalezionego najstarszego syna Karnę, króla Angi, z sercem zalewanym coraz potężniejszą falą miłości. Durjodhana z kolei, mając u boku Karnę, przestał się śmiertelnie obawiać Ardżuny, podczas gdy najstarszy z Pandawów Judhiszthira, syn boga Prawa, chroniony i mający oparcie w sile i umiejętnościach Ardżuny, nie mógł pozbyć się myśli, że być może nie Ardżuna, lecz Karna jest najlepszym na świecie łucznikiem.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

1(7) The Origins, 116.1-123.75,

1(8) The Fire in the Lacquer House, 124.1-129.1.

Opowieść 5

Płonący pałac Pandawów

1. Spisek; 2. Pałac-pułapka; 3. Obronna strategia Pandawów; 4. Ucieczka z płonącego pałacu; 5. Małżeństwo Bhimy z demonką Hidimbą i jego walka z demonem Hidimbem.

Gniewny Durjodhana jest wielkim drzewem opartym na Karnie. Śakuni jest jego gałęziami, Duhśasana owocem a niewidomy Dhritarasztra korzeniami.

(Mahābharāta, 1(1) The Lists of Contents, 1.65-70)

1. Spisek

Tymczasem Durjodhana, patrząc zawistnym okiem na potężną siłę Bhimy i perfekcję Ardżuny, którym w żaden sposób nie potrafił dorównać, cierpiał straszne męki zazdrości. Motywowany ambicją bycia przyszłym królem Hastinapury, której ziarno zasiał w jego sercu król Dhritarasztra, nie zaprzestał rozmyślań nad różnymi podstępnymi sposobami zabicia Pandawów i pozbycia się w ten sposób prawowitego następcy tronu Judhiszthiry. Snuł swe mordercze plany, wspomagany radami pokrętnego brata swej matki Śakuniego oraz swojego niedawno zdobytego dozgonnego przyjaciela i śmiertelnego rywala Ardżuny, Karny, z których każdy był motywowany w swych działaniach przeciw Pandawom własną namiętnością. Pandawom udawało się jednak szczęśliwie unikać wszystkich zastawianych na nich zasadzek i wierni radzie Widury powstrzymywali się od rewanżu, wierząc, że odpowiadanie na przemoc przemocą rodzi jedynie dalszą przemoc i zniszczenie.

Gdy królewicze zakończyli edukację i osiągnęli pełnoletniość, obywatele Hastinapury pokochali Pandawów i widząc ich prawość, zaczęli poddawać w wątpliwość prawo króla Dhritarasztry do pozostawania na tronie i wyrażać swe życzenie, aby najstarszy syn króla Pandu Judhiszthira został królem. W swych rozmowach pytali siebie nawzajem: „Dlaczego Dhritarasztra jest ciągle królem, skoro królestwo nie należy do niego, gdyż z powodu swej ślepoty został go pozbawiony. Królestwo od początku było dziedzictwem jego młodszego, zmarłego przedwcześnie brata Pandu i teraz, gdy jego najstarszy syn Judhiszthira osiągnął dojrzałość, Dhritarasztra powinien się wyrzec królestwa i oddać je Judhiszthirze, do którego ono należy. Prawość Judhiszthiry gwarantuje, iż zarówno on sam, jak i jego synowie zostaną odpowiednio uhonorowani i otrzymają należne im przywileje”.

Gdy szpiedzy Durjodhany donieśli mu o tych szemraniach obywateli i ich miłości dla Pandawów, jego zazdrość jeszcze bardziej się zaogniła. Udał się do swego ojca i znalazłszy go w samotności, rzekł: „O ojcze, przyszedłem do ciebie, gdyż dowiedziałem się, że obywatele złowieszczo szemrają, chcąc abyś wyrzekł się królestwa tak jak Bhiszma i oddał je synowi swego młodszego brata, Judhiszthirze. Bhiszma sam wyrzekł się królestwa i nie chciał być królem, lecz jeśli chodzi o nas, to mieszkańcy naszego kraju wyraźnie chcą nas zmusić do wyrzeczenia się czegoś, co nam się słusznie należy. To ty byłeś najstarszym z braci i zgodnie z Prawem do ciebie i twoich synów należy królewskie dziedzictwo. Ty sam nie mogłeś zostać królem z powodu twego fizycznego defektu i królem został twój przedwcześnie zmarły młodszy brat, lecz ja, twój najstarszy syn, jestem w doskonałym zdrowiu i jako syn starszego brata mam większe prawo do ojcowizny niż Judhiszthira, syn młodszego brata. Jeżeli dopuścisz do tego, że syn twego młodszego brata zostanie królem, królestwo całkowicie wymknie się z rąk twoich potomków i dostanie się na zawsze w ręce potomków twego młodszego brata. Twoi potomkowie zostaną zredukowani do roli żebraków żyjących na cudzej łasce! Musisz umocnić swą pozycję w królestwie, aby zapewnić powrót królewskiego dziedzictwa w ręce twego potomstwa!”

Dhritarasztra rzekł: „O synu, mój młodszy brat Pandu szanował Prawo i był bardzo serdeczny dla całej swej rodziny, a szczególnie dla mnie. Był bardzo szczodry i nigdy niczego nie chciał wyłącznie dla siebie. Gdy opuszczał swe królestwo i wierny swej przysiędze udał się do lasu, aby żyć w ascezie, oddał mi je pod opiekę z taką samą łatwością, jak oddawał mi w dzieciństwie swoje ulubione jedzenie, które ze mną dzielił. Jego synowie są tacy sami jak on: wierni Prawu, pełni rycerskich cnót, szanowani przez obywateli. Jak więc możemy pozbawiać ich dziedzictwa ich ojca i dziada? Pandu miał też wielu sprzymierzeńców wśród królów i zwykłych żołnierzy, gdyż dobrze wszystkich traktował i oni z całą pewnością staną w obronie jego synów, jeżeli pozbawimy ich praw i zmusimy do opuszczenia królestwa”.

Durjodhana rzekł: „O ojcze, wiem doskonale, jakie mogą być konsekwencje wygnania Pandawów z królestwa, wynikłe z faktu, że zarówno Pandu, jak i jego synowie mają poparcie wielu królów i obywateli. Obywateli można jednak przekupić prezentami i honorami i w ten sposób uczynić ich naszymi zwolennikami. Sam mogę się tym z łatwością zająć, gdyż mam kontrolę nad królewskim skarbcem i zarządzającymi nim ministrami. Królów można z kolei oszukać. Nie musimy bowiem otwarcie wyrzucać Pandawów z królestwa. Wystarczy, że pod jakimś pretekstem wyślemy ich podstępnie razem z ich matką do Waranawety, która znajduje się poza granicami naszego kraju i skłonimy ich do przebywania tam wystarczająco długo, abyśmy mogli się umocnić. Będą mogli oczywiście wrócić, ale dopiero wtedy gdy nasza linia zostanie mocno osadzona na tronie”.

Dhritarasztra rzekł: „O synu, muszę przyznać, że podobny plan zrodził się w mojej głowie. Wydał mi się jednak zbyt podły, aby mógł zyskać poparcie Bhiszmy, Widury, Drony i Krypy, dla których zarówno synowie Pandu, jak i moi synowie reprezentują tę samą linię i podlegają temu samemu Prawu. Nie zgodzą się na faworyzowanie żadnej ze stron”.

Durjodhana rzekł: „O ojcze, nie masz racji, gdyż z łatwością uda nam się zdobyć ich poparcie. Bramin Drona będzie po tej stronie, po której jest jego syn Aśwatthaman, a on jest po naszej stronie. Bramin Krypa będzie po tej stronie, po której jest Drona i jego syn, gdyż Aśwatthaman jest również synem jego siostry Krypi, która jest żoną Drony. Jeśli chodzi o Widurę, który jest twoim ministrem i Bhiszmę to ich losy są nierozerwalnie związane z twoimi i nie mogą działać przeciw twoim interesom, choćby i ich serce rwało się do Pandawów. O ojcze, możesz spokojnie zesłać Pandawów do Waranawety, gdyż z całą pewnością nie będzie to miało dla nas żadnych złych skutków i zniszczy bolesny cierń, który noszę w sercu i który odbiera mi sen oraz ugasi ogień mojej boleści!”

Jak postanowili, tak uczynili. Durjodhana i jego bracia zaczęli obdarowywać poddanych prezentami i honorami, chcąc kupić ich życzliwość. Król Dhritarasztra z kolei, chcąc skusić Pandawów do tego, aby opuścili swe królestwo z własnej woli, namówił różnych gorliwców, aby snuli opowieści o pięknie Waranawety i namawiali wszystkich do udania się tam i uczestnictwa w mającym się tam odbyć wielkim festiwalu ku czci boga Śiwy. Opowieści te dotarły do Pandawów, którzy pod ich wpływem nabrali ochoty, aby tam pojechać, o czym poinformowali króla. Dhritarasztra, który tylko na to czekał, natychmiast zaczął ich gorąco zachęcać do wyjazdu, mówiąc: „O synowie, od dawna już słyszę od różnych ludzi, że Waranaweta jest najpiękniejszym w świecie miastem. Nie wahajcie się ani chwili i wyruszcie natychmiast. Weźcie ze sobą swoje wojsko i całą swoją świtę i czujcie się tam jak nieśmiertelni. Weźcie również ze sobą drogie kamienie, aby obdarować bogato braminów i śpiewaków i czujcie się jak bogowie. Pozostańcie tam przez dłuższy okres czasu, aby móc w pełni nacieszyć się miastem”.

Judhiszthira, gdy to usłyszał, zrozumiał, że wpadł w pułapkę i że ulegając pokusie wyjazdu z własnego kraju, uczynił jedynie to, czego życzył sobie Dhritarasztra—zgodził się dobrowolnie na wygnanie i pozostawienie Hastinapury Kaurawom. Nie chcąc zaprzeczać prawdziwości swych wypowiedzianych poprzednio słów i widząc całą królewską starszyznę, jak i wszystkich synów Dhritarasztry skupionych wokół króla, zrozumiał, że sprawy zaszły za daleko i że nie ma nikogo, kto by się pomysłowi ich wyjazdu sprzeciwił. Wyraził więc zgodę na opuszczenie swego królestwa, mówiąc ze smutkiem: „O przyjaciele, udam się już wkrótce wraz z moimi braćmi i naszymi ludźmi do pięknego miasta Waranawety, które będzie wypełnione świętującym tłumem, gdyż taki jest rozkaz króla Dhritarasztry. Proszę więc o wasze błogosławieństwo, aby nas chroniło przed wszelkim złem”.

Pandawowie, po otrzymaniu błogosławieństwa od starszyzny Hastinapury i wykonaniu wszelkich wymaganych rytów, wyruszyli w kierunku Waranawety, odprowadzani do bram miasta przez posmutniałego Widurę i ciągnący za nimi w milczeniu tłum mieszkańców. Pozbawieni lęku bramini zaczęli buntować się przeciw losowi Pandawów, mówiąc: „Umysł podłego króla Dhritarasztry musiał całkowicie pogrążyć się w ciemnościach. Wydaje mu się, że widzi niebezpieczeństwo, a nie potrafi dostrzec Prawa i skazuje na banicję tych, którzy są bez grzechu. Nie może znieść tego, że to Pandawowie odziedziczyli królestwo po swoim ojcu. Oburzające jest również milczenie Bhiszmy, który dopuścił do tej jawnej Nieprawości. Skoro Dhritarasztra nie może znieść samego widoku szlachetnych synów króla Pandu, który był dla nas jak ojciec, odpowiedzmy mu tym samym i żeby nie patrzeć już dłużej na takiego podłego króla, porzućmy nasze domy i udajmy się na wygnanie razem z Judhiszthirą”.

Jednakże Judhiszthira, który był synem boga Prawa Dharmy i nie potrafił zejść ze ścieżki Prawa, rzekł do nich z głębokim smutkiem: „O bramini, zaprzestańcie żalów, gdyż króla należy czcić jak ojca i traktować go z honorem należnym największemu nauczycielowi. Wszyscy musimy mu być posłuszni, bo złożyliśmy przysięgę, że uczynimy bez wahania to, co nam rozkaże. Jesteście naszymi wielkimi przyjaciółmi, dlatego proszę was, abyście zgodnie ze świętym zwyczajem okrążyli nas pobożnie kilka razy, udzielili nam swego błogosławieństwa i udali się z powrotem do domów”. Znający Prawo bramini rzekli: ”O Judhiszthira, niech tak się stanie” i posłusznie zawrócili do Hastinapury.

2. Pałac-pułapka

Durjodhana, widząc skuteczność strategii swego ojca i łatwość, z jaką pozbył się Pandawów z Hastinapury, pogrążył się w ekstatycznej radości i zaczął w cichości za jego plecami knuć własny plan pozbycia się rywali raz na zawsze. Pewnego dnia odwołał na stronę swego ministra Purokanę i rzekł, ściskając namiętnie w swych dłoniach jego prawą dłoń: „O przyjacielu, gdy pozbędę się Pandawów na zawsze, cała ziemia ze swym wielkim bogactwem będzie należała do mnie. A będąc moja, może być również twoja, gdyż nie ma na świecie nikogo, komu ufałbym bardziej niż tobie! Zawrzyj ze mną tajemny pakt i aby ochraniać ziemię, zniszcz moich rywali!”

Durjodhana kontynuował: „O przyjacielu, zaprzęgnij do wozu szybkiego osła i jeszcze dzisiaj wyrusz do Waranawety. Użyj całego swego sprytu i zbuduj tam wspaniały, godny królów pałac z łatwopalnego, lecz trudnego do wykrycia materiału i umebluj go z pełnym przepychem, aby zadowolić mego ojca. W ten sposób nie wzbudzisz niczyich podejrzeń. Gdy budowa będzie już ukończona, zaproś tam Pandawów i witając ich ze wszystkimi należącymi się królom honorami, zaproponuj im, żeby w nim razem ze swą matką i całą służbą zamieszkali. Uprzyjemniaj im ich pobyt w Waranawecie, jak tylko potrafisz. Spełniaj ich wszystkie życzenia, usypiając w ten sposób ich czujność i czekaj aż nadejdzie właściwy moment. Gdy będziesz pewien, że nie mają żadnych podejrzeń i śpią w swych łóżkach spokojnie, nie czując z nikąd żadnego zagrożenia, podpal ich pałac. W tej sposób nikt nie będzie niczego podejrzewał i wszyscy będą przekonani, że był to nieszczęśliwy wypadek i że Pandawowie zginęli podczas snu z powodu przypadkowego zaprószenia ognia”. Purokana rzekł: „O przyjacielu, niech tak się stanie” i zgodnie z poleceniem udał się natychmiast do Waranawety.

Z kolei Widura, który odprowadzał Pandawów do bram miasta, domyślał się knowań Durjodhany i chciał ich w jakiś sposób ostrzec przed grożącym im niebezpieczeństwem bez łamania jednak swego obowiązku lojalności wobec króla Dhritarasztry zbyt otwartą mową. Żegnając się z Judhiszthirą rzekł więc ogólnikowo: „O synu boga Dharmy, pamiętaj zawsze o istnieniu zabójczej broni, która choć nie jest wykuta z żelaza, jest równie śmiercionośna. Kto nie zapomina o jej istnieniu, potrafi uniknąć skutków jej użycia i odwrócić jej ostrze przeciw podstępnemu wrogowi. Choć broń potrafi wypalić cały las, nie zdoła zabić kreta, który schował się pod ziemią”. Judhiszthira, słysząc te słowa Widury, zrozumiał, że powinien obawiać się ognia i chronić się przed nim, budując w ziemi ochronny tunel, który w razie niebezpieczeństwa może zostać użyty jako droga ucieczki.

3. Obronna strategia Pandawów

Tłumy mieszkańców Waranawety zgromadziły się u bram miasta, aby zgodnie z nakazami świętych ksiąg powitać Pandawów dobrze wróżącymi podarkami, otoczyć ich kołem i życzyć im zwycięstwa. Pandawowie z kolei, aby odwzajemnić czynione im honory, złożyli wizytę braminom, władcom miasta, właścicielom rydwanów, a także artystom i służącym. Po tych ceremoniach powitalnych udali się na spotkanie z Purokaną, którego król Dhritarasztra uczynił odpowiedzialnym za przygotowanie dla nich godnego królów pałacu. Purokana uhonorował ich powitalną ucztą w pięknie umeblowanej sali i pozwolił im odpocząć po podróży w bogato ozdobionej sypialni, aby po upływie kilku dni zaprosić ich do zamieszkania w pałacu-pułapce, którego budowę zgodnie z zaleceniami Durjodhany sam dozorował i który nazywano „świątynią”, gdyż swym przepychem przypominał miejsce, w którym mieszkają bogowie. Pandawowie wkroczyli tam witani jak bogowie, lecz Judhiszthira nie dał się zwieść pozorom i szybko się zorientował, że pałac ten jest łatwopalną pułapką. Rzekł do swych braci: „O bracia, pałac ten zbudowano ze znawstwem z konopi i słomy, które polano tłuszczem. Nie ma więc cienia wątpliwości, że wznoszono go z myślą, aby go podpalić. Ten podły Purokana chce nas spalić żywcem, jak tylko poczujemy się bezpiecznie”.

Bhima rzekł: „O bracia, odmówmy zamieszkania w tym pałacu i wróćmy lepiej tam, gdzie dotychczas spędziliśmy już kilka dni i gdzie wydało się być bezpiecznie”.

Judhiszthira jednakże nie chciał postąpić zgodnie z radą Bhimy i rzekł: „O bracia, ucieczka jest ze wszech miar niedobrą strategią obronną. Powinniśmy zostać tutaj i udając, że nie domyślamy się niczego, zbudować podziemne przejście, aby w odpowiedniej chwili móc chronić się ucieczką. Za taką strategią przemawia choćby to, że mamy tutaj do czynienia z podstępnym i podłym przeciwnikiem. Jeżeli Purokana zorientuje się, że odkryliśmy jego podstęp, popadnie w panikę, zacznie działać natychmiast i podpali pałac, zanim zdążymy przygotować jakieś środki obrony. Jest zdolny do największej podłości, gdyż działa z rozkazu Durjodhany, który z kolei chce królestwa. Ponadto, jeżeli Durjodhana zorientuje się, że odkryliśmy jego podstęp, nie zaniecha dalszych prób zabicia nas i powybija nas podstępnie przez swych szpiegów, których może z łatwością przekupić. To on, a nie my ma dostęp do skarbca i władzy. Poza tym Bhiszma i inni członkowie naszej rodziny kroczący ścieżką Prawa z całą pewnością nie chcą naszej śmierci i prawdopodobnie nie wiedzą nic o przestępczych poczynaniach Durjodhany, które możemy udowodnić tylko wówczas, gdy pałac spłonie, lecz my nie damy się spalić. Nie mamy innego wyjścia i musimy działać równie podstępnie, jak nasi wrogowie i starać się ich przechytrzyć, dokładając wszelkich starań, aby nie domyślili się, że odkryliśmy ich przestępcze zamiary”.

Tymczasem Widura, który od samego początku domyślał się złych intencji Durjodhany, wysłał do Pandawów zręcznego budowniczego, aby pomógł im zbudować w ziemi odpowiedni schron, gdzie mogliby się schronić przed pożarem i ponieważ wiedział, że w stosunki rodzinne wkradła się podejrzliwość i fałsz, chcąc upewnić Judhiszthirę, że pojawienie się budowniczego nie jest nowym podstępem Durjodhany, dał mu hasło, będąc pewien, że Judhiszthira rozpozna je jako pochodzące od niego. Gdy Judhiszthira usłyszał hasło rzekł do budowniczego: „O dobry człowieku i bez tego hasła rozpoznałbym w tobie uczciwego, godnego zaufania i lojalnego przyjaciela Widury. Mędrzec o intencjach tak czystych jak ty, żyjący według Prawa i podążający za Prawdą nie potrzebuje pośrednictwa hasła. Należysz do nas tak jak i my należymy do ciebie. Dowiedz się więc, że faktycznie grozi nam niebezpieczeństwo, którego Widura się domyślał. Pomóż nam więc go uniknąć”. Budowniczy rzekł: „O Judhiszthira, niech tak się stanie” i w samym centrum pałacu-pułapki wydrążył głęboki kanał, maskując go podłogą, gdzie Pandawowie spali, nie wypuszczając z dłoni swej broni. I choć żyli w dużym napięciu i czuli się bardzo nieszczęśliwi, aby zwieść Purokanę i swoich wrogów, oddawali się w ciągu dnia polowaniu i różnym innym królewskim rozrywkom, udając spokój i zaufanie.

4. Ucieczka z płonącego pałacu

W końcu po upływie roku Pandawowie nabrali przekonania, że udało im się zwieść Purokanę, który zdawał się być w coraz lepszym nastroju, wierząc w to, iż nie domyślają się pułapki i mają do niego pełne zaufanie. Doszli więc do wniosku, że zbliża się moment, w którym zechce wprowadzić w czyn swój przestępczy zamiar. Judhiszthira rzekł do swych braci: „O bracia, ten pokrętny Purokana uwierzył, że rozwiał wszelkie nasze podejrzenia. Nadszedł więc czas, aby uprzedzić jego działanie i przygotować naszą ucieczkę. Musimy sami podpalić nasz pałac i spalić w nim Purokanę. Co więcej, aby oszukać Durjodhanę i móc ukryć się przed nim razem z naszą matką w dżungli, musimy poświęcić sześciu niewinnych ludzi, których spalone ciała zostaną uznane za dowód naszej śmierci”.

Wkrótce, aby wprowadzić podjęty zamiar w czyn, Kunti pod pretekstem rytualnego obdarowywania braminów urządziła wielką ucztę, na którą przybyli nie tylko bramini, ale również ludzie z innych kast. Uczta przyciągnęła również pewną kobietę Niszadów i jej pięciu synów, którzy wypiwszy zbyt dużo wina pozostali w pałacu do późnej nocy i zasnęli tam kamiennym snem, nie bacząc na to, że wszyscy goście udali się dawno do domów. Gdy Bhima odkrył, że w kamienny sen zapadł również Purokana, podpalił pałac-pułapkę, grzebiąc w nim Purokanę razem z kobietą Niszadów i jej pięcioma synami.

Szybko pochłaniający pałac ogień obudził mieszkańców miasta, którzy natychmiast zaczęli szemrać między sobą, obwiniając o pożar działającego z rozkazu Durjodhany Purokanę. Rzucali też przekleństwa na umysłowość króla Dhritarasztry, który do tego dopuścił i wyrażali radość na myśl, że ogień zapewne pochłonął również przebywającego w pałacu podłego Purokanę. Obwiniali też Bhiszmę, Krypę i Dronę o to, że nie potrafili powstrzymać tego straszliwego biegu wydarzeń. Rankiem, gdy po pałacu pozostały już jedynie zgliszcza, jako pierwszy przybył tam zręczny budowniczy przysłany przez Widurę, aby zakryć starannie wejście do podziemnego tunelu, którym uciekli Pandawowie. Gdy mieszkańcy miasta rozpoczęli swe poszukiwania spalonych ciał, badając zgliszcza, nabrali pewności, że pałac był pułapką specjalnie zbudowaną z łatwopalnego materiału i gdy znaleźli zwęglone zwłoki niewinnej kobiety Niszadów i jej pięciu synów, wzięli je za dowód śmierci pięciu Pandawów i ich matki. Obwiniając o uczynione zło również króla Dhritarasztrę, wysłali do niego gońca z następującą wiadomością „O królu, twój podły plan się udał. Ogień pochłonął Pandawów razem z twoim niegodziwym  ministrem Purokaną”.

Gdy król Dhritarasztra otrzymał wiadomość o pożarze i o śmierci Pandawów, rzekł do siebie: „Teraz mój drogi brat Pandu naprawdę umarł, gdyż oprócz niego samego umarli również wszyscy jego potomkowie, jak i jego dwie żony”. Wysłał swych wysłanników do Waranawety, aby zebrali kości Pandawów i ich matki Kunti do pięknych urn i polecił nie szczędzić pieniędzy na ryty pogrzebowe. I w czasie gdy wszyscy pozostający przy życiu Bharatowie pogrążyli się w żałobie, Widura nie rozpaczał, gdyż znał całą prawdę.

Faktycznie, Pandawowie i ich matka, jak domyślał się Widura, uniknęli bezpośrednich skutków pożaru, ratując się ucieczką. Z pałacu wyniósł ich najsilniejszy z nich Bhima, który, pędząc w kierunku południowym z siłą swego potężnego ojca, boga wiatru, przewracał po drodze drzewa i rwał ziemię pod stopami. Gdy wreszcie dotarli do gęstej dżungli, byli zupełnie wyczerpani z pragnienia i braku snu. Pozbawieni sił rzekli do Bhimy: „O bracie, czy można sobie wyobrazić większą katastrofę od konieczności przebywania w tej gęstej dżungli? Nie potrafimy odnaleźć tu kierunku i nie mamy dość siły, żeby biec. Nie mamy też pewności co do tego, czy ten podły Purokana naprawdę spłonął i czy nie będzie nas ścigał. Nieś nas więc dalej jak wiatr, krocz wielkimi krokami, bo jesteś z nas najsilniejszy”. I Bhima pędził dalej z szybkością huraganu, tratując po drodze potężne drzewa uginające się pod ciężarem owoców i ścierając na proch stojące mu na drodze pnie i krzaki. Będąc potęgą bez granic chwiał gałęziami drzew i oszałamiając braci swą szybkością, przekraczał wiele rzek, szukając kryjówki przed Durjodhaną.

5. Małżeństwo Bhimy z demonką Hidimbą i jego walka z demonem Hidimbem

Zapadający zmierzch zastał Pandawów głęboko w dżungli, w dzikim zakątku rozbrzmiewającym głosami drapieżnych ptaków i zwierząt, ubogim w jadalne korzonki i wodę. Byli jednak zbyt wyczerpani ucieczką, brakiem snu i pragnieniem, aby czuć się na siłach iść dalej. Gdy Bhima dostrzegł w pobliżu rozłożyste drzewo banianowe, zaniósł tam swą matkę i braci i rzekł do Judhiszthiry: „O bracie, pozwól mi wyruszyć na poszukiwanie wody pitnej, która musi być niedaleko stąd, gdyż wyraźnie słyszę głosy ptaków wodnych sugerujące obecność wody”. Kierując się głosami ptaków, dotarł do jeziorka, gdzie wziął oczyszczającą kąpiel i skąd nabrał wody do swego szala, aby zanieść ją z powrotem swej spragnionej matce i braciom. Gdy powrócił na miejsce, gdzie ich zostawił, zastał ich śpiących na gołej ziemi i widok ten tak nim poruszył, że zalał się łzami.

Szlochając, rzekł: „O nieszczęsny losie, dlaczego każesz im teraz spać na gołej ziemi, podczas gdy w Waranawecie, choć dałeś im łoża bogato zdobione złotem, nie pozwoliłeś im zmrużyć oka. Dlaczego tak ciężko doświadczasz moją matkę, która jest córką potężnego szefa rodu Jadawów, siostrą samego Wasudewy, który z łatwością obraca w proch swych wrogów i żoną króla Pandu. Dlaczego zmuszasz do spania na gołej ziemi właśnie ją, choć jest obdarzona niezliczonymi zaletami, rozświetla przestrzeń jak kwiat lotosu, wychowywała się w najwspanialszych pałacach i jest najdelikatniejszą ze wszystkich dam, przyzwyczajoną do posiadania wszystkiego, co najwytworniejsze? I czy może być dla mnie coś bardziej bolesnego od patrzenia na swych braci leżących na ziemi obok niej? Dlaczego mój najstarszy brat, syn samego boga Prawa, który powinien rządzić wszystkimi trzema światami i moi pozostali bracia leżą na ziemi jak ludzie z pospólstwa? Dlaczego skazujesz nas, wygnanych z naszego królestwa przez podłego króla Dhritarasztrę i jego syna Durjodhanę, na samotność życia w dżungli? Uciekliśmy szczęśliwie przed pożarem, który był dla nas przeznaczony, ale cóż nam pozostało poza spędzeniem nocy pod tym drzewem banianowym? Dokąd mamy pójść? Gdzie się schronić? O szczęśliwi są ci, którzy żyją w otoczeniu swych życzliwych krewnych!”

Nie chcąc budzić swej matki i braci, aby napoić ich przyniesioną wodą, postanowił czuwać u ich stóp całą noc i chronić ich przed ewentualnym niebezpieczeństwem. Tak postanowił, choć nie wiedział, że ułożyli się do snu niedaleko drzewa śala zamieszkałego przez okrutnego i silnego żółtookiego demona-rakszasę o imieniu Hidimba, o wielkich kłach i ciele wstrętnie zdeformowanym, który żywił się ludzkim mięsem. Demon był bardzo wygłodzony i gdy poczuł nagle ludzki zapach wciągnął go z przyjemnością w swe wielkie nozdrza i rzekł do swej siostry noszącej to samo co on imię: „O Hidimba, czuję zapach mojego ulubionego posiłku, którego nie miałem w ustach już od wieków i oblizuję się na samą myśl o momencie, gdy zatopię w nim moje osiem kłów. Nie mogę się jednak nasycić samym zapachem. Idź więc pod drzewo banianowe, gdzie ułożyli się do snu ci nierozważni śmiertelnicy, dowiedz się kim są, a potem zabij ich i przynieś mi ich smakowite mięso do pożarcia. Nie obawiaj się niczego, gdyż nie grozi ci z ich strony żadne niebezpieczeństwo, zasnęli bowiem na terenie, który należy do nas. Ugotujemy z nich nasz ulubiony obiad i najemy się do syta!”

Demonka Hidimba, posłuszna rozkazowi swego brata, udała się więc pod drzewo banianowe, gdzie spali Pandawowie, aby ich zabić, lecz jak tylko zobaczyła Bhimę czuwającego nad spokojnym snem swych braci i swej matki, pięknego i wysokiego jak pień drzewa śala, zakochała się w nim natychmiast bez pamięci. Zamruczała: „O piękny człowieku o śniadej skórze, silnych ramionach i lotosowych oczach, będziesz dla mnie doskonałym mężem! Nie posłucham swojego brata, który chce cię zjeść i nie zabiję cię, gdyż moje pragnienie, aby mieć cię za męża jest silniejsze od siostrzanej lojalności. Zabity i zjedzony zaspokoisz nasz apetyt najwyżej przez godzinę lub dwie, natomiast jako mój żywy mąż będziesz dostarczać mi nieskończonej przyjemności!”

Demonka Hidimba przybrała postać pięknej kobiety i ozdobiwszy ciało pięknymi klejnotami, zbliżyła się zalotnie do Bhimy i rzekła: „O niewinny człowieku, powiedz mi, kim jesteś i skąd przybywasz? Kim są ci podobni do bogów mężczyźni pogrążeni w głębokim śnie? Kim jest ta wysoka, ciemnoskóra, delikatna kobieta, która zasnęła w tym dzikim lesie, jakby był jej domem? Czyżby nie wiedziała, że roi się od okrutnych rakszasów i że mieszka tu również mój niegodziwy brat Hidimba? To on wysłał mnie tutaj, aby na was zapolować, gdyż w swej niegodziwości chce was zjeść. Byłam w pełni gotowa zrealizować jego zamiar, lecz gdy ciebie ujrzałam, opanowała mnie żądza i myślę tylko o tym, żebyś został moim mężem. O boski człowieku, powiedziałam ci prawdę i teraz ty, który znasz Prawo, spełnij moje życzenie. Moje serce i ciało jest w szponach żądzy, kochaj więc mnie tak jak ja kocham ciebie. Będąc twą żoną, obronię cię przed moim niegodziwym bratem. Potrafię bowiem unosić się w powietrzu i wędrować po niebotycznych górach. Ze mną doświadczysz głębi nieporównywalnej z niczym przyjemności”.

Bhima odpowiedział: „O piękna rakszini, widać, że nie znasz mojej natury, skoro wyobrażasz sobie, że mógłbym oddać na pożarcie twemu bratu swą matkę i braci królewskiej krwi, kierując się chęcią zaspokojenia żądzy?” Hidimba rzekła: „O człowieku o boskim wyglądzie, spełnij moją prośbę, a zrobię wszystko, czego sobie zażyczysz i obronię was wszystkich przed głodem swojego brata”. Bhima rzekł: „O słodkooka rakszini, moja matka i bracia śpią tak spokojnie w tym dzikim lesie, bo mają mnie do pilnowania spokoju ich snu. Nie ma na świecie takiego demona, który byłby w stanie mnie pokonać. Przyślij więc do mnie twego niegodziwego brata, abym mógł go zabić!”

Tymczasem demon rakszasa, zniecierpliwiony zbyt długim czekaniem na powrót siostry, sam zszedł z drzewa i rozwścieczony do ostateczności, z oczami i twarzą nabiegłą krwią, włosami nastroszonymi i kłami wyostrzonymi, ruszył w kierunku śpiących Pandawów. Demonka rakszini dostrzegła zdeformowaną postać swego niegodziwego brata i drżąc cała ze strachu, rzekła do Bhimy: „O waleczny człowieku, widzę, że mój brat ludożerca zszedł ze swego drzewa i idzie w naszym kierunku. Jest wściekły! Obudź jak najszybciej swą matkę i braci. Wdrapcie się na moje biodra, a ja uniosę was wszystkich w powietrze!”

Bhima rzekł: „O kobieto o szerokich biodrach, nie martw się o nas i nie lekceważ mnie wyłącznie dlatego, że jestem człowiekiem. Dopóki stoję na straży swojej rodziny, nikt nie potrafi jej skrzywdzić. Zaraz pokonam tego znikczemniałego demona, twojego brata. Zobaczysz całą moją potęgę, która jest równa potędze króla bogów Indry”. Rakszini rzekła: „O człowieku o sile tygrysa, nie lekceważę cię, lecz ostrzegam, gdyż znam spustoszenie, które mój brat rakszasa potrafi uczynić wśród ludzi”.

W czasie ich rozmowy demon rakszasa zbliżył się do nich na tyle, aby usłyszeć słowa swej siostry i gdy dostrzegł ludzką formę, którą przybrała, jej włosy ozdobione kwiatami, twarz rozjaśnioną jak księżyc w pełni, piękne oczy i klejnoty zdobiące jej ciało, zrozumiał, że rozpala ją żądza, aby mieć tego stojącego przed nią człowieka, którego chciał zjeść, wyłącznie dla siebie i zrobił się jeszcze bardziej wściekły. Rzekł do swej siostry: „O Hidimba, jak śmiesz stawać mi na drodze, gdy jestem głodny! Czyżbyś postradała zmysły i przestała się bać skutków mojej wściekłości? Bądź przeklęta za to, że uganiasz się za człowiekiem i przynosisz wstyd całemu rodowi rakszasów! Zaraz zabiję wszystkich tych ludzi łącznie z tobą!” Rzekłszy to, rozwścieczony rakszasa rzucił się na swą siostrę, zgrzytając groźnie zębami.

Bhima na ten widok wybuchnął gromkim śmiechem i rzekł: „O groźnie wyglądający przybyszu, witaj. Zgaduję, że to ty jesteś tym niegodziwym demonem ludożercą Hidimbem. Nie krzycz jednak tak głośno, bo obudzisz moją matkę i braci, którym należy się odpoczynek. Nie atakuj też swej siostry, która nie uczyniła nic złego, gdyż nie z własnej woli zakochała się we mnie, lecz z woli boga miłości Kamy, którego strzała dosięgła jej w momencie, gdy mnie zobaczyła. Lepiej stań do walki ze mną! Jeden przeciw jednemu! Zaraz roztrzaskam twoją głowę i wyślę cię na spotkanie z bogiem umarłych Jamą! Jeszcze dziś sępy rozszarpią twoje martwe ciało i twoja siostra zobaczy je ciągnięte po ziemi, jak ciało potężnego słonia, którego zabił lew. W ten sposób uwolnię ten dziki las od twej niegodziwej obecności i ludzie będą mogli spokojnie spacerować po dżungli!

Rakszasa rzekł: „O marny człowieku, po co ta fanfaronada i przechwałki! Weź się lepiej do czynu! Skoro jesteś tak zarozumiały, zaatakuj mnie i wówczas przekonasz się, że jestem silniejszy. Dopóki cię nie pokonam, pozwolę twej rodzinie spać spokojnie. Lecz jak już opiję się twoją krwią, zabiję ich i zjem. Zjem też tę zakochaną w tobie nieposłuszną kobietę, która jest moją siostrą!”

Wypowiedziawszy te groźne słowa, rozzłoszczony rakszasa ruszył do ataku, na co Bhima odpowiedział natychmiastowym kontratakiem, przewracając go na ziemię i ciągnąc go po ziemi. Wijący się po ziemi demon spróbował z kolei uchwycić i obalić Bhimę, wydając z siebie przeraźliwy ryk. I tak atakując się nawzajem ze swoją pełną siłą i mocą, obalali tarasujące im drogę drzewa i wyrywali pnącza, będąc jak dwa oszalałe młode słonie walczące ze sobą podczas rui.

Choć Bhima walcząc z rakszasą odciągnął go od drzewa, pod którym spała jego matka i bracia, odgłos walki w końcu ich obudził. Kunti otworzyła oczy i wzrok jej padł na demonkę rakszinię w jej pięknej ludzkiej postaci. Kunti zapytała: „O doskonała piękności, kim jesteś i skąd się tu wzięłaś? Czy jesteś córką boga lub piękną nimfą apsarą?” Hidimba rzekła: „O królowo, nie jestem ani boginią, ani apsarą, lecz demonką rakszinią, siostrą nikczemnego ludożercy demona rakszasy o groźnym wyglądzie, z którym twój syn Bhima właśnie walczy. Mój brat wysłał mnie tutaj z rozkazem zabicia was, bo chciał was zjeść. Lecz ja nie wypełniłam jego rozkazu, gdyż dosięgła mnie strzała boga miłości Kamy. Pokochałam twego syna Bhimę i pragnę zostać jego żoną”.

Słowa te usłyszeli obudzeni ze snu Pandawowie i widząc swojego brata w bojowym uścisku z groźnie wyglądającym demonem, wybuchnęli gromkim śmiechem i zaczęli rozgrzewać go do walki. Ardżuna rzekł: „O bracie, nie baw się za długo i nie zwlekaj z zabiciem tego podłego rakszasy, gdyż zbliża się świt, a o świcie demony są silniejsze! Zabij tego ludożercę olbrzyma, zanim zdoła użyć swych czarów. Zgnieć go w swych silnych ramionach!” Bhima w odpowiedzi na te słowa dopingu podrzucił ciało straszliwego rakszasy wysoko w górę aż sto razy i zawołał: „O wstrętny demonie, jaki z ciebie pożytek? Bezużytecznie wzrastałeś, żywiąc się bezużytecznie ludzkim mięsem. Twoje bezużyteczne istnienie zasługuje na śmierć!” Ardżuna zawołał: „O Bhima, nie marnuj czasu na próżne gadanie, pozostawiając rakszasę przy życiu. Jeśli jesteś zbyt zmęczony walką i nie potrafisz go zabić, chętnie cię w tym wyręczę!” Dopingujące słowa Ardżuny uraziły Bhimę i chcąc dowieść bratu swej siły, uderzył rakszasą o ziemię i udusił go tak jak zwierzę ofiarne. Rakszasa wydając ostatnie tchnienie, zawył potężnie, wydobywając z siebie dźwięk podobny do bębna i wówczas Bhima przycisnął jego ciało do ziemi kolanem i złamał z hukiem jego kręgosłup, radując tym Pandawów, którzy rozpływali się w pochwałach i podziwie dla potężnej siły swego brata.

Gdy nadszedł świt, Ardżuna rzekł: „O matko i bracia, opuśćmy dżunglę i udajmy się do najbliższego miasta”. Pandawowie ruszyli w drogę, a za nimi jak cień podążała demonka rakszini. Bhima rzekł: „O bracia, siostra zabitego przeze mnie rakszasy chce zemsty, gdyż idzie za nami krok w krok. Muszę więc ją zabić tak jak jej brata”. Judhiszthira, gdy usłyszał gniewną wypowiedź Bhimy, był niezadowolony i rzekł: „O bracie, czyżbyś zapomniał, że Prawo, które należy cenić wyżej niż życie, zakazuje wojownikowi zabijania kobiety. Słusznie uczyniłeś zabijając jej brata, gdyż chciał nas zabić i zjeść. Jednakże jego siostra jest bez niego bezsilna i nie może nam niczym zagrozić, choćby nawet zapłonęła gniewem”.

Podążająca za Pandawami demonka Hidimba zbliżyła się do Kunti i rzekła: „O dobra kobieto, ulżyj mojemu cierpieniu, gdyż sama wiesz doskonale, jak bardzo kobiety muszą cierpieć z powodu miłości. Dla twego śmiertelnego syna Bhimy przybrałam ludzką formę, wyrzekając się przyjaciół, krewnych i swojego Prawa. Osądź mnie więc według własnego Prawa i daj mi go za męża, gdyż sama go na męża dla siebie wybrałam. Dając mu mnie za żonę nie przeszkodzisz mu w podążaniu dalej ścieżką Prawa wojowników, co jest szczególnie ważne w sytuacji katastrofy, w której się znaleźliście, tracąc swoje królestwo. Będzie kroczyć dalej ścieżką własnego Prawa, a zasługi płynące z uporczywego kroczenia tą ścieżką utrzymują życie. Kto nie schodzi ze ścieżki swego obowiązku, nie będzie potępiony”.

Judhiszthira usłyszał słowa Hidimby i rzekł: „O Hidimba, masz rację, człowiek nigdy nie powinien zbaczać ze ścieżki swego obowiązku (Prawa). Dlatego zgadzam się na to, aby Bhima po rytualnej kąpieli i odpowiednich rytach poddał się rytom małżeńskim, biorąc cię za .zonę. Jednakże będzie mógł poświęcić się miłości do ciebie tylko w ciągu dnia, a o zmierzchu musisz go przynosić z powrotem do nas”. Hidimba rzekła: „O Judhiszthira, niech tak się stanie”.

Po poddaniu się właściwym rytom demonka uniosła się w powietrze i zaniosła swego męża Bhimę do najpiękniejszych zakątków świata, wysoko na szczytach gór, gdzie znajdują się miejsca zamieszkałe przez bogów, rozbrzmiewające dźwiękami śpiewu ptaków i pełne pasących się jeleni i przybrawszy piękne ludzkie ciało odziane w klejnoty, oddała się całkowicie miłości. Z miłości tej narodził się ich syn Ghatotkaka. Wygląd miał demoniczny i nie był człowiekiem, lecz swą siłą i zręcznością przewyższał zarówno ludzi, jak i demony. Przyszedł na świat tego samego dnia, w którym został poczęty i choć był noworodkiem wyglądał od razu jak dorosły, demonstrując natychmiast wszystkie swe niezwykłe umiejętności.

Ghatotkaka narodził się na ziemi z wyznaczonym z góry celem, Został bowiem stworzony za podszeptem króla bogów Indry, aby udzielić pomocy Ardżunie, gdy w przyszłej apokaliptycznej wojnie Pandawów z Kaurawami stanie do równej walki z Karną. Wraz z jego narodzinami cel miłości Bhimy z demonką Hidimbą zrealizował się i Bhima wrócił na stałe do swej matki i braci, podczas gdy Ghatotkaka, który był głęboko przywiązany zarówno do swej matki, jak i do ojca i jego braci, udał się wraz ze swoją matką w kierunku północnym.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

1(8) The Fire in the Lacquer House, 129.1-138.30,

1(9) The Slaying of Hidimba, 139.1-143.35.

Opowieść 6

Narodziny pięknej Draupadi

1. Przepowiednia bramina Wjasy; 2. Bhima zabija rakszasę Bakę; 3. Dochodzące Pandawów wieści ze świata wojowników: opowieść o narodzinach pięknej Draupadi i jej brata bliźniaka Dhrisztadjumny; 4. Koncentrujące się na Draupadi pożądanie.

I jeszcze nie przebrzmiały dźwięki boskiego głosu, gdy w samym centrum ofiarnego ołtarza ukazała się bliźniacza siostra Dhrisztadjumny Draupadi, przyciągająca ku sobie wszystkie serca, o talii wąskiej jak u osy i rozłożystych biodrach przywodzących na myśl ołtarz, z którego powstała, o ciemnej karnacji i lotosowych oczach, o czarnych włosach opadających na ramiona ciężkimi splotami—bogini, która przybrała ludzką postać. Rozsiewała wokół zapach niebieskiego lotosu, a doskonałość kształtu jej ciała nie miała sobie równej na całej ziemi. Głos z nieba rzekł: „Ta kobieta o ciemnej karnacji (Kryszna) i wąskiej talii, najpiękniejsza wśród wszystkich kobiet, sprowadzi na kastę wojowników apokaliptyczną zagładę, realizując w ten sposób cel bogów”.

(Mahābharāta, 1(11) Citraratha, 155.40-45)

1. Przepowiednia bramina Wjasy

Po ucieczce z płonącego pałacu-pułapki i zabiciu demona Hidimby, waleczni Pandawowie i ich matka, w przebraniu ascetów, z włosami związanymi w ciężki węzeł i ciałami okrytymi skórami jelenia, wędrowali po dżungli bez wyraźnego celu, szukając dla siebie kryjówki. Polowali na jelenie i poświęcali sporo czasu na studiowanie bramińskich Wed i nauk o państwie. Bojąc się rozpoznania, wędrowali przez wiele królestw gęsto pokrytych dżunglą. W końcu pewnego dnia los zaczął się do nich znowu uśmiechać. Na swej drodze spotkali swego dziadka bramina Wjasę i dając mu się rozpoznać, powitali go z wielkim szacunkiem, chyląc czoła ku złożonym dłoniom.

Bramin Wjasa rzekł: „O Bharatowie, pojawiłem się przed wami, aby was podnieść na duchu i zasiać w waszych sercach ziarno nadziei, że ten żałosny stan, w którym się znaleźliście, niedługo się skończy. Już od dawna przewidywałem, iż synowie Dhritarasztry wybiorą ścieżkę Nieprawości i wygnają was z waszego królestwa. Wy sami wybraliście ścieżkę prawości, która ostatecznie przyniesie wam szczęście. Dotychczas nie było dla mnie różnicy między wami, synami Pandu i Kaurawami, synami Dhritarasztry, gdyż wszyscy jesteście moimi wnukami. Teraz jednak macie mnie po waszej stronie. Zdobyliście moje serce i sympatię, bo zostaliście niesłusznie skrzywdzeni. Miłuję was teraz bardziej niż synów Dhritarasztry i chcę wam pomóc. Posłuchajcie więc mojej rady. Niedaleko stąd jest urocze i niezepsute miasto Ekaczakra. Udajcie się tam w swym bramińskim przebraniu, zamieszkajcie w domu pewnego bramina, którego wam wskażę i czekajcie na moje ponowne przybycie”.

Wjasa odprowadził Pandawów do miasta i rzekł do ich matki: „O Kunti, wkrótce twój najstarszy syn Judhiszthira, którego otrzymałaś od boga Prawa i którego umysł nie potrafi nawet pomyśleć o czymś, co nie byłoby Prawem, zostanie Królem Prawa i podporządkuje swej władzy całą królewską kastę władającą ziemią. Opierając się na rycerskiej potędze Ardżuny i Bhimy, ustanowi na ziemi rządy Prawa i pod jego rządami każdy z twoich synów zdobędzie szczęście w swym własnym wymiarze. Po podbiciu przez nich całej ziemi i złożeniu ofiar należnych bogom, Judhiszthira ukończy szczęśliwie Ofiarę Konia i zostanie uroczyście namaszczony na imperatora. Twoi synowie odzyskają królestwo swego ojca i dziada i będą pomnażać bogactwo i szczęście swoich przyjaciół”.

2. Bhima zabija rakszasę Bakę

Pandawowie zamieszkali więc w mieście Ekaczakra w domu bramina poleconego im przez Wjasę, gdzie prowadzili życie braminów-żebraków, nie ujawniając swej prawdziwej tożsamości i żywiąc się darami od mieszkańców, które udawało im się zebrać w ciągu dnia. Co wieczór oddawali je w ręce swojej matki i ona sprawiedliwie dzieliła je między nich wszystkich. Dzięki swej cnocie i prawości szybko stali się ozdobą miasta.

Pewnego dnia, gdy pozostali bracia udali się jak zwykle między ludzi, aby zebrać pożywienie, Bhima, który pozostał w domu i jego matka Kunti usłyszeli rozpaczliwy lament gospodarzy. Bramin mówił do swej żony: „O ukochana żono, niech będzie przeklęte życie na tej ziemi, gdyż jest ono pozbawione sensu, wypełnione cierpieniem, zależnością od innych i nieszczęściami! Żyć znaczy cierpieć, gdyż życie jest jak gorączka i nie pozostawia nic poza wiecznym wyborem mniejszego zła. Nawet jeżeli człowiek w swym życiu szuka Prawa, Zysku i Przyjemności, jak nakazują pisma, to ich nie osiąga, co powoduje jego cierpienie. Powiadają, że aby zdobyć szczęście, należy się wszystkiego wyrzec. Ale wyrzeczeniu nie ma końca! Ten, kto czegoś pragnie i nie może tego zdobyć, cierpi, a ten, kto to zdobywa, zanurza się w jeszcze większej piekielnej otchłani. To właśnie groźba utraty tego, co posiadam i kocham, stała się przyczyną mojego cierpienia. I nie widzę wyjścia z sytuacji, jeżeli nie ucieknę stąd, próbując znaleźć bezpieczniejsze miejsce!”

Poruszona do głębi Kunti, pełna współczucia i dobroci, nie potrafiła pozostać obojętna wobec tego lamentu i rzekła do Bhimy: „O synu, już od tak dawna żyjemy szczęśliwie w domu tego bramina, który nie pozwolił na to, aby odnaleźli nas ludzie króla Dhritarasztry. Przez cały ten czas myślałam o tym, aby zwrócić mu jego dobro, gdyż za dobro należy odpłacać jeszcze większym dobrem. Teraz, gdy jego rodzina pogrążyła się w głębokim smutku, przyszedł właściwy czas na nasz dobry uczynek”. Bhima rzekł: „O matko, masz rację, spróbujmy odkryć przyczynę ich smutku i podejmijmy choćby największy trud, aby ją zlikwidować”.

Odczekawszy na odpowiedni moment, Kunti w swym bramińskim przebraniu zbliżyła się do zalanego łzami bramina, jego żony, córki i ich malutkiego syna i rzekła: „O braminie, zdradź mi przyczynę twej rozpaczy, abym mogła ci pomóc w znalezieniu na nią lekarstwa”.

Bramin odpowiedział: „O kobieto ascetko, nikt nie potrafi uleczyć mego smutku. Jej przyczyną jest to, że nasz król jest zbyt słaby i nie potrafi obronić nas przed żądaniami potężnego demona rakszasy o imieniu Baka, który żywi się ludzkim mięsem i który wybrał na swą siedzibę okolice naszego miasta. Będąc potężnym królem demonów, broni nas przed atakiem innych demonów i wrogów, lecz w zamian za to żąda zapłaty w postaci wozu wypełnionego ryżem, dwóch bawołów i człowieka, który zanosi mu tę daninę. Wszyscy mieszkańcy po kolei muszą mu jej dostarczać i jeżeli ktoś jej odmówi, demon zabija go i zjada całą jego rodzinę”.

Bramin kontynuował: „Rozpaczam, gdyż tej nocy kolej przyszła na mnie i powinienem przygotować dla demona złaknionego ludzkiego mięsa wóz wypełniony ryżem, dwa bawoły i człowieka. Jestem zbyt biedny, abym mógł kupić dla niego ludzką ofiarę, co zmusza mnie do poświęcenia kogoś z swojej rodziny, lecz ja nie potrafię wybrać nikogo z nas, choć każdy z nas jest gotowy poświęcić się dla dobra pozostałych, gdyż takie poświęcenie nie przyniesie w konsekwencji mojej rodzinie dobra, lecz jej zniszczenie. Sam jestem gotów oddać się mu na pożarcie, lecz moja śmierć pozbawi moją rodzinę środków do życia, których im dostarczam i spowoduje ich śmierć głodową. Poświęcając swą żonę lub córkę popełniłbym z kolei ciężki grzech. Jakże mógłbym poświęcić swoją bezgrzeszną i wierną żonę, która została mi dana przez jej rodziców po to, aby razem ze mną tworzyć rodzinę? Nie mogę też dać na pożarcie swej nieletniej córki, które jeszcze nie wie, co znaczy być kobietą, gdyż w ten sposób zniszczę swych przodków, którzy czekają na jej synów. Nie mogę też poświęcić swego syna, który choć niedawno się narodził, jest już gotowy, aby nas bronić i zabić rakszasę. Nie widzę wyjścia z tej sytuacji i nie widzę żadnego sposobu obronienia mojej rodziny przed głodem rakszasy. Poświęcenie kogokolwiek z nas, nie uratuje swej rodziny, przeto najlepiej będzie, jeżeli wszyscy razem udamy się do tego potwornego ludojada i damy się zjeść”.

Kunti pomyślała o swym synu Bhimie i o tym, że potrafił bez trudu obronić swą własną rodzinę przed głodem rakszasy ludojada Hidimby, zabijając go i że z całą pewnością potrafiłby też zabić ludojada Bakę. Rzekła więc do bramina: „O braminie, otrzyj łzy, gdyż znam sposób na uratowanie ciebie i twej rodziny przed głodem rakszasy. Mam pięciu synów i poproszę jednego z nich, aby zastąpił was i sam udał się na spotkanie z ludojadem Baką, zawożąc mu wóz pełen ryżu i dwa bawoły”.

Przerażony i oburzony tą propozycją bramin odpowiedział: „O dobra kobieto, nie wyobrażaj sobie, że mógłbym się zgodzić na ratowanie swojego życia za cenę śmierci twojego syna, który jest braminem i moim gościem! Czyżbyś zapomniała, że świadome zabicie bramina jest najcięższym grzechem, którego nie wymaże najsurowsza pokuta? Stojąc przed wyborem między zabiciem samego siebie i twego syna bramina, bez wahania wybiorę zabicie siebie jako mniejszy grzech. Grzech samobójstwa nie spadnie zresztą na mnie, gdyż to demon rakszasa pozbawi mnie życia. Czyżbyś także zapomniała o tym, że zabicie gościa, który schronił się w mym domu, szukając obrony, byłoby aktem największego okrucieństwa i że nasi wielcy przodkowie uczyli nas, aby unikać tego, co jest złe i okrutne?”

Kunti rzekła: „O braminie, mylisz się, sądząc, że chcę poświęcić życie swego syna dla ratowania życia twej rodziny, że kocham go mniej niż pozostałych synów i że nie znam Prawa. Ofiaruję ci jego pomoc, gdyż jest on potężny, chroniony przez magiczne zaklęcia i żaden demon nie potrafi go pokonać. Niech on zawiezie Bace wóz ryżu i dwa bawoły, gdyż z całą pewnością potrafi go zabić i uwolnić miasto od jego obecności. Wiem o tym, bo na moich oczach dzięki swej gigantycznej sile zabił ludożercę Hidimbę. Musisz mi jednak przyrzec, że nie zdradzisz nikomu, że to mój syn zabił demona. Nie chcę bowiem, aby ktokolwiek próbował wydrzeć od niego siłą jego tajemną wiedzę, gdyż zdobywanie wiedzy bez zgody nauczyciela nie przyniesie nikomu żadnej korzyści”.

Słowa Kunti spowodowały, że nieszczęsny bramin poczuł ogromne szczęście, równe szczęściu bogów pijących eliksir nieśmiertelności podczas składanej ofiary i rzekł: „O dobra kobieto, niech tak się stanie!” I gdy Kunti zapytała Bhimę, czy zgadza się na wykonanie tego bohaterskiego czynu, odpowiedział krótko: „O matko, tak”.

Gdy pozostali Pandawowie wrócili do domu, przynosząc zebrane dary, najstarszy z nich Judhiszthira wyczuł, że jego brat Bhima przygotowuje się do wykonania jakiegoś bohaterskiego czynu. Zwrócił się do matki z pytaniem: „O matko, jakie plany ma mój brat Bhima, na które wyraziłaś zgodę?” Kunti rzekła: „O synu, zobowiązałam Bhimę do udzielenia pomocy braminowi, z którego gościnności korzystamy i uwolnienia miasta od terroru demona rakszasy Baki”. Judhiszthira rzekł: „O matko, jak mogłaś podczas mojej nieobecności popełnić czyn równie podły i okrutny, i zdecydować się na poświęcenie życia swojego syna, aby uratować życie kogoś innego! Taka ofiara nie przyniesie nic dobrego i jest wbrew naturze. Poświęcając Bhimę, skazałaś nas wszystkich na śmierć. To dzięki jego silnym ramionom mogliśmy dotychczas spać spokojnie i myśleć o odzyskaniu naszego królestwa. To jego silnych ramion boją się nasi wrogowie Durjodhana i Śakuni. To dzięki jego odwadze udało nam się uciec z płonącego pałacu-pułapki, zabić Purokanę i żyć w przekonaniu, że udało nam się przechytrzyć synów króla Dhritarasztry. O matko, czyżby twój smutek pozbawił cię rozumu, żeś z własnej woli zdecydowała się poświęcić życie swego syna!”

Kunti odpowiedziała: „O synu, nie straciłam rozumu i nie martw się o Bhimę! Czy nie nabrałeś zaufania do jego sił, widząc jak wyniósł nas z płonącego pałacu i zabił demona ludożercę Hidimbę? Siła Bhimy równa się sile setek słoni lub sile samego Indry uzbrojonego w swój piorun. Prosząc Bhimę o zaniesienie żywności rakszasowi i uratowanie rodziny bramina od pewnej zagłady, miałam na uwadze jego wielką siłę i jego zdolność do zabicia demona. To nie zachłanność, szaleństwo, czy też głupota skłoniły mnie ku temu, lecz Prawo. Z pomocą Bhimy odpłacimy goszczącemu nas braminowi dobrem za jego życzliwe ochranianie nas. Poza tym, dla wojownika uratowanie bramina od pewnej śmierci wróży powodzenie”.

Judhiszthira, wysłuchawszy wyjaśnień matki, rzekł skruszony: „O matko, postąpiłaś słusznie, reagując współczuciem na rozpacz bramina. Bhima z całą pewnością zabije rakszasę. Zobowiążmy jednak bramina do milczenia, gdyż inaczej ludzie zaczną podejrzewać, że jesteśmy wojownikami w bramińskim przebraniu”.

Wczesnym rankiem Bhima zabrał od ich gospodarza bramina wóz pełen ryżu i dwa bawoły i udał się na obrzeża miasta, do dzikiej dżungli, gdzie mieszkał rakszasa ludojad o imieniu Baka wraz z podporządkowanymi mu licznymi demonami. Gdy Baka usłyszał Bhimę przywołującego go po imieniu, wybiegł mu na spotkanie w bardzo złym nastroju. Choć był olbrzymi, poruszał się niezwykle szybko, marszcząc groźnie brwi i zgrzytając zębami. Nastrój rakszasy jeszcze się pogorszył, gdy zobaczył Bhimę jedzącego ze smakiem ryż, który dla niego przywiózł. Krzyknął złowrogo: „O marny człowieku, jak śmiesz zjadać moje śniadanie! Zaraz cię zabiję!”

Bhima wybuchnął śmiechem i nie przestając jeść nawet nie spojrzał w kierunku olbrzyma i choć rozwścieczony rakszasa rzucił się najpierw na niego z pięściami, a potem zaatakował go wyrwanym z korzeniami drzewem, Bhima nie przerywał jedzenia. Po zjedzeniu całego ryżu, wypłukał usta wodą i dopiero wtedy ruszył w kierunku już bardzo rozgniewanego ludożercy. Gdy Baka wydał z siebie dziki ryk, Bhima odpowiedział donośnym śmiechem i chwytając zręcznie drzewa wyrywane przez Bakę i rzucane w jego kierunku, odrzucał je w kierunku Baki. I tak walcząc ze sobą, rzucali w siebie drzewami, niszcząc dziewiczy las. Po chwili uchwycili się nawzajem w swe silne ramiona, uderzając na przemian potężnym ciałem przeciwnika o ziemię. W końcu demon Baka zaczął tracić siły. Gdy Bhima to dostrzegł, przycisnął wrzeszczącego przeraźliwie demona do ziemi kolanem, grzmocąc go pięściami, po czym przewróciwszy go na brzuch i trzymając go prawą ręką za gardło, lewą złapał za przepaskę biodrową i złamał mu kręgosłup jak zwierzęciu ofiarnemu, czekając aż krew popłynie rzeką z jego ust. Dokonawszy tego czynu rzekł do tłumu demonów rakszasów, którzy zwabieni odgłosami walki, otoczyli walczących zwartym kręgiem: „O demony, niech żaden z was nie próbuje atakować jakiegoś mieszkańca Ekaczakry, gdyż w przeciwnym wypadku spotka go taka sama śmierć jak waszego króla Bakę!” Uniósł w górę martwe ciało Baki i rzucił je u stóp bram prowadzących do miasta. Po dokonaniu tego wielkiego czynu bez najmniejszego zadrapania wrócił potajemnie do swych braci, nie zauważony przez nikogo z mieszkańców Ekaczakry.

Następnego ranka, gdy pierwsi mieszkańcy znaleźli u bram miasta ciało martwego Baki, wielkie jak góra, przeraźliwe i całe pokryte krwią, ogłosili natychmiast wieść o jego śmierci wśród innych i tysiące mieszkańców z żonami i dziećmi ruszyło ku bramom oglądać jego zwłoki. Patrząc ze zdumieniem na jego nieludzkie stopy, w podziękowaniu złożyli bogom ofiary. Następnie udali się do bramina, na którego przypadała zeszłej nocy kolej ofiarowania żywności Bace, chcąc dowiedzieć się, komu zawdzięczają to nagłe uwolnienie miasta od terroru rakszasy. Jednakże bramin, zgodnie z danym Pandawom słowem, nie zdradził imienia Bhimy. Rzekł tylko ogólnie: „O mieszkańcy, czynu tego dokonał pewien bardzo potężny bramin, znający liczne potężne zaklęcia. Zobaczył nasz smutek, gdy przygotowywaliśmy dla Baki naszą daninę i sam zaofiarował się nas zastąpić i zabić demona”.

Uradowani śmiercią Baki mieszkańcy miasta wszystkich kast, chcąc uhonorować swego anonimowego wyzwoliciela, ustanowili specjalną bramińską ucztę ku jego czci. Swoją radością nie zakłócili spokoju Pandawów, którzy nadal mieszkali w tym samym bramińskim domu w swym bramińskim przebraniu, zdobywając religijną wiedzę przez studiowanie Wed i czekając na przybycie ich dziadka, bramina Wjasy.

3. Dochodzące Pandawów wieści ze świata wojowników: opowieść o narodzinach pięknej Draupadi i jej brata bliźniaka Dhrisztadjumny

W kilka dni po śmierci ludożercy Baki do domu bramina, w którym mieszkali Pandawowie, przybył pewien praktykujący surowe umartwienia bramin-pielgrzym, który przewędrował pieszo szmat drogi i na prośbę Pandawów zaczął im opowiadać o różnych świętych miejscach, które odwiedził i o różnych królestwach, które zobaczył. Od niego też Pandawowie dowiedzieli się o mającym się wkrótce odbyć wielkim festiwalu wyboru męża przez piękną córkę króla Pańcalów Draupadi, na który ze wszystkich stron ściągały tysiące wojowników najszlachetniejszej krwi, by konkurować o jej rękę. Wieść o tym wzburzyła w Pandawach ich gorącą rycerską krew i nie zdradzając przed przybyłym do ich domu braminem swej tożsamości, zaczęli zarzucać go pytaniami, ciekawi każdego szczegółu.

Bramin, nie wiedząc, że ma do czynienia z Pandawami, zaczął swe opowiadanie od tego, o czym oni od dawna wiedzieli, wskazując, że historia narodzin pięknej Draupadi ma swe korzenie w wielkiej namiętności bramina Drony, którego umysł opanowała nieodparta chęć zemsty na swym przyjacielu z dzieciństwa królu Drupadzie, który gdy dorósł i został królem, zapomniał o ich dawnej przyjaźni i nie chciał mu oddać przyrzeczonej połowy swego królestwa, twierdząc, że posiadający wielkie bogactwa król nie może się przyjaźnić z braminem, który nic nie posiada. Chcąc zrealizować swą zemstę, bramin Drona poprosił swych uczniów Pandawów, aby zapłacili mu za otrzymaną naukę odebraniem Drupadzie jego królestwa. Gdy stało się tak jak sobie życzył, Drona rzekł do uwięzionego Drupady, że odda mu połowę królestwa za cenę jego deklaracji dozgonnej przyjaźni. Drupada uczynił to, o co Drona go prosił, lecz od tamtego momentu żył jedynie myślą o pomszczeniu swego upokorzenia.

Król Drupada, nosząc w sercu swoją wielką urazę, zajął się poszukaniem znającego wszelkie tajniki świętych rytuałów bramina, aby zechciał mu pomóc w uzyskaniu walecznego syna, który uzupełniałby swą moc rycerską siłą duchową wystarczającą do zabicia bramina Drony. Wśród synów, których już posiadał, nie widział żadnego, który byłby zdolny do wykonania tego zadania. Wiedziony swą obsesją o własnych synach myślał: „Cóż za przeklęta rasa, żaden z nich nie jest wystarczająco dobry, aby zrealizować mój cel”. Myśląc tak, ciężko wzdychał, nie widział bowiem możliwości, aby zwyczajny śmiertelnik mógł pokonać bramina, który obok umiejętności posługiwania się bronią był wyposażony w moce duchowe, zdobyte dzięki dyscyplinie i nauce.

Jego poszukiwania pozostawały długo bezowocne, aż pewnego dnia wędrując brzegiem Gangesu i kierując się ku rzece Jamunie, natrafił na ciche miejsce, zamieszkiwane przez braminów praktykujących bardzo surowe umartwienia i czyniących surowe śluby. Wśród nich spotkał dwóch potomków mędrca Kaśjapy, braci Jadżę i Upajadżę, którzy studiowali święte hymny Samhita i wystawiając się na wszelkie możliwe pokusy, ćwiczyli się w wyrzeczeniu, łagodności i wierności swym przysięgom. Król Drupada, wybadawszy siłę ich ducha, skupił całą swą uwagę na młodszym Upajadży i pełen pokory umizgał się do niego, przysięgając mu posłuszeństwo, zarzucając go komplementami i obiecując mu wszystko, czego tylko zapragnie. Pewnego dnia nabrał odwagi i rzekł: „O braminie, powiedz mi, czy istnieje taki rytuał, dzięki któremu mógłbym otrzymać syna, który byłby zdolny do zabicia bramina Drony. Za wykonanie takiego rytuału dam ci setki krów i wszystko inne, czego twa dusza zapragnie”. Upajadża rzekł: „O królu, nic ze mną nie wskórasz, gdyż już od dawna zobojętniałem na wszelkie nagrody”.

Drupada jednakże nie zaprzestawał swych starań przekupienia Upajadży. Po upływie roku, gdy nadszedł odpowiedni moment, Upajadża, który był przekonany, że zabójca bramina Drony może narodzić się jedynie z zanieczyszczenia świętego rytuału ofiarnego, rzekł do króla Drupady swym łagodnym, uduchowionym głosem: „O królu, już ci mówiłem, że ze mną nic nie wskórasz. Udaj się lepiej ze swą prośbą do mego starszego brata Jadży, gdyż na własne oczy widziałem, jak spacerując po lesie niedaleko wodospadu, dokonał czynu prawdziwie nieokrzesanego. Podniósł z ziemi opadły z drzewa owoc bez sprawdzenia czystości ziemi, na którą upadł! Co więcej, nie zbadał też czystości samego owocu i nie dostrzegł na nim wyraźnie widocznego zanieczyszczenia! Skoro nie zadbał o czystość w jednej sytuacji, to z całą pewnością nie zadba o nią także w innej sytuacji i z tego zanieczyszczenia narodzi się zabójca bramina Drony. Poza tym przypuszczam, że mój starszy brat nie zdołał wyrzec się całkowicie nagród i swymi darami będziesz mógł go skłonić do tego, aby został twym kapłanem i wykonał dla ciebie rytuał, którego tak pragniesz. Wnoszę to stąd, że zawsze zjada wszystkie resztki, które pozostają z zebranych przez nas darów i wychwala ich znakomitość”.

Po długim namyśle Drupada zdecydował się skorzystać z rady Upajadży i zwrócił się ze swą prośbą do bramina Jadży, choć nim pogardzał. Po oddaniu należnych mu hołdów, rzekł: „O braminie, dam ci osiemdziesiąt tysięcy krów, jeżeli wykonasz dla mnie rytuał ofiarny, który ugasi palący mnie ogień nienawiści do bramina Drony. Pragnę rewanżu, lecz zwykły wojownik taki jak ja nie potrafi go pokonać, gdyż posiadł on pełną znajomość Wed. Nie mam wątpliwości, że został stworzony po to, aby wybić do nogi całą kastę wojowników tak jak to już raz uczynił bramin Paraśurama. Na całej ziemi nie ma bowiem nikogo, kto potrafiłby obronić się przed jego śmiercionośną bronią, której używa podczas bitwy, pyszniąc się swą bramińską wspaniałością, płonąc łaską swej modlitwy i uduchowienia, jak ogień ofiarny karmiony lanym weń ofiarnym tłuszczem. Posiadając jedynie cnoty rycerskie, w walce z nim skazany jestem na niepowodzenie, gdyż dzięki swym bramińskim cnotom przewyższa on w sztuce zabijania każdego wojownika”.

Król Drupada kontynuował: „O braminie, w swym znawstwie Brahmana (modlitwy) stoisz wyżej od bramina Drony i w twej osobie zawiera się cała bramińska wspaniałość. Wykonaj więc dla mnie rytuał ofiarny, z którego narodzi się mój syn zdolny do zabicia bramina Drony. Dam ci za to tysiące krów”.

Bramin Jadża zgodził się na wykonanie rytuału ofiarnego, o który król Drupada prosił. Będąc starszym bratem Upajadży, zmusił swego młodszego brata, zobowiązanego do posłuszeństwa starszemu, aby poinstruował króla Drupadę w sprawie środków potrzebnych do przygotowania ofiarnego rytuału. Król Drupada, wypowiadając głośno swą intencję uzyskania syna zdolnego do zabicia bramina Drony, zebrał wszystko to, co było wymagane, aby rytuał przyniósł oczekiwany skutek.

Podczas sesji ofiarnej przed wrzuceniem ofiary do ognia, bramin Jadża rzekł do królewskiej żony: „O królowo, zbliż się do mnie, gdyż nadszedł właściwy moment na współżycie”. Królowa rzekła: „O braminie, moja twarz jest namaszczona, a ciało rozsiewa boski zapach. Dla dobra syna, o którego proszę, bądź dla mnie łaskaw”. Jadża rzekł: „O królowo, ofiara została ugotowana przez Jadżę, podczas gdy Upajadża wypowiadał odpowiednie magiczne zaklęcia. Zdecyduj się, czy zbliżysz się do mnie, czy też nie?”

Po wypowiedzeniu tych rytualnych słów, Jadża wrzucił dobrze ugotowaną ofiarę do ognia i wówczas przy akompaniamencie dźwięków bitewnych z ognia wyłonił się młodzieniec o boskim wyglądzie, z twarzą w kolorycie ognia, w diademie i z tarczą w ręku, zbrojny w miecz, łuk i strzały, któremu bramin Jadża nadał imię Dhrisztadjumna. Gdy wsiadł do wspaniałego rydwanu i zaciął konie, obserwujący go tłum Pańcalów wydał pełen zachwytu okrzyk. Wówczas głos z nieba rzekł: „Ten wspaniały młodzieniec przyniesie chlubę rodowi Pańcalów i rozproszy smutek króla Drupady, gdyż narodził się po to, aby zabić bramina Dronę”.

I jeszcze nie przebrzmiały dźwięki boskiego głosu, gdy w samym centrum ofiarnego ołtarza ukazała się bliźniacza siostra Dhrisztadjumny Draupadi, przyciągająca ku sobie wszystkie serca, o talii wąskiej jak u osy i rozłożystych biodrach przywodzących na myśl ołtarz, z którego powstała; o ciemnej karnacji i lotosowych oczach, o czarnych włosach opadających na ramiona ciężkimi splotami—bogini, która przybrała ludzką postać. Rozsiewała wokół zapach niebieskiego lotosu, a doskonałość kształtu jej ciała nie miała sobie równej na całej ziemi. Głos z nieba rzekł: „Ta kobieta o ciemnej karnacji (Kryszna) i wąskiej talii, najpiękniejsza wśród wszystkich kobiet, sprowadzi na kastę wojowników apokaliptyczną zagładę, realizując w ten sposób cel bogów”.

Na prośbę żony króla Drupady i aby zadowolić samego króla, bramin Jadża obiecał, że urodzone ze złożonej ofiary bliźnięta będą uważały ją zawsze za swoją matkę.

Wieść o narodzinach Draupadi i jej brata Dhrisztadjumny szybko się rozeszła daleko po świecie i dotarła do bramina Drony, który choć wiedział doskonale o tym, że syn Drupady narodził się po to, aby go zabić, dbając o swoją sławę zaakceptował go jako ucznia i sam osobiście nauczył go tego, co sam umiał.

Narodzona z ognia ofiarnego Draupadi o ciemnej karnacji, zwana również Kryszną, była inkarnacją istotnej części bogini dobrobytu Lakszmi, która urodziła się na ziemi w swej istotnej części, aby pomagać swemu boskiemu mężowi Wisznu, który urodził się na ziemi w swej istotnej części w rodzie Jadawów jako syn Wasudewy Kryszna, w uwolnieniu ziemi od maltretujących ją demonów.

4. Koncentrujące się na Draupadi pożądanie

Pandawowie, wysłuchawszy opowieści bramina-pielgrzyma o narodzinach pięknej Draupadi i o przygotowaniach do festiwalu wyboru przez nią męża, posmutnieli, gdyż każdy z nich, ulegając głosowi swej królewskiej krwi, zapragnął w cichości ducha wygrać ją dla siebie, rywalizując o nią z innymi wojownikami.

Kunti, widząc, że jej synowie tracą rozum i upadają na duchu, rzekła: „O waleczni synowie, nadszedł chyba czas, aby opuścić miasto Ekaczakra, które było dla nas gościnne i gdzie hojnie nas obdarowywano. Nie pozwólmy jednak na to, aby zbyt długi pobyt w jednym miejscu zniszczył naszą przyjemność przebywania w nim. Nie pozwólmy, aby nasze oczy cieszyły się mniej parkami i okolicznymi lasami, które już tyle razy oglądały i aby mieszkańcy zostali zmuszeni przez Czas do dawania nam mniej hojnych darów. Pozostawanie zbyt długo w jednym samym miejscu nie jest dobre. Wyruszmy więc wkrótce w kierunku królestwa Pańcalów, należącego do króla Drupady, gdyż Pańcalowie słyną z gościnności i hojnych darów ofiarowywanych braminom”.

Judhiszthira rzekł: „O matko, twoje życzenie jest dla nas rozkazem i przyniesie nam na pewno jedynie pożytek”. Pozostali Pandawowie wyrazili zgodę z równym entuzjazmem.

Życzenie Kunti poparł również bramin Wjasa, zwany niekiedy Kryszną, na którego przybycie i dalsze instrukcje Pandawowie od dawna czekali. Pewnego dnia, tak jak obiecywał, pojawił się w domu bramina i gdy Pandawowie powitali go, składając z szacunkiem dłonie i chyląc ku nim głowy, Wjasa rzekł: „O Pandawowie, nadszedł czas, abyście opuścili Ekaczakrę i ruszyli w drogę na poszukiwanie dla siebie żony. Posłuchajcie, co wam powiem. Pewien wielki mędrzec, żyjący dawno temu i praktykujący surowe umartwienia, miał piękną córkę o wąskiej talii, szerokich biodrach i pięknych brwiach, bogatą we wszelkie kobiece zalety. Była ona jednak bardzo nieszczęśliwa, gdyż z powodu swych przeszłych czynów nie miała szczęścia w miłości i nie mogła znaleźć dla siebie męża. Szukając wyjścia z sytuacji, zaczęła się umartwiać, prosząc o męża boga Śiwę. Gdy jej asceza zadowoliła Śiwę, stanął przed jej obliczem i rzekł: ‘O świetlista panno, jestem z ciebie zadowolony. Powiedz mi więc, jakiego pragniesz otrzymać męża, to spełnię twoje życzenie’. Córka bramina odpowiedziała: ‘O Stwórco, chcę mieć takiego męża, który miałby wszystkie męskie zalety: szanowałby Prawo jak sam bóg Prawa Dharma, miałby siłę wiatru, swe natchnienie czerpałby z Prawdy i byłby piękny jak bliźniacy Aświnowie’. Pełna zapału powtórzyła swą prośbę aż pięć razy. Śiwa powiedział: ‘O piękna, spełnię twą prośbą i dam ci pięciu mężów’. Przestraszona córka bramina rzekła: ‘O Stwórco, jeden mąż mi wystarczy’. Śiwa nie chciał jednak zaprzeczać prawdzie swoich słów i rzekł: ‘O niewinna, poprosiłaś mnie o męża aż pięć razy, otrzymałaś więc to, o co prosiłaś. I dlatego też pewnego dnia, gdy ponownie urodzisz się na ziemi, będziesz miała pięciu mężów’ ”.

Wjasa kontynuował: „O Pandawowie, udajcie się do królestwa Pańcalów, aby wziąć udział w festiwalu wyboru męża córki króla Drupady Draupadi, gdyż jej przeznaczeniem  jest bycie waszą żoną. Właśnie w niej narodziła się ponownie na ziemi piękna córka bramina, której Śiwa przyrzekł pięciu mężów. Gdy ją zdobędziecie, pokonując w uczciwej walce o jej rękę innych wojowników, przyniesie wam szczęście”.

Skryte życzenia Pandawów były w pełnej zgodzie ze słowami bramina Wjasa, który pożegnał wkrótce swych wnuków i odszedł, aby kontynuować swe religijne praktyki.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

1(9) The Slaying of Hidimba, 144.1-144.20,

1(10) The Slaying of Baka, 145.1-152.15,

1(11) Citraratha, 153.1-157.15.

Opowieść 7

Obrona przed skutkami

żądzy i gniewu

1. Ardżuna pokonuje magię zazdrosnego króla boskich muzyków gandharwów przy pomocy swej duchowej broni i zostaje jego przyjacielem; 2. Król gandharwów wyjaśnia Ardżunie niebezpieczeństwo zanieczyszczenia żądzą i gniewem i wskazuje na obronną moc domowego kapłana i ofiarnego rytuału; 3. Król gandharwów opowiada Ardżunie o tym, jak bramin Wasiszta obronił królestwo jego przodków przed skutkami pożądliwości króla Samwarany; 4. Król gandharwów opowiada Ardżunie o tym, jak bramin Wasiszta przy pomocy swej siły duchowej pokonał przemoc opanowanego żądzą króla Wiśwamitry; 5. Król gandharwów opowiada Ardżunie o tym, jak bramin Wasiszta dzięki recytowaniu Wed uwalnia się od gniewu będącego skutkiem kumulowania się przemocy wynikłej z żądzy i gniewu; 6. Król gandharwów opowiada Ardżunie o tym, jak Paraśara, jedyny żyjący potomek bramina Wasiszty, przerywa rytualną masakrę gatunku rakszasów, niesłusznie obwinianych o zagładę jego rodu i wyrzuca ogień ofiarny palący rakszasów w pustynne Himalaje; 7. Pandawowie, obawiając się skutków zanieczyszczenia żądzą i gniewem, korzystają z rady króla gandharwów i znajdują dla siebie domowego kapłana.

Po zawarciu przyjacielskiego przymierza z królem boskich muzyków gandharwów, Ardżuna zapytał: „O gandharwo, wyjaśnij mi proszę, dlaczego, podróżując nocą, zostaliśmy przez ciebie zaatakowani, choć czuliśmy się bezpiecznie, bo znamy modlitwy i studiowaliśmy święte księgi?”

Król gandharwów odpowiedział: „O Ardżuna, znajomość modlitwy i świętych ksiąg nie wystarcza, aby uniknąć potyczki ze mną. Brakuje wam ognia ofiarnego i składanej do niego ofiary oraz kapłana, który wskazywałby wam drogę”.

(Mahābharāta, 1(11) Citraratha, 159.1-10)

1. Ardżuna pokonuje magię zazdrosnego króla boskich muzyków gandharwów przy pomocy swej duchowej broni i zostaje jego przyjacielem

Pandawowie opuścili pospiesznie miasto Ekaczakrę i ruszyli na północ w kierunku królestwa Pańcalów, aby uczestniczyć w festiwalu wyboru męża przez piękną Draupadi, narodzoną z ognia ofiarnego, o której sławie dowiedzieli się od bramina-pielgrzyma. Choć planowali przybyć tam w bramińskim przebraniu, każdy z braci żywił w swym sercu ukrytą nadzieję na zdobycie jej ręki. Nadzieję tę ożywiały dodatkowo słowa bramina Wjasy, według których ich przeznaczeniem było bycie jej pięcioma mężami, gdyż w jej ciele odrodziła się córka pewnego bramina, która otrzymała od Śiwy obietnicę pięciu mężów, którzy tak jak Pandawowie łączą w sobie wszystkie rycerskie zalety. Co więcej, jak to stwierdził Wjasa, będąc ich żoną, powinna przynieść im szczęście i odmianę losu, gdyż w jej ciele narodziła się w swym istotnym aspekcie sama bogini dobrobytu Lakszmi.

Pandawowie prowadzeni przez Ardżunę, który oświetlał drogę pochodnią, wędrowali niestrudzenie dniem i nocą, aż pewnego dnia o zmierzchu dotarli do świętego brodu Somaśrawajana nad brzegami Gangesu nieświadomi tego, że właśnie w tym cichym zakątku król boskich muzyków gandharwów zwykł się oddawać grze miłosnej ze swymi kobietami. Rozchodzące się daleko odgłosy nieproszonych gości rozgniewały króla gandharwów i gdy dostrzegł potężne sylwetki walecznych Pandawów i ich matkę, wrzasnął: „O marne istoty ludzkie, jak śmiecie zakłócać mą prywatność! Czyżbyście zapomnieli, że dla człowieka najbardziej niebezpieczny jest ten moment o zmierzchu, gdy ciemność nocy pokonuje słońce, gdyż święte brody Gangesu należą wówczas do jakszów i rakszasów oraz do nas, boskich muzyków gandharwów! Ludzie, którzy wędrują bezmyślnie o tej porze po tym świętym brodzie tej świętej rzeki, zostaną zaatakowani i ukarani przez nas za swą głupotę. Znawcy sił duchowych ostro krytykują nawet królów kroczących na czele swych armii, jeżeli udają się o zmierzchu w kierunku świętych brodów Gangesu”.

Król gandharwów kontynuował: „O marne istoty ludzkie, jak mogliście nie rozpoznać mojej obecności i podejść do mnie tak blisko! Jestem królem o imieniu Angaraparna (o żarzących się liściach), który jest przyjacielem boga Kubery decydującego o bogactwie! Trzymajcie się ode mnie z daleka, gdyż z łatwością potrafię was zniszczyć przy pomocy swej magii! Jestem bardzo dumny i zazdrosny. Czyżbyście nie wiedzieli, że do miejsca, w którym przebywam, boją się zbliżyć nawet bogowie i że omijają je z daleka zarówno umarli, jak i rogate bestie i ludzie!”

Ardżuna, słysząc te buńczuczne słowa, równie buńczucznie odpowiedział: „O głupcze, jak śmiesz zabraniać nam dostępu do boskich wód Gangesu? Zignorowaliśmy twą obecność mimo zapadającego zmierzchu, bo wiemy, że jesteśmy od ciebie silniejsi. Tylko słabi liczą się z twoją obecnością i oddają ci cześć. Święte wody Gangesu, które mają swój początek w boskich Himalajach, docierają do oceanu siedmioma strumieniami, przepływając poprzez przestworza, które należą do bogów i docierając do świata przodków. Te święte wody prowadzą wprost do nieba i nikt nie może nikomu zabronić do nich dostępu. Skąd wzięło się w tobie bezpodstawne i sprzeczne z odwiecznym Prawem przekonanie, że wody te należą do ciebie i że usłuchamy twego rozkazu, aby się do nich nie zbliżać!”

Rozgniewany i głęboko urażony król gandharwów nie rzekł na to ani słowa, lecz chwycił za łuk i wysłał w kierunku Ardżuny strumień strzał, groźnych jak trucizna węża. Ardżuna jednakże z łatwością się przed nimi obronił, zakrywając się przed nimi tarczą.

Ardżuna rzekł: „O gandharwo, nie nadymaj się tak i nie próbuj mnie zastraszyć przy pomocy swej magii i swego imienia. Bez trudu wypuszczę powietrze z twej nadętej pychy przy pomocy swej duchowej broni. Wiem doskonale, że człowiek nie może cię pokonać przy pomocy zwykłej broni. W mym posiadaniu jest jednak broń duchowa agneja, która należała kiedyś do kapłana bogów Brihaspatiego, który dał ją braminowi Paraśuramie, który z kolei dał ją braminowi Dronie, memu nauczycielowi, od którego ją otrzymałem. Użyję teraz tej broni przeciw tobie!”

I rzekłszy to, rozgniewany Ardżuna wypuścił ze swego łuku agneję i spalił rydwan króla gandharwów. Potężny gandharwa pozbawiony rydwanu zachwiał się i upadł twarzą na ziemię, oszołomiony siłą użytej broni. Ardżuna wykorzystując ten moment uchwycił go za włosy i powlókł po ziemi do stóp swych braci.

Żona króla gandharwów, widząc sromotną klęskę swego męża i niepokojąc się o jego życie, nie bacząc na rany zadawane jego dumie, zwróciła się do Judhiszthiry z gorącym błaganiem o darowanie mu życia. Judhiszthira przychylił się do jej prośby i rzekł do Ardżuny: „O bracie, daruj życie temu bezsilnemu wrogowi, którego już pokonałeś, niszcząc jego dobre imię. Zostało mu jedynie jego życie, które ochrania kobieta”. I Ardżuna rzekł: „O bracie, niech tak się stanie”.

Król gandharwów nie zawahał się przed przyjęciem darowanego mu życia i rzekł: „O Ardżuna, twój brat Judhiszthira ma rację, choć darowałeś mi życie, pokonałeś mnie przy pomocy swej duchowej broni, pozbawiając mnie dobrego imienia. Nie mogę już chwalić się swą potęgą, nazywając się Angaraparną (o żarzących się liściach). Atakując cię, myślałem, że jesteś zwykłym młodzieńcem w kwiecie młodości i chciałem cię zniszczyć przy pomocy swej magii, lecz ty okazałeś się istotą ze szczerego złota, uzbrojoną w duchową broń! Pokonałeś mnie przy pomocy swej broni, paląc mój wspaniały rydwan i powodując, że ja, który nazywałem sam siebie z dumą Citrarathą (ze wspaniałym rydwanem), stałem się Dagdharathą (ze spalonym rydwanem)!”

Król gandharwów kontynuował: „O Ardżuna, przyjmij ode mnie moją broń, którą zdobyłem dzięki ascezie i staniu przez sześć miesięcy na jednej nodze. Jesteś bowiem człowiekiem o wielkim duchu i darując mi życie, zasłużyłeś na największy dar. Pozwól mi wyjaśnić ci jej pochodzenie i nauczyć cię jej działania. Otóż posiadana przeze mnie broń jest magią wizji, która traci swą moc, jeżeli nauczyciel daje ją tchórzowi. Pochodzi od praojca ludzkości Manu, który dał ją Somie, który następnie dał ją królowi gandharwów Wiśwawasu, który z kolei mnie nią obdarował. Ten, kto ją posiada, potrafi widzieć w trzech światach wszystko, czego tylko zapragnie w sposób, w jaki tylko zapragnie. I właśnie dzięki posiadaniu tej magii, mój gatunek przewyższa ludzi, stając się równy bogom”.

Król gandharwów ofiarował również Ardżunie i każdemu z jego braci po setce koni ze swej stadniny, gdzie gandharwowie hodują je dla siebie i bogów. Konie te nie zaprzestają biegu, nawet gdy są zmęczone, potrafią dowolnie zmieniać kolor i szybkość i spełniają każdą zachciankę woźnicy. Rzekł: „O herosi, rumak dla wojownika jest jak piorun uformowany z kości mędrca specjalnie dla Indry, służący mu do pokonaniu demona Wrtry, gdyż koń pozwala wojownikowi zrealizować jego cel i wygrać bitwę. Dla kupców ich piorunem są ich towary, a dla służących ich praca”.

Ardżuna odmówił jednak przyjęcia darów ofiarowanych przez króla gandharwów, mówiąc „O gandharwo, nie mogę przyjąć twej broni, skarbów i twej nauki, gdyż ofiarujesz mi je z wdzięczności za podarowane ci życie”. Król gandharwów odpowiedział: „O Ardżuna, nie ofiaruję ci ich w zapłacie za darowanie mi życia, lecz dlatego, że darując mi życie, zadowoliłeś mnie. Co więcej że w zamian za swoje dary chcę od ciebie otrzymać boską broń agneję, którą niemalże pozbawiłeś mnie życia i w ten sposób pragnę zawrzeć z tobą pakt przyjaźni”.

Ardżuna rzekł: „O gandharwo, skoro tak, zgadzam się zostać twym przyjacielem. Przyjmij więc ode mnie w darze mą duchową broń agneję, którą cię pokonałem. W zamian za nią nie chcę jednak ofiarowanej mi przez ciebie magii, która pozwoliłaby mi przewyższyć ludzi i stać się równym bogom. Nie chcę bowiem być do ciebie podobny, wręcz przeciwnie, chcę znaleźć sposób obrony przed atakiem ze strony twej rasy. Przyjmę natomiast ofiarowane mi konie, gdyż jestem człowiekiem i wojownikiem i pomogą mi one pokonać w uczciwej walce każdego wroga”. Król gandharwów rzekł: „O Ardżuna, niech tak się stanie”.

2. Król gandharwów wyjaśnia Ardżunie niebezpieczeństwo zanieczyszczenia żądzą i gniewem i wskazuje na obronną moc domowego kapłana i ofiarnego rytuału

Po zawarciu przyjacielskiego przymierza z królem boskich muzyków gandharwów Ardżuna zapytał: „O gandharwo, wyjaśnij mi, proszę, dlaczego, podróżując nocą, zostaliśmy przez ciebie zaatakowani, choć czuliśmy się bezpiecznie, bo znamy modlitwy i studiowaliśmy święte księgi?”

Król gandharwów odpowiedział: „O Ardżuna, znajomość modlitwy i świętych ksiąg nie wystarcza, aby uniknąć potyczki ze mną. Brakuje wam ognia ofiarnego i składanej do niego ofiary oraz kapłana, który wskazywałby wam drogę”.

Król gandharwów kontynuował: „O Ardżuna, wielkie duchowe zalety twojej dynastii są mi dobrze znane. Wiedzą o nich także inni gandharwowie, demony i węże. Lecz pomimo tego, że znam wasz wzniosły umysł i ducha, nie potrafiłem się powstrzymać od zaatakowania was, gdy wkroczyliście na teren, gdzie oddawałem się miłosnej grze z moimi kobietami. Żaden mężczyzna polegający na sile swej broni nie potrafi wybaczyć, jeżeli pomniejsza się jego potęgę na oczach kobiety. Wkroczyliście ponadto na mój teren o zmierzchu, gdy nasze siły rosną i ani ja, ani moja żona nie potrafiliśmy opanować wywołanego waszą obecnością gniewu.

O Ardżuna, mój gniew zaślepił mnie, lecz ty mnie pokonałeś, używając swej duchowej broni agneji i niszcząc mój gniew przy pomocy swej nieskazitelności i duchowości. Nieskazitelność jest najpotężniejszą bronią króla i wojownika w walce z nami, lecz rzadko który król ją posiada. Żaden wojownik zanieczyszczony pożądliwością nie potrafi nas pokonać, jednakże nawet zanieczyszczony żądzą król staje się dla nas groźnym przeciwnikiem, gdy ma za swego przewodnika kapłana o wielkiej sile duchowej. Dzięki sile duchowej swego kapłana i jego umiejętności oczyszczania świata ze skutków żądzy, król może zarówno zaspakajać swe ziemskie żądze, jak i myśleć o zdobyciu nieba. Żaden król nie potrafi władać ziemią wyłącznie dzięki swej dzielności i dobremu urodzeniu. Bezpieczne jest jedynie takie królestwo, w którym najwyższa władza należy do braminów, którzy potrafią oczyścić je ze skutków królewskiej pożądliwości i w ten sposób bronią je przed atakiem demonów i istot takich jak my, które mogą zagrozić jego istnieniu”.

I król boskich muzyków gandharwów Citraratha, chcąc poprzeć swe słowa faktami, opowiedział Ardżunie o tym, jak w odległych czasach słynny mędrzec i bramin Wasiszta dzięki swej wielkiej sile duchowej zapobiegł kilkakrotnie groźbie zagłady, która zawisła nad światem, gdy ziemią rządził zanieczyszczony swą żądzą król.

3. Król gandharwów opowiada Ardżunie o tym, jak bramin Wasiszta obronił królestwo jego przodków przed skutkami pożądliwości króla Samwarany

Król gandharwów rzekł: „O Ardżuna, posłuchaj opowieści o tym, jak twój odległy przodek, król Samwarana, zapłonął wielką miłością do Tapati i o tym, jak bramin Wasiszta dzięki swym siłom duchowym uratował jego królestwo przed zagładą, której groźbę przyniosła ta miłość.

Tapati, która słynęła we wszystkich trzech światach ze swych wielkich zalet, była córką boga słońca Wiwaswata i jej ojciec bardzo się niepokoił, że nie będzie mógł znaleźć dla niej męża, który dorównywałby jej urodą, pochodzeniem, wychowaniem i wykształceniem. W tym samym czasie ziemią rządził urodziwy i pobożny król Samwarana, który oddawał cześć słońcu, witając je każdego poranka jak gościa należnymi gościowi darami, a także poszcząc i umartwiając się. Bóg słońca obserwował go przez dłuższy okres czasu i doszedł do wniosku, że ten miłujący Prawo władca ziemi zasługuje na małżeństwo z jego córką Tapati i postanowił je sam zaaranżować.

Pewnego dnia król Samwarana udał się na polowanie i gdy zapędził się za leśną zwierzyną wysoko w góry, jego wyczerpany głodem i pragnieniem koń padł martwy na ziemię. Pozbawiony swego rumaka i równie wyczerpany jeździec ruszył pieszo w dalszą drogę, gdy nagle dostrzegł stojącą tuż przed nim kobietę o boskiej urodzie i poczuł jak dosięga go strzała boga miłości. Spoglądając ku niej pomyślał, że musi ona być samą boginią dobrobytu Lakszmi lub opadłym na ziemię słonecznym blaskiem. Ciesząc oczy jej widokiem, doszedł do wniosku, że żył dotychczas tylko po to, aby pozwolić swym oczom ją zobaczyć. I gdy jego wzrok i umysł coraz głębiej wpadał w sidła jej doskonałości, coraz bardziej tracił świadomość wszystkiego, co go otaczało i nie był w stanie zrobić dalej ani jednego kroku. Płonąc ogniem miłości, ów bohaterski król rzekł: ‘O istoto o boskich biodrach, kim jesteś? O słodko uśmiechająca się piękności, skąd się wzięłaś na tym bezludziu? O ty o smukłych dłoniach udekorowanych drogimi kamieniami, twej urody zazdroszczą ci nawet twoje klejnoty! Wśród bogiń, demonek i węży nie ma nikogo, kto dorównałby ci urodą!’

I choć uderzony strzałą miłości król przemawiał do niej w ten żarliwy sposób, ona nie rzekła ani słowa i rozpłynęła się w chmurach, jak znikająca błyskawica. Straciwszy rozum, ów bohaterski Pan ziemi zaczął biegać w kółko po dzikiej dżungli, poszukując swej ukochanej i gdy nie mógł jej odnaleźć, niezdolny do wykonania jakiegokolwiek sensownego ruchu, oddał się lamentowi i pokonany przez boga miłości upadł bez zmysłów na ziemię. Widząc tego mężnego króla upadłego na duchu, Tapati o pięknym uśmiechu i rozłożystych biodrach raz jeszcze ukazała się przed jego obliczem i rzekła swym słodkim głosem: ‘O królu, podnieś się z upadku! To mój wygląd cię tak zniszczył! Jak ty, który jesteś tygrysem wśród królów i z łatwością niszczysz swych wrogów, możesz pozwalać sobie na to, aby na oczach całego świata odchodzić od zmysłów z powodu miłości!’

Król spojrzał w kierunku dochodzącego głosu i gdy dostrzegł tam swą umiłowaną, rzekł niepewnym głosem: ‘O czarująca niewiasto, pokochaj mnie, gdyż głęboko we mnie utkwiła strzała boga miłości i trucizna miłości spala mnie! Daj mi swą miłość i zaspokój mój głód, gdyż tylko w ten sposób mogę odzyskać utracone zmysły! O niewinna piękności, nie potrafię bez ciebie żyć o własnych siłach. Miej dla mnie litość i nie odchodź! Uzdrów mnie, oddając mi się natychmiast i zawierając ze mną małżeństwo w stylu boskich muzyków gandharwów’.

Tapati odpowiedziała: ‘O królu, jakaż kobieta nie chciałaby mieć za męża króla takiego jak ty, pochodzącego ze wspaniałej dynastii, której sława rozciąga się na wszystkie na trzy światy? Jednakże jeśli chodzi o mnie, to weź po uwagę to, że nie jestem Panią samej sobie, gdyż kobieta zawsze do kogoś należy. Ja należę do swego ojca i będę mogła dostarczyć ci przyjemności, o którą prosisz tylko wtedy, gdy mój ojciec zgodzi się na to, aby mnie tobie oddać. Mam na imię Tapati i jestem córką boga słońca, który jest pochodnią wszechświata. Jego poproś o moją rękę, oddając mu cześć swą czołobitnością umartwieniami i odpowiednimi rytami’.

Piękna Tapati po wypowiedzeniu tych słów uniosła się ku niebu, podczas gdy król Samwarana ponownie opadł ciężko na ziemię bez zmysłów i leżał tam dopóty, dopóki nie odnalazł go jego minister ze zbrojną eskortą, który od dawna szukał go po lesie. I ów minister, który posiadał wiedzę, sławę i samo-kontrolę, choć był zaawansowany w wieku, gdy ujrzał swego króla, wielkiego łucznika, bez konia i powalonego na ziemię, podbiegł do niego przepełniony uczuciem i podniósł go z ziemi jak ojciec. Pełen obaw, że upadł wyczerpany głodem i pragnieniem, skropił wodą jego głowę, unikając starannie dotykania królewskiego diademu.

Gdy król odzyskał zmysły, kazał odejść całemu wojsku, prosząc o pozostanie jedynie swego ministra. Oczyścił się, złożył pobożnie dłonie i stanął bez ruchu wyciągnąwszy ramiona ku słońcu, aby w ten sposób błagać boga słońca o oddanie mu Tapati za żonę. Ponieważ czuł się bezsilny i bezradny, jego myśl pobiegła w kierunku wielkiego mędrca i ascety Wasiszty, który był jego domowym kapłanem i zapragnął go prosić o przewodnictwo i pomoc w swych staraniach o rękę Tapati. I gdy tak stał bez ruchu cały dzień i noc przez dwanaście dni, wzywany przez niego bramin stanął przed jego obliczem. Wasiszta natychmiast zrozumiał¸ że ów zwykle zdolny do samo-kontroli król o wielkim duchu został pokonany przez boga miłości i mając na uwadze jego dobro udał się wprost do nieba, aby złożyć wizytę bogowi słońca.

Sam wspaniały jak słońce, rozświetlony swymi umartwieniami, stanął przed obliczem boga słońca z pobożnie złożonymi dłońmi i rzekł: ‘O bogu o tysiącu promieni, nazywam się Wasiszta’. Bóg słońca odpowiedział: ‘O wieki mędrcu, witaj. Powiedz mi, czego sobie życzysz?’ Gdy bramin Wasiszta wyjaśnił, że złożył mu wizytę, aby prosić go o rękę jego córki Tapati dla króla Samwarany, bóg słońca, który już od dawna miał zamiar oddać mu ją za żonę, rzekł: ‘O Wasiszta, tak jak ty jesteś pierwszym wśród braminów, a moja córka Tapati jest pierwszą wśród kobiet, tak król Samwarana jest pierwszym wśród królów. Trudno więc znaleźć dla niej bardziej odpowiedniego męża niż król Samwarana. Niech więc tak się stanie, jak sobie tego życzysz’. I rzekłszy to, bóg słońca nakazał Tapati, aby udała się w towarzystwie bramina Wasiszty na ziemię i poślubiła króla Samwaranę.

Król Samwarana, poślubiwszy Tapati, oddał się całkowicie ekstazie miłości. Za zgodą bramina Wasiszty odesłał swą świtę, wojsko i ministra do miasta, pozostając ze swoją żoną w górach, odwiedzanych jedynie przez boskich muzyków gandharwów i bogów, honorując w ten sposób miejsce, gdzie po raz pierwszy ją zobaczył i gdzie pojął ją za żonę. W czasie gdy król przez dwanaście lat swawolił ze swoją żoną w górach i nad brzegami górskich potoków, żyjąc jak nieśmiertelny, w opuszczonym przez niego królestwie zapomniany i nie czczony przez ludzi król bogów Indra przestał polewać ziemię deszczem, a nieszczęśliwi i wygłodniali i obywatele zmienili się w żywe trupy, jakby zamieszkiwali w królestwie rządzonym przez boga umarłych Jamę. Gdy błogosławiony mędrzec Wasiszta zobaczył kraj w takim stanie, aby ratować go przez zagładą, dzięki swym mocom duchowym udał się szybko w góry i sprowadził z powrotem do królestwa dobrego króla Samwaranę wraz z jego żoną Tapati, którzy posłuszni jego radzie przez następnych dwanaście lat poświęcili się całkowicie oddawaniu czci bogom i składaniu ofiary. Odpowiednio czczony król bogów Indra zaczął znowu polewać wysuszony kraj słodkim deszczem i od tego czasu dobrobyt w kraju zaczął znowu rosnąć, gdyż kraj miał króla, który przez swe religijne praktyki zadowalał bogów i doskonalił swoją duszę.

I w ten sposób pośrednictwo bramina Wasiszty, który dzięki swym umartwieniom jest równy słońcu swoją wspaniałością, dwukrotnie uratowało królestwo król Samwarany przed groźbą zagłady. Ten wielki mędrzec, który był królewskim kapłanem, uleczył króla z choroby miłości. Najpierw otrzymał od boga słońca jego córkę Tapati, by król, uderzony strzałą miłości, mógł ją poślubić, a następnie po dwunastu latach oczyścił króla ze skutków jego żądzy, sprowadzając go z powrotem wraz z żoną do jego królestwa i skłaniając go do doskonalenia swej duszy poprzez fundowanie sesji ofiarnych i wzmacnianie siły bogów”.

4. Król gandharwów opowiada Ardżunie o tym, jak bramin Wasiszta przy pomocy swej siły duchowej pokonał przemoc opanowanego żądzą króla Wiśwamitry

Ardżuna zapragnął dowiedzieć się czegoś więcej o sile duchowej bramina Wasiszty i jego umiejętności ochraniania świata przed wynikłą z żądzy i gniewu groźbą zagłady. Król gandharwów rzekł: „O Ardżuna, przed żądzą i gniewem nie potrafią obronić się nawet nieśmiertelni i jedynie bramini potrafią pokonać je dzięki mocy swej ascezy. Król i wojownik potrzebuje przewodnictwa kapłana, gdyż w jego naturze leży chęć podbijania, posiadania i zwycięstwa i tylko kapłan przy pomocy ofiary może go bronić przed skutkami jego własnej natury. Posłuchaj teraz mej opowieści o tym, jak bramin Wasiszta dzięki swym umartwieniom obronił świat przed skutkami żądzy króla Wiśwamitry”.

Król gandharwów kontynuował: „O Ardżuna, Wiśwamitra był synem króla Kaniakubdży o imieniu Gadhi. Stał na czele potężnej armii i miał zwyczaj włóczyć się z nią i swymi ministrami po pustkowiach, polując na jelenie i niedźwiedzie. Pewnego dnia goniąc za jeleniem, wyczerpany głodem i pragnieniem dotarł do pustelni, w której mieszkał bramin Wasiszta razem ze swą spełniającą wszystkie życzenia krową Nandini.

Gdy bramin Wasiszta zobaczył zmęczonego polowaniem króla, powitał go z pełnym szacunkiem i zaprosił go do swej pustelni, gdzie obmył mu nogi, obsypał podarkami należnymi gościowi, nakarmił i napoił mlekiem, które otrzymał od krowy Nandini. Powitany w ten sposób król Wiśwamitra, jego ministrowie i zbrojna eskorta byli bardzo zadowoleni. Mędrzec Wasiszta wyjaśnił, że wszystko co ma, pochodzi od spełniającej wszystkie życzenia krowy Nandini i gdy nienasycony król Wiśwamitra ją dostrzegł, nie potrafił oderwać od niej wzroku, płonąc nieodpartą żądzą jej posiadania.

Król Wiśwamitra rzekł: ‘O wielki pustelniku, oddaj mi twą krowę Nandini, gdyż cały płonę chęcią jej posiadania. Dam ci za nią setki swoich krów i całe swoje królestwo’. Bramin Wasiszta odpowiedział: ‘O królu, nie mogę ci jej oddać za żadne skarby, gdyż ona daje mi to, co mogę ofiarować bogom i przodkom oraz stopione masło, które wlewam do ognia ofiarnego’.

Wiśwamitra rzekł: ‘O braminie, który wyrzekasz się wszystkiego i nie posiadasz nic poza swymi umartwieniami i znajomością Wed, czyżbyś zapomniał, że to ja, a nie ty jestem królem i posiadaczem? Dlaczego odmawiasz wyrzeczenia się i oddania mi swej krowy i schodzisz w ten sposób ze ścieżki swego własnego Prawa? Jak może istnieć w praktykującym łagodność i samo-kontrolę braminie takim jak ty jakikolwiek opór? Jeżeli nie oddasz mi swej krowy dobrowolnie za setki moich krów, zachowam się zgodnie z Prawem swej kasty i odbiorę ci ją siłą!’ Bramin Wasiszta odpowiedział: ‘O królu, mówisz samą prawdę. Jesteś królem i stoisz na czele potężnej armii, podczas gdy ja dla swej obrony mam jedynie swe umartwienia. Uczyń więc to, czego sobie życzysz, nie tracąc czasu na rozmyślania’.

Wiśwamitra uprowadził więc krowę Wasiszty siłą i gdy popędzano ją i bito kijem, krowa zaczęła boleśnie ryczeć. W końcu udało jej się uciec i wrócić do mędrca Wasiszty, który pozostając wierny swym przysięgom, nie przerywał medytacji. Stanęła przed nim z uniesioną głową. Wasiszta rzekł: ‘O moja droga krowo Nandini, nie myśl, że nie słyszę twojego rozpaczliwego ryku o pomoc. Jestem jednak bezsilny i nie potrafię ciebie bronić, gdy uprowadzają cię siłą, bo jestem wybaczającym wszystko braminem’.

Nandini, widząc zbliżającą się armię i przerażona jej siłą, przysunęła się bliżej Wasiszty i zapytała: ‘O mój dobry Panie, jak możesz pozostawać obojętny, gdy ja mam przeciw sobie całą armię i płaczę jak sierota, będąc bita kijem i obrzucana kamieniami?’

Wasiszta rzekł: ‘O moja droga krowo Nandini, opętała mnie wyrozumiałość i wybaczanie. Będąc braminem, którego siłą jest wybaczanie, wybaczam wojownikowi, którego siłą jest przemoc. Muszę pozostawić ciebie samej sobie, gdyż nie mogę obwiniać wojownika. Sama musisz wybrać, czy pójdziesz z nim, czy zostaniesz ze mną’.

Słysząc to, spełniająca każdą prośbę krowa sprytnie zapytała: ‘O Panie mój, powiedz mi tylko, czy wyrzekłeś się mnie i nie chcesz, abym została, bo jeżeli się mnie nie wyrzekłeś, wówczas nie będzie na świecie takiej siły, która mogłaby mnie od ciebie odebrać’.

Wasiszta odparł: ‘O moja najmilsza, nie wyrzekłem się ciebie i nie oddałem cię dobrowolnie i dlatego próbują odebrać cię siłą. Jeżeli potrafisz, proszę cię, zostań’. Spełniająca każdą prośbę krowa tylko na to czekała i gdy usłyszała ‘proszę cię, zostań’, natychmiast przybrała groźny wygląd. Z oczami czerwonymi z gniewu i potężnie rycząc, rzuciła się na armię Wiśwamitry, rozpraszając ją na wszystkie strony. Jej ciało płonęło wściekłością, a z ogona sypały się iskry. Gdy prawie omdlewała z wściekłości, wówczas z jej zadka, łajna, moczu i piany toczonej z pyska, zrodziły się barbarzyńskie plemiona i zasypując armię Wiśwamitry deszczem kamieni, zmusiły ją do ucieczki.

Wiśwamitra, widząc ten cud, doszedł do wniosku, że bramińska władza nad światem, zdobyta dzięki ascezie i wyrzeczeniu, przewyższa władzę wojownika i nie mogąc pogodzić się z przegraną, zapłonął żądzą stania się braminem. Rzekł: ‘Niech będzie przeklęta ścieżka wojownika i króla, gdyż to nie ona, lecz bramińska asceza daje prawdziwą władzę nad światem’. I od tego momentu król Wiśwamitra porzucił swe kwitnące królestwo, wyrzekł się królewskiego losu i wszelkich przyjemności i skupił swój umysł całkowicie na umartwianiu się. Wkrótce uzyskał w swych religijnych praktykach perfekcję i wówczas, zalewając trzy światy powodzią swej potężnej siły, osiągnął stan bramiński”.

5. Król gandharwów opowiada Ardżunie o tym, jak bramin Wasiszta dzięki recytowaniu Wed uwalnia się od gniewu będącego skutkiem kumulowania się przemocy wynikłej z żądzy i gniewu

Król gandharwów kontynuował: „O Ardżuna, posłuchaj teraz o tym, jak bramin Wasiszta dzięki swym mocom duchowym uwolnił się od własnego skądinąd słusznego gniewu na swego rywala Wiśwamitrę i jak dzięki nim wyleczył pewnego króla z opętania przez demona rakszasę, nasłanego na niego przez Wiśwamitrę.

Mędrzec Wasiszta miał stu synów, z których najstarszym był Śakti. Choć Śakti dorównywał swemu ojcu w surowości swych umartwień, to jednak nie zawsze potrafił tak jak on panować nad swym gniewem. Pewnego dnia, gdy wędrując po lesie, pogrążył się w głębokiej medytacji, natrafił na wąską ścieżkę, na której zobaczył idącego w jego kierunku i tarasującego mu drogę króla Kalmasapadę, dalekiego potomka króla Ikszwaku z dynastii słonecznej, który zagubił się w lesie, goniąc za jeleniem.

Król Kalmasapada, który nie znosił oporu i pragnął zwycięstwa w każdej bitwie, wrzasnął: ‘O braminie, zejdź mi natychmiast z drogi’. Bramin Śakti przemówił do króla łagodnym głosem, chcąc go uspokoić, lecz sam nie zamierzał ustąpić mu z drogi, gdyż uważał, że ścieżka, którą kroczył, należy do niego. Król rozzłościł się z powodu oporu pustelnika i tracąc rozum, uderzył go batem, jakby był demonem rakszasą. Takie potraktowanie rozzłościło bramina, który przeklął króla, mówiąc: ‘O zwyrodniały królu, ponieważ potraktowałeś mnie, jakbym był demonem ludożercą, sam wkrótce stracisz swe człowieczeństwo i przekształcisz się w rakszasę, który żywi się ludzkim mięsem! Precz mi z oczu!’

Tak się złożyło, że scenę tę obserwował z ukrycia król Wiśwamitra, który śledził każdy krok Kalmasapady w związku z tym, że rywalizował z braminem Wasisztą o zdobycie patronatu jego królewskiego ojca i poszukiwał środków na zwiększenie swych szans na wygraną. Faktycznie mniej mu zależało na samym patronacie niż na pokonaniu Wasiszty, z którym ciągle przegrywał. Obserwując scenę, z łatwością rozpoznał, że przekleństwo wypowiedział najstarszy syn jego rywala i postanowił wykorzystać zapalczywość jego syna, aby doszczętnie zniszczyć zarówno samego rywala, jak i całe jego potomstwo. I gdy przerażony klątwą król Kalmasapada zaczął błagać bramina o jej wycofanie, próbując go przekupić, Wiśwamitra rozkazał rakszasowi o imieniu Kimkara, aby opętał króla Kalmasapadę i skłonił go do pożarcia całego rodu Wasiszty, zaczynając od jego syna Śaktiego.

Opętany przez demona ludożercę król Kalmasapada potrafił przez jakiś czas bronić się przed nim i pozostawał nadal człowiekiem, lecz nie trwało to zbyt długo. Pewnego dnia, gdy był poza domem, spotkał pewnego głodnego bramina, który poprosił go o przygotowanie dla niego mięsnego posiłku. Król rzekł: ‘O braminie, nie śmiem odmówić ci tego daru, poczekaj jednak tutaj przez krótką chwilę, gdyż muszę najpierw wrócić do swego pałacu. Tam rozkażę swemu kucharzowi, aby przygotował dla ciebie odpowiedni mięsny posiłek’. Jednakże gdy wrócił do swego pałacu, zapomniał natychmiast o danym słowie i udał się do kwater kobiet. Przypomniał sobie o obietnicy w środku nocy, lecz gdy zawezwał kucharza i poprosił go o przygotowanie mięsnego posiłku dla bramina, kucharz poinformował go, że w kuchni nie ma mięsa. Opętany przez rakszasę Kimkarę król za jego podszeptem rozkazał kucharzowi pójść do kwater kata i przygotować posiłek z ludzkiego mięsa. Gdy zaniósł tak przyrządzony posiłek cierpliwie czekającemu braminowi, poznał on natychmiast, że posiłek został przygotowany z zakazanego mięsa i rozgniewany rzucił na króla klątwę, aby on sam żywił się ludzkim mięsem.

Gdy klątwa o tej samej treści dosięgła króla po raz drugi, król ten nie potrafił już dłużej stawiać oporu ludożercy Kimkarze, który od dawna go opętał. Stracił głowę i opuścił swój pałac, aby włóczyć się po lesie jak dzika bestia. I gdy po raz drugi spotkał na swej drodze syna bramina Wasiszty Śaktę, rzekł: ‘O braminie, twoje przekleństwo zrealizowało się. Zostałem w końcu pokonany przez Kimkarę i nie mogę się już dłużej powstrzymywać od jedzenia ludzkiego mięsa. A ponieważ to ty spowodowałeś moje nieszczęście, przeto zacznę swoją praktykę od zjedzenia ciebie’.

Gdy Wiśwamitra dowiedział się o śmierci bramina Śakti, zrozumiał, że król Kalmasapada został w końcu pokonany przez demona i rozkazał mu, aby zjadł wszystkich stu synów Wasiszty, mszcząc się w ten sposób na nim za to, że nie chciał mu swego czasu oddać jego spełniającej wszystkie życzenia krowy Nandini.

Dowiedziawszy się o śmierci wszystkich swych synów pożartych przez rakszasę nasłanego na króla Kalmasapadę przez Wiśwamitrę, bramin Wasiszta zapłonął strasznym gniewem. Jednakże wierny bramińskiemu Prawu wyrzekł się zemsty i powstrzymał się od zniszczenia całego rodu Wiśwamitry, choć przy pomocy ognia swej ascezy mógł spalić cały świat. Nie potrafił jednak w żaden sposób uciszyć swego gniewu i chcąc się go pozbyć, skierował go przeciw sobie. Choć wiele razy próbował popełnić samobójstwo, nie mógł jednak umrzeć. Gdy rzucił się w przepaść ze szczytu góry Meru i uderzył głową o skałę, skała zamieniła się w miękką poduszkę, gdy wszedł do ognia, ogień stał się zimy, gdy próbował utopić się w oceanie, ocean wyrzucił go na brzeg.

Bezradny wrócił do swej pustelni, która jednak bez jego stu synów wydała mu się pozbawiona życia. Opuścił więc ją w pośpiechu, ruszając w kierunków rzeki wypełnionej wodami, gdyż była wówczas pora deszczowa. Związawszy się wielokrotnie sznurami, spróbował się utopić, lecz wody zerwały pęta i wyrzuciły go na brzeg. Gdy zobaczył spływającą z Himalajów rzekę pełną krokodyli, próbował się do niej rzucić, lecz rzeka uciekała przed nim, myśląc, że jest ogniem. Poddał się wówczas całkowicie swemu smutkowi i nie mogąc ustać w miejscu, włóczył się bez celu po górach, lasach i nad brzegami rzek i jezior.

Rzekł do siebie: ‘Nie potrafię umrzeć’ i gdy tak kroczył przed siebie jak w malignie, usłyszał nagle za sobą cichy chłopięcy głos recytujący Wedy tak jak to zwykł czynić jego syn Śakti. Zadziwiony odwrócił się, aby rozpoznać źródło głosu, lecz za swymi plecami zobaczył jedynie podążającą za nim od jakiegoś czasu samotną wdowę po jego synu Śakti. Zapytał: ‘O nieszczęsna kobieto, wyjaśnij mi, proszę, kim jest ów chłopiec recytujący Wedy, którego głos od pewnego czasu słyszę?’ Wdowa odpowiedziała: ‘O braminie, jest to twój wnuk, syn twego syna Śakti, którego już od dwunastu lat noszę w swym łonie’. Gdy Wasiszta to usłyszał, cały jego gniew go opuścił i zawładnęła nim wielka radość. Rzekł: ‘Niech bogom będą dzięki, że mam wnuka, gdyż w ten sposób mój ród doszczętnie nie wyginie’, i od tego momentu zaprzestał poszukiwania swej śmierci.

Razem z wdową po swym synu i matką jego wnuka, którego schowała ona na długo w swym łonie, udał się na dzikie pustkowie, gdzie grasował opętany przez rakszasę król Kalmasapada, który na ich widok zerwał się natychmiast z miejsca gotowy, aby ich pożreć. Wdowa po Śaktim rzekła do mędrca Wasiszty: ‘O ty, który jesteś pierwszy wśród znawców świętych Wed, w osobie tego króla opętanego przez rakszasę widzisz samą śmierć, zbliżającą się do nas z szybkością błyskawicy. Nikt poza tobą nie ma wystarczającej mocy, aby ją powstrzymać. Obroń mnie, słabą kobietę i mojego syna przed tym potworem, gdyż z całą pewnością ten głodny rakszasa chce nas zjeść’.

Wasiszta odpowiedział: ‘O córko, nie obawiaj się tej dziko wyglądającej bestii, która pędzi w naszym kierunku, gdyż nie jest ona wcale demonem rakszasą, lecz człowiekiem. Jest to król Kalmasapada z dynastii słonecznej, którego sława rozciąga się na całą ziemię. To on zamieszkał na tym pustkowiu i sieje wokół postrach’. I błogosławiony mędrzec Wasiszta, który nie spuszczał wzroku ze szturmującego jak burza opętanego króla, zatrzymał go u swych stóp wypowiadając świętą sylabę ‘OM’. Pokropił go następnie wodą i oczyścił przy pomocy magicznych mantr, uwalniając w ten sposób dobrego króla od groźnego rakszasy, który go opętał.

Gdy król odzyskał swe zmysły, złożył pobożnie dłonie, by z szacunkiem powitać wielkiego mędrca Wasisztę. Rzekł: ‘O Panie, mym ojcem jest Sudasa, o którego patronat rywalizuje z tobą król Wiśwamitra, który postanowił stać się braminem. Powiedz mi, czy jest coś, co mógłbym dla ciebie uczynić, aby odpłacić ci za twój uczynek? Czy mam skłonić swego ojca do wyboru ciebie zamiast twego rywala Wiśwamitry?’ Bramin Wasiszta odpowiedział: ‘O królu, to, co się wydarzyło, było od dawna ci przeznaczone. Wracaj więc do swej pięknej stolicy Ajodhji i rządź sprawiedliwie swoim królestwem. Pamiętaj jednak o tym, abyś nigdy więcej nie lekceważył siły duchowej bramina i abyś nigdy nie odnosił się do niego z lekceważeniem!’ Król Kalmasapada odpowiedział: ‘O braminie, będę posłuszny twemu życzeniu i już nigdy więcej nie okażę pogardy braminom, lecz będę oddał im należną cześć’ ”.

6. Król gandharwów opowiada Ardżunie o tym, jak Paraśara, jedyny żyjący potomek bramina Wasiszty, przerywa rytualną masakrę gatunku rakszasów, niesłusznie obwinianych o zagładę jego rodu i wyrzuca ogień ofiarny palący rakszasów w pustynne Himalaje

Po zakończeniu swej opowieści o tym, jak bramin Wasiszta wyrzekł się zemsty na królewskim rodzie Wiśwamitry i pozbył się swego gniewu, król gandharwów rzekł do Ardżuny: „O Ardżuna, skutki żądzy króla Wiśwamitry, aby przewyższyć bramina Wasisztę jeszcze się nie wyczerpały, gdyż gdy jedyny ocalały wnuk Wasiszty, Paraśara, odkrył, jak zginął jego ojciec Śakti, zapłonął żądzą pomszczenia jego śmierci i spalenia ogniem swego gniewu całego wszechświata. Opowiem ci teraz, jak bramin Wasiszta powstrzymał jego zemstę i dzięki ofiarnemu rytuałowi uwolnił go od jego gniewu.

Po uwolnieniu króla Kalmasapady od opętującego go rakszasy, bramin Wasiszta wraz z wdową po jego synu Śaktim udał się z powrotem do swej pustelni i wkrótce potem wdowa urodziła syna, którego nosiła w swym łonie przez dwanaście lat i którego nazwali Paraśarą. Przez pewien okres czasu Paraśara sądził, że to bramin Wasiszta jest jego ojcem, lecz gdy dowiedział się, że jego ojcem był naprawdę syn Wasiszty Śakti, pożarty przez ludożercę rakszasę, który opętał króla Kalmasapadę i oprócz jego ojca pożarł również wszystkich innych potomków Wasiszty, zapłonął strasznym gniewem i postanowił spalić w ogniu swego gniewu cały wszechświat. Wasiszta rozpoznawszy jego zamiar, nie był zadowolony i chcąc wskazać mu drogę pozbycia się swego słusznego lecz niszczącego dla wszechświata gniewu, opowiedział mu o braminie Aurwie, który dla dobra wszechświata pozbył się ognia swego słusznego gniewu, wrzucając go do morza.

Bramin Aurwa był jedynym pozostającym przy życiu potomkiem bramińskiego rodu Bhrigów, wywodzącego się od wielkiego mędrca Bhrigu, gdy wszyscy pozostali łącznie z ich nienarodzonymi jeszcze dziećmi zostali wymordowani przez wojowników, zazdrosnych o ich ukryte skarby, które otrzymali od swego królewskiego patrona na zakończenie jego sesji ofiarnej, poświęconej bogowi Somie (Księżycowi). Aurwa uchował się przy życiu dzięki temu, że matka ukryła go w swoim udzie i nosiła go tam przez sto lat. Pewnego dnia wojownicy odnaleźli jego matkę, która razem z innymi kobietami uciekła w Himalaje i chcieli ją zabić, lecz wówczas Aurwa swoją duchową mocą otworzył jej udo i przy pomocy siły swego blasku, który był równy blaskowi słońca w zenicie, wszystkich ich oślepił. Ślepcy, sądząc, że to ona pozbawiła ich wzroku, zaczęli błagać ją o łaskę, obiecując, że zaniechają zła. Rzekła: ‘O nieszczęśni, to nie mój gniew pozbawił was wzroku, lecz gniew mojego syna o wielkim duchu, którego ukryłam przed wami w swym udzie i który nie potrafi zapomnieć, że wymordowaliście wszystkich jego krewnych. Gdy go nosiłam w swym udzie przez sto lat, otrzymał pełną wiedzę Wed ze wszystkimi jej odgałęzieniami, aby służyć tą wiedzą rodowi Bhrigów. To jego gniew was oślepił. Do niego się zwróćcie z waszą prośbą i spróbujcie go przebłagać’. Ślepcy zwrócili się więc do bramina Aurwy z prośbą o litość i on, będąc wybaczającym braminem kroczącym wiernie ścieżką bramińskiego Prawa, ulitował się nad nimi i zwrócił im wzrok.

Choć wojownicy dotrzymali danego słowa i odzyskawszy wzrok wycofali się w pokoju do swych domów, wyrzekając się dalszej przemocy, to jednak bramin Aurwa nie potrafił wyzbyć się swego gniewu i postanowił spalić cały wszechświat. Oddając cześć swym pomordowanym przodkom i poddając się surowym umartwieniom, uzyskał gorąco, którym zaczął palić światy bogów, demonów i ludzi. Patrząc na to, jego wymordowani przodkowie nie byli zadowoleni i zeszli ze swego świata przodków na ziemię, aby go skłonić do zaniechania destrukcji. Stanęli przed jego obliczem i rzekli: ‘O Aurwa, pozwoliłeś nam poznać siłę swych straszliwych umartwień. Ulituj się jednak nad wszechświatem i pozbądź się swego gniewu. Wcale nie cieszy nas to, co zamierzasz zrobić, oczyść więc swój umysł z nieczystych intencji zniszczenia wszechświata. Dowiedz się, że nie oczekujemy od ciebie zemsty, gdyż nikt nas nie obraził’. Gdy zdziwiony Aurwa poprosił ich o wyjaśnienie, rzekli, że sami zaaranżowali swoją śmierć, gdyż znudzili się już swoim długim życiem na ziemi i chcieli udać się do nieba. Nie mogli popełnić samobójstwa, gdyż to zamknęłoby przed nimi bramy nieba. Zakopali więc swój skarb w ziemi, aby w ten sposób sprowokować wojowników do poszukiwania go i zabicia ich.

Aurwa odpowiedział: ‘O Ojcowie, swoją prośbą stawiacie mnie w bardzo trudnym położeniu, gdyż nie mogę zignorować waszych słów, lecz nie mogę też spełnić waszej prośby i zaprzestać destrukcji. Mój gniew spali mnie, jeżeli nie zostanie skierowany w innym kierunku. W gniewie złożyłem przysięgę, że zniszczę cały wszechświat i nie mogę złamać swego słowa i żyć później, jak człowiek, którego przysięga nie ma żadnych materialnych skutków. Nie potrafię również złagodzić swego gniewu, gdyż jest on słuszny i uzasadniony i człowiek, który łagodzi taki gniew, szkodzi trzem celom życiowym, którymi są Prawo, Zysk i Przyjemność. Mój gniew jest słuszny, a czyż można uciszyć słuszny gniew i zignorować zło? Gniew ten wstąpił we mnie, zanim się narodziłem i przebywałem w udzie swej matki, słysząc jej rozpaczliwy krzyk, gdy patrzyła na masakrę mego rodu i gdy nikt w całym wszechświecie, śmiertelny czy nieśmiertelny, nie potępił i nie ukarał tych zdegenerowanych wojowników za ich przestępczy akt zabijania braminów. Dopóki istnieje w świecie ktoś, kto jest zdolny do udaremniania przestępstwa, dopóty nie będzie przestępstwa w żadnym ze światów, ale gdy nikogo takiego nie ma, wielu będzie dokonywać podobnych przestępczych aktów. Ten, kto wie o akcie przestępstwa i go nie potępia, będzie na zawsze przez ten akt skażony. Skoro królowie i inni władcy nie uczynili nic, aby pomóc moim mordowanym bramińskim przodkom, przeto zasługują na zniszczenie, gdyż są przez ten przestępczy akt skażeni.

O przodkowie, powiedzcie mi, cóż powinienem teraz uczynić, aby nie działać ani przeciw własnemu dobru, ani przeciw dobru wszechświata? Dobro wszystkich istniejących światów jest dla mnie najwyższym celem i dlatego nie mogę ignorować ani zła na świecie, które wywołało mój gniew, ani waszych słów. Jeżeli mocą swej woli stłumię ogień mojego słusznego gniewu, wypali on mnie samego na garść popiołu!’

Zmarli mędrcy rzekli: ‘O dobry braminie, wrzuć ten ogień, który zrodził się z twego słusznego gniewu i chce spalić cały wszechświat, do oceanu i bądź błogosławiony. Wszystkie światy mają w wodach swe fundamenty. Wszystkie esencje znajdują się w wodach. Pozwól więc ogniowi twego gniewu, aby pozostał w oceanie, paląc wody, gdyż zniszczone światy powstają ponownie ze spalonych wód. Paląc wody pozostaniesz zarówno wierny swej przysiędze, że zniszczysz wszechświat, jak i nie dopuścisz do tego, aby wszechświat został zniszczony, gdyż ze palonego oceanu wyłoni się nowy wszechświat’.

Aurwa posłuchał swych przodków i wrzucił ogień swego gniewu do oceanu, który jest królestwem boga oceanu Waruny i ogień ten pochłaniał wody, stając się wielką głową konia, który zieje ogniem i gasi wodą oceanu swe nienasycone pragnienie. W ten sposób bramin Aurwa, najmądrzejszy wśród ludzi i znający najwyższe zasady prawości, powstrzymał się od zniszczenia swym słusznym gniewem wszystkich światów i zdobył błogosławieństwo swych przodków.

Skończywszy swą opowieść, mędrzec Wasiszta poprosił swego wnuka Paraśarę, aby w traktowaniu swego gniewu wziął przykład z bramina Aurwy, gdyż jest równie prawym człowiekiem i mędrcem jak on, i aby zaniechał chęci zniszczenia swym gniewem wszystkich światów. Paraśara posłuchał prośby Wasiszty i zamiast spalić wszystkich demonów rakszasów bezpośrednio ogniem swego gniewu, postanowił spalić ich w ogniu ofiarnym. Wasiszta nie powstrzymywał swego wnuka Paraśary od rozpoczęcia ofiarnej sesji Trzech Ogni, wręcz przeciwnie, patrząc na płonące Trzy Ognie ofiarne sam płonął jak Czwarty Ogień. Sesja ofiarna przebiegała według świętych reguł, rozświetlając nieboskłon jak słońce po monsunowej ulewie. Wasiszta i inni mędrcy widzieli w niej drugie słońce świecące na nieboskłonie.

Na sesję ofiarną przybyli również wielcy mędrcy, synowie dziadka wszechświata Brahmy, którzy nie chcieli dopuścić do zagłady rodu demonów rakszasów. Mędrzec Pulastja, z którego zrodzili się rakszasowie, rzekł: ‘O potomku wielkiego mędrca Wasiszty, dlaczego uparłeś się, aby pozbawić mnie wszystkich moich synów? Czy ta masakra nieświadomych i niewinnych demonów rakszasów naprawdę cię zadowala i czy nie ma sposobu na to, aby ją zatrzymać? Komu potrzebna jest twoja zemsta? Król Kalmasapada opętany przez rakszasę, który zjadł twych krewnych, już dawno pożegnał się z życiem i zamieszkał w niebie. Podobnie twój ojciec Śakti i inni potomkowie Wasiszty przebywają od dawna w niebie w stanie nieprzerwanej ekstazy mając za swych towarzyszy bogów. Przerwij tę straszną sesję ofiarną i bądź błogosławiony’. I gdy słowa Pulastji poparł mędrzec Wasiszta, bramin Paraśara przerwał swą ofiarę, podczas której chciał spalić wszystkich rakszasów. Zebrał starannie ogień swego gniewu, który płonął podczas sesji ofiarnej i rzucił go w kierunku wielkiej pustyni na północnych stokach Himalajów. Ogień ten jest ciągle widoczny podczas zmiany eonów, jak bezlitośnie pożera drzewa, skały i rakszasów”.

7. Pandawowie, obawiając się skutków zanieczyszczenia żądzą i gniewem, korzystają z rady króla gandharwów i znajdują dla siebie domowego kapłana

Wysłuchawszy pilnie opowieści króla gandharwów o niebezpieczeństwie zanieczyszczenia żądzą i gniewem i o roli domowego kapłana w dostarczaniu obrony przed niszczącymi wszechświat skutkami takiego zanieczyszczenia, Ardżuna rzekł: „O królu gandharwów, mój nauczycielu, czy znasz bramina o wielkiej sile duchowej i samo-kontroli, którego moglibyśmy prosić o bycie naszym domowym kapłanem i który wykonywałby dla nas ofiarne rytuały, aby bronić nas przed skutkami popełnionego przez nas zła?” Król gandharwów odpowiedział: „O Ardżuna, udaj się ze swymi braćmi do mędrca Dhaumji, który oddaje się religijnym praktykom w lasach niedaleko brodu Utkokaka i uczyń go swoim domowym kapłanem”.

Po pożegnaniu króla gandharwów Pandawowie udali się we wskazanym kierunku i wkrótce dotarli do pustelni bramina Dhaumji, który przywitał ich wodą do umycia stóp oraz owocami i korzonkami do jedzenia i zgodził się na zostanie ich domowym kapłanem. Mając swego domowego kapłana, aby wskazywał im drogę, Pandawowie pospiesznie ruszyli dalej w kierunku królestwa Pańcalów, pełni nadziei, że uda im się wygrać rękę córki króla Pańcalów Draupadi, a wraz nią bogactwo i królestwo. Z rodzącą się w ich sercach żądzą czuli się bezpieczniej pod opieką swego kapłana, gdyż znał on wszelkie tajniki Wed i potrafił ich oczyścić z jej niszczących skutków. On z kolei, gdy na nich patrzył, wiedział, że zdobędą królestwo dzięki swej prawości i że w swej dzielności, ożywieniu ducha, sile i przedsiębiorczości są równi bogom. Idąc razem z nimi na festiwal wyboru męża przez Draupadi, błogosławił ich drogę.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

1(11) Citraratha, 158.1-160.1,

1(11.a) Tapati, 160.5-163.20,

1(11.b) Vasistha, 164.1-168.25,

1(11.b.i) Aurva, 169.1-171.20,

1(11.b) Vasistha (concluded), 172.1-172.15,

1(11) Citraratha (concluded), 173.1-173.20.

Opowieść 8

Pięciu mężów Draupadi

1. Kryszna Wasudewa obserwuje rywalizację o rękę Draupadi; 2. Ardżuna w przebraniu bramina wygrywa Draupadi; 3. Kryszna interweniuje i nie dopuszcza do przelewu krwi między wojownikami i braminami; 4. Pięciu mężów Draupadi; 5. Pandawowie odzyskują swoje własne imię; 6. Król Drupada szuka odpowiedzi na pytanie, czy małżeństwo pięciu Pandawów z jego córką Draupadi jest zgodne z Prawem; 7. Mędrzec Wjasa przekonuje króla Drupadę, że małżeństwo jego córki z pięcioma Pandawami jest ich przeznaczeniem.

I błogosławiony bramin Wjasa wyjaśnił królowi Drupadzie, dlaczego tych pięciu braci powinno mieć jedną żonę.

(Mahābharāta, 1(13) The Wedding, 188.10-25)

1. Kryszna Wasudewa obserwuje rywalizację o rękę Draupadi

Pięciu braci Pandawów w bramińskim przebraniu i ich matka Kunti, czując się bezpiecznie pod opieką swego domowego kapłana Dhaumji, kontynuowali wędrówkę w kierunku królestwa Pańcalów, pragnąc zobaczyć zrodzoną z ofiarnego ognia i znaną ze swej urody córkę króla Drupady Draupadi oraz uczestniczyć w jej festiwalu wyboru męża, znanego pod nazwą swajamwara. Po drodze spotykali licznych braminów, idących w tym samym kierunku, którzy brali ich za braminów i pytali przyjaźnie o to, skąd pochodzą i dokąd zmierzają. Syn boga Prawa Judhiszthira, którego usta nie potrafiły wypowiedzieć fałszu, odpowiadał ogólnikowo: „O bramini, jesteśmy braćmi podróżującymi razem z naszą matką. Idziemy do królestwa Pańcalów z miasta Ekaczakra”.

Bramini zachęcali ich, aby dołączyli w swej wędrówce do nich i wychwalali przed nimi festiwal, malując w swych słowach obraz niezmierzonego bogactwa, które tam zobaczą. Przybędą tam bowiem liczni królowie i królewicze, którzy będą starali się wygrać rękę Draupadi, wykonując zadanie, które postawi przed nimi jej ojciec. Przywiozą ze sobą niezliczone bogactwa tylko po to, aby je rozdać braminom, którym patronują i którzy wykonują dla nich ofiarne rytuały. Na festiwalu będzie również wielu tancerzy, recytatorów, śpiewaków i zapaśników. Zachęcali ich, aby tam się udali, nacieszyli się wielkim spektaklem, wielką ucztą i otrzymanymi prezentami, a po jego zakończeniu wrócili z powrotem do lasu. Będąc w dobrym nastroju żartowali z przystojnych Pandawów, że być może piękna Draupadi dostrzeże wśród nich kandydata na męża, choć dobrze wiedzieli, że zgodnie ze zwyczajem o jej rękę mogli konkurować jedynie wojownicy.

Gdy Pandawowie dołączyli do grupy podekscytowanych braminów, dostrzegli wśród nich również swego dziadka Wjasę, który raz jeszcze pobłogosławił ich na drogę.

Po przybyciu do kraju Pańcalów Pandawowie zamieszkali wraz ze swą matką w domu pewnego garncarza, gdzie wiedli życie braminów, utrzymując się z darów i nie zdradzając nikomu swej królewskiej tożsamości.

Tymczasem król Drupada od dawna marzył o tym, aby mężem jego córki został Ardżuna. Wierzył, że Pandawowie ciągle żyją gdzieś w ukryciu i że wieść o festiwalu jego pięknej córki rozgrzeje ich gorącą krew i skłoni ich do przybycia do stolicy jego kraju i konkurowania o jej rękę. Chcąc zrealizować swe ukryte marzenie, postawił przed współzawodniczącymi o rękę Draupadi wojownikami zadanie naciągnięcia bardzo twardego łuku i dosięgnięcia strzałami bardzo trudnego celu, które, jak sądził, jedynie Ardżuna potrafi wykonać. Trudność zadania jeszcze bardziej ekscytowała pełnych wiary we własne siły wojowników, których ogromny tłum nadciągał z różnych stron, chcąc sprostać rzuconemu wyzwaniu. Wśród nich byli również synowie króla Dhritarasztry prowadzeni przez najstarszego z nich Durjodhanę i towarzyszącego mu jego przyjaciela Karnę.

Do zawodów przygotowano specjalną arenę, budując ją na równym terenie, znajdującym się w północno-wschodniej części miasta, troskliwie wybranym i poświęconym przez braminów. Całą przestrzeń otoczono murem z ozdobnymi bramami i fosą. Arenę ocieniały kolorowe zasłony i unosiły się nad nią dźwięki setek muzycznych instrumentów oraz zapach drogiego aloesu. Spryskano ją wodą sandałową i ozdobiono kwiatami. Otoczona była wkoło pasem dużych namiotów, wznoszących się wysoko ku niebu jak szczyty Himalajów, ozdobionych pozłacanymi zasłonami, drogimi kamieniami i elementami wykutymi w metalu. Ich podłogę zdobiły białe dywany spryskane aloesem, którego zapach rozchodził się na milę.

Rywalizujący ze sobą wojownicy zasiedli wokół areny na swych tronach, pyszniąc się pięknością klejnotów zdobiących ich ciała, podczas gdy zwykli ludzie z miast i wsi, siedzący na specjalnie dla nich przygotowanych skromniejszych miejscach, z zaciekawieniem spoglądali ku tym nieustraszonym rywalom o rękę Draupadi, rozsiewającym wkoło zapach czarnego aloesu, którzy byli obrońcami ich świata, kochanymi przez wszystkich za ich bohaterskie uczynki. Pandawowie zasiedli przed areną razem z braminami, patrząc z podziwem na wielkie bogactwo króla Drupady.

Od momentu rozpoczęcia festiwalu przez kolejnych szesnaście dni coraz więcej gości dołączało do tłumu widzów, aby oglądać popisy aktorów i tancerzy. Wreszcie gdy nadszedł dzień szesnasty, na arenę weszła Draupadi w odświętnym nowym odzieniu i świeżo po rytualnej kąpieli, niosąc na złotej tacy girlandę, przeznaczoną dla zwycięscy. Domowy kapłan Pańcalów, bramin o wielkiej czystości, który znał wszystkie mantry, rozrzucił wokół źdźbła świętej trawy kuśa i we właściwy sposób wlał do ognia ofiarnego oczyszczone masło. Zadowoliwszy w ten sposób ogień i braminów, pobłogosławił dzień i uciszył muzyków. Gdy zapadła zupełna cisza, na środek areny wyszedł brat Draupadi Dhrisztadjumna, aby dokładnie opisać cel, do którego konkurenci powinni trafić po naciągnięciu potężnego łuku, powitać Draupadi i przedstawić jej wszystkich zebranych konkurentów po imieniu, rozpoczynając  od Durjodhany i jego braci, kuzynów Pandawów i obecnych władców Hastinapury. Powitanie zakończył, mówiąc: „O droga siostro, wszyscy ci wspaniali królowie i wojownicy przybyli tutaj z odległych krajów, aby starać się o twoją rękę. Napinając potężny łuk, będą próbowali dosięgnąć swymi strzałami wyznaczony im cel, ale ty sama ostatecznie zadecydujesz, czy chcesz zostać żoną tego, któremu uda się wykonać to zadanie dane im przez twego ojca”.

Po tych słowach młodzi magnaci w złotych kolczykach, z ciałami ozdobionymi wspaniałymi klejnotami, z których każdy uważał się za mistrza we władaniu bronią, rzucili się ochoczo do rywalizacji w naciąganiu twardego łuku. Mając za sobą swe piękno, młodość, dzielność, pochodzenie i zasługi w służeniu Prawu, zachłystywali się swą porywczością, podobną do porywczości słoni w czasie rui. Przypominając tłum bogów, rywalizujących o córkę króla Himalajów Umę, z ciałami wzburzonymi przez zrodzoną z umysłu miłość, spoglądali wyzywająco na rywali i zrywając się ze swych królewskich tronów z okrzykiem: „Draupadi jest moja”, czynili ze swoich dawnych przyjaciół wrogów.

Toczące się zawody oglądali również bogowie, którzy zgromadzili na nieboskłon w swych wspaniałych rydwanach. Wśród nich można było dostrzec boga bogactwa Kuberę, synów Aditi (Aditjów), Rudrów, Wasu, Aświnów i Marutusów z bogiem umarłych Jamą na czele. Przybyły tam również demony asury, ptaki, węże, boscy muzycy gandharwowie, boskie nimfy apsary i boscy mędrcy. Cały nieboskłon wypełnił się boską obecnością, niebiańskim zapachem i girlandami i rozbrzmiewał dźwiękiem bębnów, lutni, fletów i konch.

Konkurencję oglądał również szef rodu Jadawów Kryszna Wasudewa, w którego śmiertelnym ciele narodził się sam bóg Wisznu w swym istotnym aspekcie, aby uwolnić ziemię od dominacji demonów i ochraniać tych, którzy kierują się dobrem. Siedział na widowni obok swego starszego brata Balaramy, nie biorąc jednak udziału w zawodach. Rozglądając się wokół z zaciekawieniem, zobaczył siedzących wśród braminów pięciu braci Pandawów, potężnych jak słonie i choć ich twarze były pokryte popiołem tak jak ogień ofiarny, nabrał podejrzeń, że są to Pandawowie, co zdawał się potwierdzać Balarama. Kryszna dostrzegł, że choć w swym bramińskim przebraniu byli wyłączeni z konkurencji, w której mogli brać udział tylko wojownicy, to jednak—tak jak wszyscy inni wojownicy—zostali pokonani przez strzały boga miłości i spoglądali z podziwem ku Draupadi, śledząc każdy jej ruch.

2. Ardżuna w przebraniu bramina wygrywa Draupadi

Gdy zawody zostały ogłoszone za otwarte, przybyli na festiwal wojownicy podejmowali po kolei próby dosięgnięcia strzałami wyznaczonego przez króla Drupadę celu, lecz nie udawało im się nawet naciągnąć twardego łuku, co urażało silnie ich dumę i łamało ducha, szczególnie że patrzący na ich klęskę lud stawał się niespokojny i wykrzykiwał słowa pogardy.

Nagle ku zaskoczeniu wszystkich siedzący wśród braminów świetlisty jak tęcza Indry Ardżuna podniósł się ze swego miejsca, aby na oczach zgromadzonego tłumu spróbować naciągnąć twardy łuk. Jego czyn bardzo wzburzył otaczających go braminów. Część z nich próbowała go powstrzymać, twierdząc, że niedoświadczony w użyciu broni bramin nie powinien nigdy dać się pokonać podnieceniu i uczuciom pychy, i rwać się do walki z doświadczonymi wojownikami, gdyż w ten sposób ośmiesza stan bramiński i pozbawia go autorytetu. Inni jednakże zachęcali Ardżunę do rywalizacji z wojownikami, wierząc, że w swym działaniu realizuje jedynie to, co zostało mu przeznaczone i że jego bramińska moc (Brahman), zdobyta dzięki ascezie, pozwoli mu na pokonanie nawet zaprawionych w walce wojowników. Mówili: „Nie ma takiego zadania, którego bramin nie potrafiłby wykonać, gdyż bramińska asceza jest siłą potężniejszą od każdej innej broni. Nie wolno pogardzać braminem bez względu na to, czy to, co czyni, jest uznawane za dobre lub złe, przyjemne lub nieprzyjemne, małe lub wielkie, gdyż on zawsze wykonuje jedynie swą powinność”.

W czasie gdy bramini spierali się ze sobą, Ardżuna wszedł na arenę i stanął przed potężnym łukiem, sam potężny jak nieporuszona góra. Okrążył pobożnie łuk, składając mu pokłony i uchwyciwszy go w dłonie z łatwością go naciągnął i przy pomocy pięciu strzał bez trudu osiągnął wyznaczony cel. Jego wyczyn wywołał ogromny aplauz widzów, którzy wymachiwali w podnieceniu częściami swej garderoby, a z nieboskłonu posypał się na niego deszcz kwiatów. Muzycy uderzyli głośniej w swe instrumenty, śpiewacy w wielkim zachwycie podnieśli swe głosy, a uszczęśliwiony król Drupada stanął na czele swej armii, aby bronić zwycięzcy. Draupadi z kolei, widząc zwycięzcę wspaniałego jak sam król bogów Indra, podeszła do niego i udekorowała go swoją białą girlandą, uznając go w ten sposób za swego męża. Na ten widok tłum widzów odpowiedział jeszcze większym aplauzem, a z nieboskłonu posypały się ponownie kwiaty.

W tym samym czasie, gdy zgiełk zdawał się rosnąć bez końca, najstarszy z Pandawów Judhiszthira razem w dwójką swych najmłodszych braci bliźniaków pospiesznie wycofał się do domu garncarza, zostawiając Bhimę i Ardżunę swemu losowi.

3. Kryszna interweniuje i nie dopuszcza do przelewu krwi między wojownikami i braminami

Król Drupada, widząc wyczyn Ardżuny i białą girlandę, którą jego córka zawiesiła mu na szyi, zgodził się bez wahania na oddanie mu jej za żonę, choć nie znał nawet jego imienia. Jego zgoda rozgniewała wojowników rywalizujących o jej rękę. Zaczęli szemrać między sobą i knuć zemstę. Mówili: „O wojownicy, przybyliśmy tutaj specjalnie na zaproszenie króla Drupady, a on traktuje nas, jakby nas tu nie było. Pomija naszą obecność i chce oddać swą córkę, najwspanialszą ze wszystkich kobiet, braminowi! Zabijmy go, gdyż on nas obraża! Nie zasługuje na nasz szacunek mimo swego wieku i zdobytych zasług. Zabijmy tego prostaka razem z jego synami. Najpierw nas zaprosił i uhonorował, a później uznał nas za nieodpowiednich. Jak to jest możliwe, aby goszcząc u siebie wszystkich królów ziemi, wspaniałych jak sami bogowie, nie potrafił wśród nich znaleźć ani jednego, który byłby mu równy! Oddając rękę swej córki braminowi, zszedł też ze ścieżki Prawa, gdyż swajamwara jest Prawem wojowników, a nie braminów”.

Skierowali również swój gniew przeciw Draupadi, mówiąc: „Skoro nie chce wybrać na męża jednego z nas, wrzućmy ją lepiej z powrotem do ognia ofiarnego, z którego się narodziła!”

Kontynuowali: „Zabijmy ich wszystkich, za wyjątkiem tego bramina, który ją wygrał, gdyż choć obraził nas swą żądzą i szaleństwem, nie możemy go zabić, bo zabicie bramina jest największym grzechem. Jednakże chcąc być w zgodzie z Prawem wojowników musimy odpowiedzieć siłą na pogardę okazaną nam przez króla Drupadę. Musimy bronić naszego obyczaju bycia wybieranym na męża przez królewskie córki i zapobiec podobnym incydentom w przyszłości”.

Zbuntowani wojownicy, odkrywając broń, rzucili się wszyscy razem na króla Drupadę, który przestraszył się ich siły i schronił się wśród braminów. Bramini rzekli: „O królu, nie obawiaj się niczego, będziemy cię bronić przed wrogiem”. Ardżuna, słysząc te słowa braminów, rzekł: „O bramini, pozostańcie dalej w tej rozgrywce widzami i pozwólcie, że ja sam spryskam tych rozgniewanych magnatów deszczem strzał. Przy pomocy swych strzał będę trzymać ich od nas na dystans, jakby byli gromadą węży gotowych do ataku trzymanych w potrzasku przez magiczne słowa”. I chwyciwszy potężny łuk, który zdobył w zawodach o rękę Draupadi, mając swego brata Bhimę u boku, stanął nieruchomy jak skała, czekając na zbliżenie się wroga.

Wszystko to obserwował nie angażujący się bezpośrednio w walkę Kryszna i nabierał coraz większej pewności, że Draupadi nie została wygrana przez bramina, lecz przez Ardżunę w bramińskim przebraniu, który był synem siostry jego ojca Wasudewy. Gdy ciemnoskóry Kryszna poinformował o tym swego jasnoskórego, starszego brata, uzbrojonego w sochę, Balarama potwierdził jego słowa, wyrażając radość, że dobry los pomógł ich kuzynom Pandawom uciec z pałacu-pułapki, który został specjalnie dla nich zbudowany za namową Durjodhany.

Tymczasem rozwścieczeni wojownicy pod przywództwem Karny rzucili się na Ardżunę i Bhimę, gdyż zabicie braminów w walce nie jest grzechem, szczególnie, gdy sami palą się do walki. Karna, pełen wiary w swe siły, rzucił się z impetem do pojedynku, lecz Ardżuna odparł z łatwością jego atak, wprawiając tym Karnę w zdumienie. Znając swoją siłę i będąc przekonany, że jedyny, zdolny do stawienia mu czoła wojownik—Ardżuna—nie żyje, zaczął się obawiać, że za swego przeciwnika ma samego boga Indrę, który zstąpił na ziemię w bramińskim przebraniu. Wiedział bowiem, że gdy opanuje go gniew, nikt poza bogami i Ardżuną nie potrafi mu się oprzeć. Karna zapytał: „O braminie, powiedz mi, kim jesteś. Czy ucieleśniła się w tobie sama sztuka łucznictwa, czy też jesteś królem bogów Indrą lub Wisznu w bramińskim przebraniu stawiającym mi opór?” Ardżuna odpowiedział: „O Karna, nie jestem ani ucieleśnioną sztuką łucznictwa, ani bogiem. Jestem tym, który wśród wojowników jest największym braminem i tym, który wśród osób posługujących się bronią, jest najczystszy. Dzięki swemu nauczycielowi poznałem tajemnice broni używanej przez Brahmę i Indrę i stoję tu przed tobą, aby cię pokonać!”

Gdy Karna usłyszał te słowa, wycofał się z pojedynku, wierząc, że wielki wojownik, który zdobył bramińską moc, jest nie do pokonania. W tym samym czasie inni wojownicy otoczyli ze wszystkich stron Bhimę, lecz gdy zobaczyli, jak powalił bez trudu na ziemię króla Madraków Śalję, zaczęli szeptać między sobą z niepokojem: „O wojownicy, zaniechajmy lepiej chwilowo walki z tymi braminami, zdolnymi do stawiania oporu wojownikom tak potężnym jak Karna, Śalja czy Durjodhana i zanim ją wznowimy, dowiedzmy się najpierw, kim oni są i skąd pochodzą,. Wrócimy do bitwy, gdy dowiemy się, z kim mamy do czynienia”.

Tymczasem Kryszna, obserwując bohaterską walkę Bhimy i Ardżuny z napierającymi na nich najpotężniejszymi wojownikami, pozbył się wszelkich wątpliwości co do tego, że są to synowie króla Pandu i rzekł do zebranych królów i wojowników łagodnym głosem: „O królowie i wojownicy, rozejdźcie się do domów, gdyż powiadam wam, że Draupadi została wygrana zgodnie z Prawem”.

Wojownicy, słysząc słowa Kryszny, zaprzestali bitwy i choć z ociąganiem się i wątpliwościami, ruszyli w drogę powrotną do swoich królestw. Mijając zgromadzonych na arenie braminów z niedowierzaniem powtarzali: „Któż to widział, aby arenę wojowników zdominowali bramini! Któż to słyszał, aby bramini wygrali za żonę córkę króla Pańcalów!”

Ardżuna i Bhima, uwolniwszy się wreszcie od nacisku tłumu dzięki pojednawczym słowom Kryszny, ruszyli również w kierunku domu garncarza, gdzie czekała na nich ich matka i pozostali bracia, i choć ich wrogowie rzucali za nimi kpiarskie spojrzenia, mając ze sobą podążającą za nimi Draupadi, promieniowali radosnym blaskiem.

4. Pięciu mężów Draupadi

Tymczasem matka Pandawów, Kunti, czekała w domu garncarza na swych synów, niepokojąc się coraz bardziej opóźnieniem w ich powrocie. Całkowicie zaufała proroctwu bramina Wjasy, że zdobędą rękę Draupadi, lecz teraz obudziła się w niej wątpliwość. Z sercem wypełnionym miłością do swych synów zaczęła się niepokoić, czy przypadkiem nie odkrył ich Durjodhana lub nie zabił ich jakiś mściwy i podstępny rakszasa.

Późnym popołudniem, gdy minął już czas, w którym bramini zwykli zbierać dary, Kunti usłyszała nagle dochodzący z zewnątrz rozradowany głos Bhimy i Ardżuny: „O matko, zobacz, jaki dar przynieśliśmy”. Kunti nie widziała swych synów, gdyż była w głębi domu i sądząc, że chcą jej pokazać dary, które zebrali w drodze do domu, rzekła: „O synowie, cokolwiek to jest, podzielcie to równo między sobą”. Pospiesznie wyszła im na spotkanie i gdy zrozumiała, że mówiąc o darze mieli na myśli Draupadi, przerażona rzekła: „O nieszczęśni synowie, cóż za grzeszne słowa wypowiedziały moje usta!”

Przekonana, że słów raz wypowiedzianych nie można wycofać nawet wówczas, gdy zdają się wypowiadać myśl niezgodną z Prawem, głęboko nimi poruszona uchwyciła dłoń niewinnej i ufnej Draupadi i patrząc błagalnie na Judhiszthirę, rzekła: „O synu, ciebie otrzymałam od boga Prawa, Dharmy. Powiedz mi, co mam teraz uczynić, aby nie zboczyć ze ścieżki Prawa? Czy mam zaprzeczyć swym własnym nieuważnie wypowiedzianym słowom i uczynić z nich kłamstwo, czy też mam skłonić tę niewinną córkę króla Pańcalów do popełnienia przeraźliwego aktu Nieprawości?!”

Judhiszthira rzekł do Ardżuny: „O Ardżuna, to ty wygrałeś Draupadi, napinając twardy łuk, przeto należy ona do ciebie. Nikt inny, tylko ty powinieneś zostać jej mężem, składając ofiarę do ognia i wykonując odpowiednie ryty”. Oburzony Ardżuna odpowiedział: „O bracie, dlaczego mieszasz mi w głowie i skłaniasz mnie do podobnego aktu Nieprawości! Draupadi powinna zostać twoją żoną, gdyż ty jesteś z nas najstarszy. Przemyśl całą sprawę raz jeszcze i wówczas poinstruuj nas i rozkaż nam, jak mamy działać, aby być w zgodzie z Prawem i honorem, i nie popaść w konflikt z ojcem Draupadi, królem Drupadą”.

Judhiszthira zamyślił się i gdy spoglądając na swych braci dostrzegł ich namiętne i tęskne spojrzenia rzucane na piękną Draupadi, stworzoną przez samego Stwórcę, aby skupiać na sobie wszystkie męskie serca, zrozumiał, że ich zmysły opanowała miłość. Widząc ich uczucia jak na dłoni i pamiętając o słowach bramina Wjasy, że posiadanie pięciu mężów jest przeznaczeniem Draupadi, rzekł: „O bracia, nasza matka w swych pozornie nieuważnych słowach powiedziała prawdę. Piękna Draupadi powinna mieć pięciu mężów i być żoną dla każdego z nas”.

5. Pandawowie odzyskują swoje własne imię

W czasie gdy Pandawowie ciągle jeszcze rozmyślali nad znaczeniem słów najstarszego z nich, do domu garncarza przybył niespodziewanie Kryszna Wasudewa ze swym bratem Balaramą, wiedziony przekonaniem, że Draupadi została faktycznie wygrana przez braci Pandawów, którzy ukrywali się pod przebraniem braminów. Gdy zobaczył pięciu braci, jasnych jak ogień, podszedł do Judhiszthiry i dotknął jego stóp. Powiedział, że rozpoznaje ich jako pięciu braci Pandawów i że jest ich kuzynem Kryszną oraz przedstawił swego starszego brata Balaramę. Następnie dotknął stóp matki Pandawów, Kunti, siostry Wasudewy. Rozpromieniony tym widokiem Judhiszthira zapytał: „O Kryszna, powiedz nam, jak udało ci się rozpoznać nas i odnaleźć?” Kryszna odpowiedział: „O Judhiszthira, nie można długo ukrywać ognia nawet pod szatą bramina. Któż inny poza wami mógłby wybuchnąć tak wielką walecznością jak ta, którą zobaczyłem na festiwalu u króla Drupady?” Kryszna i Balarama nie zabawili jednak u Pandawów długo, obawiając się, aby swą obecnością nie zdradzić ich kryjówki przed tłumem zazdrosnych o ich sukces królów i po wyrażeniu radości, że udało im się uciec przed pożarem pałacu-pułapki, zbudowanym z myślą o ich śmierci na rozkaz Durjodhany, udali się z powrotem do swego obozu.

Kryjówka Pandawów została również odkryta przez syna króla Drupady, Dhrisztadjumnę, który na polecenie swego ojca podążał śladem Ardżuny i Bhimy, aby dowiedzieć się, jakie imię nosi ów waleczny bramin, który wygrał Draupadi i jakie konsekwencje może przynieść ta wygrana. Choć król Drupada, licząc na szczęśliwy los, pozostawił wybór męża swej córki losowi, to jednak niepokoił się jego wyrokiem i chciał czym prędzej dowiedzieć się, kim jest ów waleczny człowiek w stroju bramina, który ją wygrał. Czy jest nim tak, jak sobie życzył, potężny wojownik Ardżuna, który w cudowny sposób uratował się z pożaru pałacu-pułapki i przybył razem ze swymi braćmi na festiwal jego córki w przebraniu bramina, czy też, być może, jest to jakiś potężny bramin lub też osoba niskiego stanu. Nie znając imienia zwycięscy, król Drupada nie wiedział, czy składać bogom ofiarę w podzięce za szczęśliwy los, czy też przygotowywać się do wojny.

Tymczasem Dhrisztadjumna, zaczajony przed domem garncarza, obserwując z ukrycia zachowanie Pandawów, ich matki Kunti i swej siostry Draupadi, nabrał szybko przekonania, że jego siostrę wygrał potężny wojownik i że marzenie jego ojca, aby wydać swą córkę za mąż za jednego z Pandawów prawdopodobnie spełniło się. Król Drupada pragnął takiego małżeństwa, gdyż byłoby ono realizacją obietnicy, którą dał niegdyś swemu przyjacielowi królowi Pandu, że jeżeli będzie miał córkę, to wyda ją za mąż za jego syna.

Dhrisztadjumna widział, jak bracia oddawali zebrane przez siebie dary Judhiszthirze i słyszał, jak Kunti instruowała Draupadi w sprawie zasad ich podziału, mówiąc, aby po złożeniu ich w ofierze bogom, obdarowała nimi braminów i wszystkich tych, którzy czekają przed domem i ich potrzebują. Dopiero to, co pozostanie, powinna podzielić na dwie równe części, z których jedną powinna oddać Bhimie, gdyż jego potężne ciało wymaga najwięcej jedzenia, podczas gdy drugą część powinna podzielić między pozostałych czterech braci, siebie samą i Kunti. Gdy Draupadi z nabożeństwem uczyniła to, o co Kunti ją prosiła, wszyscy zasiedli do posiłku, snując opowieści o wojnie i bohaterstwie, jakie opowiadają między sobą jedynie wojownicy. Po skończonym posiłku potężni bracia ułożyli się jeden przy drugim do snu, mając swą matką śpiącą u ich głów i Draupadi śpiącą u ich stóp.

Gdy Dhrisztadjumna opowiedział swemu ojcu, co widział, serce króla przepełniła wielka radość, gdyż zaczął nabierać pewności, że jego córka została zdobyta przez Ardżunę. Wysłał więc do Pandawów swego domowego kapłana, aby zapytał ich o imię zwycięzcy.

Jego domowy kapłan udał się do domu garncarza i poprosił Judhiszthirę, aby ujawnił królowi imię zwycięscy, gdyż chce on ocenić, czy ten, kto wygrał rękę jego córki zasługuje na dar, jakim jest małżeństwo z nią. Judhiszthira rzekł wymijająco: „O braminie, król Drupada nie ma prawa pytać zwycięscy o to, kim jest, z jakiego pochodzi stanu i czy zasługuje na wygraną nagrodę. Sam bowiem ustalił cenę za rękę swej córki i została ona wygrana zgodnie z zasadami królewskiego Prawa i jego własnym życzeniem”. Judhiszthira dodał: „O braminie, choć nie wyjawię ci imienia zwycięscy, uspokój króla, gdyż zadanie, które postawił przed konkurentami mógł wykonać jedynie potężny i doświadczony w użyciu broni bohater, pochodzący z wyższej kasty”.

Wkrótce do domu garncarza przybył inny wysłannik króla Drupady, aby zaprosić Pandawów wraz z ich matką i Draupadi na ucztę poprzedzającą ryty ślubne, na co bracia natychmiast wyrazili zgodę. Prowadzeni przez swego domowego kapłana wsiedli do wspaniałych rydwanów, przysłanych po nich przez króla Drupadę i udali się do jego pałacu. Podczas uczty król Drupada z radością w sercu zaobserwował, że w naturalny sposób zachowują się jak królowie, wybierając bez wahania miejsca i potrawy przeznaczone dla królewskiego stanu. Gdy on sam, jak i jego syn i radni nabrali pewności, że mają do czynienia z Pandawami, Drupada rzekł do Judhiszthiry: „O braminie, choć nosisz bramińskie szaty, zachowujesz się jak król. Powiedz mi, jak mam się do ciebie zwracać? Zdradź mi swe imię, abyśmy mogli rozpocząć ceremonię ślubną. Powiedz prawdę, gdyż jeżeli należysz do kasty królewskiej, to dobrze wiesz, że królowie stawiają Prawdę wyżej niż składanie ofiar i dawanie darów”.

Judhiszthira odpowiedział: „O królu, twoje najskrytsze marzenie ziściło się. Czuj się więc szczęśliwy. Pochodzimy z rodziny królewskiej, będąc synami króla Pandu. Ja jestem jego najstarszym synem Judhiszthirą. To mój młodszy brat Ardżuna wygrał rękę twej córki, konkurując o nią z najlepszymi wśród wojowników”.

Oczy króla Drupady zwilgotniały od łez szczęścia i ze wzruszenia nie mógł wyrzec słowa. Gdy wreszcie udało mu się opanować swój własny ekstatyczny stan, zarzucił Pandawów pytaniami o szczegóły ich ucieczki z płonącego pałacu-pułapki i o wszystko to, co ją poprzedziło i wkrótce jego poczucie szczęścia przekształciło się w potrzebę sprawiedliwości i pomstując na niewidomego króla Dhritarasztrę, obiecał Pandawom swą pomoc w odzyskaniu odebranego im podstępem królestwa.

6. Król Drupada szuka odpowiedzi na pytanie, czy małżeństwo pięciu Pandawów z jego córką Draupadi jest zgodne z Prawem

Król Drupada rzekł do Pandawów: „O Bharatowie, nie zwlekajmy więc dłużej i ponieważ dziś jest pomyślny dzień, niech dziś jeszcze moja córka Draupadi zwiąże się rytuałem zaślubin z Ardżuną, który ją zdobył, naciągając potężny łuk i trafiając do wyznaczonego celu”.

Judhiszthira rzekł: „O królu, to ja jestem najstarszym z Pandawów i według królewskiego Prawa powinienem ożenić się przed Ardżuną”.

Niezrażony tą odpowiedzią król Drupada rzekł: „O Bharata, zadecyduj więc sam, co jest dla was najlepsze i który z was dziś jeszcze ją poślubi, ty sam, czy Ardżuna”.

Judhiszthira rzekł: „O królu, twoja córka powinna być równocześnie żoną każdego z nas. Tę prawdę wypowiedziały usta naszej matki. Ardżuna wygrał ją mocą swego czynu, lecz aby nie zboczyć ze ścieżki Prawa, nie może sam pojąć jej za żonę, zanim ja i starszy od niego Bhima nie otrzymamy żon. Ponadto od dawna łączy nas umowa, że będziemy zawsze dzielić równo między sobą wszystkie zdobyte dobra, aby nie wprowadzać między nas konfliktu. Draupadi, którą Ardżuna zdobył w uczciwej walce, jest jego wygranym dobrem lub bogactwem, stając się na mocy naszej umowy naszym wspólnym dobrem i bogactwem. Każdy z nas z osobna powinien więc zostać związany z nią rytem małżeńskim przed świętym ogniem”.

Strapiony tą odpowiedzią król Drupada rzekł: „O Judhiszthira, jakże to możliwe, abyście wy tak prawi i czyści mogli wymyślić równie wielki występek przeciw Wedom i światu? Skąd w waszych głowach wziął się podobny zamiar? Doskonale wiecie, że Prawo pozwala królowi, aby miał równocześnie kilka żon, ale nie zgadza się na to, aby kobieta miała pięciu mężów!”

Judhiszthira rzekł: „O wielki królu, to co trapi ciebie, trapi również mnie. Jednakże ścieżka, którą biegnie Prawo jest trudno uchwytna dla umysłu. Idąc nią, podążamy krok za krokiem śladem naszych przodków. Mój głos nie potrafi wypowiedzieć kłamstwa, a mój umysł jest całkowicie zanurzony w prawości, a jednak to, co wypowiedziały słowa mojej matki i co zdaje się być niezgodne z Prawem, jest zgodne z tym, czego pragnę. Jej słowa muszą więc być w zgodzie z Prawem. Pogódź się z nimi bez wahania i odrzuć wszelkie wątpliwości!”

Znękany król Drupada rzekł: „O synu Kunti, odłóżmy działanie do jutra. Zbierzmy się najpierw razem, ty, twoja matka, ja i mój syn Dhrisztadjumna i przedyskutujmy tę sprawę”.

Zanim jednak zdążyli rozpocząć swe obrady, do królewskiego pałacu przybył niespodziewane mędrzec Wjasa. Po wykonaniu odpowiednich rytów powitalnych król Drupada zaprosił go do wzięcia udziału w obradach i zwrócił się do niego z pytaniem: „O święty mędrcu, który znasz wszystkie sekrety Wed, wyjaśnij nam, proszę, jak to jest możliwe, aby jedna kobieta miała równocześnie pięciu mężów i żeby ten jawny występek nie był zbaczaniem ze ścieżki Prawa?

Mędrzec Wjasa rzekł: „O królu, zanim sam odpowiem ci na to pytanie, chciałbym usłyszeć opinię każdego z was co do prawości tego małżeństwa, które zdaje się być sprzeczne z Wedami i z drogami tego świata”.

Król Drupada zabrał głos pierwszy, mówiąc: „O braminie, takie małżeństwo jest z całą pewnością występkiem, gdyż nie tylko jest w niezgodzie z Wedami, ale również nie było praktykowane w dawnych czasach. Nie może więc należeć do Wieczystego Prawa, któremu należy być zawsze posłusznym. Nie mogę się więc na nie zgodzić, gdyż mam wątpliwości co do jego prawości”.

Dhrisztadjumna rzekł: „O braminie, nie potrafię sobie wyobrazić, jak takie małżeństwo może być uznane za właściwe, skoro w takim małżeństwie starszy brat z konieczności cudzołoży z żoną młodszego brata i w związku z tym trudno go nazywać dalej prawym i cnotliwym. Wiem jednak, że nie potrafimy uchwycić myślą pełnego toru Prawa. Moje własne upodobania wyraźnie nie wystarczają, abym mógł zadecydować, czy takie małżeństwo jest występkiem czy nie i w związku z tym nie potrafię w tej sprawie podjąć żadnej decyzji”.

Judhiszthira rzekł: „O braminie, w swoich opiniach słucham mojego głosu, który nie potrafi wypowiedzieć kłamstwa i swego umysłu, który jest niezdolny do występku. Moje myśli opowiadają się za tym małżeństwem, przeto nie może ono być występkiem. Starożytne nauki mówią o przypadku kobiety o imieniu Dżatila-Gautami, która była żoną siedmiu mędrców Praczetów. Co więcej, mówią, że dla ucznia słowo nauczyciela i mędrca jest Prawem, a czy istnieje nauczyciel i mędrzec większy od czyjejś matki? I właśnie dlatego, że to według słów naszej matki powinniśmy podzielić Draupadi równo między sobą, posiadanie przez nią pięciu mężów uważam za Prawo a nie za występek”.

Kunti rzekła: „O braminie, fałszu obawiam się bardziej niż ognia. Jakże więc możliwe mogłoby być to, aby moje usta wypowiedziały fałsz?”

Wysłuchawszy tych opinii mędrzec Wjasa rzekł: „O Kunti, masz rację, twoje usta wypowiedziały Prawdę, gdyż małżeństwo twych pięciu synów z Draupadi ma swe fundamenty w Wiecznym Prawie. Ty i twój syn Judhiszthira wiedzieliście o tym bez mojej pomocy i nie muszę wam tego wyjaśniać. Muszę jednak wyjaśnić to królowi Drupadzie i opowiedzieć mu, kiedy takie małżeństwo zostało zarządzone i jakie jest jego wieczne źródło”.

I błogosławiony bramin Wjasa powstał i wycofał się z królem Drupadą do komnat królewskich, podczas gdy Pandawowie, Kunti i Dhrisztadjumna pozostali w sali obrad, czekając cierpliwie na ich powrót. I bramin Wjasa wyjaśnił królowi Drupadzie, dlaczego tych pięciu braci powinno mieć jedną i tę samą żonę.

7. Mędrzec Wjasa przekonuje króla Drupadę, że małżeństwo jego córki z pięcioma Pandawami jest ich przeznaczeniem

Gdy mędrzec Wjasa znalazł się z królem Drupadą sam na sam, wyjaśnił mu, że nawet chociaż małżeństwo jego córki z pięcioma Pandawami zdaje się być niezgodne z Prawem, to jednak nie można go uniknąć, gdyż wynika z szeregu przeszłych wydarzeń, które miały miejsce w świecie boskim i jest im wszystkim od dawna przeznaczone. Jest ono bowiem rezultatem działania samego Najwyższego Boga Śiwy.

Losy pięciu braci Pandawów są od dawna zdeterminowane przez klątwę ponownych narodzin, którą bóg Śiwa rzucił na króla bogów Indrę i jego cztery kopie. W wyniku tej klątwy Indra musi narodzić się na ziemi w pięciu śmiertelnych ciałach i chcąc powrócić do boskiego świata musi spowodować śmierć wielu ludzi. Śmierć ta, będąca katastrofą w kategoriach ludzkich, jest jednak błogosławieństwem dla całego wszechświata. Zapobiegnie bowiem śmierci bogów, osłabionych przez zacieranie się różnic między światem śmiertelnych i nieśmiertelnych spowodowane zbytnim zaangażowanie się boga umarłych Jamy w rytuał ofiarny.

Wjasa rzekł do Drupady: „O królu, pozwól, że opowiem ci o tym, jak Najwyższy Bóg Śiwa przeklął Indrę ponownymi narodzinami na ziemi, gdy Indra obraził go swoją pyszałkowatością. Wydarzyło się to w odległym eonie, kiedy bogowie prowadzili rytuał ofiarny w Lesie Naimisza. Bóg umarłych Jama otrzymał wówczas funkcję kapłana-rzeźnika i tak silnie zaangażował się w jej wykonywanie, że zapomniał o swych obowiązkach na ziemi i przestał przynosić ludziom śmierć. Zaniepokojeni tym bogowie, mając swego króla Indrę na czele, udali się do dziadka wszechświata Brahmy, by poinformować go, że to rozrastanie się ludzkości budzi w nich przerażenie.

Brahma zapytał: ‘O bogowie, dlaczego wy, którzy jesteście nieśmiertelni, boicie się człowieka, który jest śmiertelny?’

Bogowie odpowiedzieli: ‘O Pradżapati, bóg umarłych Jama przestał przynosić ludziom śmierć i w ten sposób znikła różnica między śmiertelnymi i nieśmiertelnymi. Ten brak różnicy unieszczęśliwia nas i dlatego prosimy cię o jej przywrócenie’.

Brahma rzekł: ‘O bogowie, uspokójcie się, już wkrótce nadejdzie taki moment, że Jama porzuci sesją ofiarną, a jego ciało przez nią wzmocnione i zaopatrzone w waszą energię nabierze takiego wigoru, że śmierć na ziemię powróci i zapanuje nad ludzkością’.

Mając tę obietnicę Brahmy, uspokojeni bogowie wrócili do Lasu Naimisza, gdzie nieprzerwanie trwała przedłużająca się sesja ofiarna, nie przypuszczając nawet, że obietnica ta już wkrótce się spełni. Śiwa przeklnie bowiem Indrę narodzinami na ziemi, co zmusi boga umarłych Jamę do odwrócenia uwagi od ofiarnej sesji i skierowanie jej z powrotem na ziemię.

W czasie gdy bogowie ciągle jeszcze rozmyślali nad słowami Brahmy, ujrzeli nagle złoty lotus płynący z prądem w dół Gangesu. Zaciekawiony tym Indra ruszył ku źródłom rzeki, aby dowiedzieć się, skąd się tam wziął. U źródeł zobaczył płaczącą boginię o ognistym blasku, zanurzoną w wodzie. To jej łzy wpadając wody, przemieniały się w złote kwiaty lotosu.

Indra podszedł do niej bliżej i zapytał: ‘O piękna, powiedz mi, jaka jest przyczyna twych łez?’ Bogini odpowiedziała: ‘O królu bogów, czyżbyś zapomniał? Nad tobą płaczę. Pójdź za mną i zobacz sam, jaka jest przyczyna mojego płaczu’.

Oddaliwszy się nieco od źródeł rzeki, zaprowadziła go na szczyt Himalajów, gdzie w towarzystwie przystojnej kobiety siedział przystojny młodzieniec, zabawiając się rzucaniem kości do gry. Na jego widok Indra rzekł: ‘O nieznajomy, dowiedz się, że nazywam się Indra. Jestem królem bogów i rządzę wszystkimi światami!’ Widząc, że młoda para mimo jego słów nie zwraca na niego uwagi i bezceremonialnie kontynuuje swą grę w kości, zawołał z gniewem: ‘O nieznajomy, dowiedz się, że jestem władcą wszechświata!’

Na te słowa grający w kości bóg spojrzał na Indrę ze szczytu góry i roześmiał się. Pod wpływem jego spojrzeniem ciało Indry zesztywniało i stało sztywne jak pusty pień drzewa.

Po jakimś czasie gdy grający w kości bóg znudził się grą, rzekł do stojącej obok Indry bogini ciągle pogrążonej w łzach: ‘O bogini, przysuń trochę bliżej mnie ten pusty pień drzewa, abym mógł zobaczyć, czy ciągle jest taki dumny’.

Pod dotknięciem bogini Indra poczuł się na miękkich nogach i upadł na ziemię. Wówczas grający w kości Śiwa rzekł do niego: ‘O Indra, nie czyń tego nigdy więcej. A teraz, skoro twierdzisz, ze twoja moc i siła nie ma granic, podnieś wierzchołek tej potężnej góry i wejdź do jej środka. Zobaczysz tam innych podobnych do ciebie jak dwie krople wody, którzy świecą tam jak słońce’.

Indra podejmując rzucone mu wyzwanie, usunął wierzchołek góry i zobaczył uwięzione w jej wnętrzu cztery kopie samego siebie, równie wspaniałe jak on sam. Zatrwożył się i zapytał: ‘O nieznajomy, czyżbym miał stać się jednym z nich?’ Wówczas Śiwa, spoglądając na Indrę z gniewem, rzekł: ‘O Indra, ponieważ chełpisz się swą władzą, przeto wejdź do środka tej góry i stań się jednym z wielu, gdyż w swym szaleństwie obraziłeś mnie swoją pychą ’.

Przerażony klątwą król bogów Indra zadrżał na całym ciele jak liść poruszany wiatrem i złożywszy pokornie dłonie, zaczął błagać Śiwę, aby ją wycofał. Śiwa jednak tylko się roześmiał i rzekł: ‘O Indra, dla tych, co zachowują się jak ty, nie ma ucieczki. Wejdź więc do środka góry. Nie ma z niej ucieczki ani dla ciebie, ani dla twoich czterech kopii. Aby się z niej uwolnić, ty sam, jak i twoje kopie musicie się narodzić na ziemi w formie ludzkiej. Do świata Indry będziesz mógł wrócić dopiero po dokonaniu na ziemi wielu bohaterskich czynów i spowodowaniu śmierci wielu ludzi, gdyż ponowny dostęp do swego boskiego świata możesz zdobyć jedynie swą dzielnością i swymi bohaterskimi czynami’.

Indra i jego cztery kopie uwięzione w środku góry zrozumieli, że nie ma dla nich ucieczki i że muszą opuścić świat bogów, aby narodzić się na ziemi w świecie ludzi, z którego nie będzie łatwo się wyzwolić. Gdy Śiwa dał im możliwość wyboru łona, z którego się mają się narodzić, cztery kopie Indry poprosiły go o to, aby rodząc się z ludzkiej matki mieli za swych ojców bogów Prawa, Wiatru i bliźniaków Aświnów. Piąty Indra z kolei poprosił o urodzenie się ze śmiertelnego łona, które będzie nosiło jego syna. Śiwa zagwarantował im te dary i w ten sposób Indra w swych pięciu kopiach narodził się na ziemi z dwóch żon króla Pandu Kunti i Madri jako pięciu braci Pandawów”.

Wjasa kontynuował: „O królu, dowiedz się również o tym, że przeznaczeniem twej córki Draupadi jest bycie żoną pięciu Pandawów, gdyż tak zadecydował bóg Śiwa. Po uzyskaniu zgody Wisznu, który jest mężem Lakszmi, zarządził bowiem, że pięciu Indrów podczas swego życia na ziemi będzie miało za żonę tę samą boginię dobrobytu Śri (Lakszmi), która w swym istotnym aspekcie narodzi się w tym czasie na ziemi. I tak jak w świecie bogów Lakszmi wyłoniła się z ubijanego przez bogów i demonów oceanu, tak w świecie ludzi mocą swego wyboru wyłoni się z ognia ofiarnego jako Draupadi. Poproszona bowiem o wybór ciała, w którym się narodzi, wybrała ciało, w które wcieliła się córka pewnego pustelnika, która z kolei w swym poprzednim wcieleniu otrzymała od Śiwy obietnicę posiadania pięciu mężów.

Boski małżonek Lakszmi Wisznu także obiecał narodzić się na ziemi w swym istotnym aspekcie, przybierając formę ludzką, aby pomagać swej żonie Lakszmi w realizacji celu, jakim było przywrócenie siły upadającym bogom. Sam zarządził swoje narodziny, wyrywając sobie z głowy dwa włosy, biały i czarny i umieszczając je w łonie dwóch kobiet z rodu Jadawów, Rohini i Dewaki, które były dwiema żonami brata Kunti Wasudewy. Z białego włosa narodził się Balarama, a z czarnego jego młodszy brat Kryszna”.

Po zakończeniu swych wyjaśnień, bramin Wjasa obdarował króla Drupadę na jakiś czas zdolnością widzenia bogów i dzięki niej Drupada, patrząc na pięciu braci Pandawów i swą córkę Draupadi, mógł ich zobaczyć w ich prawdziwej boskiej formie. W ten sposób jego własna wizja pozwoliła mu zrozumieć słowa bramina Wjasy i nabrać przekonania, że małżeństwo jego córki z pięcioma Pandawami jest im od dawna przeznaczona i że sprzeciwiając się mu, sprzeciwiłby się woli Najwyższego Boga Śiwy. Zrozumiawszy to wszystko, Drupada przystąpił bez dalszych wahań do realizacji uroczystych zaślubin swej córki z pięcioma Pandawami. Małżeństwo to przyniosło Pandawom zmianę losu rozpoczynając w nowy cykl w ich dziejach.

Ardżuna, wygrywając Draupadi dzięki swej umiejętności władania bronią i przy cichej aprobacie obserwującego go boga Wisznu narodzonego na ziemi w swej istotnej części jako Kryszna i jego brat Balarama, wygrał szczęśliwy los, gdyż Draupadi była inkarnacją istotnych aspektów samej bogini dobrobytu Lakszmi. Losy pięciu Pandawów i ich żony były jednak również zdeterminowane przez to, że w ich śmiertelnych ciałach narodził się Indra w swych pięciu kopiach, przeklęty za swą próżność przez boga Śiwę i zmuszony do narodzin na ziemi, aby skłonić boga umarłych, Jamę zbyt zajętego rytuałem ofiarnym, do przywrócenia na ziemię śmierci. Wygrana Ardżuny, wróżąc Pandawom poprawę losu, była więc równocześnie zapowiedzią zagłady ich rodu.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

1(12) Draupadi’s Bridegroom Choice, 174.1-185.25,

1(13) The Wedding, 186.1-188.10,

1(13.a) The Five Indras, 189.1-189.55.

Opowieść 9

Zdobycie władzy przez Króla Prawa

1. Draupadi przynosi Pandawom szczęśliwe odwrócenie losu; 2. Król Dhritarasztra oddaje Pandawom we władanie Las Khandawa; 3. Kryszna pomaga Pandawom w zbudowaniu Indraprasthy, fortecy Króla Prawa.

Lord Kryszna rzekł:

„O Ardżuna, wiedz, że pojawiam się w każdym eonie,

gdy autorytet Prawa słabnie i tryumfuje chaos.

Tworzę wówczas samego siebie,

i ustanawiam ponownie autorytet Prawa,

aby ochraniać ludzi cnoty i niszczyć tych, co czynią zło”.

(The Bhagavad Gita, The Fourth Teaching, 7-8)

1. Draupadi przynosi Pandawom szczęśliwe odwrócenie losu

Król Drupada po rozmowie z mędrcem Wjasą, nabrał przekonania, że małżeństwo jego córki Draupadi z pięcioma Pandawami, choć zdaje się być występkiem, wynika ze zrządzenia losu. Rzekł do Wjasy: „O braminie, sprzeciwiałem się temu małżeństwu, zanim poznałem twoje słowa. Teraz jednak wiem, że jest ono zrządzeniem boskim, które bez względu na to, co zrobimy, musi się spełnić. Nie sposób bowiem rozplątać węzła przeznaczenia. Człowiek nie jest Panem swego losu i los jednego zalotnika jest splątany z losem wielu innych”.

Ponieważ czas był pomyślny, przystąpiono natychmiast do wykonania rytuałów ślubnych. Pierwszego dnia król Drupada oddał rękę swej córki Judhiszthirze, a następnie przez cztery kolejne dni odzyskująca każdego dnia swe dziewictwo Draupadi poślubiała pozostałych braci.

Król Drupada, oddając swą córkę za żonę pięciu Pandawom, zgodnie z tradycją hojnie ich obdarował i synowie Pandu, zdobywszy wraz z boginią dobrobytu wielkie bogactwo, czuli się w stolicy Pańcalów jak sam król bogów Indra w swej niebiańskiej stolicy. Król Drupada z kolei, mając za swych sprzymierzeńców potężnych Pandawów, pozbył się wszelkiego lęku i przestał obawiać się nawet bogów.

Kunti pobłogosławiła swą synową, mówiąc: „O moja piękna synowo, przynieś mym synom szczęśliwy los. Urodź im synów, przynieś im szczęcie, miłość i radość. Podczas składania ofiary bądź oddaną im żoną, oddawaj hołd gościom, mędrcom, dzieciom, starszym i starszyźnie swego rodu. Bądź królową dla Judhiszthiry, gdy odzyska utracone królestwo jako Król Prawa, a gdy twoi potężni mężowie podbiją swą własną mocą całą ziemię, oddaj się braminom podczas wielkiej Ofiary Konia. Zdobądź wszelkie ziemskie bogactwa, które są dla ludzi dostępne”.

Pandawowie z okazji swego ślubu otrzymali również wielkie bogactwa od swego kuzyna Kryszny Wasudewy, które Judhiszthira bez wahania przyjął, gdyż dobrze mu życzył. Od tego momentu Kryszna będzie zawsze towarzyszył Pandawom i jego losy będą się ściśle przeplatać się z losami Pandawów. Od tego momentu datuje się również nierozerwalna przyjaźń Ardżuny z Kryszną.

2. Król Dhritarasztra oddaje Pandawom we władanie Las Khandawa

Pandawowie nie ukrywali już dłużej swej tożsamości i wieść o tym, że Draupadi została wygrana nie przez bramina, lecz przez wojownika Ardżunę w bramińskim przebraniu, szybko się rozeszła wśród królów po całej ziemi. Wszelkie ich wątpliwości co do legalności wygranej rozwiały się i ich serca oczyściły się z wrogości. Doszli do wniosku, że Pandawowie w cudowny sposób narodzili się ponownie na ziemi, gdyż uważali ich za spalonych żywcem przez ogień, który pochłonął pałac-pułapkę, zbudowaną, jak sądzili, za zgodą niewidomego króla Dhritarasztry. Opowiadając się po stronie Pandawów, obwiniali go o zło i rzucali swe przekleństwa na niewidomego króla, jego syna Durjodhanę i nawet na Bhiszmę, bo nie zrobił nic, aby zapobiec zbrodni.

Wieść o tym, że Pandawowie nie spłonęli i że to Ardżuna wygrał Draupadi, bardzo przygnębiła Durjodhanę, który ruszył w drogę powrotną do Hastinapury, mając za towarzyszy swych braci oraz przyjaciół, Aśwatthamana, Śakuniego i Karnę. Towarzyszył mu także bramin Krypa. Za niepowodzenie swoich wysiłków, aby zabić Pandawów, obwiniał ministra Purokanę, który zamiast spalić Pandawów, sam dał się spalić. Z niepokojem myślał o tym, że gdy cały świat dowie się o jego przestępstwie, będzie musiał stawić czoła swym kuzynom, którzy nie byli już dłużej pozbawionymi władzy wygnańcami, lecz dzięki swemu małżeństwu z Draupadi stali się groźnymi przeciwnikami, mającymi po swej stronie potężnych sprzymierzeńców, jak król Drupada oraz szef rodu Jadawów Kryszna i jego brat Balarama.

O wygranej Pandawów dowiedział się też wkrótce minister Dhritarasztry, Widura i nie mogąc powstrzymać swej radości, rzekł do niewidomego króla: „O królu, potomkowie naszej królewskiej linii wygrali szczęśliwy los!” Dhritarasztra, którego wiedza nie sięgała dalej niż jego wzrok, ucieszył się, myśląc, że Widura informuje go w ten sposób o wygranej jego najstarszego syna Durjodhany. Jednakże nawet wówczas, gdy Widura wyprowadził go z błędu, wyjaśniając, że miał na myśli Pandawów, którzy, jak się okazało, nie tylko nie zginęli, ale również w uczciwej walce wygrali rękę Draupadi, zdobywając dzięki temu małżeństwu potężną armię, którą mają obecnie pod swym dowództwem, nastrój Dhritarasztry się nie zmienił i dalej wyrażał swą wielką radość, twierdząc, że synowie jego brata Pandu są mu nawet drożsi niż jego własny syn.

Entuzjazm niewidomego króla dla Pandawów szybko jednak wygasł wraz z powrotem jego syna Durjodhany, który poprosił ojca o rozmowę na osobności i mając za świadka jedynie Karnę, wyraził swe wielkie oburzenie, że może on rozmawiać w ten sposób z Widurą i brać sukces jego rywali za swój własny. Durjodhana rzekł: „O ojcze, nie powinieneś sprzyjać swym działaniem rozwojowi siły Pandawów, lecz dążyć do jej złamania, gdyż inaczej zaleją nią i pochłoną zarówno nas, twoich synów, jak i nasze armie”. Ślepy król Dhritarasztra przyznał się wówczas swemu synowi, że myślał podobnie, lecz w swej mowie nie chciał zdradzać swych prawdziwych myśli przed Widurą.

Rozgorączkowany Durjodhana chciał raz jeszcze użyć podstępu, aby zniszczyć siłę Pandawów. Proponował podjęcie prób skłócenia synów Kunti z synami Madri, przekupienie króla Drupady i jego synów i przeciągnięcie ich na swoją stronę, uniemożliwienie Pandawom powrotu do Hastinapury i skłonienie ich do osiedlenia się w królestwie Drupady, podburzenie Draupadi przeciw Pandawom, podstępne zabicie Bhimy i osłabienie w ten sposób siły Ardżuny, który w walce potrzebuje ochrony Bhimy, nasłanie na Pandawów pięknych kobiet, itp.

Karna sprzeciwił się jednakże pomysłom Durjodhany, twierdząc, że Pandawów nie można pokonać przy pomocy podstępu, o czym sami mogli się już przekonać, bo wszystkie podstępy dotychczas użyte nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, pomimo tego że Pandawowie byli młodzi, ufni i łatwo dostępni. Tym bardziej nie należy więc liczyć na ich skuteczność teraz, gdy rozwinęli w pełni skrzydła, nie przebywają bezpośrednio w ich zasięgu i nie tylko chcą odzyskać swe dziedzictwo, lecz ponadto stali się nieufni i sprzyja im los.

Według Karny jedyną słuszną strategią zniszczenia Pandawów jest wojna, podjęta natychmiast, zanim zdołają się jeszcze bardziej wzmocnić, zdobywając nowych sprzymierzeńców i zanim Kryszna Wasudewa stanie w obronie ich praw i przybędzie do Hastinapury na czele wojowników ze swego rodu Jadawów, żądając zwrócenia im królestwa. Karna rzekł: „O Durjodhana, to nie używanie podstępu, lecz wojna prowadzona tak, żeby ją wygrać, jest czynem godnym wojownika i króla, i jest jego świętym obowiązkiem. Spieszmy się jednak z jej wypowiedzeniem, bo gdy Kryszna pierwszy ją nam wypowie, Pandawowie będą w stanie zdobyć całą ziemię”.

Król Dhritarasztra zgodził się ze stanowiskiem Karny i przystąpił do zwoływania zgromadzenia swych doradców, gdyż o wojnie nie mógł decydować sam i aby ją rozpocząć musiał uzyskać na to zgodę seniora Hastinapury Bhiszmy, bramina Drony i swego ministra Widury.

Bhiszma gorąco sprzeciwił się wojnie, twierdząc, że wojny domowej z synami króla Pandu nigdy by sobie nie wybaczył, gdyż Pandawowie są mu równie drodzy, jak synowie króla Dhritarasztry i że jego obowiązkiem, jak i obowiązkiem króla Dhritarasztry jest troszczenie się o ich dobro, a nie zabijanie ich. Według Bhiszmy alternatywą wojny jest podział królestwa między Kaurawów i Pandawów.

Bhiszma rzekł, zwracając się do króla Dhritarasztry: „O królu, zarówno twoi synowie, jak i synowie twego brata Pandu są władcami naszego ludu i królestwo jest ich wspólnym dziedzictwem. Jeżeli odmawiasz im prawa do dziedzictwa, to na jakiej podstawie sam rościsz sobie do niego prawo? Oddaj Pandawom we władanie połowę królestwa i tym kompromisowym rozwiązaniem zadowól wszystkich. Żadne inne rozwiązanie nie przyniesie naszemu królestwu pożytku, lecz hańbę, która spadnie na ciebie. Chroń swe dobre imię, gdyż życie człowieka, który je stracił, staje się jałowe. Kroczenie ścieżką Prawa zawsze było ozdobą naszej królewskiej linii. Krocz więc dalej tą ścieżką tak jak kroczyli nią nasi przodkowie. Zamiast rozpoczynać wojnę, ciesz się z tego, że szczęśliwe zrządzenie losu pozwoliło Pandawom uciec z płonącego pałacu, podczas gdy podły Purokana, który ich śmierć zaplanował, poniósł śmierć”.

Następnie Bhiszma zwrócił się do Durjodhany i rzekł: „O synu króla Dhritarasztry, cały płonę ze wstydu, gdy myślę o tym, co się przytrafiło twym kuzynom i od czasu pożaru pałacu-pułapki nie śmiem spojrzeć prosto w oczy żadnej żywej istocie. To nie Purokanę ludzie obciążają winą za jego podpalenie, lecz ciebie. Fakt, że Pandawowie przeżyli ten pożar, rozgrzesza cię z twej winy i niczego nie powinieneś bardziej pragnąć niż ich widoku. Teraz nawet król bogów Indra nie może odebrać im dziedzictwa, które im się należy i którego ich bezprawnie pozbawiono. Jeżeli chcesz podążać ścieżką Prawa, sprawić mi radość i zapewnić bezpieczeństwo królestwu, zgódź się na to, by podzielić je równo i oddać Pandawom należną im połowę”.

Bramin Drona poparł słowa Bhiszmy, mówiąc, że oddanie Pandawom połowy królestwa jest zgodne z odwiecznym Prawem, honorem i uczciwością. Zaproponował, aby natychmiast wysłać do króla Drupady i Pandawów zręcznego dyplomatę i po obdarowaniu ich wszystkich obfitymi darami, ofiarować im przyjaźń, poprosić o powrót do Hastinapury i po uzyskaniu zgody podwładnych oddać im ich dziedzictwo.

Słowa Bhiszmy i Drony wzburzyły Karnę, który rzekł, że trzymają stronę Pandawów i że ich rady są sprzeczne z interesem Dhritarasztry. A gdy w grę wchodzi interes, nie należy ulegać uczuciom takim, jak przyjaźń i honor, gdyż nie one rządzą światem tylko los. Dhritarasztra otrzymał królestwo wyrokiem losu, a koronowanemu królowi nie można odebrać królestwa, gdyż zostało mu ono przeznaczone i jego uczciwość czy też nieuczciwość, mądrość czy głupota nie mają w tej sprawie nic do rzeczy.

Oburzony wypowiedzią Karny Drona rzekł: „O Karna, bies przez ciebie przemawia, gdy oskarżasz mnie o tendencyjność i niegodziwość. Twoim celem jest zniszczenie Pandawów, a nie obrona królestwa Bharatów przed zniszczeniem!”

Usłyszawszy tę wrogą wymianę zdań, głos zabrał Widura. Rzekł: „O królu, do ciebie należy decyzja. Podejmując ją nie kieruj się sercem, lecz weź pod uwagę jakość dawanej ci rady. To nie Karna, lecz Bhiszma i Drona przemawiają w twym interesie, gdyż nie stronniczość przez nich przemawia, lecz mądrość i doświadczenie, które zdobyli wraz z wiekiem. Ich siłą jest ich prawość, która nie pozwala im na to, aby bronić tej lub innej strony, kierując się jedynie własnym interesem.

Choć rada dana ci przez Karnę jest zgodna z Prawem wojowników, to jednak powinieneś wziąć pod uwagę to, że wojna z Pandawami nie może przynieść ci zwycięstwa, gdyż Pandawów, którzy mają poparcie i realizują cele bogów, nie można pokonać na polu bitewnym. Czyż można pokonać Ardżunę, który jest synem Indry, lub Bhimę który jest silniejszy od setki słoni, lub bliźniaków Nakulę i Sahadewę, którzy podczas bitwy przypominają synów boga umarłych Jamy? I czyż mógłby przegrać wojnę Judhiszthira, skoro jest uosobieniem wytrwałości, współczucia, cierpliwości, wierności i odwagi? Co więcej, Pandawowie są nie tylko poczęci przez bogów, ale także zdobyli poparcie potężnych władców ziemi, jak król Drupada i Kryszna”.

Widura kontynuował: „O królu, pokaż Pandawom swą przychylność i oczyść się z niesławy, którą przyniósł na ciebie kryminalny uczynek Purokany. Przekształć sprzymierzeńców Pandawów w swoich własnych popleczników. Zdobądź poprzez dyplomację to, co chciałbyś uzyskać przez z góry przegraną wojnę. Lud Hastinapury wie już, że Pandawowie żyją. Zaproś więc Pandawów do Hastinapury i pozwól ludowi odpowiednio ich przywitać. Durjodhana, Karna i Śakuni są krótkowzrocznymi i samowolnymi głupcami! Nie słuchaj ich rady i nie ulegaj wpływowi Durjodhany, gdyż on prowadzi ku zniszczeniu zarówno naszej ziemi, jak i ludu!”

Dhritarasztrę, który wysłuchał uważnie wszystkich argumentów za i przeciw wojnie, nieoczekiwanie przekonały argumenty Bhiszmy, Drony i Widury. Podzielając ich stanowisko i myśląc o oddaniu Pandawom we władanie części królestwa, rozkazał Widurze, aby udał się natychmiast do królestwa króla Drupady i oddając Pandawom należne im honory, sprowadził z powrotem do Hastinapury. Widura wykonał powierzone mu zadanie, informując króla Drupadę, Pandawów jak i obecnego tam Krysznę Wasudewę, że król Dhritarasztra pragnie mieć ich za sprzymierzeńców i że z sercem przepełnionym ojcowską miłością oczekuje powrotu synów Pandu do Hastinapury.

3. Kryszna pomaga Pandawom w zbudowaniu Indraprasthy, fortecy Króla Prawa

Król Drupada ucieszył się z przekazanych mu przez Widurę słów Dhritarasztry, gdyż sam od dawna sądził, że Pandawowie powinni wrócić tam, gdzie jest ich dom, choć nie sądził, że on jako pierwszy powinien tę myśl wypowiedzieć. Obecnie decyzja o ich powrocie zależała jedynie od zgody samych Pandawów oraz od zgody Kryszny Wasudewy i jego brata Balaramy, którzy byli potężnymi protektorami Pandawów. Judhiszthira poprosił Krysznę o wyrażenie w tej sprawie swej opinii i Kryszna powiedział, że skoro kroczący ścieżką Prawa król Drupada nie ma nic przeciwko ich powrotowi, przeto powinni wrócić do Hastinapury. Drupada z kolei rzekł: „O Kryszna, skoro ty się zgadzasz, Pandawowie nie powinni obawiać się żadnego podstępu i udać się bez obaw do Hastinapury”.

Wkrótce Pandawowie w towarzystwie swej żony Draupadi i swej matki Kunti ruszyli w kierunku Hastinapury, gdzie u bram miasta czekali na nich z powitaniem bramini Krypa i Drona, wysłani tam przez króla Dhritarasztrę, oraz liczni mieszkańcy, który cieszyli się z powrotu synów króla Pandu, gdyż wiedzieli, że będą ich ochraniać przy pomocy Prawa.

Po dotarciu do pałacu Pandawowie powitali tam wszystkich tych, którzy na to zasłużyli. Gdy odpoczęli już wystarczająco po podróży, zostali zawezwani przed oblicze króla Dhritarasztry, który po odbyciu odpowiednich rytów powitalnych rzekł: „O Judhiszthira, przyjmij ode mnie we władanie połowę królestwa i udaj się ze swymi braćmi na dzikie tereny Lasu Khandawa. Pod zbrojną ochroną Ardżuny będziecie się tam czuć jak bogowie pod opieką Indry”.

Pandawowie zaakceptowali dar króla i mając za przewodnika Krysznę, ruszyli bez lęku w kierunku przeraźliwego Lasu Khandawa, zamieszkałego przez dzikie bestie i demony. Zbudowali tam miasto równie piękne, jak niebiańskie królestwo Indry, które przez analogię nazwali Indraprasthą. Pod kierunkiem bramina Wjasy wykonali święte pacyfikujące ryty i na dobrze wróżącym kawałku lądu zbudowali obronny zamek, otoczony fosą i murem wybijanym włóczniami i oszczepami, wyglądającym równie groźnie, jak węże o rozdwojonych językach. Od miasta-fortecy Pandawów otoczonej przez dziki Las Khandawa bił niebiański blask, czyniąc ją podobną do błyskawicy rozświetlającej chmury. To przepiękne miejsce, wypełnione po brzegi bogactwem, było jak tron boga bogactwa Kubery. Do miasta zaczęli ściągać bramini i kupcy, artyści i rzemieślnicy w poszukiwaniu szczęścia. Otaczały je wspaniałe ogrody pełne drzew wiecznie obsypanych kwiatami i owocami i pełne ptactwa. Przecinały je liczne ulice wypełnione mnóstwem pięknych, białych domów i zbiorników wodnych pokrytych kwiatami lotosu.

Gdy prace nad budową miasta-fortecy Judhiszthiry, który był Królem Prawa i jego strażnikiem, zostały zakończone, Kryszna ze swym bratem Balaramą uznali, że mogą opuścić Indraprasthę i powrócić do Dwaraki, pozostawiając rządy Judhiszthirze, który miał oparcie w sile swych braci. Oddani Prawdzie i Prawu bracia Pandawowie po pokonaniu swych wrogów żyli w swym mieście-fortecy w szczęśliwym uniesieniu. i zasiadając na kosztownych tronach, sprawowali z radością swe urzędy. Indraprastha, rządzona przez tych pięciu łuczników równych Indrze i przyciągająca do siebie uczciwych ludzi, rozsiewała wokół blask równy blaskowi zarówno królestwa Indry, jak i miasta wężów Bhogawati.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

1(13) The Wedding (concluded), 190.1-191.15,

1(14) The Coming of Vidura, 192.1-198.25,

1(15) Acquisition of the Kingdom, 199.1-199.50.

Opowieść 10

Obrona przed skłócającą erotyczną miłością

1. Mędrzec Narada ostrzega Pandawów przed skłócającymi skutkami erotycznej miłości i proponuje umowę zapobiegającą nim; 2. Ardżuna łamie braterską umowę i poddaje się karze wygnania; 3. Córka króla wężów zakochuje się w Ardżunie i przekonuje go, że zaspokojenie jej żądzy miłości nie jest w konflikcie ani z odbywaną przez niego karą, ani z wyższym Prawem; 4. Ardżuna zakochuje się w córce króla Citrawahany i odkrywa, że jego miłość nie jest w konflikcie z życzeniami króla Citrawahany; 5. Dzięki wyzbyciu się lęku Ardżuna uwalnia piękne apsary od klątwy rzuconej na nie przez bramina, który nie potrafił opanować swego gniewu, gdy zgodnie ze swą naturą, próbowały go uwieść; 6. Kryszna wbrew woli swego brata aranżuje porwanie swej siostry Subhadry przez zakochanego w niej Ardżunę i siłą swego tajemniczego autorytetu uspakaja wzburzony tłum, dowodząc, że akt Ardżuny nie jest w konflikcie ani z niczyim interesem, ani z wyższym Prawem; 7. Draupadi dobrowolnie akceptuje drugą żonę Ardżuny Subhadrę, godząc się na to, aby dzielić się nim, tak jak jej pięciu mężów dzieli się nią; 8. Narodziny synów Pandawów.

Mędrzec Narada rzekł do Judhiszthiry:

„O królu, choć Draupadi jest żoną dla każdego z was, to jednak powinniście ustalić ścisłe reguły dzielenia się nią, żeby nie walczyć o nią między sobą.

Dla przestrogi przypomnę wam o tym, co przytrafiło się dwóm sławnym braciom demonom asurom Sundzie i Upasundzie, którzy nigdy się ze sobą nie rozstawali i nikt nie potrafił ich pokonać. Wspólnie rządzili swoim królestwem, mieszkali w tym samym domu, spali w tym samym łóżku, jedli te same potrawy i zasiadali na tym samym tronie, a jednak zabili się o Tilottamę”.

(Mahābharāta, 1(16) Arjuna’s Sojourn in the Forest, 201.15-20)

1. Mędrzec Narada ostrzega Pandawów przed skłócającymi skutkami erotycznej miłości i proponuje umowę zapobiegającą nim

Pewnego dnia, gdy Pandawowie zasiedli na swych tronach w fortecy Króla Prawa Indraprasthcie, wizytę złożył im mędrzec Narada. Król Prawa z należnym mędrcowi szacunkiem oddał mu swój tron, obdarował go odpowiednimi darami i poinformował o stanie państwa. Narada odwzajemnił się swym błogosławieństwem. Chcąc pobłogosławić również Draupadi, wezwał ją przed swe oblicze i Draupadi, po wykonaniu odpowiednich oczyszczających rytów, opuściła pokoje kobiet, aby stawić się posłusznie na jego wezwanie.

Gdy Draupadi po otrzymaniu błogosławieństwa wróciła do pokojów kobiet, Narada rzekł do Judhiszthiry: „O królu, chociaż Draupadi jest żoną dla każdego z was, to jednak powinniście ustalić ścisłe reguły dzielenia się nią, żeby nie walczyć o nią między sobą. Dla przestrogi przypomnę wam o tym, co przytrafiło się dwóm sławnym braciom demonom asurom Sundzie i Upasundzie, którzy nigdy się ze sobą nie rozstawali i nikt nie potrafił ich pokonać. Wspólnie rządzili swoim królestwem, mieszkali w tym samym domu, spali w tym samym łóżku, jedli te same potrawy i zasiadali na tym samym tronie, a jednak zabili się o Tilottamę.

Sunda i Upasunda słynęli zarówno ze swej wielkiej dzielności i potężnej fizycznej siły, jak i ze swej braterskiej miłości. Ich decyzje były zawsze zgodne i takie same i nie wkradł się między nich nawet cień konfliktu. Gdy dorośli, obaj zdecydowali się zgodnie na podbój wszechświata, zaczynając swą walkę od pokonania bogów. Udali się w święte góry Himalaje, aby praktykować tam ascezę i dzięki niej otrzymać od dziadka wszechświata Brahmy boską broń, która pozwoliłaby im na zrealizowanie ich celu. Po pewnym czasie nauczyli obywać się bez jedzenia i picia, ofiarować kawałki swego ciała ogniowi i stać bez ruchu i mrugnięcia okiem na czubkach palców z ramionami wzniesionymi ku niebu. W końcu w swych praktykach samoumartwiania się osiągnęli tak wielką perfekcję, że aż rozgrzane mocą ich umartwień góry Windhja zaczęły miotać ogniem.

Bogowie przestraszyli się siły ich ascezy i bojąc się o swą własną pozycję, podjęli szereg prób przerwania ich umartwień. Kusili ich drogimi kamieniami i nasyłali na nich piękne kobiety. Gdy to nie pomogło i bracia ciągle kontynuowali swe umartwienia, rozciągnęli przed ich oczami iluzję, że kobiety ich rodu są gwałcone przez pewnego demona rakszasę i wzywają ich pomocy. Sunda i Upasunda nie ulegli jednak tej iluzji i nie przerywali umartwień.

W końcu dziadek wszechświata Brahma poruszony siłą ich umartwień stawił się przed ich obliczem i zapytał o nagrodę, jakiej oczekują od niego w zamian za swe umartwienia. Bracia poprosili go wówczas jednym głosem o dar magii, różnego rodzaju broń oraz nieśmiertelność. Brahma obiecał dać im wszystko o co proszą za wyjątkiem nieśmiertelności. Rzekł: ‘O demony asury, ponieważ umartwiacie się po to, aby zdobyć środki do podbicia całego wszechświata, nie mogę dać wam nieśmiertelności. Dar ten jest bowiem nieosiągalny dla tych, co umartwiają się dla jakiegoś celu. Mogę wam jedynie ofiarować możliwość wyboru sposobu, w jaki umrzecie’.

Usłyszawszy te słowa, dwaj bracia asury przekonani, że nic nie potrafi zniszczyć ich braterskiej przyjaźni i miłości, postanowili jednomyślnie okpić Brahmę i każdy z nich z osobna zażyczył sobie, aby nikt inny nie mógł go zabić poza jego własnym bratem.

Gdy mądry dziadek wszechświata zagwarantował im ten dar, zadowoleni z siebie bracia zaprzestali umartwień, gdyż uznali, że zrealizowali już cel, dla którego je podjęli. Zbrojni w boską broń i praktycznie wolni od groźby śmierci wypowiedzieli wojnę bogom. Swe działania wojenne rozpoczęli od oddania się nieograniczonej konsumpcji i delirycznej radości na festiwalu ku czci boga wojny Karttikeji (Skandy). Mając zdolność do poruszania się w przestrzeni w dowolny sposób i żądni wojny, żegnani przez swych krewnych i sławieni w pieśniach, unieśli się w powietrze i ruszyli w do krainy bogów. Bogowie, widząc, że się zbliżają i znając moc darów, które otrzymali od Brahmy, opuścili w pośpiechu królestwo Indry i udali się do regionu Brahmy, szukając u niego ochrony. Waleczni bracia asury, nie napotykając oporu ze strony bogów, zdobyli z łatwością królestwo Indry, pokonali tłumy jakszów i rakszasów, jak i inne niebiańskie istot włóczące się po niebie, a także wszystkie węże żyjące pod ziemią i wszelkie istoty żyjące w morzu oraz wszelkie barbarzyńskie plemiona żyjące na ziemi.

Następnie, chcąc uniemożliwić bogom odzyskanie sił, przystąpili do zabijania wszystkich prawych królów, ascetów i braminów, aby w ten sposób zniszczyć wszelkie formy czczenia bogów, gdyż siła bogów zależy od składanych ofiar. Prowadząc swe wojsko we wszystkich kierunkach, pozbawiali życia każdego, kto składał jakąkolwiek ofiarę, nie bojąc się klątw rzucanych na nich przez braminów, gdyż dzięki darom Brahmy nie mogły im zaszkodzić. Bramini, czując się bezsilni, zaniechali życia zgodnego z bramińskim kodem i rozpierzchli się w panice we wszystkich kierunkach. I choć cały świat, pozbawiany w ten sposób swych zwykłych mieszkańców, coraz bardziej pustoszał, bohaterscy bracia nie zaprzestawali ataku i przybrawszy postać słoni i tygrysów zabijali wszystkich, którzy dotychczas zdołali się ukryć. Gdy wreszcie udało mi się dokonać całkowitego zniszczenia i podboju wszechświata, zamieszkali na polach Kurukszetry. Opustoszała i bezpłodna bogini Ziemia płakała, patrząc na zniszczenie rytów ofiarnych, festiwali, wedyjskich studiów oraz wszystkich różnic społecznych. Z jej powierzchni zniknęli zarówno królowie, bramini, kupujący i sprzedający, jak i szacunek dla bogów. Pokrywały ją jedynie kości i szkielety.

Widząc to zniszczenie Ziemi, święci mędrcy i asceci zdolni do kontrolowania swego gniewu, jaźni i zmysłów, kierując się współczuciem dla niej, udali się ku miejscu zamieszkałemu przez dziadka wszechświata Brahmę, gdzie zastali czekające na niego tłumy bogów, braminów. I gdy Brahma przybył na spotkanie, wszyscy zebrani jednogłośnie zaczęli wyliczać wszelkie podłe czyny dokonane przez nierozłącznych braci asurów, Sundę i Upasundę, ganiąc dziadka wszechświata za to, że umożliwił im to, dając im dary, o które prosili.

Brahma, słysząc te narzekania, uznał, że nadszedł czas na działanie i zarządził śmierć dwóch asurów. Aby ją zrealizować, wezwał wielkiego architekta świata Wiśwakarmana i rozkazał mu, aby stworzył kobietę, której urokowi nikt nie potrafi się oprzeć. Wiśwakarman zebrał więc wszystko to, co jest w trzech światach najpiękniejsze i stworzył boską niewiastę o imieniu Tilottama, na której skupiały się wszystkie spojrzenia, pożądając jej tak jakby była samą boginią dobrobytu Lakszmi, którą każdy chce mieć dla siebie. Dziadek wszechświata rzekł do Tilottamy: ‘O moja piękna, udaj się natychmiast do braci asurów Sundy i Upasundy i uwiedź każdego z nich z osobna przy pomocy swego pięknego ciała. I uczyń tak, że jak tylko cię zobaczą, natychmiast pokłócą się o ciebie’.

Tilottama rzekła: ‘O Brahma, niech tak się stanie’. Pokłoniła się z szacunkiem przed Brahmą i zgodnie z pobożnym zwyczajem okrążyła zgromadzonych bogów i mędrców, którzy nie mogąc oprzeć się pokusie spoglądania na nią, podążali wzrokiem za każdym jej krokiem. Sam Indra, choć oparł się pokusie odwracania głowy, tak silnie pragnął na nią patrzeć, że na głowie wyrosły mu śledzące ją oczy i od tego czasu jest nazywany bogiem o tysiącu oczu. I w ten sposób zebrani bogowie i mędrcy przekonali się na własnej skórze o wartości dzieła Wiśwakarmana.

Tymczasem dwaj bracia asury po wymordowaniu swych rywali i pozbyciu się wszelkich przeszkód, nie wiedząc nic o pułapce na nich przygotowanej przez bogów, popadli w słodkie lenistwo i czując się jak nieśmiertelni, oddawali się samym przyjemnościom. Otoczeni pięknymi kobietami i zapachem perfum i ozdobieni girlandami czerpali przyjemność z niekończącego się jedzenia i picia.

Aż pewnego dnia, gdy przebywając w pięknej górskiej dolinie porośniętej obsypanymi kwiatami drzewami śala, oddawali się jak zwykle rozrywce, spoczywając na pięknych łożach u boku pięknych kobiet, oglądając piękne tancerki i popijając uderzające do głowy wino, w tym pięknym miejscu, gdzie wszystko służyło tylko ich przyjemności, nagle przed ich oczami ukazała się zbliżająca się ku nim powoli od strony rzeki Tilottama, ubrana w zwiewną czerwoną szatę i z bukietem kwiatów w dłoniach. Gdy tylko ją dostrzegli swymi przekrwionymi od alkoholu oczami, zerwali się równocześnie na równe nogi i opanowani żądzą jej posiadania pognali w jej kierunku, ofiarując swą miłość. Gdy Sunda uchwycił prawą dłoń Tilottamy, Upasunda uchwycił lewą. Ogłuszeni przez poczucie swej nieśmiertelności i siły oraz przez swe bogactwo, alkohol i żądzę zaczęli się ze sobą kłócić. Sunda rzekł: ‘O Upasunda, piękność ta zostanie moją żoną’. Na to Upasunda rzekł: ‘O Sunda, ona zostanie moją żoną’. Spierając się ze sobą uchwycili za broń i uderzając nią równocześnie, zabili się nawzajem. Ich potężne ciała pokryte krwią podły na ziemię jak dwa wielkie upadające z nieboskłonu słońca. Na ten widok zabawiające ich przedtem kobiety i zgraje dajtjów rozbiegli się w panice, drżąc ze zgrozy i strachu, i schowali się w podziemnym świecie.

Dziadek wszechświata Brahma pogratulował Tilottamie sukcesu w realizacji swego zadania i w nagrodę dał jej dar swobodnego poruszania się po tych światach, po których włóczą się jedynie synowie matki bogów Aditi i obiecał jej, że z powodu jej niewysłowionej zmysłowości nikt nie będzie w stanie długo na nią patrzeć”.

Zakończywszy swą opowieść, mędrzec Narada rzekł do słuchających go braci Pandawów: „O synowie króla Pandu, moja miłość do was skłoniła mnie do przypomnienia wam tej starej opowieści o losie dwóch braci asurów, którzy zabili się nawzajem właśnie dlatego, że darzyli się wielkim braterskim uczuciem i zawsze mieli takie same myśli i zamiary. Posłuchajcie więc mojej rady i ustalcie reguły dzielenia się swą piękną żoną Draupadi, aby identyczność waszych myśli i uczuć wobec niej, nie uczyniła was równie bezbronnymi, jak tych dwóch braci demonów asurów i żeby nie zrodziła konfliktu między wami”.

Pandawowie wzięli sobie do serca słowa mędrca Narady i aby zabezpieczyć się przed skłócającymi skutkami podobieństwa myśli i pragnień, gdy w grę wchodzi erotyczna miłość, zawarli między sobą pakt, zgodnie z którym ten z braci, który zobaczy swego brata w intymnej sytuacji z Draupadi, będzie musiał wyrzec się erotycznego związku z nią przez rok, udając się na dwanaście miesięcy na wygnanie i prowadząc przez ten czas ascetyczne życie pustelnika.

2. Ardżuna łamie braterską umowę i poddaje się karze wygnania

Po zawarciu między sobą tej umowy Pandawowie dzięki swej prawości i sile swej broni żyli szczęśliwie w mieście-fortecy rządzonym przez Króla Prawa, czerpiąc radość ze swego małżeństwa z Draupadi i rozszerzając wpływy Króla Prawa na sąsiadujące królestwa. Pod panowaniem Króla Prawa lud żył bezgrzesznie i szczęśliwie aż do czasy, gdy pewnego dnia do Indraprasthy zawitali złodzieje i ukradli pewnemu braminowi krowy. Bramin ten pobiegł w kierunku królewskiego pałacu, krzycząc: „O Pandawowie, nędzni, okrutni i tępi złodzieje uprowadzili siłą moje krowy, pasące się na waszej ziemi! Ścigajcie złodziei, którzy okradając braminów, okradają królestwo z zasad Prawa i Zysku. Chwyćcie za broń i brońcie mnie, który potrzebuje waszej pomocy”.

Gdy Ardżuna usłyszał krzyki bramina, rzekł do niego: „O braminie, uspokój się, zaraz pospieszę ci z pomocą”. Jednakże w momencie gdy wypowiedział te słowa, zorientował się, że jest w tej chwili bezsilny, gdyż nie ma dostępu do swej broni, którą Pandawowie mieli zwyczaj trzymać w komnacie, gdzie Król Prawa przebywał właśnie z Draupadi. Ardżuna zawahał się, nie wiedząc, co uczynić. Zgodnie z zawartą umową nie mógł wejść do tej komnaty, aby zabrać broń i poprosić Króla Prawa o zgodę na jej użycie, gdyż widząc Judhiszthirę w intymnej sytuacji z Draupadi narażał się na karę wygnania, ale również nie mógł udawać, że nie słyszy lamentów bramina i odmówić mu udzielenia pomocy. Myślał: „Osuszenie łez tego bramina, bezprawnie pozbawionego swej własności, jest moim świętym obowiązkiem i jeżeli go zaniecham, ludzie uznają, że zeszliśmy ze ścieżki Prawa i Król Prawa straci w oczach całego świata swój autorytet. Podważę jednak również jego autorytet, jeżeli nie zapytam go o zgodę na użycie broni i ściganie złodziei, powstrzymując się od wejścia do komnaty, gdzie przebywa on właśnie z naszą wspólną żoną. Łamiąc naszą umowę, będę musiał udać się na wygnanie i podać swoje ciało umartwieniom. Uczynię tak jednak, bo zniszczenie ludzkiego ciała jest niczym w porównaniu ze zniszczeniem autorytetu Króla Prawa”.

Ardżuna, doszedłszy w swych myślach do takiej konkluzji, bez wahania wkroczył do królewskiej sypialni i po uzyskaniu zgody Judhiszthiry na użycie broni zabrał swą broń i odebrał złodziejom zagarnięty bezprawnie majątek bramina. Po dokonaniu tego czynu stawił się przed obliczem Króla Prawa i rzekł: „O królu, użyj teraz swego autorytetu i rozkaż mi, abym dotrzymał swej przysięgi i udał się do lasu na wygnanie, gdyż złamałem naszą umowę i spojrzałem na ciebie, gdy trwałeś w miłosnym uścisku z naszą wspólną żoną Draupadi”.

Król Prawa przepełniony braterską miłością zawahał się z wydaniem takiego rozkazu i rzekł: „O Ardżuna, pozwól na to, abym mocą swego autorytetu zwolnił cię z obowiązku kary. Wybaczam ci bowiem całkowicie twój uczynek. Swym złamaniem przysięgi nie wyrządziłeś mi żadnej krzywdy i nie żywię do ciebie cienia urazy. Swym uczynkiem nie złamałeś również Prawa, gdyż Prawo zezwala, aby młodszy brat wkroczył do sypialni starszego, zabrania natomiast, aby straszy wkraczał do sypialni młodszego”.

Ardżuna odpowiedział: „O królu, nie lekceważ możliwych skutków złamania przeze mnie naszej umowy. Sam słyszałem, jak mówiłeś, że w przestrzeganiu Prawa nie należy stosować żadnych wykrętów. Muszę więc zostać ukarany, aby pozostać uczciwym wobec samego siebie, gdyż to wierność samemu sobie jest moją siłą”.

Król Prawa, słysząc te słowa Ardżuny, przyznał mu rację i zarządził jego roczne wygnanie z królestwa.

3. Córka króla wężów zakochuje się w Ardżunie i przekonuje go, że zaspokojenie jej żądzy miłości nie jest w konflikcie ani z odbywaną przez niego karą, ani z wyższym Prawem

Ardżuna wyrzekł się więc dobrowolnie przyjemności życia małżeńskiego, jak  i życia w pałacu ze swymi braćmi i udał się do lasu na wygnanie, aby w ten sposób odbyć uzgodnioną wcześniej karę za swe drobne przestępstwo, którym było złamanie braterskiej umowy za cenę ochrony autorytetu Króla Prawa.

W jego wędrówce po dżungli towarzyszyły mu tłumy ascetów braminów, poetów i śpiewaków. Przewędrowali razem ogromne połacie ziemi, odwiedzając piękne jeziora i święte brody, aż pewnego dnia dotarli do brzegów Gangesu, gdzie postanowili się na jakiś czas zatrzymać. Gdy kapłani ozdobili brzegi rzeki ofiarowanymi jej kwiatami i obudzili ogień, który swym płomieniem zaczął pochłaniać składaną weń ofiarę, Ardżuna zanurzył się w świętej rzece, aby oczyścić się w jej wodach i móc złożyć ofiarę swoim przodkom. Jednakże w momencie gdy miał wynurzyć się z wody, został silnie pociągnięty w jej głębiny przez córkę króla wężów Ulupi, gdzie zobaczył wspaniały pałac króla wężów i płonący w nim ogień ofiarny. Ardżuna, widząc ogień, zbliżył się do niego bez wahania, aby wykonać zamierzony rytuał i ogień ofiarny bardzo był z niego zadowolony.

Dopełniwszy rytuału, Ardżuna zwrócił się do Ulupi z pytaniem: „O nieśmiała i promieniująca urodą niewiasto, dlaczego zachowałaś się z taką brawurą i ściągnęłaś mnie siłą na dno tej świętej rzeki. Wyjaśnij mi, proszę, do kogo należy ten wspaniały pałac i powiedz mi, kim jesteś?”

Ulupi rzekła: „O Ardżuna, pałac ten należy do króla wężów o imieniu Kaurawja, a ja jestem jego córką. Pociągnęłam cię tutaj w głębinę rzeki, gdyż w momencie, gdy ujrzałam cię podczas kąpieli, dosięgnęła mnie strzała boga miłości Kamy i z miłości do ciebie straciłam rozum. Uszczęśliw mnie, proszę, darując mi samego siebie!”

Ardżuna rzekł: „O piękna kobieto wężu, nie przebywam w dżungli z własnej woli i nie jestem Panem samego siebie. To Król Prawa, Judhiszthira, zadecydował o losach mego ciała i ponieważ złamałem swoje zobowiązanie, nakazał mi, abym przez rok wiódł w tym lesie życie pustelnika. I choć osobiście chciałbym sprawić ci przyjemność, nie mogę tego uczynić, gdyż zobowiązałem się do celibatu, a moje usta nie potrafią wypowiedzieć kłamstwa. Powiedz mi, czy znasz może jakiś sposób na to, abym mógł sprawić ci przyjemność, oddając ci samego siebie bez zadawania kłamu własnym słowom i bez łamania swojego zobowiązania?”

Ulupi odpowiedziała: „O mężczyzno o potężnych ramionach, który zawsze bronisz nędzarzy i tych, co potrzebują obrony. My węże wiemy wszystko. Znam więc doskonale przyczynę twej tułaczki po lesie i wiem o tym, że wyniknęła ona z rozkazu Króla Prawa. Dowiedz się jednak, że oddając mi samego siebie i sprawiając mi przyjemność, nie będziesz w konflikcie ani ze swoim zobowiązaniem, ani z rozkazem Króla Prawa, gdyż umowa, którą zawarłeś ze swymi braćmi dotyczyła jedynie Draupadi. Twoje zobowiązanie nakazuje ci jedynie wyrzeczenia się przez cały rok kontaktu z Draupadi, lecz nie mówi nic o kontakcie ze mną, córką króla wężów. Nie odrzucaj więc mej miłości i uratuj mnie, gdyż oddając mi samego siebie, wcale nie łamiesz swej przysięgi. Dowiedz się również, że nawet gdybyś ją w ten sposób złamał i tak nie straciłbyś swoich zasług, gdyż oddając mi swoje ciało, zwracasz mi moje życie. Pokieruj się więc w swej decyzji Najwyższym Prawem i dając mi swoje ciało, zwróć mi moje życie, gdyż ciebie proszę o obronę! Uczyń mi łaskę i daj mi samego siebie na jedną noc!”

Ardżuna po wysłuchaniu gorących słów córki króla wężów uczynił to, o co go prosiła, wierząc, że nakazuje mu to Najwyższe Prawo. I po spędzeniu z nią nocy w podwodnym pałacu jej ojca, pojawił się rankiem na brzegu Gangesu razem z promieniami wschodzącego słońca i wyjaśnił braminom przyczynę swej nieobecności.

4. Ardżuna zakochuje się w córce króla Citrawahany i odkrywa, że jego miłość nie jest w konflikcie życzeniami króla Citrawahany

Ardżuna wędrował dalej przemierzając ogromne połacie ziemi, odwiedzając po drodze liczne królestwa oraz liczne brody i sanktuaria, gdzie ofiarowywał braminom tysiące krów. Gdy w swej wędrówce dotarł do królestwa Manalura, zobaczył nagle przechadzającą się podczas spaceru piękną córkę prawego króla Citrawahany o imieniu Citragada i trafiony prosto w serce strzałą Kamy silnie zapragnął mieć ją dla siebie. Złożył więc wizytę królowi Citrawahanie i poinformował go o swym nieodpartym pragnieniu.

Król Citrawahana rzekł: „O Ardżuna, twoje pragnienie nie jest wcale w konflikcie z moim, gdyż moje królestwo potrzebuje następcy tronu. Pragnę więc gorąco, abyś dał mej córce dzielnego syna, ale pod warunkiem, że będę mógł go zatrzymać u siebie. W mojej dynastii żył kiedyś król o imieniu Prabhamkara. Ponieważ był bezdzietny, praktykował tak długo surowe umartwienia, aż zadowolił nimi boga Śiwę, który obiecał mu, że nasza dynastia nie wygaśnie, gdyż każdy z jej przedstawicieli będzie miał zawsze jednego potomka. I tak też się stało. Jednakże podczas gdy wszyscy moi przodkowie mieli syna, ja sam otrzymałem od losu córkę. Ponieważ na jej barkach spoczywa obowiązek zapewnienia kontynuacji naszej dynastii, myślę o niej, jakby była moim synem. Oddam ci ją na trzy miesiące pod warunkiem, że dasz jej syna, który zostanie moim następcą tronu. Czy zgadasz się na zawarcie ze mną takiej umowy?”

Ardżuna rzekł: „O królu, niech tak się stanie”, i po upływie trzech miesięcy oddał królowi Citrawahanie jego córkę, która we właściwym czasie urodziła mu upragnionego następcę tronu.

5. Dzięki wyzbyciu się lęku Ardżuna uwalnia piękne apsary od klątwy rzuconej na nie przez bramina, który nie potrafił opanować swego gniewu, gdy zgodnie ze swą naturą, próbowały go uwieść

Po opuszczeniu królestwa Manalury Ardżuna ruszył w kierunku świętych brodów znajdujących u brzegów południowego oceanu, często odwiedzanych przez ascetów. Dowiedział się tam o istnieniu pięciu świętych miejsc, które asceci starannie omijają. Zdziwiony zapytał: „O asceci, dlaczego wy, którzy znacie Brahmana (modlitwę), który chroni was przed wszelkim niebezpieczeństwem i przed wszelkimi pokusami, obawiacie się tych świętych miejsc?” Asceci odpowiedzieli: „O Ardżuna, unikamy tych miejsc mimo ich wielkiej oczyszczającej mocy, bo zamieszkało w nich pięć krokodyli, które straszą ascetów”.

Nieustraszony Ardżuna wbrew radom braminów udał się do pierwszego z tych brodów i gdy bez wahania zanurzył się w jego wodach, biorąc oczyszczającą kąpiel, został zaatakowany przez olbrzymiego krokodyla. Uchwyciwszy go silnie w swe dłonie, wynurzył się z wody i wyciągnął go na brzeg, gdzie krokodyl natychmiast przemienił się w piękną kobietę o ciele ozdobionym złotem.

Ardżuna zapytał: „O piękna, kim jesteś? Dlaczego przybrałaś postać krokodyla i straszysz ascetów?” Kobieta odpowiedziała: „O wojowniku, nie jestem wcale krokodylem, lecz boską nimfą apsarą o imieniu Warga, ulubienicą boga bogactwa Kubery. To przekleństwo pewnego bramina skazało mnie i moje cztery przyjaciółki na to, aby straszyć ascetów, zamiast uwodzić ich pięknem naszej urody. Pewnego bowiem dnia, gdy wraz z moimi czterema przyjaciółkami, równie pięknymi jak ja, spacerowałyśmy w kierunku pałacu boga Kubery, zobaczyłyśmy przystojnego bramina siedzącego samotnie w lesie i oddającego się umartwieniom. Od siły jego umartwień rozjaśnił się cały las i on sam był jak słońce rozświetlające nieboskłon. Widząc cudowną moc jego ascezy, zeskoczyłyśmy na oświetloną przez jego blask ziemię i zgodnie z naszą naturą próbowałyśmy skusić go, aby przerwał swe umartwienia. Tańczyłyśmy, śpiewałyśmy, lecz on nawet się nie poruszył, choć nie pozostał wobec nas całkowicie obojętny. Rozgniewał się i rzucił na nas klątwę, że stracimy całą naszą urodę, staniemy się krokodylami i będziemy mieszkać w wodach przez sto lat”.

Warga kontynuowała: „Przerażone klątwą zaczęłyśmy błagać przystojnego ascetę, aby ją wycofał, mówiąc: ‘O braminie, miej nad nami litość, gdyż to nie my, lecz nasze piękno, młodość i bóg miłości są odpowiedzialni za nasze zachowanie. Wybacz nam, gdyż twoja klątwa oznacza dla nas śmierć, a Prawo zabrania zabijania kobiety. Nie zabijaj nas, tym bardziej że jesteś braminem, a bramin powinien kierować się zasadą unikania przemocy wobec każdej, choćby najmniejszej żywej istoty. Należy też okazywać litość tym, którzy o nią proszą. Wybacz więc nam, gdyż błagamy o litość’.

Słysząc nasze błagania, ów praworządny bramin, który świecił jak słońce lub księżyc od swych świętych uczynków, okazał nam łaskę. Rzekł: ‘O piękne apsary, sto lat nie oznacza wieczności. Po upływie tego czasu pojawi się bohater, który się was nie przestraszy i mimo ostrzeżeń wejdzie do świętej wody, którą będziecie zamieszkiwać i wyciągnie was na brzeg. Wówczas odzyskacie swoją prawdziwą postać. To, co mówię się stanie, gdyż moje usta nie potrafią kłamać. Brody, w których zamieszkacie jako krokodyle będą zwać Brodami Kobiet i będą miały moc oczyszczającą dla tych, którzy zdobyli wiedzę i was się nie boją’ ”.

Warga kontynuowała: „O Ardżuna, podziękowałyśmy braminowi za jego litość, okrążyłyśmy go z szacunkiem i wyruszyłyśmy na poszukiwanie wód, w których mogłybyśmy zamieszkać. I wówczas pojawił się przed nami mędrzec Narada, który wskazał nam pięć brodów, w których do dziś mieszkamy i obiecał nam, że pewnego dnia tu przybędziesz i uwolnisz nas od klątwy. I oto przybyłeś i mnie pierwszą uwolniłeś od klątwy. Proszę cię, wykąp się również w czterech innych brodach i uwolnij od klątwy moje cztery przyjaciółki”. Ardżuna rzekł: „O piękna apsaro, niech tak się stanie”.

6. Kryszna wbrew woli swego brata aranżuje porwanie swej siostry Subhadry przez zakochanego w niej Ardżunę i siłą swego tajemniczego autorytetu uspakaja wzburzony tłum, dowodząc, że akt Ardżuny nie jest w konflikcie ani z niczyim interesem, ani z wyższym Prawem

Ardżuna kontynuował swą wędrówkę w kierunku zachodnim, odwiedzając po drodze wszystkie święte miejsca, aż dotarł do kraju Prabhasy. Tutaj ponownie spotkał Krysznę Wasudewę, który dowiedział się o jego wędrówce i wyszedł mu specjalnie na spotkanie. Kryszna zapytał go o to, dlaczego wędruje po dżungli i gdy dowiedział się, że jest to kara za złamanie braterskiej umowy, w pełni to zaaprobował. Ardżuna, chcąc się cieszyć możliwością czerpania radości z przebywania przez jakiś czas w towarzystwie swego przyjaciela Kryszny, zaniechał chwilowo swego pustelniczego życia, mając jednak szczerą wolę, aby do niego później powrócić i odbyć całą trwającą rok karę.

Kryszna i Ardżuna spędzili miło dzień w kraju Prabhasa, oddając się rozrywkom, a gdy zbliżył wieczór, udali się na odpoczynek u stóp góry Raiwataka, w pasie górskim Windhja, gdzie za kilka dni miał się odbyć wspaniały festiwal. Na rozkaz Kryszny górę udekorowano i przygotowano festiwalową ucztę na cześć Ardżuny. Ardżuna zaakceptował organizowane na jego cześć przyjęcie i razem z Kryszną zabawiał się, oglądając aktorów i tancerzy, po czym po nagrodzeniu ich brawami, odprawił ich i udał się na spoczynek. Szybko zapadł w głęboki sen, aby rankiem obudzić się znowu wśród słodkich dźwięków pieśni, lutni, błogosławieństw i pochwał.

Kryszna zaprosił Ardżunę do swego złotego rydwanu i udali się razem do Dwaraki, miasta-twierdzy zbudowanej na nadmorskiej skale, gdzie Kryszna przeniósł wszystkich mieszkańców dawnej stolicy kraju Jadawów Mathury, aby obronić ich przed atakiem wroga. Na prośbę Kryszny Ardżuna zamieszkał w jego wspaniałym pałacu, przepełnionym przepychem i dostarczającym wszelkich przyjemności.

Sam Kryszna nie był królem rodu Jadawów, gdyż z racji klątwy, jaką król Jajati rzucił na swego syna Jadu, ród ten przez długi okres czasu miał przywódcę, który nie był królem. Był synem Wasudewy, który sam z kolei był synem szefa Jadawów o imieniu Śura i ministrem demona Kansy, który pozbawił władzy pierwszego króla Jadawów Ugrasenę. Kryszna ostatecznie zabił Kansę, przywracając królowi Ugrasenie władzę. Dzięki swym bohaterskim czynom Kryszna cieszył się boskim autorytetem nie tylko wśród Jadawów. Niektórzy bez wahania rozpoznawali w nim boga Wisznu, który narodził się na ziemi w swym istotnym aspekcie. Dzięki swej urodzie i bogactwu Kryszna skupiał na sobie miłość innych i przyciągał ku sobie miłości wielu kobiet. Oprócz Rukmini, która była jego pierwszą i najważniejszą żoną Kryszna miał wiele żon, gdyż żadnej marzącej o nim kobiecie nie odmawiał miłości.

Po spędzeniu kilka dni w Dwarace Kryszna i Ardżuny ruszyli ponownie w kierunku góry Raiwataka, gdzie obywał się kilkudniowy wielki ekstatyczny festiwal, na który przybyli wszyscy mieszkańcy Dwaraki. Górę udekorowano drogimi kamieniami i kandelabrami i ze wszystkich stron rozlegały się dźwięki muzyki i pieśni, którym towarzyszyły tańce. Wśród tłumów przybyłych na festiwal przechadzali się młodzi wojownicy, potrząsając dumnie złotymi bransoletami. Równie dumnie przechadzał się zamroczony festiwalowym alkoholem starszy brat Kryszny Balarama, ciągnąc za sobą tłum muzyków. Na festiwal przybył również król Jadawów Ugrasena razem z tysiącem swoich żon. Wszyscy ci zawsze gotowi do walki wojownicy, teraz pijani i przybrani w girlandy, przybyli na festiwal, aby oczyścić się z żądzy i namiętności.

Gdy festiwalowy chaos narastał, Ardżuna przechadzający się wśród tłumów razem z Kryszną, zobaczył nagle jego piękną siostrę Subhadrę w otoczeniu grono swych przyjaciółek. Kryszna, spoglądając na swego przyjaciela, natychmiast zauważył, że Ardżunę dosięgnęła strzała boga miłości Kamy. Z lekką ironią rzekł: „O Ardżuna, czyżby skromnie żyjący w dżungli asceta padł ofiarą miłości? Subhadra jest moją siostrą i chętnie pomogę ci w zdobyciu jej i poślubieniu”.

Ardżuna rzekł: „O Kryszna, muszę być chyba bez grzechu, skoro mam szansę na to, aby ta doskonała piękność i twoja siostra została moją towarzyszką życia. Powiedz mi, jak mam ją zdobyć, gdyż dla jej zdobycia jestem gotów zrobić wszystko, co jest w ludzkiej mocy”.

Kryszna rzekł: „O Ardżuna, porwij Subhadrę siłą. Takie postępowanie jest zgodne z Prawem wojowników i jest wręcz zalecane, gdy wojownik jest zakochany i boi się ryzyka, że może nie zostać wybrany przez swą ukochaną podczas jej festiwalu wyboru męża”.

Ardżuna szybko się na to zgodził i wraz Kryszną przygotowali szczegółowy plan porwania Subhadry podczas festiwalu, rozpoczynając jego realizację od wysłania posłów do Indraprasthy do Króla Prawa z prośbą o jego akceptację. Judhiszthira bez wahania plan zaakceptował.

Następnego dnia Ardżuna wyczekał na moment, w którym Subhadra opuściła Dwarakę i udała się w kierunku góry Raiwataka, aby oddać jej cześć i otrzymać w zamian błogosławieństwo bogów i pod pretekstem polowania, w pełnym uzbrojeniu, ruszył na złotym rydwanie należącym do Kryszny w tym samym, co ona kierunku. Widział jak Subhadra złożyła hołd górze i jej bóstwom i gdy po pobożnym jej okrążeniu udała się w drogę powrotną do Dwaraki, porwał ją do swego rydwanu i pognał w kierunku Indraprasthy.

Straż Subhadry, bezsilna wobec strzał Ardżuny, pognała z krzykiem do Dwaraki, udając się wprost do sądu. Sędzia natychmiast zarządził bicie w złoty wojenny bęben. którego donośny dźwięk przerwał festiwal, ściągając z powrotem do miasta świętujących wojowników, którzy w pośpiechu porzucali jadło i napoje i gnali do sądu na wezwanie bębna.

Setki groźnych wojowników, należących do różnych odłamów rodu Jadawów, zasiadło w sądzie na swych tronach błyszczących złotem i ozdobionych drogimi kamieniami, płonąc gniewem jak ogień ofiarny czekający na ofiarne masło. Tłumnie zgromadzeni, siedząc na swych tronach jak bogowie, wysłuchali słów sędziego o porwaniu Subhadry i pełni pychy, z oczami ciągle czerwonymi od festiwalowego wina, nie zamierzając wybaczyć Ardżunie jego czynu, krzyczeli: „O bracia, dosiądźmy natychmiast naszych bojowych rydwanów, uchwyćmy nasze włócznie i łuki, i ruszajmy w pościg za Ardżuną!”

Do zgromadzonego tłumu przemówił wówczas ozdobiony girlandami, kipiący gniewem i pijany od festiwalowego alkoholu, starszy brat Kryszny, Balarama. Rzekł: „O Jadawowie, cóż wy czynicie? Rwiecie się do walki, zanim Kryszna zdołał wypowiedzieć choć jedno słowo. Nie znając jego zdania, rozpalacie się gniewem i pysznicie się jak pawie. Niech mądry Kryszna powie nam najpierw, jakie są jego plany, a potem podporządkujcie się temu, co on zarządzi”.

Wzburzeni Jadawowie, słysząc te słowa Balaramy, zaprzestali chaotycznych wrogich pomrukiwań i ponownie zasiedli na swych tronach. Wówczas Balarama, zwany również Panem Pożądania, który obiecał swoją siostrę Subhadrę Durjodhanie i był niezadowolony z tego, że Kryszna ofiarował ją Ardżunie, rzekł oskarżająco do Kryszny: „O Kryszna, dlaczego mimo wzburzenia całego tłumu siedzisz tutaj wśród nas bez słowa? Tak naprawdę to cała wina jest po twojej stronie, gdyż to ty zaprosiłeś Ardżunę do Dwaraki, podczas gdy on dowiódł, że nie jest wart tego zaproszenia i że nie jest wart nawet tego, by nazywać go nadal dobrze urodzonym. Przybył do naszego miasta jak sojusznik, a zachował się jak wróg, porywając Subhadrę i wyrażając w ten sposób pogardę dla swych gospodarzy. Nie można mu wybaczyć jego czynu, bo czyż wąż wybacza temu, kto na niego nadepnął? Ja pierwszy rzucę się do walki przeciw jego rodowi, aby z zemsty za przestępstwo Ardżuny wymazać z ziemi jego ślad!”.

Słowa Balaramy ponownie wzburzyły Jadawów podburzając ich do zemsty, lecz choć powtarzali jego nawołujące do zemsty słowa, już chwilę później dali się uspokoić Krysznie, ulegając jego tajemniczemu autorytetowi. Kryszna rzekł: „O Jadawowie, porwanie Subhadry nie jest hańbą, lecz honorem dla naszej rodziny. Ardżuna wiedział, że nie można was przekupić bogactwem i obawiał się, że Subhadra może go nie wybrać podczas swojego festiwalu wyboru męża. Chcąc ją poślubić, wybrał więc porwanie. Zważcie na to, że skoligacenie jest znakomite i właściwie trudno sobie życzyć dla niej kogoś lepiej urodzonego. A jeżeli ten argument was nie przekonuje, zważcie na to, że nie ma na ziemi łucznika lepszego od Ardżuny i że ani wy, ani nikt inny nie zdoła z nim wygrać. Zamiast próbować z nim walczyć, użyjmy lepiej języka dyplomacji. Zawróćmy Ardżunę z drogi do Indraprasthy, aby pozwolić mu poślubić Subhadrę w Dwarace”.

Swym przemówieniem Kryszna zdołał ostudzić wzburzone umysły i przekształcił wzburzony przeciw Pandawom chaotyczny tłum, podjudzany dodatkowo przez jego brata Balaramę, w pokojowo nastawionych gości weselnych. Kryszna mógł więc zawrócić Ardżunę z drogi i poprosić go o powrót do Dwaraki, aby mógł tam za zgodą wszystkich mieszkańców zawrzeć uroczyście związek małżeński z Subhadrą. Po zaślubinach i spędzeniu pewnego czasu w Dwarace ze swą nowo zaślubioną żoną Ardżuna udał się w kierunku Puskarasu, aby dokończyć tam odbywanie swej karę i żyć w dżungli przez całe dwanaście miesięcy.

7. Draupadi dobrowolnie akceptuje drugą żonę Ardżuny Subhadrę, godząc się na to, aby dzielić się nim, tak jak jej pięciu mężów dzieli się nią

Po upływie dwunastu miesięcy Ardżuna wraz ze swą drugą żoną Subhadrą udał się z powrotem do Indraprasthy, niepokojąc się nieco tym, jak jego pierwsza żona Draupadi przyjmie Subhadrę. Faktyczne początkowo Draupadi była zazdrosna i niezadowolona, choć Ardżuna próbował na różne sposoby złagodzić jej gniew. Wkrótce jednak Subhadra wkradła się w jej łaski, wzruszając ją swą pokorą, gdy składając pierwszą wizytę w głównym pałacu, przyszła tam w ubraniu pasterki i po przedstawieniu się Draupadi, wyraziła gotowość służenia jej jako pierwszej żonie Ardżuny.

Wkrótce do Indraprasthy przybył też Kryszna ze swoim bratem Balaramą oraz z towarzyszącymi im dowódcami licznych grup wojowników z ich rodu, przywożąc Ardżunie bogate, ślubne prezenty. Na ich powitanie Król Prawa, Judhiszthira, kazał wyczyścić drogi, udekorować je kwiatami i rozsiać wokół zapach drzewa sandałowego, perfum i płonącego aloesu oraz wysłał im na spotkanie swych braci bliźniaków. Ulice miasta wypełniły się mieszkańcami odświeżonymi kąpielą i udekorowanymi klejnotami kupcami.

Po powitaniach u bram miasta goście udali się do pałacu Króla Prawa, wspaniałego jak pałac samego Indry, gdzie zostali ceremonialnie powitani przez Króla Prawa i jego brata Bhimę. Judhiszthira powitał również, zgodnie z etykietą, dowódców różnych grup wojowników. Po tych ceremonialnych, Kryszna, reprezentujący rodzinę Subhadry, ofiarował Pandawom tysiąc krów, tysiąc w pełni wyposażonych i gotowych do walki rydwanów wraz z końmi, tysiąc słoni wojennych oraz ogromną ilość złota, szlachetnych kamieni i klejnotów. Judhiszthira zaakceptował całe to darowane im bogactwo i zaprosił dowódców na wspaniałą ucztę, podczas której oddawali się oni przez szereg dni rozrywce, pijąc i głośno klaszcząc w dłonie. Na pożegnanie Pandawowie obdarowali ich suto rozmaitym bogactwem i pod dowództwem Balaramy powrócili do Dwaraki. Kryszna jednakże pozostał jeszcze w Indraprasthcie przez jakiś czas, aby móc wraz z Ardżuną przechadzać się nad brzegami Jamuny i cieszyć się jego przyjaźnią.

8. Narodziny synów Pandawów

Po upływie odpowiedniego okresu czasu siostra Kryszny Subhadra urodziła Ardżunie jego najstarszego bohaterskiego syna Abhimanju, którego narodziny Król Prawa uczcił ofiarowaniem braminom tysiąca krów i tysiąca monet. Abhimanju był jak ofiara oddawana ogniowi w łonie wydrążonego pnia śami—choć jego przeznaczeniem była tragiczna i bohaterska śmierć, miał się odrodzić w formie swego syna Parikszita, jedynego potomka Bharatów, który w cudowny sposób przywrócony do życia w łonie matki przez Krysznę, przeżyje apokaliptyczną wojnę Pandawów z Kaurawami i zapewni kontynuację królewskiej linii Bharatów.

Abhimanju, który dorównywał Krysznie pięknem, odwagą i mocą, był od urodzenia faworytem Kryszny, który sam odprawiał wszystkie święte ryty dla niego przeznaczone. Ardżuna z kolei uczył go mądrości Wed i użycia broni, czyniąc go równym sobie w posiadaniu tej wiedzy i jej praktycznym zastosowaniu.

Draupadi z kolei rok po roku urodziła Pandawom pięciu wspaniałych synów. Pandawowie, mając synów potężnych jak dzieci bogów, odczuwali niebiańską radość, pogrążając się w ekstatycznej szczęśliwości.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

1(16) Arjuna’s Sojourn in the Forest, 200.1-20,

1(16.a) Sunda and Upasunda, 201.1-204.30,

1(16) Arjuna’s Sojourn in the Forest (continued), 205.1-210.20,

1(17) The Abduction of Subhadrā, 211.1-30,

1(18) The Fetching of the Gift, 213.1-80.

Opowieść 11

Walka z bogami o Las Khandawa

1. Niezadowolony z ofiarnego rytuału Ogień chce spalić Las Khandawa broniony przez Indrę, gdyż tam mieszka jego przyjaciel wąż Takśaka; 2. Kryszna i Ardżuna obiecują Ogniowi pomoc w spaleniu Lasu Khandawa pod warunkiem otrzymania broni, pozwalającej im na pokonanie broniącego lasu króla bogów Indry; 3. Kryszna i Ardżuna walczą z królem bogów Indrą, który ostatecznie pozwala na spalenie Lasu Khandawa, gdyż bronionego przez niego węża Takśaki nie ma w domu, a w Krysznie i Ardżunie rozpoznaje Narajanę i Narę; 4. Ardżuna ratuje z pożaru błagającego o litość demona asurę o imieniu Maja; 5. Indra pomaga synowi węża Takśaki Aśwasenie wymknąć się z pożaru; 6. Modlitwa do Ognia (Brahman) ratuje życie czterem ptaszkom Śarngaka; 7. Po spaleniu Lasu Khandawa i zaspokojeniu głodu Ognia, Indra nagradza Ardżunę i Krysznę swymi darami.

Wówczas czcigodny bramin, zapytany o to, jakiego rodzaju posiłek powinni dla niego przygotować, rzekł do Ardżuny i Kryszny: „O nieustraszeni wojownicy, jestem Ogniem, więc przygotujcie posiłek odpowiedni dla mnie. Od dawna pragnę spalić otaczający Indraprasthę Las Khandawa, lecz Indra chroni go przy pomocy swego deszczu, gdyż w lesie tym mieszka jego przyjaciel wąż Takśaka ze swoją rodziną. Chroniąc węża Takśakę, ochrania pozostałych mieszkańców lasu. Pomóżcie mi spalić ten las i nasycić mój głód! Przy pomocy swej broni zatrzymajcie w lesie wszystkie żywe istoty, dostarczając mi stopionego tłuszczu i nie pozwólcie Indrze, aby nasłane przez niego deszczowe chmury opadły deszczem”.

(Mahābharāta, 1(19) The Burning of the Khāndava Forest, 215.5-10)

1. Niezadowolony z ofiarnego rytuału Ogień chce spalić Las Khandawa broniony przez Indrę, gdyż tam mieszka jego przyjaciel wąż Takśaka

W miarę upływu czasu Król Prawa Judhiszthira i jego bracia zdobyli zwierzchnictwo nad wieloma sąsiadującymi królestwami. Ludzie podporządkowując się woli Króla Prawa, żyli szczęśliwie, będąc jak dusza podporządkowująca się ciału obdarzonemu pomyślnymi znakami i uczynkami. Król Prawa poświęcał uwagę nie tylko Prawu, ale również Zyskowi i Przyjemności, dbając o to, aby zaistniały na ziemi we właściwych proporcjach i sam był dla nich czwartym, niezbędnym wymiarem. W nim samym Wedy znalazły gorliwego ucznia, składanie ofiary doskonałego wykonawcę, a cztery kasty strażnika. Dzięki niemu szczęśliwy los odnalazł swe właściwe miejsce, mądrość sięgnęła szczytu, a Prawo znalazło swój właściwy odnośnik. W otoczeniu swych czterech braci rozsiewał wokół blask jak wielki rytuał czterech Wed. Domowy kapłan Pandawów Dhaumja i wszyscy inni bramini czcili go, tak jak kapłan bogów Brihaspati i wszyscy nieśmiertelni czcili Pradżapatiego. Wszyscy go kochali za jego uczynki. Z jego ust nie padło nigdy niewłaściwe lub fałszywe słowo i to, co czynił, było zawsze najlepsze zarówno dla niego, jak i dla całego świata.

W czasie gdy szczęśliwość rozkwitała w Indraprasthcie, rozszerzając się daleko na okolice, ogień ofiarny obciążony klątwą bramina Bhrigu, że będzie pożerał wszystko, był coraz bardziej niezadowolony z konsumowania składanej weń w różnych krajach ofiary, którą zanosił bogom i nie mogąc zaspokoić swego głodu, groził spaleniem całego wszechświata.

Pewnego upalnego dnia Ardżuna zaproponował Krysznie, który pozostał na jakiś czas w Indraprasthcie, aby udać się dla ochłody za miasto nad brzeg rzeki Jamuny i po otrzymaniu zgody od króla Judhiszthiry na opuszczenie miasta dwaj przyjaciele ruszyli w kierunku placu gier i zabaw, który znajdował się na skraju Lasu Khandawy i był równie piękny jak niebiańska posiadłość Indry. Gdy tam dotarli ze wszystkich stron dochodziły ich słodkie dźwięki fletu, lutni i bębna. Na stołach ozdobionych girlandami ofiarowano różne kosztowne smakołyki i trunki, a tłumy pięknych kobiet zabawiało się leżąc w wodzie, w lesie lub w małych kabinach. Gdy ich ekstatyczne uniesienie zdało się dosięgać szczytu, pojawiły się wśród nich Draupadi i Subhadra, aby obdarować je i przyozdobić wspaniałymi ubraniami i klejnotami. Niektóre z kobiet tańczyły w uniesieniu, inne szukały kryjówki lub śmiały się, jeszcze inne popijały z rozkoszą wyborne trunki. Niektóre płakały w uniesieniu, inne prowokowały walkę, jeszcze inne wyszeptywały swe najskrytsze sekrety do ucha powiernicy.

Kryszna i Ardżuna zauroczeni tym widokiem, lecz pragnący być przez chwilę sami, wycofali się w ustronne miejsce i zasiadłszy na złotych stolcach, zaczęli wspominać swe przeszłe bohaterskie czyny i liczne przygody miłosne. Gdy tak siedzieli, rozbawieni i szczęśliwi, zobaczyli nagle idącego w ich kierunku bramina, którego natychmiast z szacunkiem powitali, zrywając się ze złotych stolców.

Bramin rzekł: „O wojownicy, jestem żarłocznym i wiecznie głodnym braminem. Błagam was, pomóżcie mi zaspokoić mój głód”. Kryszna i Ardżuna rzekli: „O braminie, z największą chęcią spełnimy twą prośbę, lecz powiedz nam, jakiego pragniesz posiłku, abyśmy mogli ci go dostarczyć?”

Wówczas czcigodny bramin rzekł do Ardżuny i Kryszny: „O nieustraszeni wojownicy, jestem Ogniem, więc przygotujcie posiłek odpowiedni dla mnie. Od dawna pragnę spalić otaczający Indraprasthę Las Khandawa, lecz Indra chroni go przy pomocy swego deszczu, gdyż w lesie tym mieszka jego przyjaciel wąż Takśaka ze swoją rodziną. Chroniąc węża Takśakę, ochrania pozostałych mieszkańców lasu. Pomóżcie mi spalić ten las i nasycić mój głód! Przy pomocy swej broni zatrzymajcie w lesie wszystkie żywe istoty, dostarczając mi stopionego tłuszczu i nie pozwólcie Indrze, aby nasłane przez niego deszczowe chmury opadły deszczem”.

Ogień był szczególnie niezadowolony z ofiarnego rytuału króla Swetaki, podczas którego wlano weń za dużo oczyszczonego tłuszczu, że od tamtego czasu cierpiał na niestrawność. Podążając za radą Brahmy, w spaleniu Lasu Khandawy szukał uleczającego go eliksiru nieśmiertelności, tak jak kiedyś tracący siły bogowie szukali eliksiru w ubijaniu oceanu. Ogień sam nie potrafił pokonać broniącego lasu Indry i Brahma poradził mu, by zwrócił się o pomoc do Kryszny i Ardżuny, gdyż ci dwaj wojownicy i wielcy przyjaciele są naprawdę inkarnacjami dwóch wielkich starożytnych mędrców. Kryszna jest Narajaną, Praczłowiekiem, który istniał na samym początku i z którego ciała został zbudowany cały wszechświat, a Ardżuna jest Narą, który nosił jego broń. Według słów Brahmy tylko oni potrafią stawić opór królowi bogów Indrze i nakarmić Ogień będący ustami bogów, powstrzymując go w ten sposób od wycofania się z rytuałów i osłabienia bogów poprzez pozbawienie ich ofiary.

2. Kryszna i Ardżuna obiecują Ogniowi pomoc w spaleniu Lasu Khandawa pod warunkiem otrzymania broni, pozwalającej im na pokonanie broniącego lasu króla bogów Indry

Ardżuna, usłyszawszy prośbę Ognia, rzekł: „O Ogniu, chętnie spełniłbym twe życzenie, lecz nie mam broni, która pozwoliłaby mi pokonać Indrę i powstrzymać jego deszcz. Nie mam łuku, który swą wytrzymałością dorównywałby sile mych ramion i kołczanu z niewyczerpanym zasobem strzał, który dostarczyłby mi strzał z potrzebną mi szybkością. Nie mam również odpowiedniego bojowego rydwanu, promieniującego jak słońce, wydającego w biegu dźwięk podobny do grzmotu, ciągnionego przez niebiańskie konie, szybkie jak wiatr. Również mój przyjaciel Kryszna nie ma broni, która pozwoliłaby mu na wykorzystanie całej jego mocy. Jesteśmy gotowi do walecznych czynów, lecz potrzebujemy broni, która byłaby równa naszej waleczności”.

W odpowiedzi na te słowa Ardżuny Ogień ściągnął myślami boga oceanu Warunę, czwartego strażnika świata i gdy stawił się on posłusznie na jego wezwanie, rzekł: „O władco wód, proszę cię, przynieś tu natychmiast stworzony przez Brahmę potężny łuk Gandiwę, który należał niegdyś do boga Somy, czczony odwiecznie zarówno przez bogów, jak i przez boskich muzyków gandharwów i walczące z bogami demony. Przynieś też dwa niewyczerpalne kołczany ze strzałami oraz rydwan zaprzężony w konie gandharwów, ozdobiony proporcem ze znakiem małpy. Rydwanu tego, stworzonego przez Pradżapatiego dzięki mocy jego umartwień i zmontowanego przez boga Somę, nie potrafią pokonać ani bogowie, ani demony. Oddaj te dary Ardżunie, aby mógł dokonać bohaterskich czynów, które są mu przeznaczone. Przynieś też dla Kryszny potężny dysk z piorunem w samym centrum, ognistą broń, która po wyrzuceniu będzie sama wracała do jego dłoni. Przynieś również potężną maczugę Kaumodaki podobną do grzmotu. Zbrojni w tę broń będą mogli stawić czoła nie tylko ludziom, lecz także bogom, demonom i wężom”.

Bóg oceanu Waruna rzekł: „O Ogniu, niech tak się stanie”.

3. Kryszna i Ardżuna walczą z królem bogów Indrą, który ostatecznie pozwala na spalenie Lasu Khandawa, gdyż bronionego przez niego węża Takśaki nie ma w domu, a w Krysznie i Ardżunie rozpoznaje Narajanę i Narę

Kryszna i Ardżuna, po otrzymaniu za pośrednictwem Ognia broni odpowiedniej dla ich dzielności, zawołali radośnie: „O Ogniu, tak uzbrojeni jesteśmy gotowi do walki nie tylko z Indrą, który chce bitwy w obronie węża Takśaki, ale ze wszystkimi bogami, demonami i wężami. Rozpal się więc zgodnie ze swoim życzeniem i rozpocznij wielką pożogę, gdyż jesteśmy gotowi do wykonania zadania, które przed nami postawiłeś”.

W odpowiedzi na te słowa Ogień, przybrawszy swoją ognistą formę, objął Las Khandawa ze wszystkich stron swymi siedmioma językami i rozpoczął palenie lasu razem ze wszystkimi jego mieszkańcami, niszcząc na swej drodze wszystko, tak jak to zwykł czynić na zakończenie eonu. I gdy ogień pożerał cały las z rykiem podobnym go grzmotu płynącego z chmury monsunowej, płonący las przybrał postać sięgającej aż do nieba i błyszczącej złotem Góry Meru, Pana wszystkich gór.

Kryszna i Ardżuna, stojąc w swych rydwanach po przeciwnych stronach lasu, rozpoczęli straszliwą masakrę żywych istot próbujących bronić się przed pożarem ucieczką. Nikt nie potrafił prześcignąć szybkością ich strzał. Zabijali wszystkich, nie szczędząc matki obejmującej gestem rozpaczy swych synów i synów obejmujących swych ojców i matki. Na ziemi leżały w spazmach śmierci ptaki ze spalonymi skrzydłami i zwierzęta ze spalonymi łapami, a gdy Ogień swym gorącem doprowadził do wrzenia leśne wody, trupem padło tysiące ryb i żółwi. Zwierzęta lasu, płonąc żywym ogniem, wyglądały jak rozpalone pochodnie i gdy tylko próbowały uciekać, Ardżuna ze złowrogim śmiechem przebijał je strzałami, wrzucając je z powrotem do Ognia. Ich krzyk był tak przeraźliwy, jak krzyk wydostający się z oceanu, ubijanego w zamierzchłych czasach wspólnym wysiłkiem bogów i demonów.

Ogromne płomienie uszczęśliwionego Ognia sięgnęły aż do nieba, niepokojąc bogów, którzy tłumnie udali się do Indry, aby zapytać o przyczynę palenia tak ogromnej ilości żywych istnień. Pytali: „O Indra, czyżby nadszedł koniec świata?” Gdy Indra zobaczył, że Ogień pochłania Las Khandawa, niepokojąc się o losy mieszkającego tam węża Takśaki, rzucił się mu na ratunek, gromadząc masy chmur i wywołując deszcz, który jednak wyparował, zanim zdołał dosięgnąć ziemi. Rozgniewany tym Indra raz jeszcze spróbował zalać las rzęsistym deszczem i gdy płomienie Ognia ścierały się ze ścianą deszczu, pieniąc się dymem i błyskawicami, rozbrzmiewając głośnym echem gromu, las przedstawiał sobą widok przeraźliwy.

Gdy Indra zalewał las swym deszczem, Ardżuna próbował go zatrzymać deszczem swoich strzał i pokrywając cały Las Khandawa strzałami, uniemożliwiał równocześnie ucieczkę wszystkim żywym istotom. Swymi strzałami pokrył również całe niebo, walcząc zaciekle ze swoim ojcem Indrą, który odpowiedział mu błyskawicą, wzywając na pomoc wiatr. Potężny wiatr z wielką siłą trząsł oceanami, wytwarzając nowe deszczowe chmury, które Ardżuna przy pomocy swej broni natychmiast wysuszał, pozwalając Ogień, aby palił się, nie napotykając żadnego oporu, przechodząc swobodnie różne stadia swej metamorfozy i wypełniając świat swym przerażającym skwierczeniem.

Na niebie i ziemi zaczęły się pojawiać różne przerażające znaki, które ukazują się zwykle na koniec eonu, zapowiadając całkowite wyniszczenie żywych istot. Na ich widok do walki z Ardżuną i Kryszną ruszyli zgodnie wszyscy bogowie, demony i węże. Do bitwy włączył się także wielki ptak Garuda, który uniósł się w przestrzeń, gotowy do uderzenia tych dwóch wojowników swym dziobem, skrzydłami i pazurami. Ku Ardżunie zbliżyło się również całe gniazdo wężów plujących trucizną. On jednak przybił je z łatwością swą strzałą, powodując, że wpadło wprost do Ognia. Widząc to Indra, siedzący na swym białym słoniu, wyrzucił z pełną siłą w kierunku Kryszny i Ardżuny swój śmiertelny piorun, grożąc im śmiercią, a za Indrą ruszyli do walki z nimi wszyscy główni bogowie, trzymając w dłoniach swą śmiercionośną broń, lecz Kryszna i Ardżuna bez trudu odparli ich atak.

Zamieszkujący niebo boscy pustelnicy patrzyli na tych dwóch herosów ze zdumieniem i uwielbieniem. Sam bóg setki złożonych ofiar, Indra, choć nie ustawał w walce, spoglądał ku nim z zadowoleniem. Chcąc rzucić wyzwanie ich heroizmowi, obrzucił ich kilkakrotnie strumieniem kamieni i gdy skutecznie odparli atak, wyrwał z ziemi gołymi rękami potężną górę Mandarę i rzucił nią w ich kierunku. Jednakże Ardżuna, wypuszczając z łuku swe płonące strzały, rozkruszył ją na tysiąc kawałków, które opadały na płonący Las Khandawa, siejąc spustoszenie wśród tych, którym dotychczas udało się uniknąć strzał Ardżuny i dysku Kryszny.

Wreszcie bogowie widząc, że nie potrafią ich pokonać i uratować lasu przed rozszalałym Ogniem, zaczęli się wycofywać, a bezcielesny grzmiący głos przemówił do Indry: „O królu bogów, zaprzestań walki z Kryszną i Ardżuną, gdyż twego przyjaciela węża Takśaki w lesie nie ma, bo udał się kilka dni temu na pola Kurukszetry. Pozwól Ogniowi nasycić swój głód i spalić Las Khandawa. Nie potrafisz bowiem pokonać Kryszny i Ardżuny w tej wojnie z tobą, gdyż w nich odrodzili się dwaj starożytni wielcy mędrcy Narajana i Nara, od których zależy siła bogów. Nie można ich ani zwyciężyć w bitwie, ani zabić w zamachu. Nie można ich pokonać w żadnym ze światów, gdyż w nich świat ma swój początek. Oddaj im więc im należne honory, co zwykli czynić wszyscy bogowie, demony, gandharwowie, ludzie i węże, i odejdź stąd razem z bogami, nie przeszkadzając w niszczeniu Lasu Khandawy, gdyż to niszczenie jest uświęcone”.

Gdy Indra usłyszał ten bezcielesny głos, wiedząc, że wypowiada on Prawdę, pohamował swój gniew i oburzenie, i wycofał się z pola bitewnego z powrotem do nieba, pociągając swym przykładem wszelkie bogów, którzy podążali za nim. Tymczasem heroiczny Kryszna i Ardżuna, widząc jak król bogów Indra wycofuje się z pola walki, wydali z siebie ryk podobny do ryku lwa i kontynuowali z zapałem zabijanie tych, którzy ciągle jeszcze próbowali ratować się ucieczką. Nikt nie mógł wyjść poza granice pożaru ani nawet schronić się w świętych miejscach przeznaczonych dla przodków i bogów.

W końcu Ogień, podtrzymywany w swej sile dzięki ciągłemu dopływowi ciała, krwi i tłuszczu, wzniósł się wprost do nieba. Z szeroko otwartymi oczami i sterczącymi, buchającymi płomieniem włosami, wypijając wytopiony z żywych istot tłuszcz i pożerając eliksir dostarczony mu przez Krysznę i Ardżunę, osiągnął stan najwyższej ekstazy, szczęścia i nasycenia.

4. Ardżuna ratuje z pożaru błagającego o litość demona asurę o imieniu Maja

Choć Ogień spalił doszczętnie cały Las Khandawa i jego mieszkańców, to jednak z pożaru uratowało się kilka żywych istot. Jedną z nich był demon asura o imieniu Maja. Wyskoczył on z miejsca, w którym dawniej mieszkał wąż Takśaka dokładnie w tym momencie, gdy Ogień osiągnął stan najwyższej ekstazy i nasycenia i wzniósł się do nieba. Śmiertelnie przerażony demon, widząc z jednej strony, Krysznę z podniesionym do góry dyskiem gotowym do wyrzucenia, aby go zabić i z drugiej, ryczący jak grzmot Ogień zbliżający się do niego, aby go spalić, w Ardżunie dostrzegł ostatnią deskę ratunku i zwrócił się do niego z prośbą o pomoc. Gdy Ardżuna usłyszał przerażony głos demona, zgodził się udzielić mu schronienia, podczas gdy Kryszna stracił ochotę, aby go zabić, a Ogień stracił ochotę, aby go spalić.

5. Indra pomaga synowi węża Takśaki Aśwasenie wymknąć się z pożaru

Z pożaru uratował się także potężny syn króla wężów Takśaki, Aśwasena, który przebywał podczas pożaru w lesie, choć jego ojca nie było w domu. Gdy Aśwasena próbował ratować się ucieczką, wpadł w ogień strzał Ardżuny, co dostrzegła jego matka i pragnąc uratować mu życie spróbowała go połknąć, rozpoczynając od głowy. Jednakże gdy do połknięcia został jej już jedynie jego ogon, podniosła do góry głowę, którą Ardżuna dostrzegł i natychmiast obciął przy pomocy ostrej strzały. Rozgniewany Indra, broniący Takśaki i jego rodziny, oślepił Ardżunę przy pomocy porywów wiatru i uderzeń deszczu, pozwalając Aśwasenie na użycie swej mocy iluzji i ratowanie się ucieczką. Choć uciekł przed pożarem, nie zdołał jednak uciec przed klątwą, rzuconą na niego przez Ardżunę, Krysznę i Ogień, którzy za to że ich przechytrzył, przeklęli go, aby od tego czasu nie potrafił znaleźć dla siebie schronienia.

6. Modlitwa do Ognia (Brahman) ratuje życie czterem ptaszkom Śarngaka

Ogień nie spalił również czterech ptaszków Śarngaków, które zawdzięczają swoje życie modlitwie. Ptaszki te były w rzeczywistości synami bramina i ascety o imieniu Mandapala, który w swoim przeszłym życiu wybrał drogę bardzo surowych umartwień i aby zdobyć niebo, ćwiczył się w powstrzymywaniu nasienia. Jednakże gdy uwolnił swoją duszę z ciała i udał się do świata swoich przodków, nie uzyskał tam nagród, których oczekiwał. Gdy zapytał niebian, dlaczego mimo zebranych zasług, nie otrzymał oczekiwanych nagród, wyjaśnili mu, że nie wypełnił swoich obowiązków wobec przodków i nie spłodził synów. Rzekli do niego: „O braminie, zejdź z powrotem na ziemię i postaraj się o synów”.

Bramin wrócił więc na ziemię i zaczął rozmyślać nad sposobem uzyskania kilku synów w krótkim czasie. Pewnego dnia, gdy zauważył, że ptaki mają wielu synów, przybrał postać ptaka Śarngaka, aby począć synów z samiczką Dżaritą. Gdy Dżarita zniosła cztery jajka i złożyła je w gnieździe na drzewie w Lesie Khandawa, bramin porzucił swą rodzinę i uciekł do samiczki o imieniu Lapita. Wkrótce doszły go jednak wieści, że Ogień ma zamiar spalić Las Khandawa i zaczął rozmyślać nad tym, jak obronić przed nim swych czterech synów, którzy jeszcze nie zdążyli wykluć się ze skorupek. Wiedział bowiem, że Dżarita, choć pełna miłości dla nich, nie potrafi ich obronić mimo swych największych wysiłków.

Motywowany chęcią obrony swych synów zaczął w swej modlitwie sławić Ogień, który jest strażnikiem świata,. Mówił: „O Ogniu, Ty jesteś ustami bogów, gdyż to Ty zanosisz im ofiarę. O Czyścicielu, który żyjesz ukryty w każdej żywej istocie, wielcy mędrcy twierdzą, że to Ty stworzyłeś to wszystko, gdyż bez Ciebie cały świat by się rozpadł. Powiadają, że to Ty jesteś burzowymi chmurami na wschodzie i że to Twoje płomienie palą wszystkie żywe istoty.

O wspaniały Ogniu, to Ty stworzyłeś wszechświat. Ty zarządziłeś wykonanie ofiarnego rytu i istnienie tego, co ożywione lub nieożywione. Ty zarządziłeś istnienie wód. Od Ciebie zależy ofiara składana bogom i przodkom. Jesteś płomieniem, na którym bazuje cały świat”.

Ogień słysząc te sławiące go słowa wypowiadane przez ascetę Mandapalę, był z niego zadowolony i zapytał go, czy ma jakieś życzenie, które mógłby spełnić. Asceta poprosił wówczas Ogień o oszczędzenie jego czterech synów mieszkających na drzewie w Lesie Khandawa, którzy nie wykluli się jeszcze ze skorupek, gdy zacznie palić  las i Ogień przychylił się do jego prośby.

Gdy Las Khandawa zaczął płonąć, przerażeni synowie bramina Mandapali zamknięci w swych skorupkach, nie widzieli dla siebie możliwości ucieczki. Ich przepełniona boleścią matka Dżarita zaczęła lamentować, widząc nieuchronność śmierci swych małych synów, których istnienie było tak cenne dla ich przodków, lecz którzy byli zbyt mali, aby mogli się sami obronić. Sama była zbyt słaba, by móc unieść ich wszystkich i nie potrafiła się zdecydować, którego z nich złapać swym dziobem i unieść w bezpieczne miejsce, a którego poświęć Ogniowi.

Jej synowie, słysząc jej lament, rozważyli swe opcje i nie widząc dla siebie szans przeżycia, zaczęli ją poprosić, aby zapomniała o nich i zostawiając ich na pożarcie Ogniowi, sama ratowała się ucieczką, gdyż będąc młoda, może mieć jeszcze wielu synów i w ten sposób zapewnić kontynuację rodu i zadowolić przodków. Jej przetrwanie jest ważniejsze od ich przetrwania. Nie powinna więc dać się zwieść swej miłości do nich, gdyż ulegając złudzeniu miłości zniszczy możliwość kontynuowania ich linii, czego potrzebuje ich ojciec. Namawiali ją, żeby sama ratowała się ucieczką, myśląc o nowych synach, szczególnie że oni sami są jeszcze zbyt młodzi, aby mieć jakieś zasługi, które byłaby zobowiązana im odpłacić. Próbowali też wzbudzić w niej nadzieję, że może płomień nie dosięgnie ich gniazda i gdy wiatr zmieni kierunek, będzie mogła tu wrócić i być może znajdzie ich ciągle przy życiu.

Dżarita dała się przekonać słowom swych synów i odleciała na inne drzewo, chroniąc się chwilowo przed Ogniem, który zbliżał się do ich gniazda.

Najstarszy syn bramina Mandapali o imieniu Dżaritari widząc zbliżający się do ich gniazda Ogień, rzekł do swoich braci na tyle głośno, aby Ogień mógł go słyszeć: „O bracia, jesteśmy dziećmi mędrca, a mędrzec patrzy w oczy śmierci z pełną świadomością i dlatego nie cierpi. Tylko nieświadomy nadchodzącej katastrofy głupiec cierpi, gdy ona nadchodzi, gdyż nic nie rozumie”.

Po tych słowach Dżaritari, złożywszy pobożnie swe dłonie wewnątrz skorupki, rozpoczął sławienie Ognia. Rzekł: „O Ogniu, Ty jesteś duszą wiatru, czyścicielem i ciałem dla leczniczych ziół. O Światło, choć pochodzisz z wód, wody mają w Tobie swe źródło. O najpotężniejszy, Twoje płomienie rozszerzają się w górę i w dół i na boki, tak jak promienie słońca”.

Młodszy ptaszek o imieniu Sariszarkwa rzekł: „O Ogniu otoczony chmurą dymu i ozdobiony siedmioma płomieniami, błagamy Cię, ochroń nas. Jesteś naszym jedynym wybawcą, gdyż nasza matka opuściła nas, ojciec jest nam nieznany i nie mamy nawet jeszcze skrzydełek, aby móc latać. Zwróć się ku nam w swym dobroczynnym aspekcie i obroń nas, gdyż szukamy w Tobie schronienia. O Ty, który jest nosicielem ofiary i jest najgorętszy, ochroń nas, młodych braminów i omiń nasze gniazdo!”

Jeszcze młodszy ptaszek o imieniu Stambamitra rzekł: „O Ogniu, Ty sam jesteś wszystkim, gdyż na Tobie opiera się cały świat. To Ty utrzymujesz przy życiu wszystkie żywe istoty, na Tobie bazuje wszystko, co istnieje. O Panie Świata, na Tobie przygotowuje się jedzenie, od którego zależy życie wszystkich żywych istot. To Ty nosisz ofiarę, którą wrzucają w Ciebie mędrcy i Ty sam jesteś najwyższą ofiarą. To Ty stworzyłeś wszystkie trzy światy, które palisz, gdy przyjdzie Czas Końca. To Ty jesteś zarówno początkiem wszystkiego, jak i dla wszystkiego jesteś miejscem spoczynku”.

Najmłodszy brat Drona powiedział: „O Światło, gdy następuje Czas Stwarzania, stajesz się słońcem z jego życiodajnymi promieniami i pobierasz z ziemi wodę i jej wszelkie soki, które odsyłasz z powrotem w formie deszczu. Dzięki Tobie odradzają się lecznicze zioła, z Ciebie rodzi się ocean i stawy wypełnione kwiatami lotosu. Bądź naszym dobroczyńcą i obrońcą, i nie niszcz nas dzisiaj! O Ogniu, omiń nas i puść nas wolno, tak jak to czynisz z oceanem!”

Ogień, słysząc najmłodszego ptaszka Dronę wychwalającego jego nieskazitelne uczynki i pamiętając o swej obietnicy danej braminowi Mandapali, rzekł: „O nienarodzony jeszcze synu bramina Mandapali o imieniu Drona, czy wiesz, że to co przed chwilą wypowiedziałeś, jest Brahmanem (modlitwą)? Nie obawiaj się już dłużej o swoje życie, ani o życie swych braci, gdyż spełnię życzenie waszego ojca, który obronił was przy pomocy swojego Brahmana. Zarówno słowa waszego ojca, jak i wasze mają dla mnie ogromne znaczenie. Jestem bardzo zadowolony z waszej modlitwy, powiedz mi więc, czy masz jakieś dodatkowe życzenie poza ochroną waszego życia, które mógłbym spełnić?”

Drona rzekł: „O Ogniu, proszę cię, zagryź swymi ognistymi zębami te koty, które mieszkają pod naszym drzewem, razem z całą ich rodziną, gdyż ustawicznie działają nam na nerwy”.

Ogień spełnił prośbę ptaszka Drony i kontynuował dalej palenie Lasu Khandawa omijając ich gniazdo.

Samiczka Dżarita, widząc, że Ogień ominął miejsce, gdzie znajdowało się jej gniazdo, wróciła do swoich synów i widząc ich żywych i w pełnym zdrowiu, wzięła ich w ramiona, zalewając się łzami szczęścia. W pobliżu gniazda pojawił się również ich ojciec, bramin Mandapala, ale ani Dżarita, ani żaden z synów nie powitał go i nikt nie odpowiadał na jego pełne miłości słowa.

Rozgoryczona Dżarita rzekła do niego: „O braminie, przybyłeś ze swą miłością do synów za późno. Porzuciłeś ich razem ze mną na pożarcie Ogniowi, dowodząc, że cię nic nie obchodzimy. Idź więc do swojej młodej i słodko uśmiechającej się samiczki Lapity!” Samiczka Lapita z podobnie gniewnymi słowami odesłała go do samiczki Dżarity. Widziała bowiem, jak bramin Mandapala nie mógł pozbyć się niepokoju o los swych porzuconych synów, gdy Ogień zaczął pochłaniać Las Khandawa. Słysząc jego lament, nie mogła jednak uwierzyć, że jest wyrazem niepokoju o los synów, gdyż przecież sam jej mówił, że jego synowie są braminami o niezwykłej mocy, którzy sami potrafią się obronić. Co więcej słyszała, jak Ogień obiecał mu, że nie spali jego synów. Nie mogąc więc uwierzyć w szczerość jego lamentu, doszła do wniosku, że lament ten świadczy po prostu o tym, że jej już nie kocha i że chce wrócić do jej rywalki Dżarity.

Bramin Mandapala w odpowiedzi na te gniewne słowa swych żon rzekł: „O kobiety, czyżbyście zapomniały, że błąkam się po tym świecie w postaci ptaka, tylko dlatego, że pragnę potomstwa? Dla kobiety rzeczą najważniejszą w świecie jest rywalizacja z drugą żoną męża. Nawet dobra i wierna żona mędrca Wasiszty nie potrafiła uniknąć tego zła i dlatego przemieniła się w małą, czerwoną, otoczoną pyłem gwiazdę, znikającą i pojawiającą się jak zły omen!”

Gdy jego nienarodzeni jeszcze synowie usłyszeli te słowa, przestali go ignorować i w powitali go, wyrażając należną ojcu cześć. Wówczas bramin Mandapala wyjaśnił im, że nie przybył wcześniej, gdyż Ogień obiecał mu, że ich nie spali, a poza tym znał miłość ich matki do nich, jej szacunek dla Prawa oraz siłę ich własnego Brahmana. Teraz przyszedł, aby zabrać ich razem z ich matką do innego kraju.

7. Po spaleniu Lasu Khandawa i zaspokojeniu głodu Ognia, Indra nagradza Ardżunę i Krysznę swymi darami

Ogień, opiwszy się do syta tłuszczu i szpiku kostnego, zaspokoił w pełni swój głód. Król bogów Indra zstąpił wówczas z nieba na ziemię i rzekł do Ardżuny i Kryszny: „O wielcy wojownicy, zaspokajając głód Ognia dokonaliście wielkiego czynu, którego nie potrafią dokonać nawet nieśmiertelni. Jestem z was bardzo zadowolony i pragnę obdarować was tym, czego sobie zażyczycie. Dam wam wszystko, nawet to, co jest nieosiągalne dla człowieka”.

Słysząc to, Ardżuna poprosił Indrę o jego niebiańską broń. Indra rzekł: „O Ardżuna, spełnię twoją prośbę i dam ci swoją broń. Stanie się do jednak dopiero wówczas, gdy znajdziesz łaskę u Najwyższego Boga i Błogosławionego Pana Śiwy. Gdy to nastąpi, będę o tym wiedział. Sam stawię się przed tobą i za twe wielkie umartwiania dam ci broń, która należy do mnie”.

Kryszna z kolei poprosił Indrę o dar wiecznej przyjaźni z Ardżuną, czym Indra z radością go obdarował.

Indra pożegnał Ogień i razem z bogami udał się z powrotem do nieba. Ogień pozwolił również odejść Ardżunie i Krysznie. Nasyciwszy się ucztą ze spalonych ciał zwierząt i ptaków, i ugasiwszy swe pragnienie krwią i tłuszczem, uspokoił się i zapadł w stan boskiej błogości. Rzekł do Ardżuny i Kryszny: „O wspaniali, podobni do tygrysów herosi, dzięki wam czuję się w pełni nasycony i niczego już nie pragnę Idźcie więc teraz, dokąd chcecie”. Ardżuna z Kryszną pożegnali Ogień i mając za towarzysza uratowanego z pożaru demona o imieniu Maja, który ich nie opuszczał, udali się na zasłużony odpoczynek u brzegów rzeki Jamuny.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

1. The Book of the Beginning,

1(19) The Burning of the Khāndava Forest, 214.1-219.40,

1(19.a) The Śārngakas, 220.1-225.1,

1(19) The Burning of the Khāndava Forest (concluded), 225.5-15.

Księga II

Sabha Parva

(w pięciu opowieściach)

Synopsis

Druga księga Mahabharaty, Sabha Parva, opisuje, jak Najwyższy Bóg Wisznu próbuje w sposób pokojowy zrealizować swój cel, dla którego narodził się na ziemi w formie Kryszny, czyli pokonać rodzące się na ziemi i rosnące w siłę demony, przynoszące ze sobą Nieprawość (adharma) i ponownie ustanowić w świecie autorytet Prawa (dharma). Autorytet Prawa jest reprezentowany przez najstarszego z braci Pandawów, Judhiszthirę, syna boga Prawa, Dharmy. Zdobycie królewskiej władzy nad światem przez Judhiszthirę, zwanego Królem Prawa (Król Dharma), oznacza powrót na ziemię rządów Prawa, gwarantujący ziemski porządek i równowagę we wszechświecie.

Jak to zostało przedstawione w księdze pierwszej (Adi Parva), Pandawowie dzięki pomocy Kryszny i małżeństwu z córką króla Drupady, Draupadi, powracają do swej tożsamości i otrzymują we władanie część królestwa Bharatów, na której budują królestwo Króla Prawa, miasto-fortecę, Indraprasthę. Kryszna, realizując swój plan, chce rozszerzyć wpływ Króla Prawa na całą ziemię i namawia go do podjęcia starań o zdobycie pozycji imperatora i przeprowadzenie ofiary koronacyjnej (radżasuja), której szczęśliwe zakończenie przyniosłoby mu królewskie namaszczenie i poparcie braminów, stając się podstawą jego władzy nad całą ziemią.

Król Prawa jednak waha się z podjęciem tych starań, gdyż wie, że trudno doprowadzić ten królewski rytuał do szczęśliwego końca. Wie również, że jeżeli ryt ten zostanie w sposób nieoczekiwany przerwany lub niedokończony, zamiast umocnienia jego władzy nad całym światem przyniesie wielką, wyniszczającą cały wszechświat, apokaliptyczną wojnę. W końcu ulega jednak namowom i podejmuje odpowiednie przygotowania, mające mu zapewnić szczęśliwe zakończenie rytuału. Wysyła swych braci w cztery strony świata, aby zmusili różnych królów do posłuszeństwa mu i do złożenia mu danin, które zostaną użyte podczas rytuału jako dary dla braminów. Kryszna namawia ponadto Pandawów do zabicia króla Dżarasamdhy, który jest rywalem Króla Prawa o pozycję władcy ziemi i którego zwycięstwo wzmocniłoby na świecie Nieprawość (adharmę). Zabicie króla Dżarasamdhy wymaga jednak użycia zaproponowanego przez Krysznę podstępu, czyli zabicia go podczas rytuału ofiarnego, gdyż w uczciwej walce jest on nie do pokonania, będąc faktycznie złożony przez demonkę Dżarę z dwóch połówek, które narodziły się z dwóch żon bliźniaczek króla Brihadrathy.

Gdy w końcu wszystkie przygotowania do ofiary koronacyjnej zostają poczynione, Król Prawa dedykuje tę ofiarę Krysznie, gdyż wie, że to właśnie Krysznę czci się przy pomocy tego rytuału, powtarzając w nim to, co Kryszna uczynił na samym początku wszechświata. Dedykacja ta nie podoba się jednak Sziśupali, który zaburza rytuał, atakując na Krysznę i kwestionując jego prawa do najwyższych honorów. Podczas kłótni zostaje przez Krysznę zabity, co zresztą od dawna było jego przeznaczeniem.

Choć zabójstwo Sziśupali zdaje się nie przerywać rytuału, który kończy się udzieleniem Judhiszthirze królewskiego namaszczenia, to jednak rytuał ten ze względu na swe konsekwencje jest nieudany. Niektórzy wojownicy, wśród których jest Durjodhana, są oburzeni zabójstwem Sziśupali i przygotowują się do wojny z Kryszną. Poza tym Durjodhana cierpi męki zazdrości, widząc bogactwo, które zgromadził Król Prawa i jego bracia, przygotowując rytuał koronacyjny. Czuje się ponadto głęboko upokorzony, gdyż przebywając w Gmachu Zgromadzeń, który dla Króla Prawa zbudował uratowany z pożaru w Lesie Khandawa demon Maja, zachowuje się jak prowincjusz. Z umysłem opanowanym przez zawiść ulega podszeptom swego wuja Śakuniego, wytrawnego gracza w kości, aby odebrać Pandawom ich pozycję i majątek, proponując im pozornie towarzyską grę w kości, w której Śakuni będzie grał w imieniu Durjodhany. Ojciec Durjodhany, niewidomy król Dhritarasztra i starszyzna Bharatów odradzają Durjodhanie używania tego podstępu ze względu na naturę tej gry, która skłóca ze sobą braci i rozpoczyna niekończący się łańcuch wendety, który w końcu doprowadza do całkowitego upadku autorytetu Prawa i zniszczenia całego wszechświata. Jednak król Dhritarasztra, mając słabość do swego syna, zgadza się na zaproszenie Pandawów do gry, licząc na to, że jego obecność i obecność starszyzny zdoła zatrzymać niszczący łańcuch wendety, zanim posunie się za daleko.

Zaproszony do gry w kości Król Prawa zna jej wynik, gdyż sam jest słabym graczem i wie, że jest to pułapka. Wie, że czeka go przegrana. Jest jednak Królem Prawa i nie potrafi zejść ze ścieżki Prawa. Jako wojownik musi stawić czoła wyzwaniu przeciwnika i jest zobowiązany do posłuszeństwa starszyźnie swego rodu, a szczególnie rozkazowi króla Dhritarasztry, aby stanąć do gry. Wraz ze swymi braćmi udaje się do Hastinapury, choć wie, że rezultatem tej gry będzie jego upadek, który oznacza również upadek autorytetu Prawa, a bez autorytetu i ochrony Prawa w królestwie, rządzonym przez króla Dhritarasztrę, zatryumfuje żądza i przemoc.

Opowieść 15 opisuje najbardziej brzemienny w skutki i przerażający moment w dotychczasowym przebiegu konfliktu Kaurawów z Pandawami. Jest to punkt zwrotny, ku któremu prowadziło to, co wydarzało się dotychczas i który będzie tłem dla tego wszystkiego, co wydarzy się później. Na oczach zabranej w Gmachu Gry starszyzny Bharatów i tłumu wojowników, wśród których w zadziwiający sposób brakuje Kryszny, w wyniku niekończącej się rywalizacji-wendety między kuzynami-braćmi, symbolizowanej przez grę w kości upada autorytet Prawa, a wraz z nim wszelka legalna władza.

Sprowokowany do gry w kości Król Prawa poddaje się jej regułom i porwany przez ducha gry przegrywa wszystko, łącznie ze swymi braćmi i ich wspólną żoną Draupadi. Po tym jak Król Prawa staje się niewolnikiem Durjodhany, wszyscy ci, którzy łącznie z nim starają się nadal podążać ścieżką Prawa, pogarszają jedynie sytuację. Pozbawiony swej władzy Król Prawa, obecnie niewolnik Durjodhany, milczy, symbolizując swym milczeniem nieobecność Prawa. Do milczenia zmuszają się również posłuszni mu, przegrani przez niego bracia. Milczy senior rodu Bhiszma, nie znajdując uzasadnienia do buntu przeciw temu, co się stało w swoim Prawie wojownika.

W obliczu tego milczenia Prawa, do głosu dochodzi żądza i przemoc, która kieruje się przeciw niewinnej żonie Pandawów Draupadi, od dawna obiekcie pożądania Kaurawów. Mahabharata, wspominając o tym, że w czasie gdy przemoc Kaurawów skierowuje się przeciw Draupadi, przebywa ona właśnie w izolacji z powodu swej comiesięcznej krwi, ostrzega w ten sposób, jak groźna jest przelana krew kobiety, w której może utonąć cały świat. Nie jest to dobra krew ofiary, która oczyszcza ze zła. Draupadi, upokarzana na oczach zebranych w Gmachu Gry mężczyzn, chcąc podążać ścieżką swego Prawa, nie wie co uczynić nie znajdując w swym prawie wskazówek. Jest gotowa zaakceptować wyrok losu i pogodzić się z tym, że została przegrana, ale nie wie, czy naprawdę została przegrana. Na jej błagalne prośby skierowane do zebranych królów i starszyzny, aby wyjaśnili jej, jakie działanie powinna podjąć, aby nie zejść ze ścieżki Prawa, nikt nie potrafi udzielić jej autorytatywnej odpowiedzi, gdyż autorytet Prawa został zniszczony przez pułapkę gry. Ostatecznie Draupadi po raz drugi przynosi Pandawom zmianę ich losu. Jej cierpienie i złowróżbne wycie szakala powodują, że król Dhritarasztra ofiaruje jej spełnienie trzech próśb i ona prosi o przywrócenie wolności Pandawom, co on czyni, zwracając im też utracony podczas gry majątek.

Jak się dowiadujemy z opowieści 16 to, co wydarzyło się w Gmachu Gry, będzie miało swe ponure konsekwencje, gdyż sprawy zaszły za daleko i nie znajdując prawdziwego rozwiązania, tylko pozornie wróciły do normalności. Kaurawowie wiedzą, że atakując i upokarzając Draupadi, dali Pandawom motyw do zemsty, którego nie potrafi uciszyć nawet ich silna wola powstrzymywania się od przemocy z uwagi na dobro królestwa i całego wszechświata. Chcąc odsunąć tę zemstę w czasie, Kaurawowie ponownie wyzywają Króla Prawa do gry w kości. Tym razem stawką w grze jest utrata królestwa i wygnanie na trzynaście lat. Dwanaście lat powinno być spędzone w lesie, a trzynasty rok powinien być spędzony wśród ludzi, ale w taki sposób, aby nie zostać rozpoznanym, gdyż inaczej należy udać się na wygnanie na kolejne trzynaście lat.

Jak można było się spodziewać, Król Prawa ponownie przegrywa i udaje się z braćmi i Draupadi na wygnanie. Choć Pandawowie akceptują wyrok losu, wszyscy wiedzą, że braterska wojna jest nieunikniona. Gra w kości zniszczyła również nadzieję Kryszny na pokojowe odnowienie autorytetu Prawa na ziemi. Zawiść Durjodhany i naturalne reguły wendety zniszczyły nadzieję na pokojowe ustanowienie na ziemi rządów Króla Prawa, który stałby na straży autorytetu Prawa. Jedyną drogą realizacji tego celu staje się obecnie apokaliptyczna wojna, która oczyści cały wszechświat z zanieczyszczającej go i przesiąkającej wszystko Nieprawości (adharmy) i dostarczy nowego fundamentu, na którym zostanie oparta władza Króla Prawa. Tym fundamentem będzie autorytet Kryszny, którego ostatecznie Mahabharata czyni odpowiedzialnym za tę wojnę i jej rezultat.

Opowieść 12

Budowanie Imperium Króla Prawa

1. Kryszna prosi demona Maję o zbudowanie nieporównywalnie wspaniałego Gmachu Zgromadzeń dla Króla Prawa; 2. Mędrzec Narada opowiada Królowi Prawa o ofierze koronacyjnej króla Hariścandry, która pozwoliła mu na dotarcie do Gmachu Zgromadzeń króla bogów Indry; 3. Król Prawa rozmyśla nad możliwością zdobycia zwierzchnictwa nad ziemskimi królami i realizacją ofiary koronacyjnej, aby tak jak król Hariścandra zasłużyć na miejsce w świecie króla bogów Indry; 4. Kryszna opowiada Królowi Prawa o istnieniu jego rywala, króla Dżarasamdhy, który pokonał wielu królów, uwięził ich i chce ich złożyć w ofierze bogowi Śiwie; 5. Kryszna namawia Króla Prawa do zabicia króla Dżarasamdhy; 6. Kryszna namawia Króla Prawa do użycia w walce z królem Dżarasamdhą podstępu; 7. Kryszna, Bhima i Ardżuna, trzy ognie, zabijają króla Dżarasamdhę podczas rytuału ofiarnego; 8. Kryszna, Ardżuna i Bhima zdobywają boski rydwan, w którym król bogów Indra w towarzystwie wielkiego boga Wisznu walczyli z demonami asurami i który był w posiadaniu Dżarasamdhy; 9. Kryszna skłania uwolnionych z więzienia królów do pomagania Królowi Prawa w jego ofierze koronacyjnej; 10. Pandawowie w imieniu Króla Prawa zbierają daninę od królów z całego świata, aby Król Prawa mógł wykonać ofiarę koronacyjną i otrzymać błogosławieństwo braminów.

Mędrzec Narada rzekł: „O Królu Prawa, wędrując po różnych światach spotkałem twego zmarłego ojca Pandu. Był on zdumiony, widząc, jak wielki zaszczyt spotkał króla Hariścandrę, który zdobył królestwo Indry. Prosił mnie, aby ci powiedzieć, że ty również ze swoimi posłusznymi tobie braćmi możesz podbić całą ziemię tak jak król Hariścandra. Pójdź więc drogą tego króla i przeprowadź wielki rytuał koronacyjny, który stoi najwyżej w hierarchii wszystkich rytuałów, gdyż takie jest życzenie twego ojca. Dzięki temu rytuałowi razem ze swymi przodkami i braćmi zdobędziesz świat Indry. Pamiętaj jednak o tym, że rył ten jest najeżony przeszkodami i trudno doprowadzić go do końca, gdyż poszukują w nim słabych punktów niszczący rytuały rakszasowie i jeżeli uda im się przerwać ten rytuał, zamiast pozytywnych skutków przyniesie niszczącą całą ziemię wojnę. Dowiedz się, że istnieje zapowiedź takiego zniszczenia. Przemyśl więc to wszystko, co ci powiedziałem i zastanów się nad tym, co czynić”.

(Mahābharāta, 2(20) The Building of the Assembly Hall, 11.65-70)

1. Kryszna prosi demona Maję o zbudowanie nieporównywalnie wspaniałego Gmachu Zgromadzeń dla Króla Prawa

Kryszna i Ardżuna po nasyceniu głodu Ognia Lasem Khandawa udali się z powrotem do Indraprasthy, aby wyjaśnić Judhiszthirze swą nieobecność i opowiedzieć mu o tym, co się wydarzyło. Demon asura o imieniu Maja, któremu Ardżuna uratował życie, nie odstępował ich na krok, obdarowując Ardżunę setką komplementów. Złożywszy pobożnie dłonie, rzekł: „O Ardżuna, obroniłeś mnie przed wzniesionym dyskiem rozgniewanego Kryszny, jak i przed samym Ogniem, który był gotowy, aby mnie pochłonąć. Powiedz, proszę, co mam uczynić, aby odwdzięczyć ci się za oddaną mi przysługę”.

Ardżuna odpowiedział: „O demonie, niczego od ciebie nie oczekuję i nie chcę cię o nic prosić. Odejdź więc w pokoju i bądź dla nas życzliwy, gdyż wówczas odpowiemy ci taką samą życzliwością”.

Demon jednak upierał się przy swoim. Rzekł: „O Ardżuna, jestem wielkim artystą i architektem demonów, równym talentem architektowi bogów. Pozwól mi coś dla ciebie zrobić z czystej przyjaźni”.

Ardżuna rzekł: „O asura, nie chcę od ciebie zapłaty za oddaną ci przysługę, ale nie chcę także cię unieszczęśliwiać, uniemożliwiając ci zaspokojenie twych pragnień. Skoro tak bardzo pragniesz coś dla mnie zrobić, uczyń to, o co poprosi cię Kryszna, gdyż mnie to w pełni zadowoli”.

Po dłuższym namyśle Kryszna rzekł do demona: „O asura, użyj swego talentu i zbuduj Gmach Zgromadzeń dla Króla Prawa, który byłby jego godny. Niech swym przepychem wprowadza wszystkich w zdumienie i niech jego budowy nikt w świecie nie potrafi powtórzyć. Odtwórz w nim projekty stwarzane nie tylko przez bogów, ale także przez demony i ludzi”. Maja rzekł: „O Kryszna, niech tak się stanie. Zbuduję Królowi Prawa Gmach Zgromadzeń, który będzie równy rydwanowi bogów”.

Judhiszthira zaakceptował ideę budowy i wkrótce demon Maja, po wybraniu szczęśliwego dnia, nakarmieniu braminów i obdarowaniu ich prezentami, rozpoczął budowę na starannie wybranym i dobrze wróżącym kawałku ziemi. W tym czasie Kryszna zatęsknił za swym ojcem Wasudewą i po pożegnaniu wszystkich mieszkańców Indraprasthy, wyruszył z powrotem w kierunku Dwaraki.

Pewnego dnia demon Maja, zajęty realizacją swego projektu, rzekł do Ardżuny: „O Ardżuna, chcę ozdobić Gmach Zgromadzeń Króla Prawa najwspanialszymi klejnotami, pozwól mi więc udać się w Himalaje, na północ od płaskowyżu Kailasa, w okolice góry Mainaka, otoczonej jeziorem Bindu, do świętego miejsca, gdzie bogowie i demony asury składają ofiary i gdzie ja sam przechowuję sporą kolekcję szlachetnych kamieni, które chcę przywieźć tutaj. W tym świętym miejscu, gdzie jest pełno słupków ofiarnych i złotych ołtarzy ozdobionych szlachetnymi kamieniami, sam król bogów Indra złożył setkę swych wielkich ofiar, osiągając zwycięstwo nad asurami. Tam składa swe ofiary Kryszna Wasudewa. Tam też oddaje się cześć Panu Wszystkich Żywych Istnień po stworzeniu przez niego świata i także tam po upływie każdego tysiąca eonów zbierają się na sesji ofiarnej Nara, Narajana, Brahma, Jama i Śiwa. Przywiozę stamtąd także potężną maczugę, która leży na dnie jeziora Bindu od tego czasu, gdy wrzucił ją tam potężny król danawów po pokonaniu swych wrogów. Maczuga ta będzie znakomitą bronią dla potężnego Bhimy. Dla ciebie zaś przywiozę konchę o donośnym dźwięku, która jest własnością Waruny”. Ardżuna rzekł: „O asura, niech tak się stanie”. Demon Maja udał się więc w Himalaje, skąd przyniósł wszystko, co obiecał, angażując do pomocy rakszasów z gatunku kimkarów.

Gmach Zgromadzeń, który demon Maja w przeciągu czternastu miesięcy zbudował dla Króla Prawa, nie miał sobie równych i jego sława szybko rozeszła się po wszystkich trzech światach. Oparty na złotych filarach, ze ścianami ozdobionymi szlachetnymi kamieniami promieniował blaskiem ognia, słońca i księżyca, przysłaniając sobą niebo tak jak monsunowa chmura lub jak niebotyczne Himalaje. Otoczony był rzędami wiecznie obsypanych kwiatami wysokich drzew, które dostarczały cienia. Strzegło go osiem tysięcy potężnych demonów rakszasów z gatunku kimkarów o żółtych i czerwonych oczach i perłowych uszach, zdolnych do poruszania się w powietrzu. W centrum zabudowań znajdowało małe jeziorko wypełnione czystą wodą, której taflę, poruszaną lekkim wiatrem, pokrywał gruby dywan lilii wodnych i kwiatów lotosu o łodygach udekorowanych kamieniami szlachetnymi. Niektórzy spośród odwiedzających Gmach królów, patrząc na ten uroczy staw, dostrzegali jedynie drogie kamienie i kosztowności i sięgając po nie, wpadali do wody.

Po ukończeniu budowy Król Prawa zarządził uroczyste otwarcie Gmachu. Z tej okazji obdarował hojnie braminów i zadbał o oddanie należnej czci bogom, honorując ich muzyką, pieśniami i wypełniając przeznaczoną dla nich świętą przestrzeń słodkimi zapachami. Oddał również cześć samemu Gmachowi. Na jego otwarcie gromadnie przybyli z licznych krajów bramini, książęta i wielcy królowie. Przybyły tam także znane ze swych tańców boskie nimfy apsary i znani ze swych umiejętności komponowania muzyki boscy muzycy gandharwowie oraz znawcy rytmu kimkarowie. Wszyscy oni pogrążeni w boskim unisono, czekali na przybycie Króla Prawa, Judhiszthiry, tak jak bogowie czekają na przybycie dziadka wszechświata Brahmy.

2. Mędrzec Narada opowiada Królowi Prawa o ofierze koronacyjnej króla Hariścandry, która pozwoliła mu na dotarcie do Gmachu Zgromadzeń króla bogów Indry

Gdy Pandawowie zasiedli wreszcie na swych tronach, niespodziewaną wizytę złożył im otoczony przez licznych ascetów mędrzec Narada. Judhiszthira rzekł: „O braminie, ty sam poruszasz się swobodnie z szybkością myśli po wszystkich światach stworzonych przez Brahmę i widziałeś ich wiele. Powiedz mi, czy widziałeś gdzieś Gmach Zgromadzeń, który byłby wspanialszy od tego, który zbudował dla mnie i mych braci demon asura Maja?”

Narada odpowiedział: „O Królu Prawa, nigdy nie spotkałem Gmachu Zgromadzeń równie wspaniałego jak twój w świecie ludzi. Pozwól jednak, że opowiem tobie o Gmachach Zgromadzeń w światach bogów, gdzie nikt nie odczuwa zmęczenia i każdy doświadcza jedynie przyjemności”.

Mędrzec Narada opowiedział Pandawom o Gmachu Zgromadzeń, zbudowanym przez króla bogów Indrę jego bohaterskimi czynom oraz o Gmachu boga bogactwa Kubery zbudowanym mocą jego umartwień. Opowiedział im też o Gmachu Zgromadzeń boga umarłych Jamy i boga oceanu Waruny, które mocą swych umartwień zbudował dla nich architekt bogów Wiśwakarman, oraz o zawieszonym w powietrzu Gmachu Zgromadzeń Brahmy, dziadka wszechświata, którego jednak nie sposób było opisać, bo bezustannie zmieniał swój kształt. Opowiedział im także o tłumach zbierających się w nich różnych istnień.

Judhiszthira, wysłuchawszy tych opowieści, rzekł: „O Narada, wspaniałe są Gmachy Zgromadzeń bogów. Zgodnie z tym, co mówisz, prawie wszyscy ziemscy królowie zbierają się po śmierci w Gmachu boga umarłych Jamy, a węże, demony dajtjowie, rzeki i oceany w Gmachu boga oceanu Waruny. Jakszowie, rakszasowie, boscy muzycy gandharwowie, boskie nimfy apsary oraz bóg Śiwa, wygnany przez bogów z królestwa Indry, gromadzą się w Gmachu boga bogactwa Kubery. Starożytni mędrcy, asceci, tłumy bogów, cała nauka i wiedza gromadzą się w Gmachu Zgromadzeń dziadka wszechświata Brahmy. W Gmachu Zgromadzeń króla bogów Indry, który wsławił się setką złożonych ofiar, gromadzą się z kolei bogowie, pustelnicy, asceci i mędrcy, którzy zniszczyli swe ciała umartwieniami, jak i wojownicy, którzy polegli na polu bitewnym, gdyż nie chcieli ratować życia ucieczką. Wspomniałeś, że wśród nich przebywa również ziemski król Hariścandra. Powiedz mi, proszę, jakich bohaterskich czynów dokonał ten sławny król i jakie podjął umartwienia, że może obecnie równać się z samym Indrą?”

Narada rzekł: „O Judhiszthira, Hariścandra był potężnym królem i siłą swego miecza zdobył zwierzchnictwo nad wszystkimi władcami ziemi, którzy oddawali mu cześć, gdyż najpierw sam jeden na swym złotym rydwanie podbił siedem kontynentów, a potem przeprowadził i szczęśliwie ukończył wielką ofiarę koronacyjną, zwaną radżasuja. Na jego rozkaz wszyscy pokonani przez niego królowie oddali mu swe bogactwa, które on sam w czasie tej ofiary rozdał braminom. Uhonorowani w ten sposób bramini uznali go jednogłośnie za najznakomitszego ze wszystkich królów, dzięki czemu król ten swym blaskiem zaćmił wszystkich innych władców, zdobywając uniwersalne zwierzchnictwo nad całą ziemią. Każdy bowiem król, któremu udaje się przeprowadzić tę wielką koronacyjną ofiarę do końca, staje się na ziemi tym, kim król bogów Indra jest w niebie”.

Mędrzec Narada kontynuował: „O Królu Prawa, wędrując po różnych światach spotkałem twego zmarłego ojca Pandu. Był on zdumiony, widząc, jak wielki zaszczyt spotkał króla Hariścandrę, który zdobył królestwo Indry. Prosił mnie, aby ci powiedzieć, że ty również ze swoimi posłusznymi tobie braćmi możesz podbić całą ziemię tak jak król Hariścandra. Pójdź więc drogą tego króla i przeprowadź wielki rytuał koronacyjny, który stoi najwyżej w hierarchii wszystkich rytuałów, gdyż takie jest życzenie twego ojca. Dzięki temu rytuałowi razem ze swymi przodkami i braćmi zdobędziesz świat Indry. Pamiętaj jednak o tym, że rył ten jest najeżony przeszkodami i trudno doprowadzić go do końca, gdyż poszukują w nim słabych punktów niszczący rytuały rakszasowie i jeżeli uda im się przerwać ten rytuał, zamiast pozytywnych skutków przyniesie niszczącą całą ziemię wojnę. Dowiedz się, że istnieje zapowiedź takiego zniszczenia. Przemyśl więc to wszystko, co ci powiedziałem i zastanów się nad tym, co czynić”.

Mędrzec Narada wraz z grupą towarzyszących mu ascetów opuścił wkrótce Gmach Zgromadzeń Króla Prawa, pozostawiając Pandawów w rozterce, rozmyślających nad tym, czy powinni podjąć się ryzyka przeprowadzenia tego rytu.

3. Król Prawa rozmyśla nad możliwością zdobycia zwierzchnictwa nad ziemskimi królami i realizacją ofiary koronacyjnej, aby tak jak król Hariścandra zasłużyć na miejsce w świecie króla bogów Indry

Myśl o przeprowadzeniu ofiary koronacyjnej nie opuszczała Króla Prawa i wzdychał boleśnie, rozmyślając o najeżonej przeszkodami ścieżce, którą biegnie ta ofiara, zanim przyniesie swój szczęśliwy skutek. W końcu jednak powziął postanowienie o jej przeprowadzeniu, gdyż jako człowiek o niezwykłej mocy i majestacie, strażnik Prawa, myślał przede wszystkim o tym, co jest dobre dla wszystkich bez wyjątku.

Przed podjęciem odpowiednich kroków, zmierzających do jej realizacji, zwołał radę konsultacyjną, aby poznać w tej sprawie opinię swych doradców, braci i domowego kapłana. Wszyscy oni rzekli: „O Królu Prawa, z całą pewnością nadszedł właściwy czas, abyś podjął się przeprowadzenia tej ofiary, gdyż jej szczęśliwe ukończenie daje królowi zwierzchnictwo nad całą ziemią. Król, który szczęśliwie ją ukończył, zostaje uznany za tego, kto pokonał wszystkich. W pełni zasługujesz na tę pozycję i zdobywszy zwierzchnictwo, swym autorytetem ustanowisz w całym świecie autorytet Prawa. To prawda, że w realizowaniu tej ofiary jesteś w ogromnym stopniu zdany na samego siebie, gdyż nawet najsurowsi w swych ascetycznych praktykach bramini nie potrafią z góry ustalić i dokładnie wyliczyć momentu, w którym najlepiej ją przeprowadzić. Jej szczęśliwe ukończenie zależy bowiem od zdobycia jednomyślnej lojalności wszystkich królów i wojowników, i od ich zgody na opłatę daniny. Ciebie jednak wszyscy kochają i wszyscy są pod twym wpływem. Jesteś więc zdolny do doprowadzenia jej do końca. Nie wahaj się dłużej i poczyń odpowiednie przygotowania”.

Zdobywszy to jednogłośnie poparcie swych doradców, braci oraz domowego kapłana, Judhiszthira zaczął rozmyślać nad krokami, które powinien poczynić, aby składając tę ofiarę nie zrujnować samego siebie, lecz przynieść dobro całemu światu. Po krótkim namyśle doszedł do wniosku, że nie może rozpocząć przygotowań do niej, zanim nie zapyta o radę Kryszny, którego tajemnicę przeczuwał. Czuł, że Kryszna jest u korzeni wszystkiego we wszechświecie i że od niego zależy powodzenie jego własnych działań. Myślał o nim jako o kimś, kto choć jest nienarodzony i wieczny, narodził się na ziemi mocą swej woli właśnie po to, by wprowadzić ponownie w całym świecie autorytet Prawa. Zawsze pamiętał o jego wielkich bohaterskich czynach, porównywalnych jedynie z czynami bogów, a szczególnie o zabiciu demona Kansy, który pozbawił władzy prawowitego króla Jadawów, Ugrasenę i który rzucił wyzwanie bogom. Kryszna zdawał się wiedzieć o wszystkim i nie było we wszechświecie niczego, co by nie miało początku w jego czynach. Dla Kryszny nie istniały trudności, których nie potrafiłby pokonać, gdyż on sam był zarówno początkiem, jak i końcem wszystkiego, co istnieje.

4. Kryszna opowiada Królowi Prawa o istnieniu jego rywala, króla Dżarasamdhy, który pokonał wielu królów, uwięził ich i chce złożyć ich w ofierze bogowi Śiwie

Judhiszthira wysłał więc posłańca do Dwaraki, prosząc Krysznę o przyjazd do Indraprasthy. Kryszna zaakceptował zaproszenie i szybko wyruszył w drogę, ciesząc się na myśl o pojawiającej się ponownie okazji spotkania ze swym przyjacielem Ardżuną.

Gdy Kryszna przybył do Indraprasthy, Judhiszthira ceremonialnie go powitał i po daniu mu wystarczającego czasu na wytchnienie, poprosił go o spotkanie. Rzekł: „O Kryszna, pilnie potrzebuję twojej rady. Zamierzam przeprowadzić ofiarę koronacyjną, aby zostać królem królów, lecz jak wiesz doskonale, pobożne życzenia nie wystarczą do realizacji zamierzonych celów. Królem królów zostaje ten, kto jest faktycznie podporą dla całego wszechświata, któremu wszyscy oddają cześć i który jest prawdziwym suwerenem. Moi doradcy namawiają mnie do podjęcia próby przeprowadzenia tej ofiary, lecz ja ciągle nie jestem pewien, czy powinienem się na to zgodzić. Nie wiem, czy nie ukryli czegoś przede mną z przyjaźni lub z chęci zysku. Twojej radzie ufam, gdyż wiem, że wyrastasz ponad ludzkie motywacje i ponad żądzę i gniew. Powiedz mi, proszę, czy bycie Indrą wśród królów jest faktycznie zadaniem przeznaczonym na tym świecie dla mnie?”

Kryszna rzekł: „O Królu Prawa, z racji posiadanych cnót wart jesteś korony króla królów. Jest jednak coś, co może ci w jej zdobyciu przeszkodzić i o czym powinienem ci opowiedzieć.

Żyjący obecnie na ziemi królowie i wojownicy narodzili się na początku nowego eonu z tego, co Paraśurama pozostawił na ziemi po wybiciu do nogi całej ich kasty. Sami nadawali ważność swym rodowodom, powołując się na autorytet własnych słów i wywodząc swe pochodzenie od syna Manu o imieniu Ila lub od wnuka boga słońca Ikszwaku. Dziś do tych początków aspiruje łącznie sto jeden różnych królewskich rodowodów, które rozproszyły się na cztery strony świata i których lojalność musisz zdobyć.

Dowiedz się, że w środkowym kraju w królestwie Magadhy żyje król o imieniu Dżarasamdha, który od urodzenia aspiruje do statusu Indry wśród królów. Aby szczęśliwie ukończyć ofiarę koronacyjną i zdobyć błogosławieństwo braminów, musisz go pokonać, gdyż nie może być dwóch Indrów wśród królów, tak jak nie może być dwóch Indrów wśród bogów.

Ojcem Dżarasamdhy był król Magadhy o imieniu Brihadratha, dumny wojownik, mający pod swą komendą trzy armie. Choć miał ciało wychudzone od ofiarnych postów, był bardzo przystojny i odważny. Wyglądem przypominał Indrę, splendorem słońce, cierpliwością ziemię, gniewem boga umarłych Jamę, a bogactwem boga bogactwa Kuberę. Jego wielkie cnoty przenikały całą ziemię, podobnie, tak jak przenikają ją promienie słońca. Miał dwie żony bliźniaczki, córki króla Benarów, znane ze swej urody i wielkiego posagu. Obiecał im, że będzie je traktował równo, że nie będzie faworyzował żadnej z nich i że nigdy nie urazi ich dumy.

Król Brihadratha żył długo i zestarzał się nie mając dziedzica. Choć składał wiele ofiar, prosząc o syna, los zdawał się być dlań niełaskawy. Pewnego razu dowiedział się, że do jego królestwa przybył wielki mędrzec o imieniu Kandakauśika o ciele wyczerpanym umartwieniami, który szukał odpoczynku i pogrążył się w medytacji w cieniu drzewa mangowego, rosnącego niedaleko królewskiego pałacu. Razem z żonami i służącymi niosącymi dary udał się w kierunku drzewa, pod którym siedział pustelnik, aby go powitać i oddać mu należne honory. Gdy zadowolony z niego pustelnik obiecał mu spełnienie jego jednej prośby, król i jego dwie żony poprosili jednym głosem o syna i dziedzica.

Z nieznanych powodów prośba ta zaniepokoiła nieco mędrca, który po jej usłyszeniu popadł w głębokie zamyślenie. I gdy tak siedział bez ruchu przez dłuższą chwilę, obserwowany przez zatroskanego króla i jego dwie żony, na jego kolana upadł nagle owoc mango, który był doskonały i bez żadnej skazy, gdyż nie zdążyły go podziurawić papugi lub inne ptaki. Pustelnik wziął je do ręki, wypowiedział zaklęcie i podał je królowi, mówiąc, że owoc ten obdarzy go synem.

Patrząc na swe dwie żony bliźniaczki i jeden owoc, król podzielił owoc równo na dwie połowy i oddał je swym żonom, gdyż pamiętał o swej obietnicy, że nie będzie faworyzował żadnej z nich. I wkrótce, zgodnie z obietnicą pustelnika, obie jego żony równocześnie poczuły się brzemienne, uszczęśliwiając tym króla. Po upływie odpowiedniego czasu każda z nich urodziła żywe dziecko, które jednak miało jedynie połowę ciała, jedną nogę, jedną rękę, jedno ucho i połowę nosa. Gdy zobaczyły te dwie żywe i nie połączone ze sobą ludzkie połowy, zadrżały ze zgrozy i naradziwszy się miedzy sobą, wyniosły je z pałacu i porzuciły na skrzyżowaniu dróg.

Te dwie żywe połówki znalazła żywiąca się ludzkim mięsem demonka rakszini o imieniu Dżara i podniosła je z ziemi, myśląc o tym, żeby je zjeść. Aby było jej łatwiej je nieść, związała je razem, lecz one natychmiast się połączyły, tworząc jedno dziecko, twarde jak diament, zbyt ciężkie dla rakszini. Co więcej, dziecko zaczęło głośno płakać, wywołując niepokój w królewskim pałacu, z którego wybiegł spłoszony król i dwie jego żony z piersiami wypełnionymi mlekiem, pragnące odzyskać swe porzucone dziecko. Rakszini, widząc ich, pomyślała, że nie powinna porywać tego chłopca, gdyż należy on do króla, który bardzo pragnie mieć syna i w którego królestwie ona sama żyje. Przybrała więc ludzką postać i podając królowi chłopca, rzekła: ‘O królu, przyjmij tego chłopca jako dar ode mnie. Jest on bowiem twoim synem, którego powiły w dwóch oddzielnych polówkach twoje dwie żony, lecz przestraszone jego widokiem porzuciły go na skrzyżowaniu dróg. Ja go uratowałam’.

Dwie żony króla, widząc, że urodzone przez nie żywe połówki zostały cudownie połączone, podbiegły do dziecka i spryskały je mlekiem. Król zadowolony ze szczęśliwego obrotu rzeczy i widząc piękną ludzką formę, którą przybrała demonka, chciał się dowiedzieć, kim ona jest, aby móc jej odpowiednio podziękować. Demonka rzekła: ‘O królu, nie jestem człowiekiem, lecz demonką z gatunku rakszasów, która potrafi przybierać dowolną formę. Mieszkam w lesie, który do ciebie należy. Włócząc się po drogach, znalazłam dwie połówki twego syna i szczęśliwy los tak chciał, że gdy je połączyłam, powstał z nich jeden wspaniały chłopiec, twój syn i dziedzic. Jak widzisz, byłam zaledwie narzędziem w realizacji twojego szczęśliwego losu’.

Demonka po wypowiedzeniu tych słów znikła, a król, który był równy Pradżapatiemu, zabrał ze sobą swego odzyskanego syna i wrócił do pałacu. Natychmiast zarządził wykonanie rytów z okazji jego narodzin i ogłosił wielki festiwal na cześć demonki Dżary. Również na jej cześć nadał swemu synowi imię Dżarasamdha, czyli ten, który został połączony przez demonkę Dżarę. Syn ten urósł wielki i silny jak ogień ofiarny, w który wlewa się oczyszczone masło. Jak wieść niesie, w jego ludzkim ciele narodził się jeden z demonów asurów, olbrzym danawa o imieniu Wipracitti.

Po upływie pewnego czasu asceta Kandakauśika raz jeszcze przybył do królestwa rządzonego przez król Brihadrathę. Ciesząc się z jego obecności, król Brihadratha wyszedł mu na spotkanie w towarzystwie całej swej świty, ministrów, żon i syna. Król powitał ascetę, ofiarując mu zgodnie z obyczajem wodę do obmycia stóp i ust, dary należne gościowi, swego syna i królestwo.

Czcigodny mędrzec podziękował za oddany mu hołd i znalazłszy się w stanie ekstatycznej szczęśliwości, rzekł: ‘O królu, dzięki swojej boskiej wizji wiem o wszystkim, co się wydarzyło podczas mej nieobecności. Twój syn będzie Indrą wśród królów. Żaden z królów nie dorówna mu w waleczności i nie potrafi go pokonać w bitwie z bronią w ręku. Nie będzie można go zranić nawet przy pomocy boskiej broni. Swym blaskiem zaćmi wszystkich innych królów, będąc jak słońce zaćmiewające blask gwiazd. Każdy, kto go zaatakuje, będzie jak ćma ciągnąca do ognia po śmierć, idąc na pewne zatracenie. Od niego będzie zależał los wszystkich królów, tak jak od oceanu zależy los nabrzmiałych wodami rzek. Stanie się fundamentem podzielonego na cztery kasty społeczeństwa, będąc podobny do ziemi, która rodząc plon, dostarcza gruntu zarówno dla wzrostu dobra, jak i zła. Tak jak żywe istoty podporządkowują się swemu oddechowi, który jest ich duszą, tak wszyscy ziemscy władcy podporządkują się twojemu synowi. Dzięki swej mocy przekroczy on wszystkie światy i na własne oczy zobaczy Boga bogów Śiwę, tego potężnego niszczyciela trzech miast demonów’.

Czcigodny mędrzec Kandakauśika po wypowiedzeniu tych ważnych słów pożegnał króla Brihadrathę i udał się w dalszą drogę. Król Brihadratha z kolei, zebrawszy wszystkich krewnych i powinowatych, namaścił swego syna na króla i osiągnąwszy ostateczny spokój, oddał mu we władanie swoje królestwo, a sam razem ze swymi żonami udał się do lasu, aby kontynuować tam życie w warunkach surowej ascezy”.

5. Kryszna namawia Króla Prawa do zabicia króla Dżarasamdhy

Kryszna kontynuował: „O Judhiszthira, choć według słów bramina przeznaczeniem króla Dżarasamdhy jest bycie Indrą wśród królów, swym działaniem nie przynosi on światu dobra, lecz zniszczenie. W swym traktowaniu innych królów nie kieruje się zasadami Prawa, Zysku i Przyjemności, lecz kroczy drogą przemocy i pozostawiony przez swego ojca samemu sobie ujarzmił ich wszystkich swoją dzielnością. Co więcej, ten niegodziwiec rości sobie pretensję do nazywania się Najwyższą Osobą i w swym szaleństwie przyjmuje moje imię, nazywając sam siebie Wasudewą Pundry, pod którym to imieniem stał się szeroko znany. On jest twoim rywalem o lojalność królów, gdyż, choć głównie królów atakuje, ma wśród nich również swoich zwolenników. Najgorętszym z nich jest mój zacięty wróg, którego nie udało mi się dotychczas zabić, król Czediów Sziśupala, który został jego marszałkiem.

Kryszna kontynuował: „O Judhiszthira, ja sam od dawna rozmyślam nad sposobem zabicia Dżarasamdhy, gdyż od momentu śmierci demona Kansy zaczął nękać mój ród Jadawów atakując Mathurę. Dopóki żył Kansa i był królem Mathury, trzymał Dżarasamdhę z dala od niej, gdyż wziął sobie za żony jego dwie córki. Jednakże po jego śmierci Dżarasamdha zaczął napadać moich krewnych. Nie potrafiliśmy go zabić przez trzysta lat, gdyż nie tylko otrzymał on dar bycia nie do pokonania przy pomocy żadnej broni, ale jeszcze dodatkowo miał pod swoją komendą dwóch wojowników, Hamsę i Dibhakę, którzy byli w posiadaniu takiego samego daru. Ci dwaj wojownicy razem z Dżarasamdhą stanowili trójcę równą w swej potędze nieśmiertelnym. W końcu jednak w czasie oblężenia Mathury ci dwaj potężni wojownicy pożegnali się z życiem, popełniając samobójstwo. Dibhakę doszły bowiem fałszywe wieści, że Hamsa zginął i z żałości sam się utopił w rzece Jamunie, gdyż życie bez Hamsy straciło dla niego sens. Podobnie uczynił Hamsa, gdy dowiedział się, że Dibhaka się utopił, gdyż bez niego nie potrafił istnieć. Dżarasamdha usłyszawszy o ich śmierci, wycofał się z oblężenia Mathury i pozostawił moich krewnych na jakiś czas w spokoju.

Pokój nie trwał jednak długo i wkrótce walka zawrzała na nowo, gdyż jedna z żon zabitego przeze mnie Kansy, córka Dżarasamdhy, zwróciła się do niego z prośbą o pomszczenie śmierci jej męża, zabicie mnie oraz wybicie do nogi wszystkich wojowników naszego rodu. Zgodnie z otrzymaną wówczas radą, tchórzliwie wycofaliśmy się ze znajdującej się w środkowym kraju Mathury i ruszyliśmy na zachód, zabierając ze sobą cały nasz majątek i wszystkich krewnych. Schroniliśmy się w zbudowanej przez nas fortecy Dwaraka u stóp góry Raiwataki. której pilnie strzegą wojownicy naszego rodu. W Dwarace, która jest fortecą nie do zdobycia także dla bogów, nawet kobiety potrafią walczyć. Żyjemy tam w stanie wielkiej szczęśliwości, gdyż nie zagraża nam żaden zewnętrzny wróg, choć ciągle pamiętamy o opuszczonej przez nas Mathurze.

Dowiedz się, że nie tylko Jadawowie zostali zmuszeni do opuszczenia swego królestwa w środkowym kraju, aby uciec przed królem Dżarasamdhą. To samo musieli uczynić liczni inni królowie, których on napadał. Dżarasamdha zakuwa bowiem w kajdany każdego króla, którego uda mu się pokonać i wrzuca go do więzienia w górskiej jaskini, aby móc ich wszystkich razem złożyć w ofierze Najwyższemu Bogowi Śiwie, któremu oddawał cześć przez długi czas i od którego otrzymał dar zapewniający mu zwycięstwo. Nie pozwól mu na zrobienie z ziemskich królów ofiary zadedykowanej Śiwie. Złóż w ofierze samego Dżarasamdhę, zabijając go jak zwierzę ofiarne i uwalniają królów, których on więzi. Dopiero wtedy, gdy tak uczynisz, będziesz mógł zostać królem królów”.

6. Kryszna namawia Króla Prawa do użycia w walce z królem Dżarasamdhą podstępu

Pandawowie po uważnym wysłuchaniu słów Kryszny zaczęli się głośno zastanowić nad tym, co powinni uczynić, wypowiadając swoją opinię.

Bhima rzekł: „O królu, najważniejsze jest podjęcie inicjatywy i rozpoczęcie działania, gdyż król bez inicjatywy skazany jest na upadek. Nawet słaby król z inicjatywą może pokonać silnego wroga przy użyciu właściwej taktyki. Pokonajmy Dżarasamdhę tak, jak trzy ognie ofiarne konsumujące złożoną weń ofiarę. Kryszna zapewnia nam bowiem taktykę, ja gwarantuję siłę, a Ardżuna zwycięstwo”.

Kryszna rzekł: „O Judhiszthira, znamy pięciu królów, którzy uzyskali tytuł suwerena i stali się Królami królów. Jauwanaswa zdobył ten tytuł dzięki zniesieniu podatków, Bhagiratha dzięki swym umiejętnościom obrony, Kartawirja dzięki swej dyscyplinie, Bharata poprzez swą bohaterskość, a Marutta dzięki swemu bogactwu. Król Dżarasamdha nie zasługuje na uzyskanie tego tytułu, lecz na karę, gdyż to, co czyni, jest niezgodne z zasadami Prawa Zysku i Dyplomacji. Zważ, że tylko głupiec kieruje się w swym działaniu wyłącznie Zyskiem tak jak on bez zwracania uwagi na konsekwencje swych czynów. Narzuca on wszystkim królom ze stu i jeden królewskich linii swe królowanie siłą, i chcąc ofiarować ich Śiwie jak zwierzęta ofiarne, odbiera im możliwość zdobycia nieba, jaka otwiera się przed wojownikiem, który ginie na polu bitewnym z bronią w ręku. Trzeba powstrzymać jego niegodziwości, a ten kto to uczyni, zyska wielką sławę i z całą pewnością zdobędzie suwerenność i tytuł Króla królów”.

Judhiszthira rzekł: „O Kryszna, zbyt trudno stworzyć warunki gwarantujące doprowadzenie ofiary koronacyjnej do szczęśliwego końca. Poza tym wyraźnie widzę, że pragnąc zostać suwerenem, myślę wyłącznie o sobie. W swym dążeniu staję się tak okrutny, że zapominam o swoich braciach, Bhimie i Ardżunie, którzy są moimi oczami i o tobie Kryszna, który jesteś moim umysłem. Jakie życie mnie czeka, gdy stracę swoje oczy i umysł? Po co mi walka z królem Dżarasamdhą? Jeżeli go pokonam, choć uchodzi za niepokonanego, nic już nie zdoła mnie zwyciężyć poza wyjałowieniem. A jeżeli z nim przegram, wyniknie z tego prawdziwa katastrofa. Nie powinienem podejmować się zadania, przeciw któremu jest moje serce”.

Ardżuna rzekł: „O Judhiszthira, dla wojownika trudno o coś doskonalszego od zadania zniszczenia Dżarasamdhy i uwolnienia królów z jego niewoli, tym bardziej, że jeżeli tego nie uczynimy, zostaniemy posądzeni o brak charakteru. Jak wiesz zdobyłem swój łuk, strzały, sławę, sprzymierzeńców i władzę siłą swej waleczności, lecz nie o władzę mi chodzi. Zachwyca mnie sama bohaterskość. Życie wojownika o walecznym rodowodzie bez bohaterskości traci sens. Życie wojownika jest bowiem bezustannym podbojem i nawet gdy wojownik nie ma wszystkich wymaganych zalet, to jednak dzięki swej bohaterskości niszczy wroga. To jego determinacja przynosi zwycięstwo. Król pragnący zwycięstwa musi unikać destrukcyjnej siły, która tkwi zarówno w tchórzostwie, jak i w braku determinacji. Tak jak pustelnik staje się mędrcem, szukając spokoju, tak my dzięki twojemu pragnieniu zdobycia tytułu suwerena  pokonamy groźnego wroga”.

Kryszna rzekł: „O najlepszy z królów, Ardżuna ujawnił myślenie godne Bharatów. Nikt z nas nie zna godziny swej śmierci. Wiemy jednak na pewno, że żaden wojownik nie zdobędzie nieba, uciekając przed bitwą. Wroga należy pokonywać, używając właściwej taktyki zgodnej z regułami wojny, gdyż bezbłędna taktyka przynosi zwycięstwo nawet wówczas, gdy przeciwnik jest nam równy siłą. Ostrożny taktyk nie wyzywa silniejszego wroga do otwartej bitwy, lecz wykorzystuje jego słabości, ukrywając starannie swoje własne. Zaatakujmy więc króla Dżarasamdhę nie przy pomocy wojska, lecz podstępu, szczególnie że to wyłącznie samo jego istnienie ma wpływ na los królów, których uwięził i nie ma potrzeby zabijania jego ludzi. Wraz z jego śmiercią zginie jego siła. Zważ też na to, że nawet wówczas, gdy mimo naszych starań, aby uniknąć przelewu niewinnej krwi, zaatakują nas ci, którzy chcą pomścić jego śmierć, to walcząc z nimi będziemy szli ścieżką wojownika i zdobędziemy niebo”.

Kryszna kontynuował: „O Królu Prawa, jak sam wiesz, króla Dżarasamdhy w otwartej bitwie nie potrafią pokonać ani bogowie, ani demony, gdyż nie można go zabić przy pomocy żadnej broni. Można go jednak pokonać w walce na pięści. Skonsumujmy go więc tak, jak trzy ognie konsumują ofiarę. Sprowokujemy go do walki na pięści, gdyż wówczas jego pogarda do świata i wysokie mniemanie o sobie zmuszą go do wybrania pojedynku z Bhimą, synem boga wiatru, który jest z nas wszystkich fizycznie najpotężniejszy. Jeżeli w swym sercu masz we mnie wiarę, powierz memu kierownictwu Ardżunę i Bhimę i pozwól nam w twym imieniu udać się do królestwa króla Dżarasamdhy”.

Judhiszthira, czując coraz bardziej tajemniczy autorytet Kryszny, jak i słuszność jego słów, rzekł: „O Kryszna, to ty jesteś największym z ludzi. Uciekamy się pod twoją obronę, gdyż ty jesteś naszym najpotężniejszym obrońcą. Cokolwiek mówisz, jest słuszne i to, co mówisz, się stanie. Działasz szybko i wiem, że dzięki twej pomocy zadanie, które muszę wykonać dla dobra całego wszechświata, zostanie wykonane. Jako Król Prawa nie mógłbym zaistnieć bez ciebie, Ardżuny i Bhimy. Ty i mój brat Ardżuna jesteście podwojonym Kryszną i bez was nie można na tym świecie niczego zdobyć. Mój brat Bhima z kolei jest najsilniejszym z silnych i z waszą pomocą potrafi zrobić wszystko. W realizacji każdego zadania należy bowiem łączyć taktykę, mądrość i siłę, które sobą reprezentujecie. O Kryszna, z radością powierzam Ardżunę i Bhimę twemu przeodnictwu”.

7. Kryszna, Ardżuna i Bhima, trzy ognie, zabijają króla Dżarasamdhę podczas rytuału ofiarnego

Kryszna, Ardżuna i Bhima w przebraniu młodych braminów, którzy właśnie ukończyli swoją edukację znanych pod nazwą Snataka, wyruszyli w daleką drogę w kierunku stołecznego miasta królestwa Magadhów, którym władał król Dżarasamdha. Było to miasto piękne, otoczone pięcioma boskimi górami, w którym nigdy nie brakowało wody, gdzie zdrowi mieszkańcy żyli w swych pięknych, bogatych domach, ciesząc się cieniem rzucanym przez wiecznie obsypane kwiatami drzewa.

W czasie gdy zbliżali się do miasta, w pałacu Dżarasamdhy odbywała się właśnie ceremonia ofiarna ku czci króla. Czczony podczas tej ceremonii król Dżarasamdha siedział na swym słoniu bez broni, podczas gdy kapłani pobożnie go okrążali, niosąc święty ogień ofiarny. Uroczystościom towarzyszył jarmark uliczny, gdzie sprzedawano rozmaite rodzaje jadła i girlandy z kwiatów. Widząc tę obfitość przedmiotów służących przyjemności, Kryszna, Bhima i Ardżuna ściągnęli bez pozwolenia sprzedawców girlandy ze straganu i ozdobiwszy nimi swe szyje, wkroczyli prowokacyjnie do pałacu Dżarasamdhy, tak jak himalajskie lwy do zagrody krów. Minąwszy bez przeszkód trzy potężne mury broniące wejścia do pałacu, uzbrojeni jedynie w swe silne ramiona zbliżyli się prowokacyjnie do króla.

Król Dżarasamdha, widząc tych wojowniczo wyglądających braminów, wypowiedział słowa powitania i rozkazał, aby podać im wodę do umycia stóp i uczcić ich z należnymi honorami. Miał bowiem zasadę witania zawsze z honorami braminów Snataka¸ choćby nawet przybyli do jego pałacu w środku nocy. Rzekł: „O bramini, witajcie i niech wam sprzyja dobry los. Dołączcie do naszej ofiary i usiądźcie wśród nas”. W odpowiedzi trzej wojownicy w bramińskim przebraniu usiedli bez słowa podzięki, płonąc jak trzy ognie podczas wielkiej sesji ofiarnej.

Król Dżarasamdha bardzo zdziwiony ich wyglądem, nie mogąc ukryć krytycznego tonu, rzekł: „O bramini, o ile mi wiadomo, bramini Snataka nie oblewają swych ciał perfumami i nie zdobią ich girlandami, podczas gdy wy nie tylko ozdobiliście się kwiatami, ale jeszcze na waszych ramionach dostrzegam ślady od noszenia łuku. Twierdzicie, że jesteście braminami, a otacza was królewska aura. Prawda jest świętością nie tylko dla braminów, ale również dla królów. Powiedzcie mi, kim naprawdę jesteście. Wytłumaczcie się, dlaczego nie wkroczyliście do miasta główną bramą, lecz wdarliście się do niego od strony wzgórza Czaitjaka, obrażając tym czynem mnie, króla tego miasta? Teraz, gdy udało wam się zbliżyć do mnie w ten obraźliwy sposób, wyjaśnijcie mi, jaki jest wasz cel?”

Kryszna odpowiedział głosem, który zabrzmiał uprzejmie, lecz groźnie: „O królu, wierni naszym przysięgom, nigdy nie wchodzimy główną bramą do domu naszego wroga i gdy chcemy go pokonać, nie odwzajemniamy jego uprzejmych słów powitania”.

Król Dżarasamdha rzekł: „O bramini, nie przypominam sobie was i tego abym kiedykolwiek uczynił wam coś złego, a skoro nie zachowałem się wrogo wobec was, dlaczego uważacie mnie za swego wroga? Umysł tego, kto atakuje niewinnego z całą pewnością ucierpi z powodu tego oczywistego łamania Prawa i ten wrogi akt obróci się przeciw niemu. Będąc królem, przestrzegam ściśle królewskiego Prawa i wśród prawych jestem najbardziej prawy. Mając mnie za wroga, musieliście paść ofiarą pomyłki”.

Kryszna rzekł: „O królu, zniszczyłeś całą kastę królów i wojowników, i choć popełniłeś ten ohydny czyn, uważasz się za niewinnego! Tyranizujesz innych uczciwych królów zamykając ich w więzieniu i chcesz ich złożyć w ofierze bogowi Śiwie. Choć sam jesteś królem, traktujesz innych królów jak zwierzęta ofiarne! Takie zło musi mieć na ciebie wpływ, gdyż trudno wyobrazić sobie umysł bardziej zdeprawowany! Swym podłym czynem pozbawiasz tych królów możliwości bohaterskiej śmierci i zdobycia nieba! Każdy świadomy swego wysokiego urodzenia król wie, że ginąc na polu bitewnym, zdobywa niebo. Waleczny wojownik idąc do walki z myślą o zdobyciu nieba, staje się uświęconym uczestnikiem rytów, którymi są bitwy, i w ten sposób oddaje cześć trzem światom. Niebo rodzi się bowiem ze zwycięstwa, wielkiej sławy, umartwień i bitwy. Prowadzenie bitwy jest najwyższą cnotą króla bogów Indry, gdyż dzięki bitwie niszczy on demony asury i chroni wszechświat przed zagładą.

Dowiedz się, że przebyliśmy do stolicy twego kraju, aby bronić ciemiężonych królów i zatrzymać cię w twym podłym działaniu, zanim zdołasz zniszczyć naszych krewnych. Pragnąc nieba, chcemy cię zabić, gdyż trudno wybrać sobie lepszego przeciwnika do walki niż ciebie. Mylisz się, wierząc, że dzięki darowi, który posiadasz, jesteś niezwyciężony, i że żaden król nie jest ci równy i nie potrafi cię pokonać. Nie lekceważ innych i nie myśl, że nie ma w nich potęgi, gdyż należy ona do ciebie tylko dopóty, dopóki nie ujawni się moc równa twojej. Porzuć lepiej swoją dumę i uznaj nas za sobie równych! Nie jesteśmy bowiem braminami, lecz wojownikami i naszym celem jest uwolnienie królów, których więzisz. Ja  mam na imię Kryszna, a ci dwaj potężni wojownicy, którzy mi towarzyszą, to Bhima i Ardżuna. Wyzywamy cię do walki, gdyż chcemy cię jak najszybciej wysłać do świata boga umarłych Jamy!”

Dżarasamdha odpowiedział: „O Kryszna, w swej mowie oskarżasz mnie niesłusznie. Obowiązkiem króla jest zwyciężać, podbijać i działać tak, jak mu się podoba. Realizuję więc jedynie swój obowiązek i trzymam w więzieniu tylko tych królów, których pokonałem w uczciwej bitwie”.

Kryszna dostrzegł, że król Dżarasamdha, choć nie był uzbrojony był coraz bardziej gotowy do podjęcia walki. Rzekł: „O królu, przybyliśmy tutaj, aby wyzwać cię do pojedynku. Wybierz spośród nas jednego, z którym chciałbyś walczyć na pięści”. W odpowiedzi wierny Prawu wojowników król Dżarasamdha zdjął z głowy swój diadem, przeczesał włosy i wzburzony jak wychodzący ze swych brzegów ocean, rzekł do Bhimy: „O Bhima, z tobą będę walczył, gdyż ty jesteś najsilniejszym przeciwnikiem”. I jak tylko stojący niedaleko wojowniczego króla jego domowy kapłan wypowiedział swe błogosławieństwo, trzymając w dłoniach najlepsze z ożywiających i pozbawiających bólu ziół, król Dżarasamdha rzucił się tak jak stał—bez broni, z gołymi pięściami—na pobłogosławionego przez Krysznę Bhimę. Bhima odpowiedział mu równie potężnym kontratakiem.

Pojedynek tych dwóch potężnych wojowników, przypominający walkę Indry i Wrtrą, obserwowały tłumy widzów przybyłych do pałacu, aby uczestniczyć w przeprowadzanym tam rytuale ofiarnym. Pojedynek ten trwał bez przerwy nocą i dniem przez trzynaście dób. Czternastej nocy Kryszna obserwujący walkę zauważył¸ że siły króla Dżarasamdhy wyczerpują się. Rzekł wtedy do Bhimy ogólnikowo: „O Bhima, nie należy przytrzymywać wroga, który jest wyczerpany i ciskać nim o ziemię, gdyż może całkowicie stracić ducha. Nie ciskaj więc królem, lecz mocuj się z nim, używając swych silnych ramion”.

Bhima, słysząc te słowa Kryszny, zrozumiał, że nadszedł moment, w którym powinien swego przeciwnika zabić. Kryszna w tym momencie dodał: „O Bhima, pokaż nam szybko tego ducha, którego otrzymałeś w darze od bogów i użyj dziś przeciw królowi Dżarasamdhie swej przeraźliwej siły, którą otrzymałeś od swego ojca, boga wiatru”.

W odpowiedzi na te słowa potężny Bhima podniósł wysoko równie potężnego Dżarasamdhę i podrzucił go sto razy do góry, po czym rzucił go na kolana, złamał mu kręgosłup i podeptawszy jego ciało, zawył jak dzika bestia. Gdy martwe ciało Dżarasamdhy upadło na ziemię, a Bhima dziko zawył, dał się słyszeć przeraźliwy grzmot, który przeraził wszystkie żywe istoty. Wszyscy mieszkańcy Magadhy zachwiali się na nogach, a kobiety przedwcześnie rodziły martwe dzieci. Wszyscy jednym głosem pytali, czy to Himalaje pękły na połowę, czy też ziemia oderwała się nagle od swej podpory.

8. Kryszna, Ardżuna i Bhima zdobywają boski rydwan, w którym król bogów Indra w towarzystwie wielkiego boga Wisznu walczyli z demonami asurami

Kryszna, Bhima i Ardżuna pozostawili ciało martwego króla Dżarasamdhy u bram jego pałacu i mimo głębokiej nocy wsiedli i ruszyli na ratunek królom uwięzionym w górach Giriwradża. Rydwan ten, należący kiedyś do Indry, kr Dżarasamdha otrzymał kiedyś od swego ojca, który otrzymał go od jednego z bogów Wasu, który z kolei otrzymał go od Indry. Kryszna, Bhima i Ardżuna, zdobywszy ten rydwan, który był nie do zdobycia przez żadnego ziemskiego króla, pogrążyli się w ekstatycznej szczęśliwości. To na tym rydwanie, błyszczącym jak szczere złoto, ozdobionym girlandą z małych dzwoneczków, grzmiącym w biegu jak monsunowa chmura, zwycięskim i niszczącym wroga, król bogów Indra razem z Wisznu pokonali dziewięćdziesięciu dziewięciu danawów. Rydwan ten zaprzężony w boskie ogiery i ozdobiony ręcznie wykonanym przez bogów proporcem, widocznym na milę, pędził z szybkością wiatru. Gdy prowadzący konie Kryszna skupił swą myśl na Garudzie, wielki ptak, pożeracz wężów bezzwłocznie się przed nim pojawił i gdy siadł na proporcu, wypełnionym już po brzegi innymi licznymi i skrzeczącymi istotami, oślepiając je swym blaskiem, maszt, na którym proporzec powiewał, wyglądał jak wieża świątyni. I ten najwspanialszy z proporców, ozdobiony wizerunkiem Garudy, nigdy nie zaplątał się w gałęzie drzew i nigdy nie dosięgła go żadna broń.

9. Kryszna skłania uwolnionych z więzienia królów do pomagania Królowi Prawa w realizowaniu jego ofiary koronacyjnej

Kryszna i dwóch Pandawów, uwolniwszy uwięzionych w górskiej jaskini królów, opuścili góry i mając ich za towarzyszy, pognali na zdobytym rydwanie ku równinom, gdzie zatrzymali ich prowadzeni przez braminów mieszkańcy Magadhy, wśród których był również syn króla Dżarasamdhy z procesją swych ministrów, chcący oddać im cześć. Zanim ruszyli w dalszą drogę, uwolnieni z niewoli królowie, ofiarując Krysznie posiadane bogactwo, zapytali go o to, jak mogą mu odpłacić obdarowanie ich wolnością. Kryszna rzekł: „O królowie, Judhiszthira, władca Indraprasthy, przygotowuje się do wykonania ofiary koronacyjnej, gdyż będąc Królem Prawa aspiruje do uzyskania zwierzchnictwa nad wszystkimi ziemskimi królami. Jemu ofiarujcie swoje bogactwo, pomagając mu w tym, aby jego ofiara zakończyła się sukcesem”. Królowie rzekli: „O Kryszna, niech tak się stanie”.

Wykonawszy swe zadanie, Kryszna i Pandawowie wrócili do Indraprasthy, aby opowiedzieć Judhiszthirze o swych bohaterskich czynach. Rzekli: „O najlepszy z królów, dobry los nam sprzyjał. Bhima pokonał w walce na pięści króla Dżarasamdhę i po zdobyciu jego rydwanu uwolniliśmy więzionych przez niego królów”. Judhiszthira oddał honory Krysznie, uściskał swych braci i ceremonialnie uczcił ich zwycięstwo. Następnie spotkał się z uwolnionymi królami, aby ich pożegnać i pozwolić im wrócić do ich własnych królestw. Wkrótce Indraprasthę opuścił również Kryszna, wracając do Dwaraki na zdobycznym rydwanie ozdobionym proporcem z Garudą, którym Judhiszthira zdecydował się obdarować Krysznę. Przed jego wyjazdem pięciu braci Pandawów pobożnie go okrążyło, wychwalając jego bohaterskie czyny. Również uwolnieni z niewoli królowie sławili w swych pieśniach Krysznę i braci Pandawów, którzy zabijając króla Dżarasamdhę, zagwarantowali im na ziemi bezpieczeństwo. Wychwalali też Króla Prawa, który świecił wokół swym przykładem, utrzymując w swym postępowaniu doskonałą równowagę między Prawem, Zyskiem i Przyjemnością. I w ten sposób sława Kryszny i Pandawów coraz bardziej rozprzestrzeniała się po świecie.

10. Pandawowie w imieniu Króla Prawa zbierają daninę od królów z całego świata, aby Król Prawa mógł wykonać ofiarę koronacyjną i otrzymać błogosławieństwo braminów

Pewnego dnia Ardżuna rzekł do Judhiszthiry: „O wielki królu, w tej chwili zdobyłem już wszystko, czego człowiek może zapragnąć i co bardzo trudno zdobyć. Mam swój łuk, strzały, sprzymierzeńców, ziemię, sławę i moc. Moim następnym zadaniem powinno być wzbogacenie naszego skarbca, abyśmy mogli hojnie obdarować braminów podczas twej ofiary koronacyjnej. Gdy nadejdzie pomyślny dzień, wyruszę na północ, którą włada bóg bogactwa i spróbuję skłonić wszystkich królów północy do zapłacenia nam daniny”. Król Prawa odpowiedział: „O Ardżuna, masz rację. Poproś kapłanów o błogosławieństwo i rusz na północ budząc strach naszych wrogów i radość naszych przyjaciół”. I w czasie gdy Judhiszthira, sprawując rządy, pozostawał w Indraprasthcie, jego czterej bracia ruszyli w czterech kierunkach świata, aby poinformować wszystkich królów o intencji przeprowadzenia ofiary koronacyjnej przez Króla Prawa oraz skłonić ich, siłą lub dyplomacją, do oddania mu hołdu przez opłatę daniny i uznanie jego zwierzchnictwa.

Ardżuna przedarł się daleko na północ, pokonując po drodze wszystkich królów, aż dotarł do miejsca w głębokich Himalajach, gdzie u bram miasta stał gigantyczny strażnik, który rzekł do niego: „O niepokonany zwycięzco, zadowól się tym, co już zdobyłeś i zawróć z drogi, gdyż człowiek, który wejdzie do naszego miasta, musi umrzeć. U bram naszego miasta wojna się kończy. Ludzkie oko nie potrafi nawet dostrzec tego, co się tutaj znajduje. Zawróć więc z drogi, gdyż na północy nie pozostało już nic więcej do podbicia. Jeżeli masz jednak jakieś inne specjalne życzenie, chętnie je spełnię”. Słysząc te słowa, Ardżuna rzekł: „O potężny strażniku, podbijałem królestwa znajdujące się na północy, aby zapewnić powodzenie ofierze koronacyjnej Króla Prawa. Nie wejdę do twego królestwa, skoro jest to dla ludzi zabronione, lecz chciałbym cię prosić o to, aby jego mieszkańcy złożyli daninę Królowi Prawa, zwiększając tym szansę powodzenia jego ofiary”. Strażnik rzekł: „O Ardżuna, niech tak się stanie”, i jako daninę dla Króla Prawa ofiarował niebiańską tkaninę, ornamenty i skóry. Ardżuna, zakończywszy w ten sposób podbój północy, zebrał wszystkie zdobyte tam dary i na czele swej armii powrócił do Indraprasthy.

Bhima z kolei udał się na wschód, gdzie między innymi leży Hastinapura, rządzona przez Kaurawów i króla Dhritarasztrę, jak i królestwo Angów, rządzone przez Karnę, oraz królestwo zażartego wroga Kryszny, Sziśupali. Wszyscy oni zgodzili się jednak bez chwili wahania na zapłatę daniny Królowi Prawa i na jego zwierzchnictwo. Po pokonaniu pozostałych licznych królów wschodu w walce lub przy pomocy dyplomacji, Bhima powrócił do Indraprasthy, przywożąc ze sobą ogromne łupy, które oddał z radością swemu najstarszemu bratu.

Sahadewa przedarł się ze swym wojskiem daleko na południe, aż dotarł do królestwa króla Nili, ochranianego przez Ogień, który obiecał królowi, że będzie bronił jego królestwa przed atakiem wroga. Gdy Ogień otoczył wojska Sahadewy płomiennym pierścieniem, Sahadewa oczyścił się rytualnie w wodzie, posypał ziemię trawą kuśa i siadł na niej przed płonącym Ogniem w rytualny sposób, obserwowany przez całą swoją armię przerażoną pożarem. Rzekł do Ognia, oddając mu cześć: „O Ogniu, dowiedz się, że to dla Twojego dobra podjąłem się tego podboju, gdyż jego celem jest możliwość wrzucenia w Twoje płomienie ofiarnego masła podczas ofiary koronacyjnej Króla Prawa. Ty jesteś ustami bogów, Ty jesteś samym ofiarnym rytuałem. Nazywają Cię Czyścicielem, bo wszystko oczyszczasz. Nazywają Cię Nosicielem Ofiary bo w Ciebie wlewa się oczyszczony tłuszcz ofiarny. To przez wzgląd na Ciebie zostały stworzone Wedy. Proszę Cię więc o to, abyś nie przeszkadzał Królowi Prawa w zrealizowaniu jego koronacyjnej ofiary”.

Ogień, słysząc te słowa Sahadewy, zbliżył się do niego, lecz zatrzymał się przed nim i go nie spalił. Ogień rzekł: „O synu Madri, powstań i uwolnij się od lęku. Doskonale znam zarówno twoje, jak i Króla Prawa zamiary i poddawałem cię jedynie próbie. Jestem bowiem zobowiązany do obrony królestwa króla Nili, dopóki jest ono w rękach jego dynastii. Ze względu na to zobowiązanie proszę cię o zaprzestanie ataku, a ja w zamian uczynię to, o co mnie poprosisz”. Sahadewa o wielkiej duszy rzekł: „O Ogniu, niech tak się stanie”, i Ogień wycofał swe płomienie, obiecując mu daninę dla Króla Prawa od króla Nili. Po otrzymaniu obiecanej daniny Sahadewa kontynuował swój marsz na południe, aż dotarł do miejsc zamieszkałych przez plemiona barbarzyńskie oraz demonów rakszasów i zmusiwszy ich wszystkich do podporządkowania się Judhiszthirze i wniesienia opłat, powrócił do Indraprasthy, przywożąc ze sobą ogromne bogactwa.

Do Indraprasthy z ogromnym łupem powrócił również wkrótce Nakula, który udał się daleko na zachód, aż dotarł do krainy rządzonej przez brata swej matki, króla Madraków, Śalję, który bez chwili wahania zgodził się na oddanie daniny Królowi Prawa i uznanie jego zwierzchnictwa.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

2. The Book of the Assembly Hall,

2(20) The Building of the Assembly Hall, 1-11,

2(21) The Council, 12-17,

2(22) The Killing of Jarāsamdha, 18-22,

2(23) The Conquest of the World, 23-29.

Opowieść 13

Zadedykowanie ofiary koronacyjnej Krysznie

1. Król Prawa rozpoznając, że w Krysznie narodził się Człowiek, który jest Tym, co ukryte zarówno na początku, jak i na końcu wszechświata, prosi go o zgodę na inaugurację swej ofiary koronacyjnej; 2. Mędrzec Narada rozmyśla o Krysznie, rozpoznając w nim Człowieka, którego czci się poprzez składanie ofiary; 3. Król Prawa honoruje Krysznę najwyższym darem dla królów, czemu sprzeciwia się król Sziśupala, wskazując, że Kryszna nie jest królem; 4. Król Prawa niepokoi się o powodzenie swej ofiary, lecz Bhiszma uspokaja go, że atak Sziśupali jest częścią boskiego planu; 5. Bhiszma wyjaśnia, że przeznaczeniem Sziśupali jest śmierć z rąk obrażanego przez niego Kryszny; 6. Bhiszma broni się przed atakiem królów, chcących potraktować go jak zwierzę ofiarne i złożyć w ofierze, prowokując pojedynek Kryszny z Sziśupalą; 7. Kryszna strażnikiem powodzenia ofiary koronacyjnej Króla Prawa.

Kryszna jest Nim, który jest jednym i kryje się za początkiem i końcem wszystkich światów. Jest Nim, dzięki któremu składamy tę ofiarę! Jest Nim, który jest Ukrytą Przyczyną i Wiecznym Sprawcą przewyższającym wszystkie żywe istoty. Jest Nim, który jest najstarszy w całym wszechświecie. Duch, umysł, Najwyższy Pan, wiatr, ogień, woda, ziemia, przestrzeń i całe stwarzanie mają swoje oparcie w Krysznie i tylko mędrzec rozmyślający nad Najwyższym Prawem zdobędzie o Nim wiedzę.

(Mahābharāta, 2(25) The Taking of the Guest Gift, 35.20-25)

1. Król Prawa rozpoznając, że w Krysznie narodził się Człowiek, który jest Tym, co ukryte zarówno na początku, jak i na końcu wszechświata, prosi go o zgodę na inaugurację swej ofiary koronacyjnej

Pod rządami Króla Prawa w królestwie Pandawów panowała idealna harmonia, gdyż każdy z poddanych mógł skupić całą swoją uwagę na wykonaniu własnego zadania, bo Król Prawa, dzięki swemu przywiązaniu do Prawdy i swej umiejętności trzymania wrogów z dala od granic kraju, ochraniał każdego z nich. Dzięki prawości króla i sprawiedliwemu systemowi podatkowemu deszcz monsunowy lał obficie we właściwym czasie, użyźniając glebę. Ludziom dobrze się wiodło zarówno w hodowli krów, jak w uprawie roli i w handlu. Kraj omijały powodzie, pożary, susze i zarazy. Nic więc dziwnego, że królewski majątek wzrósł tak bardzo, że nie sposób byłoby go wydać nawet przez setki lat. Król Prawa, widząc wielkość swego skarbca oraz wypełnienie spichlerzy, doszedł do wniosku, że nadszedł właściwy czas na rozpoczęcie przygotowań do rytuału jego ofiary koronacyjnej. W myśli tej utwierdzali go wszyscy jego przyjaciele. Mówili: „O królu, rozpocznij realizację zaplanowanego przez ciebie rytuału, gdyż nadszedł na to odpowiedni czas”.

Tak samo musiał pomyśleć Kryszna, gdyż przybył ponownie do Indraprasthy na czele swej potężnej armii, przywożąc dla Króla Prawa niezmierzone dary. Ucieszony Judhiszthira powitał go zgodnie z etykietą, po czym zaprosił go, aby razem z jego braćmi i ich domowym kapłanem zasiedli w Gmachu Zgromadzeń i przedyskutowali, czy faktycznie obecny czas jest odpowiedni na zainaugurowanie rytu. Judhiszthira uznał przyjazd Kryszny za pomyślny znak, gdyż przeczuwał, że to od obecności Kryszny zależy powodzenie jego ofiary i zdobycie przez niego królewskiego namaszczenia. Swym oświeconym umysłem potrafił bowiem dostrzec, że w śmiertelnej osobie Kryszny narodził się ponownie na ziemi ów czczony przez braminów Człowiek (Purusza), starożytny mędrzec Narajana, istotny aspekt Najwyższego Boga Wisznu widzialny jedynie dla oświeconych, w którym mają swe korzenie Wedy, który jest najpotężniejszy z tego wszystkiego, co jest wieczne i który jest Tym, co jest ukryte zarówno na początku, jak i na końcu wszechświata. On jest obrońcą tego wszystkiego, co było, jest i będzie, bastionem wszystkich starożytnych mędrców (riszich) i Nim, który niszczy wroga i przynosi ulgę w niedoli.

Judhiszthira rzekł: „O Kryszna, to dzięki tobie cała ziemia znalazła się w moim władaniu i dzięki tobie zebrałem ogromne bogactwo. Nadszedł czas, abym użył ich we właściwy sposób, mając na uwadze dobro ognia ofiarnego i braminów. Jestem gotowy i pragnę razem z tobą i z moimi braćmi wykonać zaplanowany rytuał ofiarny. Zainauguruj więc moją ofiarę—bo jeżeli ty ją uroczyście rozpoczniesz, oczyści mnie to z wszelkiej winy—lub daj mi na jej zainaugurowanie swoje przyzwolenie, gdyż z twoim przyzwoleniem mogę wykonywać nawet najwyższe obrzędy”.

Kryszna odpowiedział: „O Królu Prawa, zasługujesz w pełni na ten rytuał i na zdobycie królewskiego namaszczenia po jego szczęśliwym ukończeniu. Zainauguruj więc sam tę wielką ceremonię i uczyń ofiarę, którą sam sobie upodobałeś, a mnie pozwól skoncentrować moją myśl na twoim dobru i stać na straży twego rytuału. Rozkazuj mi. Będę posłuszny każdemu twojemu rozporządzeniu”.

Judhiszthira rzekł: „O Kryszna, mój zamiar zaczyna rodzić owoce, gdyż z całą pewnością uda mi się przeprowadzić ten rytuał szczęśliwie do końca, skoro zgodnie ze swym życzeniem chcesz poddać się mej woli”.

Judhiszthira i jego bracia, mając zgodę Kryszny na rozpoczęcie rytuału, zaczęli organizować wszystko to, co było potrzebne do jego realizacji. Judhiszthira rozkazał swemu bratu Sahadewie i swoim radnym, aby zebrali wszelkie akcesoria, jak odpowiednie naczynia, przybory i przedmioty ofiarne, które bramini uznają za potrzebne do wykonania tej ofiarnej ceremonii oraz aby rozesłali zaproszenia na tę uroczystość do wszystkich braminów, królów i do tych ludzi z pospólstwa, którzy na to zasłużyli. Aby zadowolić braminów, gdy przybędą na festiwal, woźnica Ardżuny otrzymał za zadanie dostarczenie artykułów żywnościowych o odpowiednim smaku i aromacie.

O samo przeprowadzenie rytuału domowy kapłan Pandawów, Dwaipajana, poprosił cieszących się wielkim szacunkiem mędrców, będących samym ucieleśnieniem Wed. Funkcję brahmana intonującego hymny z Samawedy powierzono synowi Satjawatiego, podczas gdy funkcję adhwarju pełnił Jajnawalkja, a hotarem został Paila, akolitami zostali ich synowie i uczniowie.

Na miejsce ofiarne wybrano troskliwie teren znajdujący się poza murami miasta, który na rozkaz Króla Prawa otoczono licznymi zabudowaniami przygotowanymi z myślą o gościach. Dla niebian rzemieślnicy zbudowali ściśle z instrukcją przestronne i ozdobione klejnotami pomieszczenia, podobne do pomieszczeń niebiańskich. Dla przybywających z różnych stron świata królów zbudowali wspaniałe pałace ozdobione wieżami wyglądającymi jak szczyty Himalajów, z dużą ilością komnat ozdobionych złotem i klejnotami. Królewskie rezydencje były przestronne, z szerokimi bramami, śnieżno białe, widoczne z dużej odległości, udekorowane wieńcami i girlandami, spryskane zapachem aloesu. Dla braminów z kolei zbudowali wiele małych domków, gdzie czekało na nich posłanie i specjalnie przygotowane jadło. Bramini, w przerwach między licznymi rytualnymi obrzędami wykonywanymi podczas rytu, mieli zwyczaj ucztować, snując różne opowieści i ciesząc oczy widokiem tancerzy i muzyków. Robili wiele hałasu, pokrzykując: „Dajcie więcej!” i „Niech żyje uczta!”. I Król Prawa, będąc na ziemi tym, kim Indra jest w niebie, rozdawał braminom swoje bogactwo, obdarowując ich setkami tysięcy krów, złotem, a także dostarczając im kobiet, których pragnęli.

Na ofiarę koronacyjną Króla Prawa przybyli również wszyscy mieszkańcy Hastinapury, po których Judhiszthira wysłał swego brata Nakulę ze specjalnym zaproszeniem. Cała starszyzna Bharatów, nauczyciele Pandawów oraz wszyscy ich kuzyni i krewni, z radością przyjęli zaproszenie i poprzedzani przez braminów ruszyli do Indraprasthy. Ciekawi byli widoku Gmachu Zgromadzeń Judhiszthiry i cieszyli się z czekającej ich możliwości spotkania. Gdy przybyli, Judhiszthira powitał ich, mówiąc z pokorą: „O Bharatowie, okażcie mi swoją przychylność. Nagromadziłem ogromne bogactwo, które jednak nie do mnie należy, lecz do was, podobnie jak i ja sam. Rozporządzajcie więc mną bez skrępowania”. Po tych słowach powitania Judhiszthira zainaugurował swój rytuał, przydzielając każdemu ze swoich bliskich odpowiednią rolę w jego realizacji.

Na uroczystości ofiarnej Króla Prawa zgromadził się cały świat, aby dzięki swemu uczestnictwu zarobić na ostateczną nagrodę, jaką jest niebo, a także aby móc rzucić okiem na Gmach Zgromadzeń, który zbudował dla Króla Prawa demon asura Maja i którego sława rozeszła się po całym świecie. Królowie obdarowali Judhiszthirę złotem i drogimi kamieniami, rywalizując między sobą o wielkość przywiezionego daru. Z kolei Judhiszthira, rywalizując o wielkość zebranego bogactwa z samym bogiem bogactwa Kuberą, modlił się, składając ofiarę do sześciu ogni, które zapalił i hojnie obdarowując braminów, chcą spełnić ich wszystkie ziemskie pragnienia. Obserwujący przebieg rytuału bogowie, starożytni mędrcy i bramini byli bardzo zadowoleni z jego przebiegu.

2. Mędrzec Narada rozmyśla o Krysznie, rozpoznając w nim Człowieka, którego czci się poprzez składanie ofiary

Mędrzec Narada, widząc bogactwo, które Król Prawa zgromadził, aby móc je rozdać podczas swej sesji ofiarnej, był również bardzo zadowolony. Patrzył na tych licznych magnatów przybyłych tutaj, by uczestniczyć w jego rytuale, myśląc o tym, że w ich osobach narodziło się na ziemi wielu bogów w swych istotnych aspektach oraz wiele demonów. Pomyślał również o Bogu bogów Wisznu, o Narajanie, zabójcy demonów będących wiecznymi wrogami bogów i niszczycielu ich miast, oraz o tym, że i on sam również narodził się wśród ludzi w swej istotnej części, aby dotrzymać obietnicy, którą dał kiedyś bogom. On, stwórca wszystkiego, rzekł ongiś do bogów: „O bogowie, odzyskacie swoje dawne światy opanowane przez demony, lecz najpierw musicie narodzić się na ziemi w swych śmiertelnych formach tak jak demony i pozabijać się nawzajem”. On, którego siłę czci Indra i wszyscy bogowie, narodził się obecnie w rodzie Jadawów jako człowiek o imieniu Kryszna, błyszcząc urodą jak księżyc wśród gwiazd. Będąc tym pierwszym, na którym opierają się wszystkie królewskie dynastie, narodził się na ziemi, aby przed odrodzeniem się tych dynastii, przynieść im najpierw zniszczenie. „O biada nam wszystkim, na ziemi narodził się samostwarzający się bóg, aby pokierować tą potężną kastę wojowników, która tak się rozrosła i oczyścić ją ze zła”. Tak pomyślał mędrzec Narada, który znał całe Prawo i wiedział, że Kryszna, który jest bogiem Wisznu w jego ludzkim aspekcie, jest tym Człowiekiem (Puruszą), którego czci się poprzez składanie ofiary. Ten wielki mędrzec, rozmyślając w ten sposób, czekał na rozpoczęcie ceremonii Króla Prawa, aby móc mu oddać należną królowi cześć.

3. Król Prawa honoruje Krysznę najwyższym darem dla królów, czemu sprzeciwia się król Sziśupala, wskazując, że Kryszna nie jest królem

Trwająca długo sesja ofiarna zbliżała się ku końcowi i nadszedł dzień, w którym Król Prawa miał otrzymać królewskie namaszczenie. W dniu tym wszyscy królowie udali się na teren ofiarny, gdzie wielcy bramini z mędrcem Naradą na czele zasiedli jak co dzień wokół ołtarza i wykonując kolejne ryty lania oczyszczonego masła do ognia ofiarnego, dyskutowali ich zgodność z tekstem Wed. Cała przestrzeń wypełniona była obecnością bogów i świętymi dźwiękami Wed. Wstęp szudrom i innym nieczystym istotom na teren ofiarny był surowo zabroniony.

Bhiszma rzekł do Judhiszthiry: „O królu, twoja sesja ofiarna zbliża się ku końcowi i nadszedł czas, abyś rozdzielił między przybyłych na nią królów dary, które należą się gościom. Rozdawaj je sprawiedliwie według zasług i jako pierwszego obdaruj tego, kto zgodnie z Prawem na to najbardziej zasługuje”. Judhiszthira odpowiedział: „O Bhiszma, ty jesteś najstarszym z Bharatów. Powiedz mi, proszę, kogo według ciebie należy w ten sposób uhonorować?” Bhiszma rzekł: „O Królu Prawa, na całej ziemi nie ma osoby, która miałaby więcej zasług niż Kryszna Wasudewa. Promieniuje on wśród zebranych tu królów największą sławą, siłą i dzielnością i jest jak słońce wśród gwiazd. Jego uhonoruj najważniejszym darem”. Judhiszthira rzekł: „O Bhiszma, niech tak się stanie”. Podszedł do Kryszny i ofiarował mu w rytualny sposób dar przeznaczony dla najwspanialszego z gości, który Kryszna zaakceptował, wypowiadając słowa zgodne z tekstem Wed.

Na ten widok zacięty wróg Kryszny, król Sziśupala, zatrząsł się z oburzenia. Wrzasnął: „O Judhiszthira, jak ty, którego nazywają Królem Prawa, możesz w tak oczywisty sposób łamać Prawo i ulegać kumoterstwu! Kryszna nie zasługuje na honory należne królom, gdyż nie jest królem! Jego ojciec Wasudewa zrzekł się prawa do tronu i na rzecz Ugraseny i zajął się hodowlą krów! Jak śmiesz w obecności tak licznie zgromadzonych władców ziemi dokonywać podobnego wyboru! Jak śmiesz nas tak obrażać, ulegając radom tego krótkowzrocznego syna Gangi Bhiszmy, który wśród ludzi honoru zasługuje na największą pogardę, gdyż znając Prawo, uprawia kumoterstwo! Czym Kryszna zasłużył sobie na pierwszeństwo? Nie mogłeś wyróżnić go ani jako najstarszego, ani jako swego nauczyciela, ani jako swego kapłana. Swym oczywistym kumoterstwem obrażasz zebranych tu królów! Zdecydowaliśmy się na zapłacenie ci daniny nie z lęku przed tobą czy z pochlebstwa, lecz dlatego, że chcieliśmy suwerenności i prawości, którą miałeś nam zagwarantować! Daliśmy ci daninę, a ty w zamian ukazujesz nam swoją pogardę. Wybierając Krysznę, straciłeś w naszych oczach swoje dobre imię! Tym wyborem zabiłeś w nas wiarę w swój prawy umysł! Prawość twego umysłu została zastąpiona przez podłość!”

Król Sziśupala, zwracając się następnie do Kryszny, rzekł: „O Kryszna, jak śmiałeś zaakceptować honor ofiarowany ci przez Pandawów bez poinformowania ich, że on się tobie nie należy! Jesteś jak pies, który znalazł resztki ofiary i pożera je w samotności, choć mu się one nie należą. Wiesz dobrze, że nie zasługujesz na królewskie honory, bo nie jesteś królem!”

Sziśupala i solidaryzujący się z nim królowie poderwali się ze swych miejsc, gotowi, aby opuścić zgromadzonych. Judhiszthira rzekł do niego łagodnym i przyjaznym głosem: „O Sziśupala, wypowiadanie obraźliwych słów nie przystoi królowi. Nie oskarżaj Bhiszmy o kumoterstwo, gdyż on nie potrafi pomylić się co do tego, co jest w danej sytuacji Najwyższym Prawem. On zna Prawdę o Krysznie. Zna ją także wielu królów bardziej zasłużonych od ciebie, którzy zgodzili się na uhonorowanie Kryszny nagrodą, która należy się królom. Zaakceptuj to, gdyż sam nie zdołałeś poznać Prawdy, którą oni znają”.

Bhiszma rzekł do Judhiszthiry: „O Judhiszthira, ten, kto sprzeciwia się uhonorowaniu Kryszny, nie zasługuje na naszą uprzejmość! Oddajemy honory Krysznie kierując się zasadą starszeństwa, bo Kryszna jest Nim, który jest starszy od wszystkich światów, gdyż światy mają w Nim swój początek. Nie tylko my, ale wszyscy mieszkańcy trzech światów powinni czcić Jego, który jest fundamentem, na którym zbudowany jest cały wszechświat. Jego, który jest również największym nauczycielem wojowników, gdyż nauczycielem zostaje ten, kto puszcza wolno tych, których pokonał podczas bitwy.

Wśród zebranych tu królów nie widzę nikogo, kto przewyższałby Krysznę swą wspaniałością! Chcąc go uhonorować, nie kierujemy się kaprysem, lecz tym, że już od dawna ci, którzy cenią Prawdę, wychwalają jego bohaterskie czyny, których dokonuje od momentu, w którym się narodził, przynosząc na ziemię ziemską szczęśliwość. Znamy jego wielką sławę, odwagę i sukcesy, które nie mają sobie równych. Wiemy, że braminów przewyższa swą znajomością Wed, a wojowników swą siłą.

Krysznie towarzyszą zawsze hojność, sprawność, uczenie się, waleczność, świetność, sława, stanowczość, pokora, upór, nasycenie, powodzenie i skromność. Wart jest naszej najwyższej czci jako nasz najlepszy nauczyciel, ojciec, kapłan, student snataka, przyjaciel i król. Kryszna jest Nim, który jest jednym i kryje się za początkiem i końcem wszystkich światów. Jest Nim dzięki któremu składamy tę ofiarę! Jest Nim, który jest Ukrytą Przyczyną i Wiecznym Sprawcą przewyższającym wszystkie żywe istoty. Jest Nim, który jest najstarszy w całym wszechświecie. Duch, umysł, Najwyższy Pan, wiatr, ogień, woda, ziemia, przestrzeń i całe stwarzanie mają swoje oparcie w Krysznie i tylko mędrzec rozmyślający nad Najwyższym Prawem zdobędzie o Nim wiedzę”.

Bhiszma kontynuował, zwracając się do Sziśupali: „O Sziśupala, jesteś głupcem nieświadomym tego, że Kryszna jest, był i będzie wszędzie i zawsze i że kryje się nawet za tym, co sam teraz mówisz i za tym, że to co mówisz wróży twoją śmierć. Kryszna zmieszał ci rozum tak, jak miesza rozum tych, których chce zniszczyć na koniec eonu”.

Bhiszma zakończył swą mowę, rzucając królom wyzwanie. Rzekł: „O królowie, jeżeli któryś z was uważa, że Kryszna nie zasługuje na oddany mu honor, niech stanie do walki!”

Na poparcie słów Bhiszmy najmłodszy z Pandawów, Sahadewa zawołał: „O królowie, każdemu, kto uważa, że Kryszna nie zasłużył na oddawanie mu czci, roztrzaskam głowę swoją stopą!”

Na te buńczuczne słowa Sahadewy nikt z mądrych, dobrych i dumnych królów nie odpowiedział, a na jego głowę posypał się z nieba deszcz kwiatów i bezcielesny głos pochwalił go, mówiąc: „O Sahadewa, dobrze, dobrze”. Jednakże cały tłum królów, który przybył na sesję ofiarną pod komendą Sziśupali, pobladł i nie ukrywał gniewu, szemrając przeciw udzieleniu Judhiszthirze królewskiego namaszczenia i przeciw uhonorowaniu Kryszny, gdyż każdy z nich chciał ten honor dla siebie. Kryszna patrząc na tych pokonanych przez zazdrość królów, zrozumiał, że przygotowują się do wojny i że chcą uniemożliwić Królowi Prawa doprowadzenie swej ofiary do końca.

4. Król Prawa niepokoi się o powodzenie swej ofiary, lecz Bhiszma uspokaja go, że atak Sziśupali jest częścią boskiego planu

Zaniepokojony Król Prawa, widząc nieprzebrane tłumy królów wzburzone jak burzliwe morze, rzekł do seniora swego rodu Bhiszmy: „O Bhiszma, powiedz mi, co mam teraz uczynić, aby nie dopuścić do przerwania mojej ofiary przez tych rozgniewanych królów i obronić moich poddanych przed ich gniewem?”

Bhiszma, podnosząc celowo głos, aby król Sziśupala mógł go usłyszeć, rzekł: „O Królu Prawa, pozbądź się niepokoju o powodzenie swojej ofiary, bo czyż psy potrafią zabić lwa? Wbrew pozorom twoja ofiara przebiega zgodnie z boskim planem i nic jej nie zagraża, a szczególnie ta zgraja królów przekonanych, że są lwami, którzy warczą jak zgraja psów przed jaskinią śpiącego lwa! Ich złudzenie, że są lwami, które zrodził w ich umysłach Sziśupala, będzie trwało tylko dopóty, dopóki Kryszna—śpiący lew—się nie obudzi. Sziśupala, któremu brak rozumu, prowadzi ich prosto do królestwa boga umarłych Jamy. Zarówno on, jak i wszyscy ci wzburzeni królowie, którzy również postradali zmysły, nie potrafią dostrzec, że to Kryszna kieruje ich zachowaniem, przygotowując grunt do tego, aby pozbawić Sziśupalę całej sławy, którą udało mu się dotychczas zdobyć. Kryszna tak właśnie działa: tych, których chce zniszczyć, pozbawia rozumu. On jest bowiem Nim, który w stwarzaniu wszechświata jest zarówno jego początkiem, jak i końcem”.

Słowa Bhiszmy prawdziwie rozzłościły Sziśupalę, który nieświadomy tego, że Kryszna tylko na to czeka, stracił panowanie nad swych językiem i zaczął zalewać Krysznę i Bhiszmę potokiem obraźliwych słów.

Wrzasnął: „O Bhiszma, ty głupcze! Jak śmiesz grozić śmiercią tym potężnym królom i wypowiadać słowa niezgodne z Prawem, skoro sam przynosisz hańbę swojej rodzinie, żyjąc jak eunuch! Jak możesz być kimś, kto wskazuje właściwą drogę Pandawom, skoro sam jesteś ślepcem? Jak ty, rzekomy mędrzec, możesz wychwalać tego pastucha Krysznę, którego może lżyć nawet głupiec? Cóż niezwykłego jest w tym, że zabił za młodu ofiarującą mu mleko demonkę Putanę lub w tym, że trzymał przez siedem dni wzniesioną nad swą głową górę Gowardhanę, skoro góra ta nie była większa od gniazda termitów? Cóż jest bohaterskiego w tym, że zabił Kansę, u którego najpierw zjadł posiłek? Wszystko to, co uczynił, nie jest aktem bohaterskim, lecz kryminalnym! Czyżbyś zapomniał, że ci, którzy są uczciwi i prawi, nie podnoszą swej broni przeciw kobiecie i przeciw temu, którzy ofiarowali im posiłek? Jak śmiesz wychwalać tego zabójcę kobiet i twierdzić, że jest Nim, który jest starszy od wszechświata, który jest źródłem wiedzy i przewyższa wszystko?

Jak śmiesz mówić o Krysznie takie kłamstwa, jak to, że jest Nim, który jest ze wszystkich najmądrzejszy i który jest Panem Wszechświata? Wypowiadając je, dowodzisz jedynie podłości swej natury. Równie nikczemna musi być natura Pandawów, skoro udało ci się ich przekonać, że Kryszna zasługuje na najwyższe honory! Twoja przysięga celibatu rzekomo dla dobra twego ojca i królestwa, ukrywa jedynie twoją impotencję i jest łamaniem Prawa! Czyżbyś zapomniał o obowiązku spłodzenia synów? Dając siebie za przykład innym, nauczasz, aby wyrzekali się płodzenia synów, fałszując w tej sposób to, czym jest prawość! Lepiej zgiń, zabity przez ten tłum groźnie pomrukujących królów, gdyż swoją nauką chcesz ich pozbawić synów! Wyraźnie zapomniałeś o tym, jaki los spotkał pewną gęś, która zjadła wszystkie jajka zostawione jej pod opieką przez ufające jej gęsi. W końcu zorientowały się w jej przestępstwie i jednomyślnie, wszystkie razem ją zabiły!”

Król Sziśupala kontynuował: „O Bhiszma, jak śmiesz wychwalać Krysznę za zorganizowanie podstępnego zamachu na mojego przyjaciela, potężnego króla Dżarasamdhę, który odmawiał mu praw do pojedynku z nim, bo nie chciał walczyć z kimś, kto nie jest królem! Razem z Bhimą i Ardżuną wdarł się podstępnie w bramińskim przebraniu na sesję ofiarną króla Dżarasamdhy, który ofiarował im wodę do umycia stóp i zaprosił do wspólnego posiłku. Zabijając go w ten sposób, zasiał zło! Jeżeli jest naprawdę Nim, który jest Stwórcą Świata, to dlaczego nie jest prawdziwym braminem? To nie bohaterskie czyny Kryszny są cudem, lecz prawdziwym cudem jest to, że Pandawowie, których odsuwasz od ścieżki Prawa, ciągle wierzą że ich po niej prowadzisz!”

5. Bhiszma wyjaśnia że przeznaczeniem Sziśupali jest śmierć z rąk obrażanego przez niego Kryszny

Najsilniejszy z Pandawów Bhima, słysząc wszystkie te obraźliwe słowa wypowiadane przez Sziśupalę pod adresem Bhiszmy, jego braci i Kryszny, z coraz większym trudem opanowywał swój gniew. Obserwujące go tłumy królów dostrzegły jego poczerwieniałe z wściekłości oczy i zaciśnięte pięści. Był jak Czas Końca Eonu, przygotowujący się do spalenia wszystkich żywych istot, lecz Bhiszma, gdy dostrzegł jego gniew, powstrzymywał go od ataku. N ten widok Sziśupala wybuchnął gromkim śmiechem i krzyknął: „O Bhiszma, pozwól Bhimie ruszyć do walki, niech zebrani tutaj królowie zobaczą, że jest jak ćma, która pędzi w kierunku ognia, aby spłonąć”.

Bhiszma jednakże, nie zważając na słowa Sziśupali, rzekł uspakajająco do Bhimy: „O potężny synu boga wiatru, nie rwij się do walki z Sziśupalą, gdyż przeznaczona mu jest śmierć nie z twoich rąk, lecz z rąk Kryszny. W jego ciele narodził się bowiem potężny król dajtjów, którego cyklicznie na zakończenie każdego eonu zabija wielki Bóg bogów, Wisznu, w swoich kolejnych śmiertelnych wcieleniach. Posłuchaj lepiej historii jego narodzin. Sziśupala narodził się w formie monstrum o trzech oczach i czterech ramionach, kwicząc jak osioł. Widząc jego potworną formę, jego matka, Jadawi, która jest siostrą Wasudewy, jego ojciec i wszyscy krewni bardzo się przestraszyli i chcieli się go pozbyć. Od zabicia go powstrzymał ich jednak dochodzący z nieba bezcielesny głos, który rzekł: ‘O królu i królowo, waszemu synowi nie jest przeznaczona tak wczesna śmierć z waszych rąk. Nie bójcie się go, lecz troszczcie się o niego. Wyrośnie z niego potężny wojownik. Dowiedzcie się jednak, że jego zabójca już się narodził i przyniesie mu śmierć, gdy nadejdzie na to właściwy moment’.

Jadawi pełna matczynej miłości, słysząc ten bezcielesny głos, rzekła: ‘O bezcielesny głosie, błagam cię, mów dalej i powiedz mi, kto zabije mojego syna?’ Bezcielesny głos odpowiedział: ‘O królowo, wkrótce poznasz jego zabójcę po tym, że gdy twój syn usiądzie na jego kolanach, odpadną mu jego dwa dodatkowe ramiona i zniknie jego dodatkowe oko’.

Wieść o potwornej formie młodego królewicza rozeszła się szeroko po świecie i do królestwa, w którym się narodził, zaczęli ściągać liczni królowie, chcąc na własne oczy go zobaczyć. Rodzice dziecka kładli je na kolanach każdego nowo przybyłego króla, chcąc, aby pozbył się swojego potwornego wyglądu i pragnąc poznać jego przyszłego zabójcę. Nic się jednak nie wydarzało aż do momentu, gdy z wizytą przybył Kryszna ze swoim starszym bratem Balaramą. Gdy Jadawi położyła niemowlę na kolanach Kryszny, z jego ciała natychmiast odpadły dodatkowe ramiona i znikło bez śladu jego trzecie oko. W ten sposób Jadawi dowiedziała się, że przeznaczeniem Sziśupali jest śmierć z rąk Kryszny. Pełna miłości do swego syna rzekła do Kryszny: ‘O Kryszna, wybacz mojemu synowi wszystkie jego winy i nie zabijaj go’. Kryszna odpowiedział: ‘O droga mi siostro mojego ojca, spełnię twoją prośbę i wybaczę twojemu synowi jego przewinienia w stosunku do mnie sto razy, choćby nawet popełnił największą zbrodnię. Zabiję go jednak, gdy wystąpi przeciw mnie po raz sto pierwszy’ ”.

Bhiszma kontynuował: „O Bhima, to z powodu tego daru, który matka Sziśupali otrzymała od Kryszny, Sziśupala czuje się bezkarny i nieśmiertelny i pozwala sobie na ubliżanie nie tylko nam, ale i Krysznie. Zapomniał jednak o tym, że liczba wybaczeń, które obiecał jego matce Kryszna, już się wyczerpała i że czyni to już sto pierwszy raz. To Kryszna zadecydował, że nadszedł właściwy czas na zabicie go i dlatego pozwala mu na jego przestępcze zachowanie i wypowiadanie słów obrazy. Zabijając króla dajtjów, który narodził się na ziemi w formie Sziśupali, Kryszna chce odzyskać należną mu chwałę”.

6. Bhiszma broni się przed atakiem królów, chcących potraktować go jak zwierzę ofiarne i złożyć w ofierze, prowokując pojedynek Kryszny z Sziśupalą

Sziśupala, usłyszawszy słowa Bhiszmy, krzyknął: „O Bhiszma, wszystkim moim wrogom życzę, aby byli równie tchórzliwi jak Kryszna, a tobie, który nie możesz istnieć bez głoszenia chwały Kryszny, szczerze radzę, abyś sławił prawdziwego króla, a nie tego pastucha Krysznę! W swym postępowaniu odchodzisz bowiem od wzorów, które przekazali nam nasi starożytni przodkowie i jeżeli w swoim szaleństwie będziesz dalej wychwalał tego niegodnego pochwał Krysznę, możesz być pewien, że żaden z obecnych tu królów nie stanie po twojej stronie. Jak możesz rezygnować ze swoich wysokich standardów dla tego przestępcy! Jesteś jak ptak bhulinga żyjący w Himalajach, który doradza wszystkim, aby nie postępowali nierozważnie, a sam nie zauważa, że żyje na łasce lwa, żywiąc się resztkami, które znajduje w jego zębach. Podobnie ty dajesz wszystkim dobre rady, nie zauważając, że twoje życie jest na łasce zebranych tutaj i rozgniewanych twoją mową królów!”

Bhiszma, wyprowadzony tymi słowami Sziśupali z równowagi, krzyknął: „O Sziśupala, masz rację, jestem jak wspomniany przez ciebie ptak bhulinga, gdyż mam tych wszystkich królów za nic!”

Odpowiedź Bhiszmy rozgniewała z kolei jeszcze bardziej już i tak wystarczająco podniecony tłum królów, który zaczął go lżyć, chwytając za broń. Rozległy się okrzyki: „Ten bezczelny senior Bharatów, Bhiszma, nie zasługuje na nasze wybaczenie! Zabijmy go tak, jak zabija się zwierzę ofiarne i dajmy go na pożarcie ofiarnemu ogniowi!”

Bhiszma odpowiedział: „O waleczni wojownicy, nawet jeżeli zrobicie ze mnie zwierzę ofiarne i spalicie mnie w ogniu ofiarnym, i tak zwycięsko postawię swoją stopę na waszych głowach! Jest bowiem przy mnie Kryszna, któremu oddaję cześć. Jeżeli spieszno wam do śmierci, jemu rzućcie wyzwanie i umierając w bohaterskim pojedynku z nim, pozwólcie przynajmniej waszym duszom, aby połączyły się natychmiast z ciałem tego Najwyższego Boga!”

Na te słowa Bhiszmy Sziśupala zaślepiony wściekłością zaryczał, zwracając się do Kryszny: „O Kryszna, stań ze mną do walki, abym mógł cię zabić! Razem z tobą zabiję czczących cię Pandawów, którzy okazali swoje lekceważenie wszystkim zaproszonym królom, uznając ciebie za osobę zasługującą na najwyższy dar i oddając tobie honory należne królom, choć na to nie zasługujesz, bo nie jesteś królem, lecz rozpustnym służącym!”

Wówczas Kryszna, dbając o to, by jego głos zabrzmiał miękko i uprzejmie, rzekł: „O królowie, ogłaszam wszem i wobec, że król Sziśupala, syn siostry mojego ojca i mój kuzyn, dokonał już w przeszłości stu kryminalnych aktów przeciw mnie i memu rodowi, które mu wybaczyłem, postępując zgodnie z obietnicą daną jego matce. Sziśupala jest naszym zaciętym wrogiem, który źle nam życzy i od dawna próbuje nam zaszkodzić. Pozwólcie, że wskażę jedynie na niektóre z jego przestępstw. Pewnego dnia ten maniak, wiedząc, że udaliśmy się z wizytą do innego miasta, podpalił podstępnie Dwarakę. Innym razem powybijał członków mego rodu podczas festiwalu, gdy oddawali cześć górze Raiwataka. Jeszcze innym razem, aby przeszkodzić mojemu ojcu w wykonaniu Ofiary Konia, ukradł mu konia. I co więcej, ten głupiec, który od dawna wyraźnie szukał śmierci, śmiał pewnego dnia oświadczać się o rękę mej najstarszej żony Rukmini!

Pomimo jego ewidentnej wrogości wybaczyłem mu setkę jego wrogich czynów, spełniając obietnicę daną siostrze mojego ojca i ignorując cierpienie, które przynosił mojemu rodowi. Jednakże tym razem miarka się przebrała i moja obietnica wybaczania mu się wyczerpała. Na waszych oczach dokonał bowiem wrogiego wobec mnie po raz sto pierwszy, lżąc mnie i oczerniając. Nie muszę już dłużej wybaczać mu jego przestępstw i ogłaszam, że za swoje zuchwalstwo obrażania mnie w obecności zebranych tutaj królów zasłużył na śmierć!”

Gdy zgromadzeni na ceremonii Judhiszthiry królowie usłyszeli o setce przestępstw, które Sziśupala popełnił przeciw Krysznie i rodowi Jadawów, odwrócili się od niego i zaczęli go lżyć. Jednakże zaślepiony pychą Sziśupala, lekceważąc całkowicie ich wrogie pomruki, wybuchnął gromkim śmiechem i rzekł drwiąco do Kryszny: „O Kryszna, bez względu na to, jak bardzo jesteś rozgniewany, jesteś wobec mnie tak samo bezsilny jak dotychczas i nie potrafisz mi nic zrobić. A poza tym, czy ty już w ogóle nie masz wstydu, że w obecności tych licznie zebranych królów oświadczasz, że twoja żona miała w mojej osobie innego starającego się o nią mężczyznę!”

Sziśupala zaledwie zdołał skończyć wypowiadanie tych słów, gdy rozgniewany Kryszna przywołał swój dysk i obciął mu głowę. Potężny król padł na ziemię jak potężne drzewo śala, w które uderzył piorun. Z bezchmurnego nieba zaczął lał się strumieniami deszcz, a przecinające niebo błyskawice powodowały, że cała ziemia drżała. Obserwujący tę scenę królowie dostrzegli, że z martwego ciała Sziśupali uniósł się ku górze wspaniały blask, przywodzący na myśl wschód słońca, i blask ten, pozdrowiwszy Krysznę, połączył się z nim, stając się z nim jednością. Zdumieni królowie uznali to za cud. Wielu z nich patrzyło w osłupieniu na Krysznę, obdarzając go czcią, inni jednak zaniemówili z oburzenia. Nikt jednak nie śmiał go zaatakować. Liczni starożytni mędrcy, bramini i potężni królowie, którzy przybyli na rytuał, zbliżyli się do Kryszny pełni zachwytu i czci, podczas gdy Judhiszthira rozkazał natychmiast swym braciom, aby wykonali dla Sziśupali ryty pogrzebowe.

7. Kryszna strażnikiem powodzenia ofiary koronacyjnej Króla Prawa

Po tym incydencie Judhiszthira wznowił rytualną procedurę obdarowywania zebranych królów bogactwem według ich zasług, czemu patronował Kryszna. Towarzyszące jej początkowe zakłócenie zostało zlikwidowane i jej dalszy przebieg stał się radosny, wypełniony konsumpcją ogromnej ilości jadła. To dzięki Krysznie, który ze swym łukiem, dyskiem i maczugą stał na straży rytu, koronacyjna ofiara Króla Prawa dobiegała szczęśliwie końca, przynosząc mu królewskie namaszczenie. Wszyscy królowie, którzy przybyli na jego sesję ofiarą, zaakceptowali jego decyzję co do rozdziału nagród między nich, wyrzekając się chwilowo zazdrości o swe pozycje i rywalizacji o nie, zarówno między sobą, jak i z Królem Prawa. Wszyscy razem podeszli do Króla Prawa, który poddał się ceremonii rytualnej kąpieli, mówiąc: „O Indro królów i Królu Prawa, pomyślny los obdarzył cię największym szczęściem. Ukończyłeś szczęśliwie rytuał koronacyjny i zdobyłeś suwerenność, podtrzymując sławę swojego rodu. Ukończywszy szczęśliwie ten rytuał zrealizowałeś to, co nakazuje Najwyższe Prawo. Uhonorowałeś nas zgodnie z naszymi życzeniami i teraz, gdy jesteśmy już w pełni nasyceni i zadowoleni, prosimy cię, abyś zezwolił nam odejść do naszych królestw”.

Wkrótce za zgodą Judhiszthiry wszyscy królowie opuścili teren ofiarny, udając się w drogę powrotną do swoich królestw, rytualnie żegnani przez Pandawów zgodnie z hierarchią ich zasług. Kryszna również zaczął przygotowywać się do wyjazdu. Żegnając Judhiszthirę, rzekł: „O Królu Prawa, dzięki dobremu losowi udało ci się szczęśliwie przeprowadzić do końca największy z rytuałów ofiarnych, rytuał królewskiego namaszczenia”. Judhiszthira odpowiedział: „O Kryszna, to dzięki twojej łasce udało mi się szczęśliwie ukończyć ten ryt, to dzięki twojej łasce wszyscy magnaci poddali się mojej władzy!” Aby do końca dopełnić pożegnalny rytuał, Kryszna udał się następnie wraz z Judhiszthirą do izb kobiet, aby pożegnać matkę Pandawów Kunti oraz Draupadi i Subhadrę. Po rytualnej kąpieli, modlitwie i błogosławieństwie, udzielonym mu przez braminów, okrążył pobożnie swój ozdobiony flagą z Garudą rydwan i ruszył z powrotem do Dwaraki, odprowadzany przez Pandawów. Zanim się z nimi na dobre rozstał, zatrzymał na moment swój rydwan i rzekł do Judhiszthiry: „O królu, nie zapominaj nigdy o tym, aby ochraniać swych poddanych tak jak bóg deszczu, Indra, ochrania wszystkie żywe istoty. I niech twój ród znajdzie w tobie oparcie tak jak nieśmiertelni znajdują oparcie w Indrze”.

Po wyjeździe Kryszny Król Prawa razem ze braćmi wrócił do swojego Gmachu Zgromadzeń pełen wiary, że dzięki Krysznie i szczęśliwemu ukończeniu swej ofiary koronacyjnej oczyścił serca kasty wojowników z uczuć zazdrości i rywalizacji, odbudowując na ziemi autorytet Prawa. Dobry los miał się jednak już wkrótce od niego odwrócić, gdyż w niektórych magnackich sercach jego królewski rytuał miał skutek odwrotny, zwiększając siłę zazdrosnych uczuć o jego pozycję imperatora. Co więcej, niektórzy królowie, choć nie przeciwstawili się zabójstwu króla Sziśupali podczas rytuału, oszołomieni chwilowo jego śmiercią, nie oczyścili swych serc z uczuć oburzenia, uważając czyn Kryszny za akt kryminalny.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

2. The Book of the Assembly Hall,

2(24) The Royal Consecration, 30-32,

2(25) The Taking of the Guest Gift, 33-36,

2(26) The Slaying of Śiśupāla, 37-42.

Opowieść 14

Upadek Króla Prawa

1. Durjodhana składa wizytę w Gmachu Zgromadzeń Króla Prawa i czuje się upokorzony swoją prowincjonalnością; 2. Durjodhana cierpi katusze zazdrości; 3. Śakuni namawia Durjodhanę, aby pozbawić Króla Prawa jego pozycji i majątku przy pomocy podstępu, wykorzystując jego słabość do zabawiania się grą w kości; 4. Widura sprzeciwia się prowokowaniu gry w kości w rodzinie, gdyż w grze tej widzi korzenie zniszczenia świata; 5. Król Dhritarasztra zgadza się na plan Durjodhany, choć przewiduje, że wynikły z gry w kości łańcuch wendety nie przyniesie Durjodhanie oczekiwanego zysku, lecz spowoduje wyniszczenie całej kasty wojowników; 6. Król Prawa podejmuje wyzwanie do gry w kości, gdyż uważa, że tego żąda od niego Stwórca Świata, zwany Zapładniający Świat, choć przewiduje, że gra w kości, czyniąc z braci przeciwników, doprowadzi do katastrofy; 7. Król Prawa próbuje zniechęcić Śakuniego i Durjodhanę do wyzywania go do gry, wskazując, że typowe dla gry w kości uzależnienie wygranej od używania podstępu nie jest metodą walki godną aryjskiego wojownika; 8. Widura, widząc, że gra w kości wymyka się spod kontroli, proponuje królowi Dhritarasztrze uratowanie dynastii przed wendetą poprzez zabicie jego syna Durjodhany; 9. Król Prawa przegrywa cały swój majątek, swych braci, samego siebie i swą żonę Draupadi.

Widura kontynuował: „O królu, gra w kości jest u korzeni wszystkich kłótni, prowadząc do rozbratu i wielkiej wojny. Rozpoczynając ją, twój syn Durjodhana rozpoczął łańcuch przeraźliwej wendety”.

(Mahābharāta, 2(27) The Dicing, 56.1-5)

1. Durjodhana składa wizytę w Gmachu Zgromadzeń Króla Prawa i czuje się upokorzony swoją prowincjonalnością

Po doprowadzeniu swego rytuału koronacyjnego szczęśliwie do końca i zdobyciu królewskiego namaszczenia, Król Prawa razem z braćmi opuścił znajdujący się za miastem teren ofiarny i udał się do z powrotem do swojego Gmachu Zgromadzeń, który zbudował dla niego demon Maja. Towarzyszył mu także jego kuzyn Durjodhana, najstarszy z Kaurawów, który razem ze swym wujem Śakunim chciał spędzić pewien czas w gościnie u Pandawów, oddając się wspólnym rozrywkom. Wizyta ta nie przyniosła  jednak Durjodhanie radości, lecz cierpienie. Pandawowie błyszczeli blaskiem swoich sukcesów, podczas gdy on sam, już przedtem zraniony w swej nienasyconej ambicji, co krok przekonywał się, jak wielkim jest w porównaniu nimi prowincjuszem i jak skromny jest jego własny pałac.

Demon Maja był wielkim mistrzem iluzji i Durjodhana spacerując po Gmachu Zgromadzeń Pandawów, co chwilę padał ofiarą jego wielkiego talentu. Pewnego dnia widząc przezroczystą jak kryształ posadzkę, pomyślał, że to woda i podwinął swe szaty, bojąc się je zamoczyć. Innym razem staw z krystalicznie czystą taflą wody pokrytą kwiatami lotosu wziął za posadzkę, i na oczach obserwujących go Pandawów i służby wpadł w ubraniu do wody. Służący rozbawieni jego przygodą dali mu natychmiast świeże szaty, raniąc tym jeszcze bardziej jego dumę. Najbardziej zranił go jednak wybuch śmiechu Bhimy, Ardżuny i bliźniaków, Nakuli i Sahadewy. Cierpiąc straszliwe męki z powodu ich kpin, aby zachować twarz nawet na nich nie spojrzał. Judhiszthira jednakże nie śmiał się razem z braćmi, lecz widząc jak Durjodhana padł ofiarą iluzji jego architekta, serdecznie go za te triki demona przeprosił.

2. Durjodhana cierpi katusze zazdrości

Umysł Durjodhany, trawiony gorączką zazdrości o bogactwo i szczęśliwy los Pandawów, stawał się coraz bardziej podstępny, zły i chłonny na wszelkie diabelskie podszepty. Gdy czas jego wizyty dobiegł wreszcie końca i ruszył z powrotem w kierunku Hastinapury, poddał się całkowicie swojemu bezgranicznemu cierpieniu, rozmyślając z bólem o radości Pandawów i ich bogactwie zebranym na okazję ofiary koronacyjnej Judhiszthiry, którego władzy podporządkowali się wszyscy królowie oraz o tym, że kochają ich nawet dzieci. Całkowicie opanowany przez te zawistne uczucia nie potrafił skupić na niczym innym swej myśli i był tak rozproszony, że nie słyszał nawet słów Śakuniego, który od czasu do czasu go zagadywał. W końcu Śakuni, widząc jego rozproszenie, zapytał: „O Durjodhana, powiedz mi, z jakiegoż to powodu wzdychasz tak żałośnie?”

Durjodhana rzekł: „O Śakuni, jak mam nie wzdychać, skoro na własne oczy widziałem całą ziemię pod berłem Judhiszthiry. Jego ryt ofiarny miał splendor rytuałów prowadzonych przez Indrę. Przybyli nań królowie z całej ziemi, oddając mu swoje bogactwa, jakby byli ludźmi z pospólstwa, płacącymi podatki! Pali mnie rozgoryczenie i wysusza mnie, tak jak ogień wysusza wodę. Myślę też z oburzeniem o Krysznie, który samowolnie zabił króla Sziśupalę, jak i o tym, że nikt przeciw temu zabójstwu nie zaprotestował i nie stanął w jego obronie. Ogień, rozniecony przez Pandawów podczas ich rytuału, musiał wypalić tym królom rozum, skoro tak łatwo wybaczyli Krysznie zbrodnię, której nie wolno było mu wybaczyć! Czyn Kryszny był zbrodniczy! I to majestat Pandawów mu go umożliwił!

O Śakuni, wielkie bogactwo Judhiszthiry uraża mnie do głębi i cały płonę. Rzucę się chyba w ogień, wypiję truciznę lub się utopię, gdyż uraza ta nie pozwala mi żyć! Ambicja nie pozwala mi pogodzić się z tym, że moim rywalom poszczęściło się, podczas gdy ja podupadłem. Tolerując ich powodzenie, przestaję być mężczyzną! Mężczyzna taki jak ja nie może spokojnie patrzeć na ogrom władzy, którą zdobyli jego rywale, na ich wielki rytuał ofiarny i na ich bogactwo. I skoro sam nie potrafię zdobyć podobnej królewskości, nie pozostaje mi nic innego, tylko śmierć. Raz jeszcze przekonałem się, że człowiek jest ofiarą losu i jego wysiłek jest bez znaczenia. Choć próbowałem zabić Pandawów, oni wyrokiem losu nie tylko te próby przeżyli, lecz jeszcze przerośli mnie swoją królewskością!

O Śakuni, cały płonę, gdy myślę o losie, który im sprzyja, o ich wspaniałym Gmachu Zgromadzeń i o tym, jak oni sami i ich służący śmiali się ze mnie!”

Śakuni odpowiedział: „O Durjodhana, poskrom swoją urazę i zamiast lamentować, zmobilizuj się do walki! Nie jesteś przecież sam i masz sprzymierzeńców. Za tobą stoi setka twoich braci, twój dozgonny przyjaciel Karna, a także z konieczności twoim lojalni w stosunku do Hastinapury nauczyciele, dwaj wielcy bramińscy wojownicy, Krypa i Drona, oraz syn Drony Aśwatthaman. Nie zapominaj także, że po swojej stronie masz mnie. Razem możemy podbić cały świat!”

Słowa Śakuniego podniosły Durjodhanę na duchu. Rzekł: „O Śakuni, masz rację! Z tobą, moimi braćmi i innymi wielkimi wojownikami zdołamy pokonać Pandawów siłą naszej broni. Z waszą pomocą odbiorę im ich władzę nad całą ziemię razem z posłuszeństwem wszystkich królów oraz zdobędę ich wspaniały Gmach Zgromadzeń!”

3. Śakuni namawia Durjodhanę, aby pozbawić Króla Prawa jego pozycji i majątku przy pomocy podstępu, wykorzystując jego słabość do zabawiania się grą w kości

Śakuni rzekł: „O Durjodhana, ostudź nieco swój zapał do otwartej bitwy, gdyż braci Pandawów i ich potężnych sojuszników, takich jak Kryszna i król Drupada, nie można pokonać po rycersku z bronią w ręku. Chcąc ich zniszczyć, musimy użyć podstępu, wykorzystując ich słabości. Posłuchaj mnie uważnie, gdyż znam sposób na pokonanie Judhiszthiry. Wszyscy wiedzą, że lubi grać w kości dla rozrywki, chociaż nie umie dobrze grać. Sprowokujmy go do gry z nami i złapmy go w ten sposób w nasze sidła. Jak wiesz, ja sam jestem bardzo przebiegłym graczem i ani wśród ludzi, ani wśród bogów nie ma nikogo takiego, kto potrafiłby ze mną wygrać. Grając z nim w twoim imieniu, potrafię pozbawić go jego królestwa i całej jego wspaniałej fortuny. Spróbuj więc skłonić swojego ojca, Dhritarasztrę, aby zaprosił Pandawów do towarzyskiej gry z nami i pozwól mi zastąpić ciebie w grze. Wówczas na pewno ich pokonasz”. Durjodhana rzekł: „O Śakuni, twój plan jest wspaniały, lepiej jednak będzie, jak ty sam użyjesz całej swojej przebiegłości i poprosisz mego ojca o zaproszenie Pandawów do gry, bo ja nie potrafię tego zrobić”. Śakuni zgodził się na to, mówiąc: „O Durjodhana, niech tak się stanie!”

Gdy przybyli do Hastinapury, Śakuni rzekł do niewidomego króla Dhritarasztry: „O królu, zauważyłeś zapewne, że po powrocie z Indraprasthy twój najstarszy syn, Durjodhana, chodzi po pałacu gniewny i pogrążony w zadumie. Czy nie interesuje cię przyczyna jego bezgranicznego cierpienia?”

Gdy król Dhritarasztra zwrócił się do swojego syna z prośbą o wyjaśnienie przyczyny jego smutku, Durjodhana rzekł: „O ojcze, w samo serce ukłuło mnie potężne żądło zazdrości i od czasu, gdy ujrzałem, jak powiodło się Pandawom, straciłem umiejętność doznawania przyjemności. Powodzenie moich rywali i moje podupadanie gniewa mnie i przynosi mi cierpienie. Nigdy przedtem nie widziałem równie wielkiego bogactwa, jak to, które zgromadził na swoją ofiarę koronacyjną Judhiszthira, aby rozdać je tłumom braminów. Dźwięk konchy obwieszczający obdarowanie setki tysięcy braminów rozlegał się bezustannie, mieszając mi umysł! Pole ofiarne Pandawów wypełnione było po brzegi królami, którzy przybyli, aby uczestniczyć w sesji ofiarnej Judhiszthiry, przywożąc mu ogromną daninę i służąc braminom, jakby byli ludźmi z pospólstwa! Tak wielkiego bogactwa nie zdołali nagromadzić król bogów Indra, bóg umarłych Jama, bóg oceanu Waruna czy też nawet sam bóg bogactwa Kubera! Od czasu, gdy to zobaczyłem, nie mogę zaznać spokoju i myślę tylko o tym, żeby go pokonać! Prawdziwy mężczyzna pokonuje swoich wrogów i rywali i niszczy nawet własnych poddanych, jeżeli poddają się wrogowi”.

Obecny przy rozmowie Śakuni, chcąc poprzeć słowa Durjodhany, rzekł: „O królu, szczęście twojego syna zależy od ciebie i cała nasza nadzieja w tym, że masz w sobie wystarczająco dużo walecznego ducha, aby zgodzić się na naszą propozycję co do sposobu pokonania naszego rywala i zdobycia jego wielkiej fortuny. Ulubioną rozrywką Judhiszthiry jest gra w kości, choć nie potrafi dobrze grać, podczas gdy ja sam jestem mistrzem w tej grze. Skłońmy go do podjęcia z nami gry, gdyż gdy będzie zmuszony do gry ze mną, przegra wszystko!”

Durjodhana gorąco poparł słowa Śakuniego, mówiąc: „O ojcze, Śakuni potrafi dokonać tego, o czym mówi. Pozwól więc nam na zaaranżowanie tej gry!”

Król Dhritarasztra odpowiedział: „O synu, prawdą jest to, że w walce z wrogiem używa się podstępu, lecz w sprawie, o której mówisz, muszę poradzić się Widury, który jest moim ministrem. On zawsze sięga wzrokiem daleko w przyszłość, mając na uwadze Prawo i dobro całej naszej dynastii. On nam powie, jakie postępowanie jest faktycznie najlepsze dla obu wplątanych w to stron”.

Durjodhana przestraszony słowami ojca i wpływem, jaki może mieć na niego Widura, rzekł: „O ojcze, chcąc zadowolić całą ziemię, zapominasz o tym, co jest dobre dla mnie, twojego syna! Widura nigdy nie dopuści do realizacji naszego projektu, gdyż on jest po stronie Pandawów. I wówczas nie pozostanie mi nic innego, tylko się zabić”.

Król Dhritarasztra poruszony słowami syna uległ jego prośbie i chcąc go zadowolić, rozkazał rzemieślnikom, aby bezzwłocznie rozpoczęli budowę olbrzymiego Gmachu Gry, opartego na tysiącu kolumn, mającego setkę drzwi, ozdobionego klejnotami i kośćmi do gry. Dopiero wtedy gdy budowa została ukończona, kazał zawezwać Widurę, gdyż nigdy nie podejmował żadnej decyzji bez konsultacji ze swoim ministrem. Znał też doskonale zło, które może wyniknąć z proponowanej gry w kości, jednakże z miłości do swego syna gotowy był na nie się zgodzić.

4. Widura sprzeciwia się prowokowaniu gry w kości w rodzinie, gdyż w grze tej widzi korzenie zniszczenia świata

Gdy Widura dowiedział się o intencjach Dhritarasztry, chciał go za wszelką cenę powstrzymać, gdyż wiedział, że jego zgoda na zaproszenie Pandawów do pozornie rodzinnej gry w kości, w której wytrawny gracz Śakuni—inkarnacja istotnych aspektów bóstwa Dwapary—rządzi ruchem kości do gry, oznacza otwarcie bram przed bogiem Kali—narodzonym na ziemi w formie Durjodhany—który swoim panowaniem prowadzi wprost ku przepaści zniszczenia. Widura rzekł: „O królu, przemyśl raz jeszcze swoją decyzję, gdyż ta rodzinna gra w kości może z łatwością przekształcić się z rozrywki w wojnę domową między twoimi synami i synami twojego brata Pandu”.

Dhritarasztra rzekł: „O Widura, niepotrzebnie się niepokoisz, gdyż bogowie w niebie będą dla nas łaskawi. Sam dobrze wiesz, że tej gry, która jest zarówno święta i dobroczynna, jak i przeklęta i zbrodnicza, nie można w rodzinie uniknąć. Nie walcz więc z przeznaczeniem, lecz wsiądź do swojego rydwanu i przywieź tutaj Judhiszthirę i jego braci. Ja sam razem z Bhiszmą będziemy pilnować przebiegu gry i nie dopuścimy do żadnej podłości. Dzięki naszej obecności ta prowadzona między braćmi gra na pewno nie wymknie się spod kontroli. Jestem przekonany, że zsyła ją nam dobry los”. Widura nie rzekł ani słowa, lecz był bardzo zaniepokojony i pomyślał, że niewidomy król nie dostrzega, że swoją decyzją prowokuje zły los.

5. Król Dhritarasztra zgadza się na plan Durjodhany, choć przewiduje, że wynikły z gry w kości łańcuch wendety nie przyniesie Durjodhanie oczekiwanego zysku, lecz spowoduje wyniszczenie całej kasty wojowników

Choć król Dhritarasztra zdawał się być pewien słuszności swej linii postępowania, to jednak słowa Widury zaniepokoiły go na tyle, że postanowił raz jeszcze spróbować skłonić syna do zaniechania swojego pomysłu. Rzekł: „O Durjodhana, Widura nie aprobuje twego, co chcesz zrobić i mówi to w dobrej wierze. Gra ta nie przyniesie tobie niczego dobrego. Widura jest wielkim mędrcem i zawsze traktuję bardzo poważnie jego słowa. Zna on wszystkie sekrety, które kapłan bogów Brihaspati ujawnił bogom. Gra w kości przynosi niezgodę, a niezgoda niszczy królestwa. Zadowól się tym, co posiadasz i zastanów się nad tym, czy naprawdę potrzebujesz mieć więcej? Skąd bierze się w tobie ta twoja boleść?”

Durjodhana rzekł: „O ojcze, od momentu, gdy zobaczyłem bogactwo Pandawów, zwykłe bogactwo już mnie nie zadowala. Władza Judhiszthiry nie ogranicza się do jednego królestwa, lecz rozciąga się na całą ziemię. Nie tylko zwykli królowie, lecz same Himalaje, oceany i pogranicza są u niego na służbie. W jego posiadaniu widziałem klejnoty, o których istnieniu nawet nigdy nie słyszałem! A w jego Gmachu Zgromadzeń są takie cuda, że nie znając ich, robiłem z siebie pośmiewisko. Śmiech moich rywali pali mnie żywym ogniem! Śmieli się ze mnie nie tylko Pandawowie, ale również ten podły morderca Sziśupali, Kryszna. Nie uszedł także mej uwagi śmiech Draupadi i innych kobiet, który uraża do głębi moją dumę. Nie potrafię odzyskać równowagi, dopóki nie pokonam swoich wrogów!”

Dhritarasztra rzekł: „O Durjodhana, nie noś w swym sercu nienawiści do Pandawów, gdyż przynosi to więcej bólu niż śmierć! Ktoś tak wspaniały jak ty nie powinien być tak zawistny w stosunku do swych kuzynów, z którymi dzielisz te same cele i tych samych przyjaciół, i którzy nie żywią do ciebie nienawiści. Dlaczego ty, który dorównujesz Judhiszthirze zarówno swoim urodzeniem, jak i dzielnością, chcesz mu odebrać jego majątek i pozycję? Dlaczego chcesz zniszczyć Króla Prawa, pozbawiając go podstaw jego władzy? Nie ulegaj swoim emocjom i spróbuj się uspokoić. Zamiast próbować go zniszczyć, spróbuj mu raczej dorównać swoimi czynami. Jeżeli chcesz zdobyć podobną sławę, zorganizuj równie wspaniały rytuał ofiarny. Wówczas królowie z różnych stron świata przyniosą ci ogromne dary. Z zawistnej żądzy posiadania cudzego majątku nic dobrego nie wyniknie. Zadowól się tym, co posiadasz i postępuj zgodnie z tym, czego nakazuje ci twoja własna pozycja w świecie, gdyż to jest jedyna droga prowadząca do szczęśliwości. Nie należy koncentrować uwagi na bogactwie, które posiadają inni. Należy skupić się na swoich zadaniach i na ochronie tego, co się samemu posiada. Nie wolno poddawać się uczuciom rozpaczy w momencie, gdy przychodzą trudności, gdyż dobro zrealizuje ten, kto potrafi opanować swoją rozpacz dzięki samodyscyplinie i pozostaje czujny i skoncentrowany na swoich celach. Bogactwo należy złożyć na ołtarzu ofiarnym, otrzymując w zamian spokój i pozostając w stanie spokojnej szczęśliwości”.

Durjodhana rzekł: „O ojcze, twoje słowa mącą mi w głowie, szczególnie że wypowiadasz je ty, który powinien być przewodnikiem dla swoich synów. Dałeś się zwieść naszemu wrogowi i straciłeś rozeznanie co do naszej drogi. Cóż mamy zrobić my, którzy szukamy twojego przewodnictwa? Choć jesteś pełen mądrości, podążasz drogą naszych starożytnych przodków i panujesz nad swymi zmysłami, to jednak mącisz mi w głowie, odwodząc mnie od realizacji mojej powinności. Czyż będąc wojownikiem nie powinienem myśleć zawsze o zysku i zwycięstwie? Czyż używając miecza nie powinienem zabijać wroga? Czyż nie powinienem ulegać niezadowoleniu, które motywuje do zdobywania bogactwa? Czyż mając władzę i będąc bogaty, nie powinienem zachowywać się egoistycznie, aby nie stracić tego, co zdobyłem? Sam mnie uczyłeś, że takie jest Prawo kasty wojowników. Nikt nie rodzi się jako nasz wróg, lecz czyż nie jest tak, że w naszego wroga zmienia się ten, kto pragnie tego samego, co my? I czyż ten, kto widzi powodzenie swojego wroga, nie likwiduje natychmiast jego źródło, traktując je jak zaraźliwą chorobę. Nawet początkowo słaby wróg, może stać się równie potężny jak gniazdo termitów, które potrafi zniszczyć wielkie drzewo.

O ojcze, niech cię nie cieszy powodzenie naszego wroga! Uprawiasz politykę, a to jest prawdziwym kamieniem u nogi dla kogoś, kto tak jak ja dąży do mocy. Pragnę natychmiast zdobyć potęgę. Muszę więc odebrać władzę Pandawom, aby samemu nie zginąć, gdyż jeżeli im nie dorównam, nie potrafię troszczyć się dalej o swoje życie!”

Obecny podczas rozmowy Śakuni był bardzo zadowolony ze słów Durjodhany. Rzekł: „O Durjodhana, rzućmy więc twojemu wrogowi wyzwanie, zapraszając go do gry w kości! Bez trudu wygram dla ciebie ich potężny majątek, którego posiadanie tak cię zasmuca. Pokonam ich w bitwie bez przelewu krwi, gdyż kości są moim łukiem i strzałami”.

Durjodhana rzekł: „O ojcze, Śakuni ma rację. Jest prawdziwym znawcą gry w kości i całkowicie panuje nad ich ruchami. Powinno cię ucieszyć to, że znalazł się ktoś, kto potrafi zniszczyć Pandawów, odbierając im ich wielki majątek”.

Król Dhritarasztra pozostał jednak nie w pełni przekonany i upierał się, aby przed podjęciem działania wziąć pod uwagę opinię Widury, gdyż Widura potrafi dostrzec, jakie postępowanie jest w danej sytuacji właściwe.

Durjodhana rzekł: „O ojcze, czy naprawdę nie widzisz tego, że to nie mądrość przemawia ustami Widury, lecz stronniczość i faworyzowanie Pandawów? A poza tym czyżbyś zapomniał, że w realizacji swojej powinności nie należy opierać się na cudzym autorytecie, gdyż opinie co do czyjegoś obowiązku są różne i nigdy nie są identyczne”.

Dhritarasztra rzekł: „O synu, chcesz podjąć walkę z ludźmi, którzy są od nas silniejsi i twoja nienawiść jedynie pogarsza sprawę. Katastrofę, którą wywołasz swoim działaniem, identyfikujesz mylnie z zyskiem. Swoim planem sprowokujesz łańcuch wendety, który nie skończy się, zanim wszyscy nie zginiemy”.

Durjodhana głuchy na słowa ojca rzekł: „O ojcze, zapomnij o swoich obawach i zaakceptuj plan Śakuniego, gdyż w samej grze w kości nie ma nic złego. Jest to walka równego z równym. Czyżbyś zapomniał, że reguły tej gry otrzymaliśmy w spadku od naszych starożytnych przodków?”

Król Dhritarasztra, wyczerpawszy swoje argumenty, rzekł ze smutkiem: „O synu, choć nie podoba mi się to, co mówisz, zgodzę się na twój plan, aby cię zadowolić. Zgody tej musi żądać ode mnie nieuchronny los. Pożałujesz jednak kiedyś swych własnych słów, gdyż nie wyniknie z nich nic dobrego. Nie widzisz tego, co swym dalekosiężnym wzrokiem dostrzega Widura. Prowokując tę grę, sprowadzasz na kastę wojowników groźbę całkowitego wyginięcia, wobec której wszyscy będziemy bezsilni”.

6. Król Prawa podejmuje wyzwanie do gry w kości, gdyż uważa, że tego żąda od niego Stwórca Świata, zwany Zapładniającym Świat, choć przewiduje, że gra ta doprowadzi do katastrofy

Wkrótce w Hastinapurze zakończono budowę Gmachu Gry i Dhritarasztra, choć znał doskonale podłe zamiary swojego syna i ich możliwe katastroficzne skutki, przystąpił do organizowania od dawna zaplanowanej gry w kości. Zawezwał Widurę i rzekł: „O Widura, udaj się do Indraprasthy i poproś Judhiszthirę w moim imieniu, aby razem ze swoimi braćmi przybył do Hastinapury uczestniczyć w uroczystym otwarciu Gmachu Gry, który zbudowałem i zasiąść razem z moimi synami do przyjacielskiej gry w kości, do udziału w której zaprosiłem również różnych wprawnych graczy”.

Widura odpowiedział: „O królu, wybacz, lecz nie podoba mi się zadanie, które mi powierzasz. Zmień swój zamiar, gdyż w grze tej widzę groźbę wyginięcia naszego rodu. Gra w kości zmienia braci w przeciwników. I gdy staną z konieczności po przeciwnych stronach, z całą pewnością wyniknie z tego wojna”.

Dhritarasztra odpowiedział: „O Widura, gra w kości jest zrządzeniem losu, którego nie można uniknąć. Świat nie rozwija się w dowolnym kierunku, lecz podporządkowuje się projektowi Zapładniającego Świat ”.

Widura, posłuszny rozkazowi króla, udał się więc do Indraprasthy i przekazał Judhiszthirze królewskie zaproszenie. Król Prawa, wysłuchawszy jego słów, rzekł: „O Widura, gra w kości z synami Dhritarasztry na pewno nas skłóci i doprowadzi do wojny, gdyż w grze tej, choć jesteśmy kuzynami i mamy wspólne cele, musimy stanąć przeciw sobie. Jak mogę się na nią zgodzić, skoro wiem do czego doprowadzi?”

Widura rzekł: „O królu, ja też wiem, że gra ta przyniesie katastrofę. Jestem jednak bezsilny wobec zrządzenia losu. Przybyłem do ciebie na rozkaz króla Dhritarasztry, któremu próbowałem bezskutecznie podejmowanie tej gry odradzić”.

Judhiszthira rzekł: „O Widura, straszliwa będzie ta gra w kości, do której mnie w imieniu króla Dhritarasztry zapraszasz, gdyż doskonale wiem, że padnę ofiarą graczy używających różnych oszukańczych chwytów. Muszę się jednak poddać wyrokowi losu. Świat nie podporządkowuje się naszej woli, lecz projektowi Zapładniającego Świat. Podążając ścieżką królewskiego Prawa, wyzwany do tej katastrofalnej gry muszę podjąć to wyzwanie, szczególnie że do gry zaprasza mnie sam król Dhritarasztra, którego traktuję jak ojca, a będąc jego synem jestem zobowiązany do posłuszeństwa. Nie będę też mógł odrzucić wyzwania Śakuniego, choć wiem, że w tej grze przerasta mnie swym talentem i jest mistrzem w oszukiwaniu. Będę musiał podjąć jego wyzwanie, dotrzymując przysięgi, że wyzwany do walki nigdy nie ucieknę. Taka jest moja droga do nieba. O Widura, to los odbiera nam rozum, tak jak zbytni blask odbiera nam wizję. Złapani w sidła losu poddajemy się władzy Zapładniającego Świat.”.

7. Król Prawa próbuje zniechęcić Śakuniego i Durjodhanę do wyzywania go do gry, wskazując, że typowe dla gry w kości uzależnienie wygranej od używania podstępu nie jest metodą walki godną aryjskiego wojownika

Następnego dnia Król Prawa, Judhiszthira, przyozdobiony w insygnia imperatorskiej władzy i w pełnym blasku swej królewskości, otoczony całą swoją świtą stanął na czele swej potężnej armii i prowadzony przez braminów wyruszył w podróż do Hastinapury, posłuszny wezwaniu króla Dhritarasztry i wyrokowi Czasu. Towarzyszyli mu również jego bracia i ich wspólna żona Draupadi z setką swoich służebnych. Po przybyciu na miejsce i odbyciu długotrwałych ceremonii powitalnych, Król Prawa i jego bracia wykonali swoje zwykłe codzienne ryty i namaszczeni olejkiem z drzewa sandałowego oraz błogosławieni przez braminów, z czystym umysłem zjedli zdrowy posiłek i następnie udali się do swych pokoi, aby w stanie słodkiej miłosnej ekstazy i pełnym relaksie przespać całą noc aż do świtu.

Rankiem, obudzeni przez wschodzące słońce, odbyli poranne ryty udali się w kierunku Gmachu Gry, aby poddać się temu, co było im przeznaczone.

Na ich powitanie Śakuni rzekł: „O Judhiszthira, witaj w tym wspaniałym Gmachu Gry zbudowanym przez króla Dhritarasztrę, gdzie zebraliśmy się tłumnie, aby oddać się rozrywce. Zasiądź wygodnie razem ze swymi braćmi na tym wspaniałym stolcu wysłanym dywanami, przeznaczonym dla graczy i skoro wycięliśmy już w drzewie kości do gry, podejmijmy grę!”

Judhiszthira, pragnąc zapobiec katastrofie i zniechęcić Kaurawów do prowokowania gry, rzekł: „O Śakuni, hazard (gra w kości) wśród wojowników jest uważany za podstęp i zło. Uzyskiwany wynik nie zależy bowiem ani od heroizmu wojownika, ani od użytej niezachwianej strategii. Dlaczego więc wychwalasz grę w kości? Dlaczego chwalisz się swoją podstępnością gracza? Dlaczego próbujesz nas pokonać w nieuczciwy i niegodny wojownika sposób!”

Śakuni odpowiedział: „O Judhiszthira, w kości wygrywa ten gracz, który jest na kościach skoncentrowany, zna się na liczbach, jest czujny na zdradę i wystarczająco przebiegły, aby przejrzeć gambit. Gracz pokonuje wroga dzięki swej umiejętności gry. Nie zwlekajmy już dłużej, wyznacz stawkę, o którą gramy i rozpocznijmy grę!”

Judhiszthira rzekł: „O Śakuni, podejmowanie walki o wygraną w kości z wytrawnym graczem używającym podstępu jest przez kastę wojowników uznawane za zło. Jedyną walką, którą podejmuje wojownik jest walka o wygraną w bitwie, prowadzonej zgodnie z zasadami Prawa. Aryjski wojownik nie mówi zagadkami i nie używa oszustwa, lecz uczciwie walczy ze swoim wrogiem. Próbujesz nas pokonać przy pomocy broni, którą odrzucamy. Przyjemności i bogactwa szukamy uczciwą drogą i unikamy fałszu, oszustwa i podstępu. Nie pochwalamy gry w kości nawet między graczami, którzy nie zdobyli dużej umiejętności gry i unikają używanie podstępu”.

Śakuni rzekł: „O Judhiszthira, to prawda, że wytrawny gracz, który zdobył umiejętność gry, pokonuje niedoświadczonego gracza dzięki znajomości różnych trików. Ale czyż nie tak samo postępuje mądry, który pokonuje głupca, a jednak jego taktyki nie nazywa się oszustwem. Jeżeli uważasz, że gra, do której cię wyzywam, jest zastawioną na ciebie pułapką i obawiasz się jej, nie podejmuj wyzwania”.

Judhiszthira rzekł: „O Śakuni, skoro rzucasz mi wyzwanie, nie mogę go nie podjąć, gdyż nie podejmując go złamałbym swoją królewską przysięgę, że nigdy nie ucieknę przed walką. Jestem więc we władzy tego, co zostało przez los zarządzone. Niech więc się dowiem, z kim powinienem podjąć grę i kto będzie stawiał stawki równe moim”.

Durjodhana rzekł: „O Judhiszthira, mam wystarczająco dużo bogactw, aby postawić stawkę równą twojej. Zagrasz więc ze mną. Jednakże to nie ja będę wyrzucał kości, lecz mój wuj Śakuni, który będzie czynił to w moim imieniu”.

Judhiszthira odpowiedział: „O Durjodhana, twoja decyzja jest nieuczciwa i ty sam doskonale o tym wiesz. Nieuczciwością jest proszenie kogoś innego o zastąpienie go w walce. Nie mam jednak wyboru, gdyż nie mogę odmówić podjęcia rzuconego mi wyzwania. Rozpocznijmy więc grę”.

8. Widura, widząc, że gra w kości wymyka się spod kontroli, proponuje królowi Dhritarasztrze uratowanie dynastii przed wendetą poprzez zabicie jego syna Durjodhany

Gdy decyzja o grze zapadła i wszystko zostało do niej przygotowane, do Gmachu Gry, wypełnionego po brzegi przez zaproszonych gości, przybyła cała starszyzna Hastinapury z królem Dhritarasztrą i towarzyszącą mu jego żoną Gandhari na czele. Przybyli tam również Bhiszma, Drona, Krypa i Widura, choć pozostali do końca niechętni grze. Gdy wszyscy królowie i znawcy Wed zasiedli na przygotowanych dla nich miejscach, gra została uznana za rozpoczętą.

Judhiszthira rzekł: „O Durjodhana, na początek moją stawką jest sznur pereł zatopionych w złocie. Jaka jest twoja stawka?” Durjodhana odpowiedział: „O Judhiszthira, moją stawką jest sznur pereł równy twojemu”. Gdy Judhiszthira i Śakuni wyrzucili kości, Śakuni, który wiedział o kościach wszystko, wrzasnął: „Wygrałam”. Słysząc jego wrzask Judhiszthira rzekł: „O Śakuni, wygrałeś, gdyż dzięki swym oszukańczym sztuczkom wprowadziłeś mnie w błąd. Zagrajmy teraz na setkę słoi wypełnionych tysiącem bryłek złota”. I raz jeszcze po wyrzuceniu kości Śakuni wrzasnął: „Wygrałem”. I tak w kolejnych rundach porwany przez ducha gry Judhiszthira przegrał swój królewski rydwan, tysiąc słoni, setki tysięcy swych niewolnic i niewolników, niezliczone wojenne rydwany, konie bojowe, które Ardżuna otrzymał w darze od króla gandharwów, setki tysięcy swych poddanych, jak i skarb państwa.

Widura, widząc ten straszliwy pogrom Pandawów, dokonujący się na oczach milczącej, obserwującej grę starszyzny, chciał go za wszelką cenę zatrzymać. Powstał ze swego miejsca i rzekł do króla Dhritarasztry: „O królu, wysłuchaj mnie, proszę, choć wiem, że nie spodoba ci się proponowane przez mnie lekarstwo. Przypomnij sobie o wyciu szakala, które towarzyszyło narodzinom twego syna Durjodhany, zwiastując, że przyniesie on zniszczenie naszej dynastii. Jak możesz żyć spokojnie w pałacu, w którym zagnieździł się szakal? Przestań troszczyć się o tego syna, gdyż upił się smakiem gry i jest jak wielbiciel miodu, który w pogoni za smakiem miodu wdrapuje się na wierzchołek drzewa, aby z niego spaść. Proponując grę w kości Pandawom, wprowadził w ruch łańcuch wendety i opętany przez grę nie jest w stanie dostrzec, że wspina się na szczyt, z którego musi spaść. Dobrze wiesz, że niekończący się łańcuch wendety jest tym, co niszczy najpotężniejszych królów. Jeszcze nie jest za późno, rozkaż Ardżunie, aby zabił Durjodhanę i oczyścił twój ród z obecności szakala. Poświęć go, gdyż inaczej utopisz nas wszystkich w morzu smutku! Czyżbyś zapomniał o słowach mędrców, nakazujących poświęcić jednostkę dla dobra rodziny, rodzinę dla dobra wioski, wioskę dla dobra kraju, a ziemię dla dobra duszy? Poświęć tego szakala i zdobądź dla siebie Pandawów! Nie bądź jak ten człowiek, który znalazłszy w lesie ptaki plujące złotem, zabrał je do domu i z zachłanności je udusił. Zaślepiony żądzą natychmiastowego zdobycia złota pozbawił się złota, zabijając ptaki, dzięki którym mógł mieć złoto przez całe życie. Pandawowie są jak te ptaki. Nie niszcz ich zaślepiony przez krótkowzroczny cel, gdyż wkrótce pożałujesz swojego szaleństwa. Troszcz się o ich rozwój i sam zbierz z tego owoce. Nie wiedź na zatratę samego siebie, swoich synów, ministrów i całej armii. Gdy Pandawowie zewrą szeregi i staną z tobą do bitwy, nikt ich nie pokona. Bo któż potrafi pokonać Indrę i towarzyszących mu Marutusów?”

Widura kontynuował: „O królu, gra w kości jest u korzeni wszystkich kłótni, prowadząc do rozbratu i braterskiej wojny. Rozpoczynając ją, twój syn Durjodhana rozpoczął łańcuch przeraźliwej wendety. Ten grzech Durjodhany obróci wszystko w niwecz. Z czystego szaleństwa pozbawił on nasze królestwo bezpieczeństwa. Jak mogłeś wyzbyć się swej ostrożności i dać się prowadzić swojemu synowi! Będąc świadkiem jego gry z Pandawami, jesteś zadowolony, bo myślisz, że twój syn wygrywa. Nie potrafisz dostrzec, jak ta rzekoma rozrywka przekształca się w wojnę, grożącą zagładą całemu rodowi ludzkiemu. Jeżeli Pandawowie zostaną w tej grze pokonani, nie zdołają stłumić swego gniewu. Jakie niebo widzisz w tej nadchodzącej grozie? Zanim zaczęła się ta gra, miałeś wszystko. Nie potrzebowałeś zdobywać bogactwa Pandawów, gdyż oni sami są twoim bogactwem. Opamiętaj się i przerwij tę grę, póki nie jest za późno i rozkaż zręcznie oszukującemu Śakuniemu, aby opuścił twoje królestwo i wrócił tam, skąd przyszedł!”

Mimo rozpaczliwych słów Widury, król Dhritarasztra milczał, podczas gdy jego syn Durjodhana wrzasnął: „O Widura, twój język cię zdradza, ukazując po czyjej stoisz stronie. Jak zawsze trzymasz stronę naszych wrogów Pandawów, pomstując na nas i pogardzając nami, jakbyśmy byli głupcami. Otworzyliśmy przed tobą ramiona, a ty jak kot drapiesz rękę, która cię karmi. Zgadzam się z tobą, że najgorszym grzechem jest bratobójstwo, lecz przez ciebie przemawia stronniczość, a nie lęk przed popełnieniem tego grzechu. Popatrz na nas, gdyż zebraliśmy bogate żniwa, walcząc z naszym wrogiem. I uważaj na swój język, bo mówiąc o swojej sympatii dla naszych wrogów i wrogości do nas, sam stajesz się naszym wrogiem. Lepiej zajmij się ochroną swojej dotychczasowej pozycji niż wtrącaniem się do cudzych spraw i naucz się szacunku dla nas od starszych i mądrzejszych od ciebie. Nie oskarżaj nas i nie pouczaj, gdyż nie jesteśmy dziećmi i nie prosiliśmy cię o zabieranie głosu. Już dawno nadużyłeś naszej cierpliwości! We wszechświecie jest tylko jeden prawdziwy Nauczyciel, który uczy człowieka, gdy jest jeszcze w łonie matki. I na jego naukach płynę jak na łódce tam, gdzie mi rozkaże. Ten, kto żąda ode mnie zmiany kierunku, znajdzie we mnie swojego wroga. Idź więc sobie, gdzie chcesz, gdyż nie mam zwyczaju gościć u siebie zwolennika moich wrogów, który mi źle życzy”.

Widura rzekł: „O Durjodhana, rzekomo nie jesteś już dzieckiem, lecz ten, kto urąga przyjacielowi swej dynastii, jest niczym więcej lecz dzieckiem. Nietrudno znaleźć pochlebców i przyjemnie jest ich słuchać. O wiele trudniej znaleźć ludzi, którzy potrafią udzielić mądrej, choć niepochlebnej rady. Prawdziwym przyjacielem króla jest ten doradca, który udzielając rady kieruje się Prawem i nie myśli o tym, czy zadowoli króla swoją radą, czy też nie, lecz o tym, czy jego rada odzwierciedla Prawdę. Lekarstwo, wypijane z myślą o zdrowiu, przynosi zdrowie, choć bywa cierpkie i gorzkie. Wypij ten gorzki napój Prawdy i otrząśnij się z gniewu! Nie odrzucaj mojej rady, gdyż życzę twej dynastii sławy i bogactwa. Mędrzec nigdy nie prowokuje wężów uzbrojonych w zęby wypełnione trucizną, co ty czynisz prowokując Pandawów”.

Po wypowiedzeniu tych słów Widura, pokonany przez poczucie bezsilności, usiadł na swym miejscu w milczeniu. Na jego gorący apel król Dhritarasztra odpowiedział milczeniem. Tylko on mógł powstrzymać dalszy bieg wydarzeń, gdyby dla dobra królestwa zdecydował się poświęcić Durjodhanę, którego jednakże zbytnio kochał.

9. Król Prawa przegrywa cały swój majątek, swych braci, samego siebie i swą żonę Draupadi

Śakuni, widząc, że słowa Widury nie przerwały milczącej zgody króla Dhritarasztry na kontynuowanie gry, ponownie podjął próbę sprowokowania Judhiszthiry do zgłaszania nowych stawek. Rzekł: „O Judhiszthira, straciłeś już wiele z majątku Pandawów. Spróbuj to odzyskać, wyznaczając następną stawkę. Czy zostało jeszcze tobie coś, o co możesz zagrać?”

Judhiszthira rzekł: „O Śakuni, mam jeszcze wiele bogactw, o które mogę zagrać. Mam niezliczone stada krów, koni, owiec i kozłów, które należą do ludów mieszkających na wschód od Indusu. Niech one będą moją stawką”. I gdy obaj wyrzucili kości, wprawny w oszukańczej strategii Śakuni wrzasnął: „O królu, wygrałem”.

Rozgorączkowany grą Król Prawa rzekł: „O Śakuni, do mnie należą moje miasta, kraj, dobra moich poddanych i wszyscy poddani oprócz braminów. Oni są teraz moją stawką”. I znowu wprawny w oszukańczej strategii Śakuni wrzasnął: „O królu, wygrałem”.

Judhiszthira, rzekł: „O Śakuni, zagrajmy teraz o mojego najmłodszego brata Nakulę i o wszystko to, co on posiada, choć on na takie potraktowanie go nie zasługuje”. Śakuni rzekł z ironią: „O Judhiszthira, stawiesz w grze z Durjodhaną swojego brata, który jest dla ciebie tak drogi. Czy po przegraniu go, pozostanie ci coś jeszcze, o co będziesz mógł zagrać?” I znowu, gdy wyrzucili kości, wprawny w oszukańczej strategii Śakuni wrzasnął: „O królu, wygrałem”.

Król Prawa rzekł: „O Śakuni, mój wrogu, niech moją stawką będzie teraz mój drugi brata Sahadewa, który zdobył sobie w świecie imię uczonego, gdyż naucza Prawa. Czynię tak, choć ten mój ukochany brat na takie potraktowanie go nie zasługuje”. I znowu Śakuni wrzasnął: „O królu, wygrałem”.

Śakuni rzekł: „O Judhiszthira, straciłeś w grze w kości swych dwóch ukochanych braci bliźniaków. Pozostało ci jednak jeszcze coś, co jest ci nawet od nich droższe, twoi dwaj pozostali bracia, Ardżuna i Bhima. Ich się wyrzeknij! O nich zagraj!”

Król Prawa rzekł: „O Śakuni, to, do czego mnie prowokujesz i czego ode mnie żądasz jest Nieprawością. Chcesz nas za wszelką cenę zniszczyć, wyrywając nas pojedynczo jak z ziemi kwiaty!”

Śakuni odpowiedział: „O Królu Prawa, jesteś już skończony. Ty, który jesteś najstarszy i najmądrzejszy ze wszystkich Pandawów upiłeś się grą. A pijany z łatwością wpada do rowu, lub uderza głową w pień drzewa. Gdy gra opanuje graczy, zachowują się tak, jakby postradali rozum, plotąc głupstwa, które nie przyszłyby im na trzeźwo do głowy”.

Judhiszthira rzekł: „O Śakuni, rzućmy kośćmi, grając o mojego brata Ardżunę, który jest dla mnie i moich braci jak prom przeprawiający nas na drugi brzeg oceanu bitwy, choć on na takie potraktowanie go nie zasługuje”. I gdy wyrzucili kości, Śakuni wrzasnął: „O królu, znowu wygrałem! Spróbuj się odegrać i postaw teraz swego ukochanego brata Bhimę, gdyż jest on jeszcze tym, co ci pozostało”.

Pijany grą Król Prawa rzekł: „O Śakuni, zagrajmy więc teraz o mego brata Bhimę, który gniewny i spoglądający groźnie w dół spoza swych szerokich ramion jest podczas bitwy dla mnie i moich braci przewodnikiem i pogromcą demonów. Niech on obecnie będzie moją stawką, choć na takie potraktowanie go nie zasługuje!” Śakuni wrzasnął: „O królu, znowu wygrałem! Przegrałeś już cały swój majątek, swoje królestwo i swoich braci. Czy pozostało ci jeszcze coś, co mógłbyś postawić, aby spróbować się odegrać?”

Judhiszthira rzekł: „O Śakuni, posiadam jeszcze samego siebie, którego moi bracia gorąco kochają. Zagrajmy o mnie. Jeżeli przegram samego siebie, wówczas ja i moi bracia na nasze wieczne zatracenie zostaniemy twymi niewolnikami”. I gdy wyrzucili kości, Śakuni wrzasnął: „O królu, znowu wygrałem!”

Śakuni rzekł: „O Judhiszthira, przegrywając w grze w kości samego siebie, uczyniłeś to, co jest najgorsze. Nie powinieneś czynić tego zła, szczególnie że miałeś jeszcze coś, o co mogłeś zagrać. Pozostała ci bowiem jeszcze jedna stawka. Postaw w tej grze waszą ukochaną żonę Draupadi. O nią zagraj i wygraj z powrotem samego siebie”.

Judhiszthira rzekł: „O Śakuni, rzućmy kośćmi raz jeszcze. Niech moją stawką będzie nasza ukochana żona Draupadi, która jest dla nas boginią dobrobytu. Zagrajmy o tę kobietę, której ciało jest doskonałe, a oczy czerwone z miłości do nas. Jej łagodność, doskonałość jej ciała i charakteru są odpowiedzialne za to, że mężczyzna pożąda kobiety. Ona chodzi spać ostatnia i wstaje pierwsza, myśląc o zakończeniu tego, co nie zostało w ciągu dnia ukończone. Ma twarz piękną jak kwiat lotosu, wąską talię, długie włosy i oczy koloru miedzi. O nią zagrajmy, o piękną Draupadi!”

I gdy Król Prawa wypowiadał te straszne słowa, wśród obserwującej grę starszyzny rozległy się bolesne zawodzenia: „O biada nam, biada!” Cały Gmach Gry zadrżał w posadach. Zarówno Bhiszma, Drona, Krypa, jak i inni obecni zlali się zimnym potem. Widura ukrył swoją twarz w dłoniach i opadłszy ciężko na krzesło, z głową opuszczoną w dół zdawał się być bliski omdlenia. Głęboko pogrążony w myślach, syczał jak wąż. Lecz ślepy król Dhritarasztra nie dostrzegał niczego poza samą grą i sam pijany nią jak gracze, bez przerwy dopytywał się o to, kto wygrał. Śakuni wrzasnął: „O królu, ja wygrałem!”

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

2. The Book of the Assembly Hall,

2(27) The Dicing, 43.1-58.40.

Opowieść 15

Triumf żądzy i przemocy

1. Durjodhana uznaje, że wygrał Draupadi w kości, choć Król Prawa zagrał o nią dopiero wówczas, gdy przegrał samego siebie i uznaje ją za swą niewolnicę; 2. Draupadi pyta, jak Król Prawa mógł ją przegrać, skoro zagrał o nią dopiero wówczas, gdy nic już nie posiadał, lecz Król Prawa milczy; 3. Milczenie Króla Prawa wyzwala spiralę żądzy i przemocy; 4. Wikarna odpowiada na pytanie Draupadi, lecz jego słowa nie mają wystarczającego autorytetu i zamiast przerwać spiralę przemocy, wznawiają ją; 5. Widura apeluje do zebranych królów, aby odpowiedzieli na pytanie Draupadi, lecz oni milczą, co wyzwala dalszą spiralę przemocy; 6. Bhiszma, nie potrafiąc odpowiedzieć na pytanie Draupadi, skierowuje ją z powrotem do Króla Prawa, co wyzwala nową spiralę przemocy; 7. Wycie szakala przerywa milczenie króla Dhritarasztry, który używając swego królewskiego autorytetu ofiaruje maltretowanej Draupadi spełnienie jej trzech próśb; 8. Król Dhritarasztra oddaje Pandawom uwolnionym na prośbę Draupadi ich majątek i błogosławiąc ich na drogę, prosi o zaniechanie zemsty.

Bhiszma rzekł do Draupadi: „O dobra kobieto, teraz ty kwestionujesz Prawo, pytając o to, czy Król Prawa miał prawo zagrać o ciebie w kości po przegraniu samego siebie, a ja nie potrafię ci na to pytanie jednoznacznie odpowiedzieć, gdyż nie istnieje nic, do czego mógłbym się odwołać i sprawa, której twoje pytanie dotyczy, jest tajemnicza i poważna. Koniec naszego rodu musi być bliski, gdyż został on zniewolony przez żądzę i szaleństwo”.

(Mahābharāta, 2(27) The Dicing, 62.15-20)

1. Durjodhana uznaje, że wygrał Draupadi w kości, choć Król Prawa zagrał o nią dopiero wówczas, gdy przegrał samego siebie i uznaje ją za swą niewolnicę

Król Prawa, sprowokowany przez Durjodhanę do gry w kości, został w końcu pokonany przez ducha gry i przegrał całe swoje królestwo, majątek, braci, samego siebie i swoją żonę Draupadi, na którą postawił za namową Śakuniego po przegraniu samego siebie. Przegrana zmieniła Pandawów i ich żonę Draupadi w niewolników Durjodhany, w którego ciele narodziło się w swym istotnym aspekcie bóstwo Kali, znane właśnie z tego, że przynosi przegraną w grze w kości i ostatecznie grozi całemu światu śmiercią i zniszczeniem.

Podczas gdy cała starszyzna, siedząc na swych miejscach jak sparaliżowana, patrzyła ze zgrozą na pokonanych Pandawów, triumfujący Durjodhana wrzasnął, zwracając się do Widury: „O Widura, przyprowadź natychmiast tutaj przed oblicze tych wszystkich mężczyzn zgromadzonych w Gmachu Gry ukochaną żonę Pandawów Draupadi, której oddają oni cześć i rozkaż jej zamiatać podłogę. Cóż to będzie za przyjemność zobaczyć tę dumną królową w roli służebnej ulicznicy, którą każdy może pomiatać”.

Widura odpowiedział: „O Durjodhana, ludzie tacy jak ty, nienasyceni w swej żądzy, wywołują to co niewiarygodne, nie wiedząc, że w ten sposób wiążą stryczek na swej szyi. Nie zauważasz nawet, że wisisz nad przepaścią. Ściągasz nam na naszą głowę węże prychające trucizną. Nie drażnij się z nimi, jeżeli nie chcesz udać się wprost do siedziby boga umarłych Jamy! Królowa Draupadi nie jest jeszcze twoją niewolnicą, gdyż król zagrał o nią dopiero wtedy, gdy nie był już Panem samego siebie. Trzeba więc dopiero zadecydować, czy przegrał ją czy też nie”.

Widura kontynuował: „O Durjodhana, jesteś jak drzewo bambusowe, które rodzi owoc tylko po to, aby samemu zginąć. Dojrzałeś do śmierci, będąc ślepy na to, że rozpoczęta przez ciebie gra w kości prowadzi do niekończącej się wendety. Nie triumfuj zbyt szybko i nie lżyj Pandawów, gdyż nie należy nigdy wypowiadać słów okrutnych lub zabierać ostatniego centa biedakowi. Te niepotrzebne raniące słowa, płynące z taką łatwością z twoich ust, będą tym, nad czym zraniony będzie rozmyślał dniem i nocą. I w ten sposób przy ich pomocy ostrzysz jedynie nóż, którym podcinasz swoje własne gardło. Swoim działaniem otworzyłeś drzwi prowadzące wprost do piekieł, przez które poprowadzisz swych młodszych braci, podążających za twym przykładem.

O Durjodhana, wiem, że prędzej zapadnie się ziemia niż ty, niemądry syn ślepego niewidomego Dhritarasztry, zrozumiesz sens moich słów. A słowa te przepowiadają koniec naszego rodu, przeraźliwą zagładę wszystkich. Gdy nikt już nie słucha słów mędrca, zaczyna królować nienasycona żądza i przemoc”.

Durjodhana rzekł: „O Widura, lepiej zamilcz i niech pochłonie cię zaraza!” Ogłupiony przez swą pychę zwrócił się do stojącego niedaleko zarządcy służby pałacowej, mówiąc: „O sługo, udaj się natychmiast do kwater Pandawów i przyprowadź mi tutaj królową Draupadi, która stała się moją niewolnicą. Nie obawiaj się Pandawów i nie bierz też pod uwagę słów Widury, gdyż on nigdy nie życzył dobrze synom Dhritarasztry”.

2. Draupadi pyta, jak Król Prawa mógł ją przegrać, skoro zagrał o nią dopiero wówczas, gdy już nic nie posiadał, lecz Król Prawa milczy

Zarządca służby pałacowej posłuszny słowom swego Pana ruszył w kierunku gościnnych kwater zajmowanych przez Pandawów i po wejściu do komnaty Draupadi rzekł z pokorą: „O królowo, twój mąż Judhiszthira ogłupiony przez grę w kości zagrał o ciebie i cię przegrał. Należysz obecnie do Durjodhany. Udaj się więc wraz ze mną do Gmachu Gry, gdzie chcę cię za twym przyzwoleniem zaprowadzić”.

Draupadi rzekła: „O sługo, jak śmiesz mówić do mnie w ten sposób? Jest nie do pomyślenia, aby Król Prawa mógł grać o swoją żonę! Choćby nawet ogłupiony przez grę, to czyżby nie miał już nic, o co mógłby zagrać?”

Służący odpowiedział: „O królowo, Judhiszthira zagrał o ciebie dopiero wówczas, gdy stracił wszystko, co miał i nie posiadał już nic, o co mógłby zagrać. Przegrał już nie tylko swych braci, ale również samego siebie”.

Draupadi rzekła: „O sługo, w związku z tym, co mówisz, nie muszę być posłuszna rozkazowi Durjodhany, gdyż on mnie nie wygrał. Judhiszthira nie mógł bowiem mnie przegrać, skoro zagrał o mnie dopiero wówczas, gdy przegrał samego siebie. Wróć do Gmachu Gry i zapytaj starszyznę, czy mój mąż mógł potraktować mnie jako stawkę w grze po przegraniu samego siebie?”

Służący wrócił do Gmachu Gry i przekazał zebranym pytanie Draupadi. Cała starszyzna, łącznie z królem Dhritarasztrą, spojrzała wówczas w kierunku Króla Prawa, czekając na słowa tego, który był autorytetem w dziedzinie Prawa, lecz on nawet się nie poruszył i milczał, wyglądając jak ktoś, kto stracił przytomność.

Durjodhana, widząc go w takim stanie, poczuł się jeszcze bardziej zwycięski i rzekł do zarządcy służby królewskiej rozkazującym tonem: „O sługo, udaj się raz jeszcze do kwater Pandawów i przyprowadź tutaj ich królową Draupadi. Niech wszyscy usłyszą, jak ona sama zadaje swe pytanie Królowi Prawa i jak on udziela jej odpowiedzi”.

Służący udał się więc z powrotem do gościnnych kwater Pandawów, dygocząc ze zgrozy i rzekł do Draupadi: „O królowo, upadek Bharatów musi być bliski, gdyż głupiec taki jak Durjodhana nie potrafi chronić dobra swych poddanych, skoro zmusza ciebie do stawienia się w Gmachu Gry!”

Draupadi rzekła: „O dobry człowieku, tak musiał zarządzić ten, który rozporządza wszystkim i obdarza szczęściem i nieszczęściem zarówno mędrca, jak i głupca. Na tym świecie doskonałe jest jedynie Prawo i dopóty będziemy cieszyć się pokojem, dopóki będziemy podążać ścieżką swojego Prawa. Ponieważ nie chcę sama zboczyć ze ścieżki mojego Prawa, wróć do Gmachu Gry i powiedz Durjodhanie, że choć pragnę usłyszeć odpowiedź Judhiszthiry na moje pytanie, muszę obecnie przebywać w izolacji, będąc zanieczyszczona swą comiesięczną krwią i nie mogę stawić się przed obliczem mężczyzn zgromadzonych w Gmachu Gry. Nie chcę by kropla mojej krwi przemieniła się w morze krwi, które zatopi wszystkich Bharatów!”

3. Milczenie Króla Prawa wyzwala spiralę żądzy i przemocy

Gdy posłuszny sługa wrócił do Gmachu Gry po raz drugi bez Draupadi, Durjodhana rozkazał mu po raz trzeci, aby udał się do gościnnych kwater Pandawów i przyprowadził ją siłą, skoro nie chce ona dobrowolnie stawić się na jego wezwanie. Sługa jednakże ze strachu przed nią odmówił wykonania rozkazu. Rzekł: „O królewiczu, jestem jedynie sługą i nie przystoi mi rozmawiać w ten sposób z królową”.

Durjodhana rzekł wówczas do swojego brata Duhśasany: „O Duhśasana, ten służący jest głupcem, który obawia się wściekłości Bhimy. Idź więc sam do gościnnych kwater Pandawów i przyprowadź tutaj królową Draupadi, żonę naszych pięciu pokonanych i bezsilnych rywali, którzy nie są w stanie nic zrobić, aby ci w tym przeszkodzić”.

Posłuszny swemu starszemu bratu Duhśasana, z oczami czerwonymi z gniewu, udał się do gościnnych komnat Pandawów i rzekł do królewskiej córy i żony: „O Draupadi, mój brat Durjodhana wygrał cię w kości zgodnie z regułami gry. Teraz należysz do niego i jemu musisz oddać swoje ciało. Zapomnij więc o swym wstydzie i skromności, i udaj się ze mną do Gmachu Gry, gdyż tak ci rozkazuje twój nowy Pan”.

Draupadi śmiertelnie pobladła, zakryła swymi delikatnymi dłońmi pobladłą twarz i łkając żałośnie, pobiegła do komnat kobiet, aby tam się schronić. Wściekły Duhśasana pognał za nią z dzikim rykiem i chwyciwszy ją za jej czarne, długie, rozpuszczone włosy, które podczas rytuału królewskiego namaszczenia zostały spryskane oczyszczoną świętymi zaklęciami wodą, i pociągnął ją za nie w kierunku Gmachu Gry.

Draupadi wyszeptała: „O prostaku, co czynisz, nie wolno ci ciągnąć mnie przed oblicze zebranych w Gmachu Gry mężczyzn w jednej szacie, gdy krwawię swoją comiesięczną krwią”. Duhśasana nie zwalniając uścisku, wrzasnął: „O królowo, choćbyś nawet błagała o pomoc samego Krysznę i Ardżunę i tak zaciągnę cię siłą do Gmachu Gry. Bez znaczenia jest bowiem teraz to, czy jesteś w jednej szacie, czy też bez szaty, czy jesteś czysta czy nieczysta. Durjodhana wygrał cię w kości i stałaś się niewolnicą, a niewolnica może być przedmiotem choćby i największej lubieżności”.

Draupadi z włosami zmierzwionymi i opadającą szatą, znieważona i płonąca wstydem, raz jeszcze wyszeptała: „O niegodziwy głupcze, ciągniesz mnie do Gmachu Gry, gdzie przebywają mężczyźni, którzy studiowali święte księgi. Oni są znawcami Prawa i przestrzegają wszelkich rytów. Oni są moimi nauczycielami. Nie możesz zaciągnąć mnie przed ich oblicze w takim stanie! Nie ukazuj mnie im półnagiej! Nie upodlaj mnie! Ci synowie królów nigdy ci tego nie wybaczą! Judhiszthira, syn boga Prawa Dharmy, nie mógł złamać Prawa, gdyż on tego nie potrafi, to sama ścieżka Prawa jest trudno uchwytna nawet dla mędrca i będąc Prawem może niekiedy wydawać się Nieprawością. Nie zejdę ze ścieżki swojego Prawa i nawet na rozkaz Króla Prawa nie uczynię zła i nie porzucę swego świętego obowiązku. Nikczemnością i złem jest to, że ciągniesz mnie przed oblicze tych wielkich herosów, gdy jestem nieczysta od swej własnej krwi. Nie znajdzie się wśród nich nikt, kto cię za to pochwali”.

Jednakże Duhśasana był głuchy na jej lamenty. Zaciągnął ją za włosy do Gmachu Gry i rzucił bezbronną do stóp jej pięciu bezsilnych mężów-obrońców, tak jak wiatr rzuca na ziemię wyrwane z korzeniami drzewo.

Draupadi rzekła: „O biada nam, Bharatowie musieli zbłądzić na swej ścieżce Prawa i nie są już dłużej oświeconymi władcami, skoro zebrani razem w tym strasznym Gmachu Gry muszą patrzeć bezradnie na to, jak Prawo ich rodu rozciąga się do granic wytrzymałości. Inaczej przywódcy starszyzny nie mogliby spokojnie patrzeć na dziejącą się tu Nieprawość!”

Gdy tak żałośnie mówiła, rzucała pogardliwe spojrzenia na swych rozjuszonych i bezsilnych mężów. Nic nie mogło sprawić im większego bólu od tych jej pełnych furii spojrzeń. Duhśasana widząc te ogniste spojrzenia, potrząsnął nią dziko, choć była bliska omdlenia i wrzasnął z gromkim śmiechem: „Niewolnica!” Zawtórował mu gromki śmiech Karny, odbity niczym echem śmiechem Durjodhany i Śakuniego. Jednakże nikt z pozostałych obecnych się nie śmiał i wszyscy patrzyli ze zgrozą na upokorzoną i umęczoną ponad ludzką miarę Draupadi.

Przepełniony boleścią Bhiszma trzymał swoją bezsilną dłoń na rękojeści ciągle ukrytego w pochwie miecza. Czuł się w potrzasku, gdyż nie potrafił sam sobie odpowiedzieć na pytanie, czy to co się wydarza jest wyłącznie nieszczęściem, czy zejściem ze ścieżki Prawa. Rzekł: „O najdroższa, patrzę na twe cierpienie i czuję się bezsilny. Nie wiem, czy Król Prawa przegrał cię w kości, czy też nie. Prawdą jest to, że mężczyzna, który nic nie posiada, nie może grać w kości o innego człowieka. Lecz tak właśnie postąpił Król Prawa, który prędzej wyrzekłby się całej ziemi i wszystkich jej bogactw niż zarzuciłby Prawdę. Ścieżka, którą biegnie Prawo jest nieodgadniona dla umysłu. To on sam zgodził się na grę, choć wiedział, że przegra, bo Śakuni nie ma sobie równego w grze. Straciłem jasność myśli i nie potrafię odpowiedzieć na twoje pytanie”.

Draupadi rzekła: „O Bhiszma, jak możesz twierdzić, że Król Prawa działał z własnej woli? Został wyzwany do gry przez przebiegłych, niegodziwych i niemoralnych oszustów, którzy wiedzieli, że nie ma on pojęcia o grze. Czysty, jakim on jest, nie był nawet zdolny do stosowania oszukańczych chwytów. Stawił się na wezwanie, przegrał wszystko i zagrał mnie dopiero wówczas, gdy nie miał już nic. O Bharatowie, o dumni ojcowie synów, o obrońcy żon swych synów, przemyślcie raz jeszcze moje słowa i odpowiedzcie na moje pytanie, czy Judhiszthira przegrał mnie czy nie?”

I gdy Draupadi rozpaczliwe szukała ochrony w decyzji tych którzy znają Prawo, Judhiszthira, najwyższy autorytet w tej dziedzinie, ciągle milczał. Widząc to, jego brat Bhima, syn boga wiatru, z coraz większym trudem powstrzymywał swój gniew skierowany przeciw niemu, rzucając mu wściekłe spojrzenia. Wreszcie, zwracając się gniewnie do Króla Prawa, rzekł: „O bracie, grając o Draupadi posunąłeś się w swej władzy za daleko! Nawet w świecie hazardzistów, gdzie jest wiele nierządnic, nikt nie traktuje ich jako stawki w grze, gdyż nawet hazardziści mają litość dla kobiet tego pokroju. Nie mam do ciebie pretensji o to, że przegrałeś cały nasz majątek, nas i samego siebie, gdyż jesteś Panem tego wszystkiego, co posiadamy. Lecz jak śmiałeś zagrać o Draupadi! Ona na to nie zasługuje! Przez ciebie ona, zdobyta poprzednio przez nas jako nasza żona, stała się ofiarą zarazy, która od dawna niszczy Kaurawów, nędznych, okrutnych oszustów! To, jak ją potraktowałeś, wywołuje we mnie niepohamowaną wściekłość. To z jej powodu chcę rzucić na ciebie ogień i spalić twoje ramiona!”

Ardżuna, słysząc rozpaczliwy atak swojego brata Bhimy skierowany przeciw ich najstarszemu bratu, rzekł: „O Bhima, nigdy dotychczas nie wypowiedziałeś podobnych słów! Czyżby nasi podli wrogowie zniszczyli twój szacunek dla Prawa! Opamiętaj się i nie ułatwiaj naszym wrogom realizacji ich planów! Nie zapominaj o tym, że naszym najświętszym obowiązkiem jest niekwestionowanie decyzji naszego najstarszego brata. Został on zaatakowany przez wroga i zgodnie z Prawem naszej kasty nie uciekł z pola bitwy, lecz stawił mu czoła! Niech chwała mu będzie za to!”

4. Wikarna odpowiada na pytanie Draupadi, lecz jego słowa nie mają wystarczającego autorytetu i zamiast przerwać spiralę przemocy, wznawiają ją

Patrząc na bezsilność Pandawów i upokorzenie Draupadi, głos zabrał, poruszony tym do głębi, jeden z młodszych synów króla Dhritarasztry Wikarna, łamiąc solidarność wśród setki jego synów. Wikarna rzekł: „O królowie, czy nikt z was nie odpowie na pytanie, które postawiła Draupadi? Naszym obowiązkiem jest zadecydować, czy została ona naprawdę przegrana przez Króla Prawa, który zagrał o w nią kości po przegraniu samego siebie, czy też nie, bo inaczej piekło nas pochłonie! Dlaczego starszyzna naszego rodu milczy i nie wypowiada w tej sprawie swej zdecydowanej opinii? Dlaczego milczą obecni tu prominentni bramini? Dlaczego milczą jak zaklęci obecni tu królowie? Dlaczego tkwimy w tej niepewności? Draupadi chce wiedzieć, czy jej świętym obowiązkiem jest pogodzenie się z tym, że została przegrana, czy też nie została przegrana i traktowanie jej w ten sposób jest okrutną Nieprawością?”

Wikarna powtórzył swoje słowa setki razy, adresując je do różnych królów zebranych w Gmachu Gry, lecz w odpowiedzi nikt nie wyrzekł ani jednego dobrego, czy złego słowa. W tej martwej i przeraźliwej ciszy, jakby wszyscy nagle stracili mowę, Wikarna, załamując rozpaczliwe dłonie i żałośnie wzdychając, rzekł: „O królowie, milczcie, jak chcecie. Lecz ja wam powiem Prawdę. Istnieją cztery plagi, które niszczą królów: polowanie, pijaństwo, gra w kości i cudzołóstwo. Król, padający ofiarą którejś z tych plag, porzuca ścieżkę Prawa, lecz świat nie wybacza mu jego niepohamowanych uczynków. Król Prawa znalazł się w zasięgu oddziaływania tej plagi, gdy został wyzwany do gry przez hazardzistów i gdy zagrał o Draupadi. To Śakuni skłonił go swoim podszeptem do zagrania o nią. Biorąc to wszystko pod uwagę, uważam, że Draupadi nie została przez niego przegrana w kości!”

Gdy Wikarna skończył mówić, cały Gmach aż zadrżał od głosów wychwalających jego mowę i potępiających działania Śakuniego. Gdy krzyk ten ucichł, ze swego miejsca zerwał się, chwytając za broń, omdlewający z wściekłości Karna. Zawołał: „O Wikarna, chyba straciłeś rozum, wywołując ogień, który cię spali! Jak śmiesz ty, młodszy brat i prawie dziecko, pouczać zebranych tu królów i zabierać głos w sprawie, której rozstrzygnięcie należy do starszych. Jak śmiesz mówić pierwszy, gdy cała starszyzna milczy, mimo gorącego apelu Draupadi, aby odpowiedzieć na jej pytanie! Swoją mową dowodzisz jedynie swojego szaleństwa i braku znajomości Prawa, skoro ty, młodszy brat Durjodhany, twierdzisz, że Draupadi, która została wygrana, nie została wygrana! Jak śmiesz twierdzić, że Król Prawa nie przegrał Draupadi, skoro tu na oczach wszystkich zebranych zagrał o wszystko, co posiadał? Draupadi była częścią tego, co posiadał, jak więc możesz twierdzić, że choć została przegrana zgodnie z regułami gry, nie została przegrana? Jak będąc przy zdrowych zmysłach, możesz twierdzić, że Draupadi, o którą Król Prawa wyrzucał kości, wymieniając jej imię, nie została przegrana?”

Karna kontynuował: „O Wikarna, jak możesz twierdzić, że sprowadzenie Draupadi siłą w jednej sukni i postawienie przed oblicze wszystkich zebranych w Gmachu Gry mężczyzn jest łamaniem Prawa! Bogowie, którzy stworzyli kobietę, nakazali jej mieć jednego męża. Spójrz na nią! Ona ma ich pięciu! Taka kobieta nazywa się ladacznicą i powinna być traktowana jak ladacznica! I nikt nie powinien się dziwić, że jako ladacznica stoi tutaj na oczach zebranych mężczyzn krwawiąca i w jednej szacie, albo i całkowicie naga!”

Karna rozogniony swą własną mową wrzasnął, zwracając się do Duhśasany: „O Duhśasana, twój brat Wikarna jest niczym więcej, lecz dzieckiem bredzącym na temat Prawa! Zedrzyj z tej ladacznicy Draupadi okrywającą ją jej jedyną szatę! Rozbierz też Pandawów, gdyż przegrali wszystko”.

Śmiertelnie pobladli Pandawowie zdjęli szaty pokrywające górną część ich ciała, podczas gdy Duhśasana z całej siły złapał za koniec sari przykrywającego nagie ciało Draupadi i na oczach całej starszyzny oraz tłumu zebranych królów i braminów zaczął zrywać z niej jej jedyne odzienie.

Lecz wówczas wydarzył się cud: im więcej szaty zdzierał z niej Duhśasana, tym większa ilość szaty pokrywała jej ciało. I gdy zebrani królowie zobaczyli ten wielki cud, z ich ust wydobył się jednomyślny ryk aprobaty. I wśród tego strasznego wrzasku dał się słyszeć jeszcze bardziej przeraźliwy głos Bhimy wypowiadający straszną przysięgę: „O wojownicy zamieszkujący tę ziemię, weźcie sobie do serca słowa mojej przysięgi, których nie wyrzekł nikt przede mną i których nikt więcej nie wypowie. Niech nigdy nie dostanę się do świata swoich przodków, jeżeli podczas strasznej bitwy, która nastąpi, nie rozerwę piersi Duhśasany i nie wypiję jego krwi!”

Wypowiedzenie tej strasznej przysięgi tchnęło w dusze zebranych nowego ducha. Zaczęli składać Bhimie hołd i lżyć synów króla Dhritarasztry. W centrum areny leżała ogromna sterta materiału powstała z szaty Draupadi, którą zmęczony i zawstydzony Duhśasana zaprzestał wreszcie z niej zdzierać. I wówczas królowie powstali ze swoich tronów, krzycząc: „O hańba! Bharatowie nie odpowiedzieli na pytanie Draupadi!” Głośno potępiali milczenie króla Dhritarasztry, który skorumpowany przez żądzę swego syna Durjodhany, dopuścił do tej straszliwej gry w kości.

5. Widura apeluje do zebranych królów, aby odpowiedzieli na pytanie Draupadi, lecz oni milczą, co wyzwala dalszą spiralę przemocy

Widura, widząc wzburzony tłum, wzniósł do góry dłoń, aby ich uciszyć. Rzekł: „O królowie zebrani w tym Gmachu Gry, waszym obowiązkiem jest to, aby odpowiedzieć jednoznacznie na pytanie, które postawiła Draupadi i która płacze teraz żałośnie, gdyż nagle nie ma nikogo, kto by jej bronił. Każdy, kto przychodzi do królewskiego Gmachu Zgromadzeń z zażaleniem i wątpliwościami dotyczącymi Prawa jest jak płonący ogień i mężczyźni zgromadzeni w tym Gmachu mają obowiązek ułagodzić jego gniew, sięgając głęboko do korzeni Prawdy. Muszą rozwiać jego wątpliwości co do legalności lub nielegalności jego cierpienia. Muszą udzielić mu uczciwej odpowiedzi, która nie faworyzuje żadnej ze stron. Jeżeli tego nie uczynią, zgrzeszą przeciw Prawu. Wikarna odpowiedział na pytanie Draupadi zgodnie ze swoją wiedzą. To samo wy musicie uczynić, pamiętając, że gdy zna się prawdziwą odpowiedź, to brak odpowiedzi jest równie zły, jak świadome udzielenie odpowiedzi fałszywej. Takiej nauki udzielił swego czasu królowi demonów dajtjów, Prahladzie, mędrzec Kaśjapa, gdy Prahlada zwrócił się do niego z prośbą o radę, co powinien odpowiedzieć swojemu synowi i pewnemu braminowi, którzy aspirując do małżeństwa z tą samą piękną dziewczyną, poprosili go o rozstrzygnięcie ich sporu przez wskazanie, który z nich stoi wyżej i bardziej zasługuje na to małżeństwo. Po rozmowie z mędrcem Kaśjapą Prahlada, pomimo swej miłości do syna, bez wahania udzielił uczciwej odpowiedzi, że bramin stoi wyżej od jego syna.

O królowie zebrani w tym Gmachu Gry, udzielcie uczciwej odpowiedzi na pytanie cierpiącej Draupadi, gdyż to jest waszym najwyższym obowiązkiem!”

Jednakże pomimo gorącego apelu Widury, królowie milczeli jak zaklęci i ich milczenie wywołało nową spiralę przemocy.

Karna rzekł do Duhśasany: „O Duhśasana, nie bierz pod uwagę groźnie brzmiących słów bezsilnego Bhimy i wyprowadź stąd tę niewolnicę i ladacznicę”. I gdy posłuszny słowom Karny Duhśasana wlókł Draupadi ku wyjściu, trzymając ją za włosy, drżąca, upokorzona kobieta żałośnie skarżyła się, spoglądając w kierunku swych bezsilnych obrońców, swoich pięciu mężów Pandawów: „O moi mężowie, niech nie będzie uznane za moją winę to, że nie spełniłam swojego świętego obowiązku i nie powitałam i nie pożegnałam należycie zebranej w tym Gmachu starszyzny, ale nie mogłam tego uczynić, będąc wleczona przez tego człowieka za włosy po podłodze”.

Gdy Duhśasana wlókł ją dalej, żałosna w swej niedoli potknęła się i upadła. Nienawykła do takiego traktowania lamentowała: „Cały wszechświat musiał się rozpaść, skoro ja, której nie oglądało nawet słońce i wiatr i którą zebrani tu mężczyźni widzieli wyłącznie podczas festiwalu wyboru męża, jestem teraz oglądana w jednej sukni i wleczona siłą do ich Gmachu Gry. Pandawowie, którzy nie zezwalali dotknąć mnie nawet wiatrowi, pozwalają teraz na to, aby dotykał mnie ten niegodziwiec, a Bharatowie zgadzają się na to, aby na ich oczach znęcano się nad ich niewinną córką i synową! Czy istnieje większe poniżenie, którego ja, kobieta wielkiej cnoty i piękności, mogłabym doznać w ich domu? Zostało złamane Najwyższe Prawo królów! Czy nasi przodkowie nie mówili, że nie wolno przyprowadzać kobiet o wielkiej cnocie do Gmachu Gry? Kaurawowie zniszczyli to Starożytne Wieczne Prawo. Jak ja, żona Pandawów, siostra Dhrisztadjumny, wielbicielka Kryszny, mogłam zostać zmuszona do tego, aby wejść do tego Gmachu Gry królów!

O Bharatowie, odpowiedzcie na moje pytanie, czy ja, żona Króla Prawa, której urodzenie jest równe jego urodzeniu, jestem niewolnicą czy nie jestem? Będę posłuszna temu, co zadecydujecie. Nie milczcie już dłużej, gdyż ten człowiek, przynoszący wam hańbę, maltretuje mnie i nie mogę już tego dłużej znieść!

O potężni królowie, odpowiedzcie na moje pytanie, a ja będę posłuszna temu, co zadecydujecie”.

6. Bhiszma nie potrafiąc odpowiedzieć na pytanie Draupadi, skierowuje ją z powrotem do Króla Prawa, co wyzwala nową spiralę przemocy

Bhiszma, poruszony do głębi słowami Draupadi, rzekł: „O nieszczęsna kobieto, ścieżka, którą biegnie Prawo jest samowładna. Nawet bramini o najwyższej duchowości nie potrafią jej do końca zrozumieć. Na tym świecie człowiek uważa za Prawo to, co inni uznali za Prawo wtedy, gdy zostało ono zakwestionowane.

O dobra kobieto, teraz ty kwestionujesz Prawo, pytając o to, czy Król Prawa miał prawo zagrać o ciebie w kości po przegraniu samego siebie, a ja nie potrafię ci na to pytanie jednoznacznie odpowiedzieć, gdyż nie istnieje nic, do czego mógłbym się odwołać i sprawa, której twoje pytanie dotyczy, jest tajemnicza i poważna. Koniec naszego rodu musi być bliski, gdyż został on zniewolony przez żądzę i szaleństwo.

O dobra kobieto, ci wysoko urodzeni ludzie w swoim postępowaniu nie zeszli ze ścieżki swojego Prawa, a jednak padli ofiarą tej samej katastrofy, co i ty sama, nasza synowa. Spójrz na siebie, mimo nieszczęścia, które na ciebie spadło, ciągle podążasz ścieżką swojego Prawa i pytasz nas o to, jakiemu wyrokowi powinnaś być posłuszna. Tak samo czynią Drona i inni wśród starszyzny, którzy choć znają Prawo, nie potrafią odpowiedzieć na twoje pytanie, i siedzą złamani i bezsilni jak pozbawione duszy ciała. Król Prawa jest autorytetem w dziedzinie Prawa. Niech on nam powie, czy cię przegrał, czy też nie?”

Lecz mimo gorącego apelu Bhiszmy, Król Prawa milczał, podobnie jak milczeli zebrani królowie.

Durjodhana, patrząc na tych milczących królów, na ich milczących synów i wnuków, pijany swym poczuciem władzy, rzekł z ironią do Draupadi: „O Draupadi, Bhiszma ma rację. Zwróć się ze swoim pytaniem do swoich mężów. Tylko oni mogą przerwać to znęcanie się nad tobą. Obiecuję, że uwolnię cię z niewoli, jeżeli czterej młodsi Pandawowie wyrzekną się swego zobowiązania do posłuszeństwa Judhiszthirze i ogłoszą go kłamcą i jeżeli on sam odpowie na twoje pytanie, czy posiadał cię jeszcze, grając o ciebie po przegraniu samego siebie, czy też nie. Popatrz, na tę odpowiedź czekają obecnie wszyscy potomkowie naszego rodu, wplątani w twoje nieszczęście, którzy nie znajdując w swych szlachetnych sercach odpowiedzi na twoje pytanie, szukają jej w autorytecie twoich mężów”.

Wzrok wszystkich zebranych królów spoczął na Pandawach i rozległy się liczne głosy nawołujące ich do udzielenia odpowiedzi. Gdy głosy te zamarły, zapanowała znowu martwa cisza, którą przerwał głos Bhimy: „O królowie, gdyby Król Prawa, nie był naszym nauczycielem, naszym guru i Panem naszej rodziny, nie znosilibyśmy tak spokojnie tego, co tu się wydarza. Nasze zasługi, nasze wyrzeczenia i nasze życie należą do niego. Skoro on uznał się za pokonanego, my też uznajemy się za pokonanych. Gdyby nie jego decyzja, mężczyzna dotykający namaszczonych świętą wodą włosów Draupadi już dawno by nie żył. Spójrzcie na moje ramiona! Nawet bóg setki ofiar, Indra, nie potrafiłby się z nich wyzwolić. Powstrzymałem się od siania wśród was spustoszenia złapany w sidła Prawa, zniewolony przez jego ciążenie i powstrzymywany przez mojego brata Ardżunę. Jednakże jak tylko Król Prawa uwolni mnie z tych sideł, zgniotę tę bandę synów Dhritarasztry w swoich potężnych dłoniach!”

W czasie gdy Bhiszma, Drona i Widura, słysząc jego groźne słowa, próbowali go uspokoić, Karna krzyknął do Draupadi: „O ulicznico, żono niewolnika będąca własnością niewolnika, który nie ma własności. Wybierz sobie innego męża, który nie przegra cię w kości! Ci, których Król Prawa przegrał w kości już nie są twoimi mężami. Ofiaruj swe usługi synom Dhritarasztry! W jego domu będziesz miała pełne ręce roboty! Teraz oni są twymi Panami! Cóż za użytek będziesz miała z waleczności i męskości Judhiszthiry, który na oczach zabranych tu królów przegrał w kości ciebie, córę potężnego króla Drupady!”

Bhima nie mógł już tego dłużej znieść i cierpiąc męczarnie, dyszał ciężko. Jednakże posłuszny swemu królowi i złapany w pułapkę Prawa, rzucił jedynie w kierunku Karny palące spojrzenia.

Durjodhana z kolei rzekł do Judhiszthiry: „O Królu Prawa, twoi młodsi braci są ci posłuszni. Oświeć więc ich i odpowiedz na pytanie Draupadi, czy według ciebie została ona przeze mnie wygrana, czy też nie?” I rzekłszy to, pijany swą władzą, uchwycił za swą dolną szatę, rzucając Draupadi prowokujące spojrzenia. Uśmiechając się do Karny i szydząc z Bhimy, uniósł swą szatę, ukazując Draupadi swe lewe udo, miękkie jak banan i oznaczone szczęśliwym znakiem.

Bhima potoczywszy wokół zalanymi krwią oczami, zawołał: „O Durjodhana, niech będę przeklęty i niech nigdy nie dostanę się do świata moich przodków, jeżeli nie złamię podczas bitwy twego lewego uda przy pomocy swojej maczugi!” I gdy wypowiadał tę straszną przysięgę, płomienie ognia wybuchnęły wściekle wszystkimi otworami jego ciała, czyniąc go podobnym do wydrążonego przez płomienie potężnego drzewa.

Widura rzekł: „O królowie, strzeżcie się Bhimy! Strzeżcie się sideł Waruny! Zaczyna się bowiem realizować wojenny los, który bogowie dawno już przygotowali dla Bharatów.

O synowie niewidomego króla Dhritarasztry, którzy walczycie zaciekle w tym Gmachu Gry z kobietą, oczekujcie strasznego rewanżu. Wasze bezpieczeństwo zostało poważnie zagrożone przez straszliwe słowa, które wypowiadacie!”

Durjodhana wrzasnął: „O Widura, słowa dotrzymam. Jeżeli młodsi Pandawowie powiedzą, że Judhiszthira nie był ich Panem, gdy grał o nich w kości, wówczas Draupadi nie będzie moją niewolnicą”.

Ardżuna z trudem opanowując swój gniew, rzekł: „O Durjodhana, Król Prawa był naszym Panem, gdy użył nas jako stawki w grze. Ale o tym, czy był on jeszcze Panem Draupadi po utracie samego siebie, nikt inny tylko wy, królowie zabrani w tym Gmachu Gry, musicie zadecydować!”

7. Wycie szakala przerywa milczenie króla Dhritarasztry, który używając swego królewskiego autorytetu ofiaruje Draupadi spełnienie jej trzech próśb

Pytanie Draupadi nie miało jednak nigdy znaleźć odpowiedzi i pozostało na zawsze otwarte, gdyż nagle w śmiertelnej ciszy, która zapadła po słowach Ardżuny, z miejsca przeznaczonego na składanie ofiar rozległo się przeraźliwe wycie szakala. Zawtórował mu ryk osłów i dochodzący ze wszystkich stron wrzask drapieżnych ptaków. Te straszliwe dźwięki przeraziły wszystkich. I wszyscy jednogłośnie zaczęli zaklinać bogów o pokój.

Król Dhritarasztra tak jakby się przebudził i zrozumiawszy nagle, że sprawy zaszły za daleko, rzekł do swojego syna: „O Durjodhana, jesteś zgubiony, gdyż twój płytki rozum skłonił cię do tego, aby na oczach starszyzny naszego rodu i zebranych w naszym Gmachu Gry królów, znęcać się brutalnie nad zamężną kobietą!”

Zwracając się następnie do Draupadi rzekł: „O córko, jesteś najznakomitszą ze wszystkich moich synowych, całkowicie oddaną Prawu. Wypowiedz swoją prośbę, gdyż uczynię wszystko, czego sobie zażyczysz”.

Umęczona swym nieszczęściem Draupadi rzekła: „O dobry królu, uwolnij z niewoli Króla Prawa, który nigdy nie zbacza ze ścieżki Prawa nawet wtedy, gdy przynosi mu największe cierpienie i pozwól naszemu synowi, aby był synem króla, a nie niewolnika”.

Dhritarasztra rzekł: „O córko, niech tak się stanie. Wypowiedz jeszcze jedną prośbę, gdyż moje serce mówi mi, że spełnienie tylko jednej twojej prośby jest stanowczo za mało”.

Draupadi rzekła: „O królu, uwolnij też z niewoli pozostałych Pandawów i pozwól im odejść stąd wolno w ich pełnym uzbrojeniu”.

Dhritarasztra rzekł: „O córko, niech tak się stanie. Wypowiedz trzecią prośbę, gdyż spełnienie dwóch próśb to za mało, aby cię uhonorować”.

Draupadi rzekła: „O najlepszy z królów, nienasycenie i żądza zabijają Prawo i dlatego nie mogę się zgodzić na wypowiedzenie trzeciej prośby. Nie czuję się jej warta. Jak powiadają, człowiekowi z pospólstwa należy się spełnienie jednej prośby, osobie z kasty wojowników i jego żonie należy się spełnienie dwóch, wielkiemu królowi należy się spełnienie trzech, a braminom należy się spełnienie stu. Dzięki spełnieniu moich dwóch próśb moi mężowie będą wolni i dzięki swoim dobrym czynom będą mogli zdobyć to, co dobre”.

Karna rzekł wówczas z ironią: „O królowie, żadnej z kobiet, choćby największej urody, nie udało się dokonać równie wielkiego czynu jak Draupadi. Uratowała swych mężów Pandawów wówczas, gdy zarówno oni, jak i Kaurawowie stracili rozum. Draupadi wyciągnęła ich na suchy brzeg, gdy utraciwszy swoją łódź, tonęli w bezdennym oceanie!”

Ardżuna rzekł: „O Karna, Bharatowie nie rozpamiętują zniewagi, która pochodzi od nierównego im człowieka. Dobrzy ludzie pamiętają jedynie o dobrych uczynkach, gdyż mają wystarczająco silne zaufanie do samych siebie”.

Bhima jednakże nie potrafił opanować swego gniewu i rzekł ponuro: „O Bharatowie, powinienem zabić na miejscu wszystkich naszych zebranych tutaj wrogów, niszcąc ich aż do samych korzeni”.

I gdy Bhima tak gniewnie przemawiał, stojąc w otoczeniu swoich braci, którzy próbowali go uspokoić, od palącego go od wewnątrz ognia zlał się potem. Dymiący i iskrzący się ogień zaczął wydobywać się wszystkimi otworami jego ciała. Jego twarz stała się dzika, jak twarz boga umarłych, Jamy, na koniec eonu. Judhiszthira powstrzymał Bhimę od ataku siłą swoich ramion i zbliżywszy się do króla Dhritarasztry, którego nazywał swoim ojcem, złożył pokornie dłonie i rzekł: „O królu, rozkaż nam, co powinniśmy uczynić, gdyż ty jesteś naszym ojcem i Panem, i jak zawsze będziemy tobie posłuszni”.

8. Król Dhritarasztra oddaje uwolnionym na prośbę Draupadi Pandawom ich majątek i błogosławiąc ich na drogę, prosi o zaniechanie zemsty

Dhritarasztra odpowiedział: „O Judhiszthira, niech sprzyja wam dobry los! Odejdź w pokoju i rządź dalej sprawiedliwie swoim królestwem i majątkiem i miej zawsze na uwadze dobro nas wszystkich. Ty, który znasz wszystkie trudno dla umysłu uchwytne ścieżki, którymi biegnie Prawo, bądź uprzejmy, miej szacunek dla starszych i utrzymuj pokój, który jest zawsze tam, gdzie jest mądrość. Najlepsi ludzie zapominają o urazach i nie myśląc o winie, lecz o cnocie, unikają wojny. Lży w kłótni jedynie ten, kto stoi najniżej i tylko słaby odpowiada obelgą na obelgi. Silny i dobry pamięta tylko dobro, gdyż sam ma do siebie zaufanie.

Nie myśl więc o tym, by na agresję mojego syna Durjodhany odpowiedzieć równie niszczącym rewanżem. Myśl raczej o nas, jego ojcu i matce, niewidomych starcach, którzy liczą na twoją cnotę. To z miłości do was wszystkich zgodziłem się na tę straszną grę w kości, gdyż chciałem poznać, jakie wady i zalety mają moi synowie i synowie moje brata, Pandu. Przekonałem się, że w tobie mieszka Prawo, w Ardżunie dzielność, w Bhimie siła, a w bliźniakach Nakuli i Sahadewie wiara i posłuszeństwo wobec starszych. Wróć do swojego królestwa pełen braterskich uczuć i niech na zawsze mieszka w tobie Prawo!”

Po tych pożegnalnych słowach króla Dhritarasztry, Judhiszthira, który wywiązał się całkowicie z obowiązków wysoko urodzonego, wsiadł do swojego rydwanu i razem z braćmi, mając u boku swą żoną Draupadi, ruszył w drogę powrotną do swego miasta-fortecy, Indraprasthy.

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

2. The Book of the Assembly Hall,

2(27) The Dicing, 59-65.

Opowieść 16

Zapowiedź zagłady Bharatów

1. Kaurawowie prowokują ponowną grę w kości, aby zapobiec odwetowi Pandawów; 2. Judhiszthira posłuszny rozkazowi króla Dhritarasztry raz jeszcze podejmuje wyzwanie do gry w kości i przegrywa; 3. Kaurawowie ubliżają pokonanym Pandawom, którzy przysięgają zabić ich zgodnie z aryjskim Prawem na polu bitwy; 4. Pandawowie żegnają się ze swymi krewnymi, zapowiadając swój powrót po trzynastu latach; 5. Na niebie i ziemi pojawiają się znaki wróżące zagładę Bharatów; 6. Król Dhritarasztra lamentuje, przewidując zagładę Bharatów.

Widura rzekł do króla Dhritarasztry: „Pochlipująca Draupadi, opuszczając twoje królestwo w swej jedynej szacie poplamionej jej comiesięczną krwią i z włosami w nieładzie, rzekła: ‘O biada wam, którzy doprowadziliście mnie do tego stanu! Po upływie trzynastu lat Pandawowie wrócą do waszego miasta i wówczas wasze żony staną się opłakującymi was wdowami. Zbrukane własną comiesięczną krwią, z ciałami pomazanymi krwią swych krewnych i z włosami w nieładzie będą ofiarować wodę swym zmarłym’ ”.

(Mahābharāta, 2(28) The Sequel of the Dicing, 71.15-20)

1. Kaurawowie prowokują ponowną grę w kości, aby zapobiec odwetowi Pandawów

Duhśasana rzekł do swego najstarszego brata Durjodhany: „O bracie, nasz stary ojciec, spełniając prośbę Draupadi i uwalniając jej mężów z naszej niewoli, jak i oddając im z własnej woli cały ich majątek, zrujnował wszystko to, co udało nam się z takim trudem podczas gry w kości osiągnąć”.

Durjodhana zgodził się całkowicie ze opinią młodszego brata. Udał się pospiesznie, w towarzystwie Karny i Śakuniego, do króla Dhritarasztry i rzekł: „O ojcze, czyżbyś zapomniał o radzie, jaką kapłan bogów Brihaspati dał kiedyś Indrze, który rozmyślał nad strategią pokonania demonów? Rzekł: ’O Indra, wroga należy doszczętnie zniszczyć bez względu na użyte środki, zanim dojrzeje do odwetu’. To samo musimy uczynić z Pandawami.

O ojcze, co się stało, się nie odstanie! Pandawowie nigdy nie zapomną o tym, co wydarzyło się w twoim Gmachu Gry podczas gry w kości. Twoja hojność nie zgasi ich potrzeby odwetu. Są rozjuszeni i wściekli, a w swej furii są jak jadowite węże, które pozbawią nas z łatwością życia. Żaden rozsądny polityk nie zdobi się w naszyjnik zrobiony z jadowitych węży! Widziałem, jak Ardżuna spoglądał na swój potężny łuk, ciężko dysząc, jak Bhima unosił w górę swą maczugę, a Nakula i Sahadewa chwytali za rękojeści swoich mieczy. Z całą pewnością zmobilizują całą swoją armię, aby na nas w odwecie udrzeć! Nie wybaczą nam nigdy ani doznanej obrazy, ani tego, jak potraktowaliśmy ich żonę Draupadi.

O ojcze, rozpoczęliśmy z nimi wojnę, lecz jej nie zakończyliśmy i wygrana wymyka się nam z rąk. Musimy ich zmusić, aby zagrali z nami w kości jeszcze raz i wyrzekli się odwetu. Niech stawką w grze będzie tym razem wygnanie ich z ich królestwa na trzynaście lat. Niech przez dwanaście lat żyją w lesie jak pustelnicy ubrani jedynie w skóry jelenia, a w trzynastym roku niech będą zmuszeni do życia wśród ludźmi w przebraniu tak, aby nikt nie mógł ich rozpoznać, gdyż jeżeli zostaną rozpoznani, będą musieli udać się z powrotem do lasu na następne dwanaście lat.

O ojcze, zawróć ich czym prędzej z drogi i skłoń do podjęcia jeszcze jednej gry, gdyż uniemożliwienie im odwetu jest naszym najpilniejszym zadaniem. Mając po naszej stronie wytrawnego gracza Śakuniego, grę tę wygramy i zsyłając ich do lasu, zyskamy czas na umocnienie naszej władzy i armii, aby móc ich zniszczyć, jeżeli uda im się przeżyć trzynasty rok bez rozpoznania”.

Gorące słowa Durjodhany przekonały króla Dhritarasztrę. Rzekł: „O synu, masz rację. Sprowadźmy ich natychmiast z powrotem, nawet jeżeli uszli już daleko i niech ponownie zasiądą do gry!”

I choć słowa króla wywołały ostry protest Bhiszmy, Drony, Widury, Wikarny jak i innych, król Dhritarasztra pozostał w swej decyzji niewzruszony. Nie zmienił jej nawet protest jego żony Gandhari, która choć kochała swego syna Durjodhanę, nigdy nie schodziła ze ścieżki Prawa. Rzekła: „O mężu, czy zapomniałeś już o tym, jak nasz syn, ujrzawszy światło dzienne, zawył jak szakal i jak Widura ostrzegał nas, że to zły znak, prorokując, że ten nasz syn przyniesie zniszczenie naszej królewskiej dynastii? Nie kieruj się w swoich decyzjach opinią swego dziecka, ignorując opinię mędrca! To nie ty powinieneś szukać w swoich synach przewodnictwu, lecz sam nimi kierować! Nie prowokuj raz jeszcze słusznego gniewu Pandawów, którzy odeszli stąd w pokoju! Tylko głupiec nie wyciąga nauk z doświadczenia i jedynie prymitywny umysł nigdy nie dojrzewa”.

2. Judhiszthira posłuszny rozkazowi króla Dhritarasztry raz jeszcze podejmuje wyzwanie do gry w kości i przegrywa

Tymczasem służący dogonił Judhiszthirę i jego braci, choć odjechali już daleko i rzekł: „O Królu Prawa, przybywam z rozkazu starego króla Dhritarasztry, który chce, abyś zawrócił do Hastinapury i raz jeszcze zagrał w kości z Kaurawami”. Judhiszthira rzekł: „O dobry człowieku, uczynię jak rozkazuje mi stary król i ojciec. Idąc ścieżką mojego Prawa muszę posłuchać jego rozkazu i podjąć grę, choć wiem, że przyniesie nam ruinę. Nie ma sposobu na uniknięcie tego, co jest nam przeznaczone, gdyż to nie my rozdzielamy dobro i zło, lecz Zapładniający Świat”. I Judhiszthira zawrócił z drogi, aby ponownie stanąć do gry, choć jej wynik był z góry przesądzony.

Gdy Pandawowie weszli ponownie do Gmachu Gry, ich widok wypełnił bólem serca ich posłusznych Prawu i bezsilnych z racji swej prawości przyjaciół, którzy trzymając swoje bezsilne dłonie na rękojeściach ciągle ukrytych w pochwach mieczy, patrzyli bezradnie na to, jak Pandawowie zasiedli do gry w kości, miażdżeni przez los, zmierzający wprost do zniszczenia całego świata. Boska zapowiedź apokalipsy zaczynała się realizować.

Śakuni rzekł: „O szlachetni Pandawowie, król Dhritarasztra zwrócił wam wasz utracony majątek i niech mu za to będzie chwała. Nasza gra pozostała jednak w ten sposób nierozstrzygnięta i niezakończona. Jest jeszcze jedna stawka, o którą powinniśmy zagrać. Wyrzućmy kości jeszcze jeden raz i niech ten, kto przegra, w uznaniu swej przegranej uda się do lasu i niech żyje tam przez dwanaście lat ubrany jedynie w skóry jelenia. Trzynasty rok z kolei niech spędzi wśród ludźmi, ale w przebraniu tak, aby nie zostać odkrytym. Jeżeli zostanie odkryty przed upływem właściwego czasu, będzie musiał udać się z powrotem do lasu na następne dwanaście lat. Jeżeli nie zostanie odkryty, otrzyma z powrotem swoje utracone królestwo”.

Królowie zebrani w Gmachu Gry zaczęli protestować przeciw podejmowaniu dalszej gry, krzycząc: „O Bharatowie, zaniechajcie tej strasznej gry, gdyż jesteście ślepi na niebezpieczeństwo, które ze sobą niesie i które jest dla wszystkich innych widoczne gołym okiem!” Jednakże Król Prawa, choć słyszał doskonale te głosy protestu, krocząc ścieżką swojego Prawa, nie potrafił odmówić jej podjęcia. Rzekł: „O Śakuni, będąc królem, który jest strażnikiem królewskiego Prawa, nie mogę odmówić posłuszeństwa rozkazowi króla Dhritarasztry, który jest dla mnie jak ojciec. Wyrzućmy więc kości raz jeszcze!”

I gdy wyrzucili kości, Śakuni wrzasnął: „Wygrałem!”

3. Kaurawowie ubliżają pokonanym Pandawom, którzy przysięgają zabić ich zgodnie z aryjskim Prawem na polu bitwy

Pandawowie, godząc się z wyrokiem losu, zmienili swoje królewskie szaty na skóry jelenia, gotowi do udania się na wygnanie. Duhśasana, widząc ich tak pokornych i pokonanych, wrzasnął: „O Kaurawowie, teraz my jesteśmy najstarsi i najliczniejsi, gdyż tych kpiących sobie z nas i żądnych władzy Pandawów strąciliśmy na długie lub wieczne czasy wprost do piekieł, pozbawiając ich majątku i zmuszając do udania się do lasu! Ich duch tuczył się dotychczas myślą, że na całym świecie nie ma nikogo, kto by im dorównywał we wspaniałości. Niech więc poczują teraz, co to znaczy tonąć w nieszczęściu i być równie bezpłodnym jak puste nasiona sezamowe, żyjąc w dżungli jak zdeklasowani banici, których życie nie przypomina w niczym wzniosłego życia leśnych pustelników. I to tym pozbawionym swej męskości eunuchom król Drupada oddał za żonę swoją piękną córkę Draupadi!”

Rozogniony swą własną okrutną mową raz jeszcze zwrócił się do Draupadi, mówiąc: „O córko króla Drupady, cóż ci przyjdzie z podążania za tymi niegdyś wielkimi królami, zredukowani obecnie do roli bezdomnych, włóczących się po lesie biedaków? Jakiej doznasz z nimi przyjemności? Wybierz sobie lepiej męża wśród bogatych i potężnych synów króla Dhritarasztry. Pandawowie upadli i stali się jałową nicością, podobną do noszonej przez nich jeleniej skóry bez jelenia!”

Bhima, tłumiąc z trudem gniew, rzekł: „O zuchwały prostaku, po wypowiedzeniu tych szatańskich słów strzeż się, gdyż ci je przypomnę, zabijając cię po rycersku na polu bitewnym. Razem z tobą do królestwa boga umarłych Jamy poślę każdego, kto zniewolony tak jak ty przez żądzę i zachłanność, podąży za tobą, aby cię chronić”. I gdy Bhima ujarzmiony przez smutek mówił te buńczuczne słowa, synowie króla Dhritarasztry lżyli go okrutnie na oczach wszystkich władców ziemi zebranych w Gmachu Gry, wołając: „O Bhima, ty krowo”.

Bhima rzekł: „O Duhśasana, kogoż poza tobą byłoby stać na obrzucanie nas tak okrutnymi i grubo ciosanymi obelgami? Któż inny poza tobą chełpiłby się tym, że zdobył cudze mienie dzięki oszustwu! Wiedz, że nie spocznę, zanim podczas nadchodzącej bitwy nie rozerwę twej piersi i nie wypiję twej krwi, i zanim na oczach wszystkich wielkich łuczników nie zabiję wszystkich twoich braci!”

Ponura przysięga Bhimy nie uciszyła jednak synów króla Dhritarasztry i gdy pokonani Pandawowie ruszyli ku wyjściu, rozbawiony ich wyglądem Durjodhana zaczął za ich plecami przedrzeźniać chód potężnego Bhimy, podobny do kroczenia lwa. Gdy Bhima zauważył tę nową obelgę, odwrócił się ku niemu i rzekł: „O Durjodhana, lżąc mnie w ten sposób nie wygrasz wojny. Wkrótce przypomnę ci o twych uczynkach, gdy razem ze swymi ludźmi będziesz umierał na polu bitwy! To ja cię zabiję, podczas gdy Ardżuna zabije Karnę, a Sahadewa Śakuniego. Zabiję cię swoją maczugą, wbijając twą głowę w ziemię swoją stopą, podczas gdy twemu bratu Duhśasanie, który jest mocny głównie w słowach, rozerwę pierś, aby wypić jego krew!” I choć był dumny i silny, pohamował eskalację swego gniewu, gdyż był posłuszny swojemu królowi i starszemu bratu, Judhiszthirze.

Ardżuna rzekł: „O Durjodhana, mój brat Bhima nie rzuca słów na wiatr. Po upływie trzynastu lat naszego wygnania spotkamy się znowu i wówczas, jeżeli nie oddacie nam z honorami naszego królestwa, napoimy ziemię waszą krwią. Przysięgam, że zabiję tego niegodziwego Karnę i jego ludzi! Zabiję też wszystkich królów, którzy w swym szaleństwie zechcą ze mną walczyć. I prędzej Himalaje ruszą z miejsca, zgaśnie słońce lub zniknie księżyc, niż ja nie dopełnię swej przysięgi!”

Słysząc przysięgę Ardżuny, jego młodszy brat Sahadewa, sycząc jak wąż, zaprzysiągł śmierć Śakuniemu. Rzekł: „O Śakuni, podczas tej strasznej gry w kości nie kośćmi rzucałeś, lecz strzałami i nimi rozpocząłeś wojnę! Przysięgam, że zabiję ciebie i twych krewnych, choć nie przy pomocy oszustwa, lecz na polu bitewnym, jak nakazuje to Prawo naszej kasty!”

Jego młodszy brat-bliźniak Nakula rzekł: „O Kaurawowie, wszyscy razem współuczestniczyliście w lżeniu naszej żony i córki króla Drupady, bojąc się stracić łaskę Durjodhany i dlatego poślę was wszystkich do królestwa boga umarłych Jamy! Oczyszczę wkrótce ziemię z potomstwa króla Dhritarasztry, podążając za rozkazem Króla Prawa i za śladem Draupadi”.

4. Pandawowie żegnają się ze swymi krewnymi, zapowiadając swój powrót po trzynastu latach

Po wypowiedzeniu tych strasznych przysiąg Pandawowie, postępując ciągle zgodnie z zasadami królewskiej etykiety, zwrócili się ze słowami pożegnania do niewidomego króla Dhritarasztry, starszyzny swojego rodu i wszystkich pozostałych osób obecnych w Gmachu Gry. Jednakże oni im nie odpowiedzieli, choć wielu z nich dobrze im życzyło, gdyż byli zbyt zawstydzeni tym, co się stało. Jedynie mądry Widura zdobył się na to, aby udzielić im na drogę swego błogosławieństwa. Rzekł: „O Judhiszthira, niech wam dobry los sprzyja. Nie bierzcie jednak ze sobą do lasu swej matki, Kunti, gdyż jest już zbyt wiekowa i delikatna, aby wyrzec się wygód, do których przywykła. Zgódź się na to, aby zamieszkała w moim domu, gdzie będzie czekała na wasz powrót”.

Judhiszthira rzekł: „O Widura, niech tak się stanie”.

Widura kontynuował: „O Judhiszthira, mając siebie nawzajem, ty i twoi bracia macie wszystko, a posiadając wszystko jesteście w pełni nasyceni. Nie padniecie ofiarą żądzy i żaden wróg nie będzie mógł was rozbić. Największą wartością jest spokój umysłu. Skupcie więc swój umysł na zwycięstwie, którym włada Indra, opanowaniu gniewu, który należy do Jamy, szczodrości, która jest w posiadaniu Kubery i samo-ograniczaniu się, którym włada Waruna. Dajcie samych siebie w darze i bądźcie jak księżyc, który jadło czerpie z wody, cierpliwość z ziemi, a gorąco ze słońca. Nie zapominajcie o tym, że wasza siła pochodzi od wiatru, a wy sami zrodziliście się z pięciu elementów. Niech wam dobry los sprzyja! Będę czekał na wasz szczęśliwy powrót. Czyńcie zawsze to, co należy nawet wówczas, gdy zdaje się to zagrażać zarówno Zyskowi, jak i Prawu. Żegnajcie i znajdzie to, co jest dla was dobre. Powróćcie zadowoleni i obdarzeni błogosławieństwami!”

Zbolała Draupadi przed opuszczeniem królewskiego pałacu udała się do komnat kobiet, aby pożegnać matkę Pandawów, Kunti, jak i inne kobiety, które obejmując ją, zalewały się gorzkimi łzami. Zasmucona Kunti, patrząc na nią gotową do opuszczenia pałacu i towarzyszenia swym mężom w ich wędrówce po dżungli, rzekła przepełnionym głębokim bólem głosem: „O słodko uśmiechająca się synowo, nie daj pokonać się swojemu nieszczęściu. Nie jest moją intencją pouczać cię, gdyż sama znasz doskonale święte obowiązki kobiet, i nie zbywa tobie charakteru i umiejętności właściwego zachowania. Cóż za szczęście mieli ci, którzy patrzyli na to, jak cię lżono w Gmachu Gry, że ty niewinna nie spaliłaś ich doszczętnie swym wzrokiem! Wzmocniona przez moje myśli o tobie krocz odważnie nieznaną ci ścieżką, gdyż dobra kobieta nie cofa się bojaźliwe przed tym, co musi się zdarzyć. Idąc ścieżką Prawa wyznaczoną przez starszych, dotrzesz w końcu do lepszych czasów. Troszcz się też o syna Madri, Sahadewę, aby jego wielki umysł nie zachwiał się w tych trudnych czasach”.

Draupadi, zalewając się łzami, rzekła: „O matko, niech tak się stanie”. Żałosna, ciągle ubrana w swą jedyną szatę splamioną jej własną krwią ruszyła ku wyjściu, podczas gdy Kunti podążyła za nią, aby raz jeszcze zobaczyć swych synów, którzy pozbawieni swych królewskich szat i złotych ozdób, odziani jedynie w skóry jelenia, upokorzeni, ze wzrokiem spuszczonym ku ziemi stali otoczeni zarówno przez swych triumfujących wrogów, jak i bolejących nad ich losem bezsilnych przyjaciół.

Kunti podeszła do nich ze swoim matczynym sercem, wypełnionym współczuciem i miłością. Rzekła: „O synowie, boleję nad nieszczęściem, które spotkało właśnie was, choć zawsze podążacie ścieżką Prawa, jesteście lojalni i pamiętacie o oddawaniu należnej czci bogom. Jaki ma sens ten wasz niepomyślny los? Czyj narodzony z zawiści grzech należy zań winić? Moją własną tragedią jest to, że narodziliście się ze mnie, aby zbierać tę boleść bez granic, choć tak bardzo jesteście szlachetni i prawi. Gdybym mogła to przewidzieć, nie pozwoliłabym wam nigdy opuścić Himalajów po śmierci waszego ojca, Pandu, który miał więcej ode mnie szczęścia, gdyż skupiając swój umysł na umartwianiu się i zdobywaniu wiedzy prowadzącej wprost do nieba, umarł, zanim zobaczył cierpienie swoich synów. Więcej szczęścia miała także Madri, towarzysząc waszemu ojcu w jego śmierci do świata umarłych. Moja miłość, myśli i zamiary zadecydowały za mnie, aby utrzymywać się przy życiu, które nie przynosi mi nic poza cierpieniem”.

Pandawowie słysząc lament swej matki, próbowali ją na pożegnanie pocieszyć, po czym sami w niewesołym nastroju wyruszyli na wygnanie do dżungli. Także Widura, choć sam ogromnie cierpiał, próbował ukoić ból Kunti i gdy sylwetki Pandawów zniknęły im z oczu, zgodnie ze swoją obietnicą, zabrał ją do swojego domu.

5. Na niebie i ziemi pojawiają się znaki wróżące zagładę Bharatów

Po odejściu Pandawów smutek opanował również umysł króla Dhritarasztry. Nie mogąc odnaleźć spokoju, posłał po swego ministra Widurę i gdy stawił się on posłusznie przed jego obliczem, rzekł: „O Widura, opowiedz mi ślepemu, nie pomijając żadnego szczegółu, w jaki sposób synowie Kunti opuścili mój pałac, udając się na długoletnie wygnanie do lasu?”

Widura rzekł: „O królu, Judhiszthira, wychodząc poza bramy twojego pałacu, zakrył sobie twarz szalem, Bhima prężył swoje potężne ramiona, a Ardżuna sypał za sobą ziarnka piasku. Sahadewa pokrył twarz błotem, a najprzystojniejszy ze wszystkich mężczyzn Nakula, posypawszy ciało i twarz popiołem, wlókł się za braćmi na samych końcu. Draupadi, z twarzą ukrytą w swych rozpuszczonych włosach, stąpała obok Króla Prawa, pochlipując, a towarzyszący im ich domowy kapłan, Dhaumja, nucił ponure hymny śmierci, trzymając w dłoniach ofiarną trawę kuśa”.

Poruszony tym obrazem król Dhritarasztra zapytał: „O Widura, wyjaśnij mi, dlaczego Pandawowie odchodzili stąd w tak dziwny sposób?”

Widura rzekł: „O królu, Judhiszthira, który nigdy nawet na moment nie porzucił ścieżki swojej powinności, zakrył oczy szalem, aby swym złym wzrokiem nie spalić twoich synów, którzy dzięki twojemu obłudnemu pobłażaniu pozbawili go królestwa i bogactwa. Choć został doprowadzony do wściekłości przez tę oszukańczą grę, miał litość dla twoich synów i dlatego zakrył sobie oczy. Bhima prężył dumnie swe ramiona, gdyż wie, że nikt nie dorówna mu siłą, gdy zechce ich użyć. Ardżuna rozsypywał ziarna piasku, licząc wrogów, których zabije przy pomocy swych strzał, gdy nadejdzie na to właściwy czas. Sahadewa z kolei pokrył swoją piękną twarz błotem, aby go nikt nie rozpoznał, a Nakula pokrył swoją równie piękną twarz popiołem, aby nie przyciągać do siebie wzroku kobiet.

Pochlipująca Draupadi, opuszczając twoje królestwo w swej jedynej szacie poplamionej jej comiesięczną krwią i z włosami w nieładzie, rzekła: ‘O biada wam, którzy doprowadziliście mnie do tego stanu! Po upływie trzynastu lat Pandawowie wrócą do waszego miasta i wówczas wasze żony staną się opłakującymi was wdowami. Zbrukane własną comiesięczną krwią, z ciałami pomazanymi krwią swoich krewnych i z włosami w nieładzie, będą ofiarować wodę swym zmarłym’.

Kapłan Pandawów, Dhaumja, trzymając w dłoniach trawę kuśa i nucąc hymny ku czci boga umarłych, Jamy, mówił: ‘O biada wam Bharatowie, gdyż wkrótce wasi bramini będą nucić te same hymny, żegnając was, gdy zniszczycie się nawzajem w nadchodzącej apokaliptycznej wojnie’.

Zbolali mieszkańcy miasta wołali ze wszystkich stron: ‘O biada nam wszystkim, cóż za nieszczęście, opuszczają nas nasi prawdziwi obrońcy!’ ”

Widura kontynuował: „O królu, gdy bracia Pandawowie opuszczali twoje królestwo, na niebie i ziemi pojawiły różne złowrogie znaki, wróżące, że z powodu twoich niegodziwych intencji zginie cały twój ród. Bezchmurne niebo przecinały błyskawice, a ziemia drżała. Demon Rahu połknął słońce, a z nieba sypały się meteory. Spod wież strażniczych, świątyń i miejsc poświęconych bogom dochodziły głosy szakali, kruków i sępów. Z kolei przed oczami tych, którzy ciągle pozostawali w Gmachu Gry, ukazał się unoszący się w przestworzach mędrzec Narada i rzekł: ‘O biada wam wszystkim tu obecnym, gdyż za trzynaście lat będziecie martwi z powodu winy Durjodhany i dzięki potędze Bhimy i Ardżuny’.

Twoi synowie, przerażeni tym proroctwem, skupili się wokół bramina-wojownika Drony, szukając u niego obrony. Drona rzekł: ‘O Kaurawowie, nie mogę odmówić pomocy tym, którzy mnie o nią proszą. Liczcie więc na moją pomoc. Pamiętajcie jednak, że Pandawów nie można zabić, gdyż są synami bogów. Krocząc zawsze ścieżką Prawa, poddadzą się wyrokowi losu i będą żyć przez dwanaście lat w lesie, prowadząc tam życie gniewnych i nie wybaczających brahmaczarinów, aby po upływie trzynastu lat zrealizować swoją zemstę i przynieść wam zniszczenie. Mnie samemu przyniosą śmierć. Mój zabójca, Dhrisztadjumna, już się narodził, będąc darem od bogów, który otrzymał mój dawny przyjaciel i obecnie zacięty wróg król Drupada. Wszyscy wiedzą, że moje życie należy do niego i będąc śmiertelny, odczuwam przed nim strach. Moja przyszła śmierć zaczyna się już nieuchronnie realizować i ponieważ stanął on po stronie Pandawów, na mnie czeka miejsce po waszej stronie.

Cieszcie się życiem, póki macie jeszcze na to czas, gdyż nic innego wam nie pozostało. Składajcie ofiary i oddawajcie się przyjemności, bo za trzynaście lat z nasion, które zasiał w Gmachu Gry Durjodhana, zbierzecie wielką masakrę’ ”.

Gdy Widura skończył mówić, przerażony król Dhritarasztra rzekł: „O Widura, przewidywania bramina Drony są słuszne. Musimy ułagodzić gniew Pandawów. Zatrzymaj ich i zawróć, a jeżeli nie zechcą wrócić, to przynajmniej udziel im naszego błogosławieństwa i niech udadzą się na wygnanie, zabierając ze sobą swych małych synów oraz tysiące rydwanów i zwykłych żołnierzy”.

6. Król Dhritarasztra lamentuje, przewidując zagładę Bharatów

Niepokój nie opuszczał króla Dhritarasztry i siedział na swym tronie roztargniony, boleśnie wzdychając. Widząc go w takim stanie, jego woźnica, Sandżaja, zapytał: „O królu, jaka może być przyczyna twojej boleści skoro teraz, gdy Pandawowie odeszli, cała ziemia z całym jej bogactwem należy do ciebie?”

Król Dhritarasztra odpowiedział: „O Sandżaja, czyż nie ma powodu do zmartwień ten, kto obawia się odwetu? Pandawowie, jak sam wiesz, są wielkimi wojownikami i mają potężnych sprzymierzeńców”.

Sandżaja odpowiedział: „O królu, obawiasz się teraz tego, czego od początku powinieneś się spodziewać, gdyż odwet Pandawów jest nieuchronną konsekwencją twojego własnego uczynku. To za twoją zgodą i wbrew ostrzeżeniom Bhiszmy, Drony i Widury, twój syn Durjodhana niemądrze i bezwstydnie rozkazał, aby przyciągnąć siłą do Gmachu Gry ukochaną żonę Pandawów, Draupadi, która nigdy nie zboczyła ze ścieżki Prawa. Odwet ten przyniesie całkowite wyniszczenie twojego rodu i ich sprzymierzeńców, gdy twoi synowie i synowie Pandu staną do walki po przeciwnych stronach, pustosząc całą ziemię”.

Dhritarasztra rzekł: „O Sandżaja, boleję nad tym, co się stało. Gdy bogowie chcą człowieka zniszczyć, odbierają mu najpierw rozum, aby nie mógł widzieć rzeczy takimi, jakimi są i gdy nadchodzi nieuchronny Czas Zniszczenia, człowiek swym zaciemnionym umysłem wybiera zło, uważając je za dobro i nie potrafi wyrwać go ze swojego serca. Ci, którzy przywlekli nieszczęsną Draupadi do Gmachu Gry, stworzyli przeraźliwą ohydę. Tylko podstępni gracze mogli zdobyć się na to, aby znęcać się i wystawiać na pośmiewisko tę promieniującą i wspaniałą księżniczkę, która nie narodziła się z łona kobiety, córę króla Drupady o pełnych biodrach, obeznaną i posłuszną swojemu Prawu. Tylko oni mogli przywlec ją do Gmachu Gry, ubraną w jedną szatę splamioną jej comiesięczną krwią, spoglądającą bezradnie ku swoim bezsilnym obrońcom złapanym w sidła Prawa, okradzionym ze swojego majątku i żony, zredukowanym do roli niewolników, upadłym na duchu, siedzącym bez ruchu, jakby wysączyła się z nich cała ich dzielność. Gdy Durjodhana i Karna lżyli, i rzucali swoje straszne obelgi na bezbronną Draupadi, cała ziemia mogła spłonąć od jej nieszczęsnego wzroku! O Sandżaja, to cud, że nie spaliła moich synów swoim wzrokiem!

Tego strasznego dnia w miejscach ofiarnych nie złożono do ognia żadnej ofiary, gdyż bramini byli zbyt oburzeni tym maltretowaniem Draupadi. Cała ziemia drżała. W królewskiej stajni pojawił się ogień i rozpadały się maszty z powiewającymi na nich flagami, wróżąc upadek Bharatów. Z miejsca ofiarnego, należącego do Durjodhany rozlegało się wycie szakali, któremu odpowiadało rżenie osłów. Widura ostrzegał mnie, mówiąc: ‘O królu, przywleczenie Draupadi do Gmachu Gry oznacza koniec twojego królewskiego rodu. Jest ona bowiem samą boginią dobrobytu, Lakszmi, narodzoną na ziemi w ludzkiej postaci specjalnie w tym celu, aby zostać żoną Pandawów. Jej mężowie nigdy nie wybaczą twoim synom poniżania jej na ich oczach. Nie wybaczy im tego także jej ojciec, potężny król Drupada, ani Kryszna Wasudewa, jej przyjaciel i potężny protektor Pandawów. Nie rozpoczynaj wojny z Pandawami, gdyż oni są od twoich synów Kaurawów potężniejsi’.

O Sandżaja, biada mi, taką radę dał mi mądry Widura, lecz ja ją zlekceważyłem, gdyż chciałem dać pierwszeństwo swojemu synowi! Dziś z przerażeniem patrzę w przyszłość!”

Napisane na podstawie fragmentów Mahābharāta,

2. The Book of the Assembly Hall,

2(28) The Sequel of the Dicing, 59-65.

Dodatki

Aneks: Pierwsze pokolenia

potomków Brahmy i Dakszy

I. Początek:

Na początku istniała boska przyczyna. Z niej wyłonił się bóg-stwórca Brahma i mędrzec Daksza, którego zadaniem było stworzenie bogów.

Brahma miał sześciu synów, wielkich braminów, którzy narodzili się mocą jego woli: Marici, Atri, Angiras, Kratu, Pulastja, Pulaha.

Daksza z kolei miał trzynaście córek: Aditi, Diti, Danu, Simhika, Anajus, Kala, Muni, Krodha, Prawa, Ariszta, Winata, Kapila, Kadru.

II. Synowie Brahmy spłodzili:

1. mędrców:

● Marici miał jednego syna mędrca Kaśjapę, który jest uważany za początek wszystkich światów; w nim mają swój początek liczni bogowie i demony asury;

● Atri miał wielu synów, znawców Wed o niezmąconym umyśle;

●. Angiras miał trzech synów mędrców: Brihaspati (kapłan bogów), Utathja i Samwarta;

● Kratu miał synów, którzy towarzyszą słońcu i słyną z czynienia bardzo surowych ślubów.

2. demony, monstra i zwierzęta:

● Pulastja spłodził rakszasów (demony), kimnarów (muzykantów o końskich głowach i ludzkich ciałach) i małpy;

● Pulaha spłodził jelenie, lwy, tygrysy i kimpuruszów.

III. Z córek Dakszy narodzili się:

1. bogowie:

● Z Aditi narodziło się dwunastu Aditjów, władców świata: król Bharata-Dhatar, Mitra, Arjaman, Indra, Waruna, Amsa, Bhaga, Wiwaswat, Puszan, Sawitar, Twastar i Wisznu; ostatnio wymienionego uważa się za najpotężniejszego z Aditjów i za fundament, na którym zbudowane są wszystkie światy.

2. demony asury, danawowie:

● Z Diti narodził się Hiranjakaśipu, który miał pięciu synów: Prahrada, Samhrada, Anuhrada, Śibi i Baszkala. Prahrada miał trzech sławnych synów: Wirokana, Kumbha i Nikumbha. Wirokana miał syna Bali, którego synem był wielki asura Bana;

● Z Danu narodziło się czterdziestu synów zwanych danawami, z których najstarszym był król Wipracitti. Szereg innych potężnych danawów i asurów uważa się za synów Danu. Synowie Danu mają niezliczone potomstwo;

● Z Simhiki narodziło się pięciu synów: asura Rahu (wróg słońca i księżyca), Sukandra, Candrahartar i Candrawimardana oraz Krura, którego niezliczeni synowie i wnukowie słynęli z okrucieństwa.

● Z Anajusy narodziły się cztery słynne demony asury: Wikszara, Bala, Wira i Wrtra.

● Z Kali narodzili się Czas (Kala) i destruktywni danawowie: Winaśana, Krodha, Krodhahantar, Krodhaśatru i inni zwani kalejami.

3. ptaki:

● Z Winaty narodzili się Aruna, Garuda, Tarksja, Arisztanemi, Aruni i Waruni.

4. węże:

● Z Kadru narodziły się węże: Śesza, Ananta, Wasuki, Takśaka, Kurma i Kulika.

5. boscy muzycy gandharwowie i nimfy apsary:

● Z Muni narodziło się szesnastu boskich muzyków gandharwów;

● Z Prawy narodzili się również boscy muzycy gandharwowie, znani jako „synowie Prawy”. Z jej związku z pewnym starym ascetą narodziły się boskie nimfy apsary;

● Z Kapili narodziły się eliksir nieśmiertelności, bramini, krowy, gandharwowie i apsary.

IV. Inne dzieci Brahmy:

1. Bóg Prawa Dharma narodził się w ludzkiej postaci z prawego sutka Brahmy, przynosząc wszystkim trzem światom szczęśliwość. Miał trzech synów: Spokój, Miłość, Radość. Żoną Spokoju jest Osiągnięcie, Miłości jest Żądza, Radości Zachwyt;

2. mędrzec Bhrigu narodził się z serca Brahmy; miał dwóch synów: mędrca Śukrę, kapłana asurów, który jest również planetą, oraz Cjawanę. Śukra miał dwóch synów, Twastawara i Atriego, założycieli grupy ofiarniczych kapłanów demonów asurów i dwóch innych, którzy byli mistrzami w dziedzinie formuł magicznych podtrzymujących świat, stworzony przez Brahmę. Dżjesztha była córką Śukry, żoną Waruny i matką syna o imieniu Wala i córki bogini alkoholu;

3. Dhatar i Widhatar, którzy przebywają z Manu;

4. Lakszmi, bogini dobrobytu mieszkająca w kwiecie lotosu; jej synami są poruszające się po niebie konie;

5. jedenastu Rudrów zrodzonych z jego woli.

V. Narodziny Adharmy:

Adharma, niszczyciel wszelkiego życia, narodził się z istot, które zaczęły pożerać się nawzajem; jego żoną była Nirrti; mieli trzech synów: Lęk, Panikę i Śmierć, z których narodziły się demony rakszasowie.

Słowniczek Mahabharaty (księga I & II)

A

Abhimanju: syn Ardżuny i siostry Kryszny, Subhadry, ojciec Parikszita.

Adhiratha: królewski woźnica z mieszanej kasty (suta), który razem ze swoją żoną Radhą wyłowił z rzeki koszyk z pierworodnym synem Kunti, Karną, zwanym również Radheją i którego wychował jak własnego syna.

Aditi: jedna z córek mędrca Dakszy, matka bogów zwanych Aditjami.

Aditjowie: dwunastu synów Aditi, władców świata: król Bharata-Dhatar, Mitra, Arjaman, Indra, Waruna, Amsa, Bhaga, Wiwaswat, Puszan, Sawitar, Twastar i Wisznu; ostatnio wymienionego uważa się za najpotężniejszego z Aditjów i za fundament, na którym zbudowane są wszystkie światy.

Adrika: niebiańska nimfa apsara, która została przemieniona w rybę mocą klątwy Brahmy. Połknęła nasienie króla Uparikary, z którego narodziła się Satjawati i jej brat bliźniak Matsja.

Agastja: bramin i mędrzec, mąż Lopamudry, uważany za jednego z siedmiu starożytnych riszich i za autora kilku hymnów Rigwedy,

agneja: niebiańska broń, którą Ardżuna otrzymał od swojego nauczyciela bramina Drony.

Agni: Ogień, bóg ognia.

Agniweśja: bramin i mędrzec, znawca tajników sztuki walki, nauczyciel bramina Drony i króla Drupady.

Airawata: wąż demon.

Airawata: biały słoń, będący pojazdem Indry.

Ajodhja: kraj rządzony przez dynastię słoneczną, wywodzącą się od króla Ikszwaku.

Akupara: król żółwi służący jako fundament góry Mandary podczas ubijania oceanu.

Amba: najmłodsza córka króla Benarów, która przysięgła zemstę Bhiszmie.

Ambalika: młodsza córka króla Benarów, żona króla Wikitrawirji, matka króla Pandu.

Ambika: najstarsza córka króla Benarów, żona króla Wikitrawirji, matka niewidomego króla Dhritarasztry.

Angaraparna (o żarzących się liściach): imię używane przez króla gandharwów Citrarathę, który po pokonaniu go przez Ardżunę został jego przyjacielem.

Anu, Druhju i Puru: synowie króla Jajatiego z córką króla demonów asurów, Śarmisthą.

apsary: niebiańskie nimfy, unoszące się w powietrzu.

Ardżuna: jeden z pięciu braci Pandawów; trzeci z kolei syn Kunti otrzymany przez nią od króla bogów Indry; inkarnacja starożytnego mędrca Nary i przyjaciel Kryszny (Narajany), z którym stanowi tajemniczą jednię, i jako taki jest również uważany tak jak Kryszna za ucieleśnienie jednego z aspektów boga Wisznu.

Aruna: skarłowaciały syn Winaty.

Astika: bramin, który przerwał rytualną masakrę wężów króla Dźanamedźaja; po swej matce był z urodzenia pól-wężem, a po ojcu był pół-człowiekiem i braminem.

asura: pewien rodzaj demonów.

asury, danawowie, dajtjowie: terminy wymienne, demony.

Aśwasena: wąż, syn węża Takśaki, który dzięki pomocy Indry uratował się z pożaru Lasu Khandawa.

Aśwatthaman (rżenie konia): bramin, syn bramina Drony i bliźniaczej siostry bramina Krypy, Krypi; inkarnacja aspektów śmierci, żądzy i szału wściekłości boga Śiwy.

Aświnowie: bogowie bliźniacy, synowie boga słońca Surji.

Aurwa: bramin; jedyny potomek bramina Bhrigu pozostający przy życiu po wybiciu wszystkich jego krewnych przez poszukujących ich skarbów wojowników.

B

Baka: demon rakszasa, który terroryzował mieszkańców miasta Ekaczakra i który został pokonany w walce i zabity przez Bhimę.

Balarama: starszy brat Kryszny, narodzony z drugiej żony Wasudewy, Rohini.

Bhagiratha: jeden z królów, który zdobył tytuł suwerena dzięki swym umiejętnościom obrony.

Bharadwadża: starożytny mędrzec, syn kapłana bogów Brihaspatiego, ojciec bramina Drony, obrońca magnaterii; jemu przypisuje się autorstwo większości hymnów wedyjskich.

Bharata: ród królewski, których dzieje opisuje Mahabharata.

Bharata: król z dynastii księżycowej, syn króla Duhszanty i Śakuntali, potomek króla Puru (Paurawa) w dalszym pokoleniu, który zdobył tytuł suwerena dzięki swej bohaterskości. Od jego imienia wywodzi się tradycja nazywania potomków jego linii Bharatami, jak i tytuł epiki Mahabharata, której główny wątek dotyczy dziejów konfliktu między kuzynami, wywodzącymi się z jego linii.

Bharatowie: nazwa używana w odniesieniu do potomków dynastii księżycowej, wywodzących się od starożytnego króla Bharata.

Bhima: jeden z pięciu braci Pandawów, drugi z kolei syn Kunti otrzymany od boga wiatru.

Bhiszma: syn króla Śamtanu i bogini Gangesu, Gangi, zwany również Gangadattą i dziadkiem Hastinapury; inkarnacja jednego z bogów Wasu, przeklętych przez mędrca Wasisztę, że narodzą się ponownie na ziemi ze śmiertelnego łona.

Bhogawati: miasto wężów.

Bhrigu: bramin, mityczny mędrzec, syn Brahmy, ojciec Śukry i Cjawany.

Brahma: bóg i stwórca świata, pierwszy nieśmiertelny, zwany dziadkiem wszechświata; z niego narodzili się starożytni bramini i mędrcy, z których z kolei narodzili się kolejni bramini, demony i inni mieszkańcy świata.

Brahman, brahman: ma szereg znaczeń, między innymi moc zawarta w rytualnych wypowiedziach i aktach, znajomość Wed, fundamentalne źródło istnienia, Najwyższa Istota, Nieskrępowany Duch.

Brihadratha: król Magadhy, ojciec Dżarasamdhy.

Brihaspati: bramin, wnuk Brahmy, kapłan i nauczyciel bogów, którego częściową inkarnacją był bramin Drona.

C

Citragada: córka króla Citrawahany, w której zakochał się Ardżuna.

Citrangada: starszy arogancki syn króla Śamtanu i Satjawati, który został zabity przez króla boskich muzyków gandharwów, walcząc z nim na polach Kurukszetry.

Citraratha: mityczny park, umiejscawiany nad brzegami Gangesu; miejsce pobytu starożytnych mędrców Nary i Narajana.

Citraratha (ze wspaniałym rydwanem): imię króla gandharwów zanim Ardżuna go pokonał, paląc jego rydwan.

Citrawahana: król, ojciec Citragady, w której zakochał się Ardżuna.

Cjawana: syn mędrca Bhrigu i Pulomy, który przyszedł na świat w rezultacie ataku rakszasy Pulomana na Pulomę.

Człowiek: zwany również Puruszą; według Rigwedy wszechświat powstał z rozszarpanego na kawałki ciała Człowieka (Hymn 10.90: Sława Człowiekowi), który w ten sposób sam siebie złożył w ofierze, inspirując wszelkie ofiarne rytuały; jego ofiarę powtarzali później w rytualnej formie bogowie, chcąc powtórzyć stwarzanie świata, wierząc, że ciało Człowieka dostarczyło oryginalnej materii, z której są zbudowane wszystkie światy zarówno boskie, jak i ludzkie.

D

Dagdharatha (ze spalonym rydwanem): imię króla gandharwów po spaleniu jego rydwanu przez Ardżunę.

dajtja (deitja), dajtjowie (deitjowie): tytani i giganci.

Daksza: mędrzec, wykonawca ofiarnych rytuałów, który miał osiem córek, z których narodzili się liczni mieszkańcy wszechświata: bogowie, demony, zwierzęta i inni.

danawa, danawowie: tytani i giganci.

dasjusowie: złe i obrzydliwe stworzenia, przypominające wyglądem ludzi, które znęcają się nad swymi ofiarami.

demony: danawowie, dajtjowie, rakszasowie, asury.

Dewajani: córka bramina Śukry, żona króla Jajatiego, matka Jadu i Turwasu; jej przyjaciółką i niewolnicą była Śarmistha.

Dewaki: matka Kryszny, uważana za inkarnację Aditi, matki bogów.

Dhanwantari: lekarz bogów.

dharma (to, co jest ustalone): termin tłumaczony jako Prawo, prawość, to co jest Prawem, religia, święty obowiązek; jego opozycją jest adharma, tłumaczona jako nieprawość, Bezprawie.

Dharma: bóg Prawa.

Dharmaradża: Król Prawa; termin używany w odniesieniu do najstarszego Pandawy, Judhiszthiry lub boga umarłych, Jamy.

Dhaumja: kapłan Pandawów.

Dhrisztadjumna: syn króla Drupady, narodzony z ofiarnego ognia, którego przeznaczeniem było zabicie bramina Drony; bliźniaczy brat Draupadi; częściowa inkarnacja boga ognia i hermafrodyty demona rakszasy o imieniu Śikhandin.

Dhritarasztra: niewidomy król Hastinapury z dynastii księżycowej z linii Bharata; najstarszy syn mędrca Wjasy z Ambiką, wdową po królu Wikitrawirji, młodszym synu króla Śamtanu i Satjawati; jego młodszymi braćmi byli Pandu i Widura, żoną Gandhari, synami setka Kaurawów, z których najstarszym był Durjodhana; miał też jedną córkę i syna o imieniu Jujutsu, którego urodziła mu służąca.

Draupadi: córka króla Drupady, narodzona z rytualnej ofiary; bliźniacza siostra Dhrisztadjumny, narodzonego z tego samego ofiarnego rytuału, uważna za częściową inkarnację bogini dobrobytu i żony boga Wisznu, Lakszmi (Śri), oraz równocześnie za reinkarnację córki pewnego bramina, której bóg Śiwa obiecał pięciu mężów, nagradzając ją w ten sposób za ascezę.

Drona: bramin, nauczyciel walki Pandawów i Kaurawów; syn bramina Bharadwadży, częściowa inkarnacja kapłana bogów Brihaspatiego.

Drupada: król Pańcalów; najpierw przyjaciel z dzieciństwa, a później zacięty wróg bramina Drony; inicjator rytuału ofiarnego, mającego na celu narodziny syna zdolnego do zabicia bramina Drony; ojciec Dhrisztadjumny i Draupadi narodzonych z tego rytuału; częściowa inkarnacja jednego z Marutusów.

Duhszanta: król z dynastii księżycowej, syn króla Puru, ojciec króla Bharata, którego imienia używa się w odniesieniu do jego linii potomków dynastii księżycowej.

Duhśasana: jeden ze stu synów króla Dhritarasztry i królowej Gandhari.

Durjodhana: najstarszy ze stu synów króla Dhritarasztry i królowej Gandhari, częściowa inkarnacja bóstwa Kali. prezentowanego w Mahabharacie jako będący rodzaju męskiego, którego uważa się za odpowiedzialnego za rozpoczęcie eonu zwanego kalijugą.

Durwasas: bramin, który dał Kunti magiczne zaklęcie pozwalające na otrzymywanie synów od bogów.

Dwaipajana: jeden z kapłanów Pandawów.

Dwaraka (miasto o wielu bramach): miasto, będące twierdzą zbudowaną na nadmorskiej skale, gdzie Kryszna przeniósł mieszkańców królestwa Jadawów, Mathury (miasta, w którym Kryszna się urodził), ratując ich przed atakiem króla Dżarasamdhy, którego dwie córki były żonami demona Kansy, króla Mathury zabitego przez Krysznę. Po śmierci Kryszny Dwaraka została zatopiona przez fale oceanu.

dynastia księżycowa: jedna z czterech głównych linii kasty wojowników (kszatrijów), wywodząca swe pochodzenie od księżyca; należeli do niej między innymi tacy królowie Pururawas, Nahusza, Jajati, Puru, Duhszanta, Bharata oraz Pandawowie i Kaurawowie.

dynastia księżycowa z linii Bharata: dynastia królewska wywodząca się od króla Bharata, syna Śakuntali z królem Duhszantą, który z kolei wywodził się od syna króla Jajatiego o imieniu Puru.

dynastia słoneczna: władcy Ajodhji, wywodzący się od króla Ikszwaku.

dziadek wszechświata: Brahma, najstarszy z bogów, uważany za pierwszego boga, który się narodził.

Dźanamedźaja: król ludu Kuru z linii króla Bharata; syn Parikszita; praprawnuk siostry Kryszny Subhadry i Ardżuny, jednego z pięciu braci Pandawów, których konflikt z Kaurawami stanowi główny wątek Mahabharaty.

Dżara: demonka rakszini, która połączyła dwie połówki dziecka urodzonego przez dwie żony króla Brihadrathy, uzyskując jedno dziecko nazwane Dżarasamdhą.

Dżarasamdha (ten, który został połączony przez demonkę o imieniu Dżara): syn króla Brihadrathy, narodzony z owocu mango, który jego ojciec otrzymał od ascety Kandakauśiki. Był zwany Indrą wśród królów i nie można było go pokonać przy pomocy żadnej broni, co pozwoliło mu na pokonanie większości królów, których wtrącił do więzienia, chcąc ich złożyć w ofierze bogowi Śiwie. Jest uważany za inkarnację jednego z demonów danawów o imieniu Wipracitti. Był rywalem Judhiszthiry w swym dążeniu do zdobycia zwierzchnictwa nad wszystkimi królami ziemi i wrogiem Kryszny, gdyż jego żonami były dwie córki demona Kansy, króla Mathury, zabitego przez Krysznę. Za namowa Kryszny został sprowokowany do walki wręcz i zabity przez Bhimę.

Dżaratkaru: bramin z rodu Jajawarów, ojciec Astiki, utożsamiany niekiedy z Pradżapatim.

Dżaratkaru: wąż, siostra węża Wasukiego, matka Astiki.

Dżarita: ptaszek, pierwsza żona bramina Mandapali, matka czterech ptaszków Śarngaka.

Dżatila-Gautami: żona siedmiu mędrców Praczetów.

E

Ekaczakra: miasto, w którym za radą bramina Wjasy schronili się Pandawowie.

Ekalawja: królewicz Niszadów.

Elapatra: wąż.

G

Gandhara: królestwo, którym władał król Subala, ojciec Gandhari i Śakuniego.

Gandhari: córka króla Subali, żona niewidomego króla Dhritarasztry, matka Durjodhany i jego braci (Kaurawów).

gandharwowie: unoszący się w przestworzach boscy muzycy i śpiewacy; ich żonami są niebiańskie nimfy, apsary; podobnie jak apsary narodzili się z córek Dakszy o imionach Muni, Prawa, Kapila.

Gandiwa: nazwa łuku, który Ardżuna otrzymał od boga ognia, Agni, w celu pokonania króla bogów, Indry, który nie pozwalał Agniemu spalić Lasu Khandawa; łuk ten był stworzony przez Brahmę, należał do boga Somy i był obiektem czci zarówno bogów, jak i demonów.

Ganga: bogini Gangesu, która przybrała ludzką formę, aby móc zostać żoną króla Śamtanu, w którym narodził się ponownie król Mahabhisa, matka Bhiszmy.

Gangadatta: alternatywne imię Bhiszmy, syna króla Śamtanu i bogini Gangi.

Garuda: wielki ptak, syn Winaty, pożeracz wężów i Indra wśród ptaków; został wysłany przez węże do bogów, aby ukraść im eliksir nieśmiertelności.

Gautama: bramin, mędrzec, ojciec bliźniąt bramina Krypy i jego siostry Krypi.

Ghatotkaka: syn Bhimy i demonki rakszini, Hidimby.

Girika: żona króla Uparikary.

gra w kości: w Mahabharacie gra ta jest czymś więcej niż zwykłą grą hazardową. Ilustruje strukturę leżącą u korzeni wszelkich niszczących królestwa waśni. Z definicji gra ta ma strukturą czystej rywalizacji i łańcucha odwetu, który ma na celu zdobycie dóbr przeciwnika przy pomocy niekontrolowanych lub nieuczciwych środków. Niekończący się łańcuch odwetu niszczy w końcu obu graczy. Konflikt Kaurawów z Pandawami ilustruje, w jaki sposób struktura właściwa dla tej gry zostaje wprowadzona i jak zaczyna rządzić stosunkami między kuzynami, należącymi do tego samego rodu, których cele powinny być zgodne, ale w rezultacie zawiści stają się przeciwstawne. Jak stwierdza Durjodhana: „nikt nie rodzi się niczyim wrogiem; w naszego wroga przekształca się ten, kto chce tego samego, co my”. Kulminacyjnym punktem tego przekształcenia się braterskich stosunków w strukturę odwetu jest faktyczna gra w kości. Rodzaj walki właściwy dla tej gry, jest przeciwstawny rodzajowi walki na polu bitewnym, gdzie wojownik powinien wykazać się bohaterskością i innymi pozytywnymi cechami, które należą do cnót wojownika, i których rozwijanie jest obowiązkiem wyznaczonym dla kasty kszatrijów (wojowników). Bitwa jest traktowana jako wielki ryt ofiarny, gdzie wojownik ofiaruje swoje życie w imię prawości. Cechy charakteryzujące wytrawnego gracza w kości, jak umiejętność oszukiwania, są dokładnie przeciwstawne, nieakceptowane przez wojownika i uważane za nieprawość. Z drugiej strony, choć gra w kości jest uważana za zło, to równocześnie ma status świętości. Judhiszthira, który reprezentuje prawość i jest nazywany Królem Prawa, ma słabość do zabawiania się tą grą, lecz dopiero wówczas, gdy staje się w tej grze ekspertem, przestaje być narażony na to, aby stać się ofiarą swego nałogu. Zabawianie się grą w kości jest także ulubioną rozrywką Śiwy i Parwati.

H

Hamsa i Dibhaka: dwaj wojownicy króla Dżarasamdhy, których nie można było pokonać żadną bronią i którzy zginęli, popełniając samobójstwo z tęsknoty za sobą, gdy dowiedzieli się, że drugi z nich nie żyje.

Hariścandra: król z dynastii słonecznej, który zasłynął z tego, że nigdy nie schodził ze ścieżki Prawa, zawsze dotrzymywał danego słowa oraz realizował obietnice i nigdy nie wypowiedział kłamstwa. Jak to zostało opisane w Puranach, król ten, gdy jego prawość została poddana próbie przez Wiśwamitrę, nie zawahał się przed oddaniem w darze swojego królestwa, jak i sprzedania samego siebie i swojej rodziny, aby dotrzymać danego słowa. W drugiej części Mahabharaty król ten został jedynie wspomniany przez Naradę, jako ten który zdobył po śmierci region Indry i za którego przykładem Judhiszthira powinien podążać. Dotarcie do świata Indry wymaga maksymalnego samo-poświęcenia. Dostają się tam też wojownicy, którzy ponieśli śmierć na polu bitwy, nie podejmując prób ratowania się ucieczką oraz ci, którzy zniszczyli swe ciała poprzez surowe umartwienia. Inni królowie docierają zwykle jedynie do świata boga umarłych Jamy.

Hastinapura: nazwa stolicy królestwa Kuru, rządzonego przez potomków dynastii księżycowej, Bharatów.

Hidimba: demonka rakszini, siostra demona ludożercy Hidimby.

Hidimba: demon rakszasa żywiący się ludzkim mięsem, brat Hidimby.

Himawat: może oznaczać Himalaje, śnieżną górę, górę Kailasa lub być nazwą pasma górskiego, gdzie znajdujący się na północy szczyt jest zwany Kailasa; w swej personifikowanej formie jest królem gór, ojcem bogini Gangi i Parwati (Umy).

I

Ikszwaku: wnuk boga słońca, od którego wywodzi się dynastia słoneczna, władca Ajodhji.

Ila: syn (w innym miejscu córka) półboga Manu, od którego wywodzi swe pochodzenie dynastia księżycowa.

Indra: bóg deszczu i król bogów, zwany również (między innymi) bogiem setki złożonych ofiar; jego bronią jest piorun, pojazdem biały słoń Airawata, a cnotą prowadzenie bitwy i walka z demonami, dzięki czemu utrzymuje równowagę i istnienie wszechświata. Bitwa, której patronuje, jest uważana za wielki rytuał ofiarny, a ci królowie i wojownicy, którzy ofiarują swoje życie na polu bitewnym, dostają się po śmierci do królestwa Indry, które jest trudne do zdobycia.

Indraprastha (miasto Indry): nazwa miasta-fortecy, będącego stolicą królestwa Pandawów, które zostało zbudowane w dzikim regionie Lasu Khandawa, uzyskanym przez Pandawów w wyniku podziału królestwa Kuru  przez króla Dhritarasztrę.

J

Jadawi: matka Sziśupali, siostra ojca Kryszny, Wasudewy.

Jadawowie: potężny ród wywodzący się od najstarszego syna króla Jajatiego, Jadu, który został przez ojca pozbawiony korony i przeklęty, że jego potomkowie nie będą w jego dynastii królami. Jadu zarządził więc, że przyszłe pokolenia jego potomków będą nazywane Jadawami i zapoczątkowują nowe dynastie. Faktycznie wiele rodów i dynastii wywodzi swoje początki od Jadawów; należą do nich również władcy królestwa Mathury, w którym narodził się Kryszna.

Jadu i Turwasu: synowie króla Jajatiego z Dewajani, córką bramina Śukry, nauczyciela demonów.

Jadża: bramin, potomek Kaśjapy, starszy brat Upajadży, który nie dbał wystarczająco o czystość rytualną i który zgodził się na prośbę króla Drupady, aby wykonać rytuał ofiarny, z którego narodzi się przyszły zabójca bramina Drony, Dhrisztadjumna.

Jajati: król z dynastii księżycowej, syn Nahuszy. Jego żoną była Dewajani, córka bramina Śukry, nauczyciela demonów, z którą miał dwóch synów o imionach Jadu i Turwasu. Miał jeszcze trzech synów o imionach Druhju, Anu i Puru, których urodziła mu przyjaciółka i niewolnica Dewajani, Śarmistha, córka, króla asurów, Wrszaparwany.

Jajnawalkja: bramin i mędrzec spełniający podczas ofiary koronacyjnej Judhiszthiry funkcję adhwarju.

jaksza: bóstwo leśne.

Jama: bóg umarłych, syn boga słońca, zwany również Królem Prawa (Dharmaradża).

Jauwanaswa: jeden z królów, który zdobył tytuł suwerena dzięki zniesieniu podatków.

Judhiszthira: najstarszy z pięciu braci Pandawów, którego jego matka, Kunti, otrzymała od boga Prawa, Dharmy. Jest również zwany Królem Prawa (Dharmaradża).

juga (eon): jednostka miary czasu w historii wszechświata. Wyróżnia się cztery jugi: kritajuga, tretajuga, dwaparajuga i kalijuga.

K

Kaća: bramin, syn kapłana bogów Brihaspatiego.

Kadru: córka Dakszy, jedna z żon mędrca Kaśjapy, siostra i rywalka drugiej żony Kaśjapy, Winaty, matka wężów, która rzuca klątwę na swych synów, że zostaną spaleni podczas Ofiary Węża króla Dźanamedźaji.

Kailasa: mityczna góra w Himalajach o trzech wierzchołkach (Gandhamadana, Triśringa, Makaragiri), znajdująca się wśród gór otaczających górę Meru, najbardziej znana jako miejsce pobytu boga Śiwy. Opisuje się ją również jako górski szczyt, znajdujący się w paśmie górskim zwanym Himawat, personifikowanym jako król gór, ojciec bogini Gangi i Parwati (Umy).

Kali (cierpieć): w Mahabharacie bóstwo (demon) niezgody, które rządzi kalijugą i które narodziło się na ziemi w swej istotnej części w formie Durjodhany. W księdze trzeciej występuje jako bóstwo, które opętało króla Nalę, powodując, że przegrywa swoje królestwo w kości. W księdze drugiej, Durjodhana jest tym, który powoduje cierpienie Pandawów, prowokując Judhiszthirę do gry w kości i konspirując z Śakunim, bratem Gandhari, który faktycznie wyrzuca kości i jest uważany za inkarnację istotnych aspektów Dwapary, bóstwa reprezentującego przegrywający rzut w grze w kości. Te dwa bóstwa (demony), Kali i Dwapara są przedstawiane jako pojawiające się razem, niosąc ze sobą niepewność i cierpienie.

Kali (czarna): bogini, która pozostawia za sobą tylko śmierć i zniszczenie.

Kalmasapada: król z dynastii słonecznej, przeklęty przez syna bramina Wasiszty, Śaktiego, że stanie się rakszasą i opętany przez demona rakszasę, którego nasłał na niego Wiśwamitra, rywalizujący z Wasisztą. Pożarł wszystkich potomków bramina Wasiszty za wyjątkiem Paraśary, który przez dwanaście lat ukrywał w łonie swej matki. Powrócił do swej ludzkiej formy dzięki łasce Wasiszty, który wyrzekł się swego gniewu.

Kama (pożądanie): bóg miłości.

Kandakauśika: asceta, który pojawił się w królestwie Magadhy i na prośbę króla Brihadrathy dał mu syna Dżarasamdhę, obdarowując go owocem mango, który spadł na jego kolana.

Kansa: demon, syn Ugraseny, który pozbawił go władzy i ustanowił siebie królem Mathury. Został zabity przez Krysznę, który był synem jego ministra Wasudewy.

Karna: panieński syn Kunti otrzymany od boga słońca, którego porzuciła, wysyłając go w koszyku z prądem rzeki, z której został wyłowiony przez królewskiego woźnicę Adhirathę i jego żonę Radhę. Był przez nich wychowywany w Hastinapurze jak syn i nosił imię Radheja.

Kartawirja: jeden z królów, który zdobył tytuł suwerena dzięki sile swych umartwień.

Karttikeja: bóg wojny i chorób, dowódca boskiej armii, nazywany również Skandą.

Kaśjapa: mityczny mędrzec, syn Mariciego syna Brahmy, nazywany niekiedy z Pradżapatim, mąż Kadru i Winaty, ojciec zarówno Garudy, Aruny, jak i wężów.

Kaurawja: imię króla wężów, ojca Ulupi.

Kaurawowie: nazwa używana w odniesieniu do setki synów króla Dhritarasztry, z których najstarszym był Durjodhana, uchodzący za inkarnację istotnych aspektów demona (bóstwa) Kali, który powoduje przegraną w grze w kości i przynosi cierpienie. W osobach pozostałych braci narodziły się demony rakszasowie.

Kimdama: pustelnik, który przybrał postać jelenia i został zabity przez króla Pandu w momencie kopulacji. Rzucił na Pandu klątwę, że natychmiast umrze, gdy weźmie w ramiona którąś ze swoich żon.

Kimkara: demon rakszasa, który na rozkaz Wiśwamitry opętał króla Kalmasapadę.

kimkarowie: pewien gatunek demonów rakszasów, będących znawcami rytmu.

kobieta Niszadów: anonimowa kobieta niskiej kasty, która razem ze swoimi pięcioma synami spłonęła w pałacu-pułapce zamiast pięciu braci Pandawów i ich matki Kunti.

koło istnienia: niekończący się cykl tworzenia i niszczenia, któremu podlega  wszechświat wraz ze wszystkimi istnieniami.

Król Prawa, Król Dharma, Dharmaradża: imiona używane w odniesieniu do najstarszego z Pandawów, Judhiszthiry, syna boga Prawa, Dharmy, dziedzica Hastinapury i króla Indraprasthy.

królestwo Pańcalów: królestwo rządzone przez króla Drupadę.

Krypa: syn bramina Gautamy, znaleziony razem ze swoją bliźniaczą siostrą, Krypi, w lesie przez króla Śamtanu, inkarnacja jednego z Rudrów, nauczyciel Pandawów i Kaurawów.

Krypi: bliźniacza siostra Krypy; córka bramina Gautamy, żona bramina Drony; matka Aśwatthamana.

Kryszna, Kryszna Wasudewa: syn Dewaki i Wasudewy, wnuk  Śury z rodu Jadawów (władcy Mathury), kuzyn Pandawów, których matka, Kunti, była siostrą Wasudewy. Jest uważany za inkarnację istotnych aspektów boga Wisznu, który narodził się na ziemi na prośbę riszich i bogów, aby wzmocnić siłę bogów poprzez oczyszczenie ziemi z demonów i ustanowienie ponownie autorytetu Prawa. Jest widziany nie tylko jako obrońca bogów i pogromca demonów, ale również jako praprzyczyna wszechświata i samostwarzający się bóg, Człowiek (Purusza), który jest źródłem i materią wszechświata, Najwyższa Osoba i Narajana. Jego czyny na ziemi, jak i jego rola jako Najwyższego Boga jest ciągle powracającym tematem Mahabharaty i jej głównym teologicznym i filozoficznym wątkiem. Warto wspomnieć, że imię Kryszny (o ciemnej skórze) jest używane nie tylko w odniesieniu do Kryszny Wasudewy, ale również mędrca Wjasy i Draupadi. Towarzyszący Krysznie Wasudewie Ardżuna bywa również określany jako drugi Kryszna.

kszatrija: osoba z kasty wojowników, która zajmuje drugie miejsce w hierarchii kast, następując po kaście bramińskiej.

Kubera: bóg rządzący bogactwem.

Kunti: córka władcy wodza Jadawów, Śury i siostra Wasudewy, ojca Kryszny; pierwsza żona króla Pandu i królowa Hastinapury; matka trzech Pandawów (Judhiszthiry, Bhimy, Ardżuny) i Karny, jej nieślubnego syna, którego otrzymała od boga słońca.

Kurukszetra: mityczne pole bitewne od niepamiętnych czasów uważane za teren i ołtarz ofiarny Brahmy, gdzie prowadzone są sesje ofiarne, szczególnie ofiara bitwy, i gdzie rozegrała się apokaliptyczna bitwa Pandawów z Kaurawami. Było miejscem zamieszkania dla dwóch braci asurów, Sundy i Upasundy, po zniszczeniu przez nich wszechświata, jak i dla bronionego przez Indrę węża Takśaki, który uniknął spalenia podczas pożaru Lasu Khandawa.

L

Lakszmi: bogini dobrobytu zwana również Śri, która wyłoniła się z ubijanego przez bogów i asurów oceanu, żona boga Wisznu.

Lapita: ptaszek, druga żona bramina Mandapali.

Las Khandawa: las znajdujący się na dzikich terenach nad brzegami rzeki Jamuny, które Pandawowie otrzymali we władanie w wyniku podziału królestwa Kuru przez króla Dhritarasztrę. Lasu tego bronił przed Ogniem Indra, który był przyjacielem mieszkających tam wężów. Las ten został jednak spalony przez głodny Ogień dzięki Krysznie i Ardżunie, którzy udzielili Ogniowi pomocy w walce z Indrą, otrzymując w zamian w darze swoją słyną broń, łuk Gandiwę i dysk Sudarśana. Ardżuna uzyskał również swój wojenny rydwan.

M

Madrasowie, Madrowie, Madrakowie: ród zamieszkujący Madrę, z którego wywodziła się druga żona króla Pandu, Madri.

Madri: druga żona króla Pandu, matka Nakuli i Sahadewy.

Magadha: królestwo i stolica kraju rządzonego przez króla Dżarasamdhę.

Mahabharata: hinduska epika.

Mahabhisa: król z dynastii słonecznej, na którego bóg Brahma rzucił klątwę ponownych narodzin, z powodu jego nieumiejętności opanowania pożądania na widok bogini Gangi i który narodził się ponownie na ziemi, przybierając formę króla Śamtanu z dynastii księżycowej.

Mainaka: góra, otoczona jeziorem Bindu, gdzie bogowie i demony asury składają ofiary.

Maja: demon, który wyskoczył podczas pożaru Lasu Khandawa z miejsca, gdzie mieszkał wąż Takśaka i któremu Ardżuna podarował życie. Z wdzięczności za uratowane życie na prośbę Kryszny zbudował Gmach Zgromadzeń dla Króla Prawa.

małżeństwo w stylu gandharwów: jeden z ośmiu typów małżeństwa w kaście wojowników, bazujący na wzajemnej miłości od pierwszego wejrzenia z pominięciem religijnych rytów i obecności rodziny.

Mandapala: bramin, ojciec czterech ptaszków Śarngaka.

Mandara: mityczna góra w Himalajach użyta przez bogów i demony do ubijania oceanu jak mleka w celu wyprodukowania eliksiru nieśmiertelności, znajdująca się po wschodniej stronie góry Meru, opisywana jako góra wygięta w kształcie łuku o dwóch wierzchołkach.

Mandawia: bramin, który rzucił na boga Prawa, Dharmę, klątwę narodzin na ziemi z łona służącej.

Manu: półbóg, którego linia wywodzi się od boga umarłych Jamy; praojciec ludzkości, która narodziła się z niego w trzech kastach: wojowników, braminów i pospólstwa.

Marutta: jeden z królów, który zdobył tytuł suwerena dzięki swemu bogactwu.

Marutusi: bogowie burzy, towarzyszący Indrze.

Mathura: starożytne miasto (obecnie jedno ze świętych miast Indii i miejsce licznych pielgrzymek) związane z legendami o narodzinach i życiu Kryszny. Zgodnie z tymi legendami oryginalnie było stolicą królestwa należącego do rodu Jadawów, która w obronie przed wrogami została przeniesiona przez Krysznę do Dwaraki, gdzie wszyscy Jadawowie, przeklęci przez żonę króla Dhritarasztry, Gandhari, wyginęli w wyniku wewnętrznych waśni, a miasto zostało zatopione przez fale oceanu.

Menaka: niebiańska nimfa apsara, matka Śakuntali.

Meru: mityczna złota góra, ozdobiona drogimi kamieniami, znajdująca się w centrum wszechświata i będąca jego osią. Osadzona w regionie podziemnym przenika sferę ziemską i sięga szczytem najwyższych niebios. Na jej wierzchołku znajduje królestwo Indry. Otaczają ją trzy strzeliste szczyty: Gandhamadana, Triśringa, Makaragiri.

N

Nahusza: król z dynastii księżycowej, wnuk króla Pururawasa, ojciec króla Jajatiego. Przeklęty za swoją pychę przez mędrca Agastję musiał żyć na ziemi w ciele wielkiego węża boa. Został uwolniony od klątwy dzięki rozmowie o duszy z Judhiszthirą, gdy w swe sploty złapał Bhimę.

Nakula i Sahadewa: bliźniacy, najmłodsi z pięciu braci Pandawów, synowie drugiej żony Pandu, Madri, których otrzymała od boskich bliźniaków Aświnów dzięki użyciu świętej mantry, którą jednorazowo obdarowała ją Kunti.

Nandini: spełniająca wszystkie życzenia święta krowa, należąca do bramina Wasiszty. Dostarczała mu mleka potrzebnego w rytach ofiarnych i zasłynęła z tego, że obroniła go przed wojskiem Wiśwamitry. Pewnego dnia została mu ukradziona przez jednego z ośmiu bogów Wasu, którzy za karę musieli narodzić się na ziemi z ludzkiego łona.

Nara (człowiek): w niektórych źródłach pierwotny człowiek na usługach boga Wisznu, noszący jego łuk; w Mahabharacie imię starożytnego mędrca, który odrodził się Ardżunie.

Narada: starożytny mędrzec, syn Brahmy.

Narajana (Purusza, siedziba istnień): w Mahabharacie imię używane w odniesieniu do Kryszny, za którym kryje się rozwijana tam stopniowo teologia jednego boga. W pierwszych dwóch księgach Kryszna jest identyfikowany ze starożytnym mędrcem, Narajaną, który narodził dawno temu na ziemi i który mając za swego towarzysza Narę (z którym jest identyfikowany Ardżuna) udał się do pustelni zwanej Badari, aby praktykować tam umartwienia z myślą o ustanowieniu autorytetu dharmy (Prawa) na ziemi. Mędrcy ci z kolei są uważani za inkarnacje Najwyższego Boga (różnie nazywanego), który jest jeden bez drugiego, jest Najwyższym Puruszą, niepoznawalnym dla zmysłów, oraz jego dostępnymi dla zmysłów manifestacjami.

Narajana, Wisznu, Najwyższa Osoba: terminy wymienne opisujące obrońcę bogów i pogromcę demonów.

Nara-Narajana: para starożytnych mędrców, która narodziła się kiedyś na ziemi jako inkarnacja istotnych aspektów Najwyższego Boga, który jest jeden i która odrodziła się ponownie w formie Kryszny i Ardżuny.

Nila: król południowego królestwa, którego bronił Ogień.

Niszadowie: rybacy służący za pokarm Garudy w czasie jego wyprawy do nieba, aby zdobyć na prośbę wężów eliksir nieśmiertelności.

O

ofiara koronacyjna (radżasuja): królewska ofiara, poprzez którą, król zyskuje status suwerena, Indry wśród królów, króla królów, lub imperatora. Ryt ten wymaga od aspirującego do pozycji imperatora króla uzyskania od innych królów zgody na podporządkowanie się i w związku z tym niesie w sobie niebezpieczeństwo, że zamiast umocnienia królewskiej władzy przyniesie konflikt. Choć Mahabharata o tym nie wspomina, jednym z ceremonialnych elementów samego rytu jest rytualna gra w kości przez aspirującego do pozycji imperatora króla. Jeżeli założymy, że ryt królewski, choć niesie ze sobą groźbę konfliktu, ma na celu obronę króla przed niezgodą oraz legalizację jego pozycji, to obecność tej gry w rycie możemy zinterpretować jako rytualne zabezpieczanie króla przed sytuacją, którą ta gra reprezentuje, gdzie wygrana nie zależy od walorów wojownika i jego prawości, lecz od umiejętności przechytrzenia przeciwnika.

Ogień, ogień: Agni, bóg ognia.

ogień ofiarny: ogień był jednym ze sposobów komunikowaniu się człowieka z bogami (innymi sposobami było komunikowanie się za pośrednictwem wody lub powietrza), wiążąc świat ludzki ze światem boskim. Był nazywany nosicielem ofiary i ustami bogów. Rytualne reguły wymagały najczęściej obecności trzech ogni. To, co było wlewane do ognia, stawało się święte dzięki spaleniu i w formie dymu unosiło się wprost do nieba. Noszenie ofiary było dobroczynnym aspektem ognia ofiarnego, który miał również aspekt niszczący i mógł spalić wszystko. Zgodnie z Mahabharatą, ten niszczący aspekt był rezultatem klątwy mędrca Bhrigu.

Ogień o Głowie Klaczy: ogień pojawiający się w północnej części oceanu, nazywany ogniem ofiarnym, do którego bóg oceanu, Waruna, wrzuca swoją ofiarę. Jest również nazywany ogniem Wadawa i jest uważany za najbardziej przerażającą formę ognia, ukrytą pod wodą oceanu i zawsze gotową do zniszczenia świata. Za jego źródło uważa się gniew, który bramin Aurwa wrzucił do oceanu.

P

Paila: bramin i mędrzec spełniający podczas ofiary koronacyjnej Judhiszthiry funkcję hotara.

Pandawowie: pięciu synów króla Pandu: Judhiszthira, Bhima, Ardżuna, Nakula i Sahadewa. Trzech pierwszych zostało uzyskanych przez Kunti od boga Prawa-Dharmy, boga wiatru Waju i króla bogów-Indry dzięki świętej mantrze, którą otrzymała w darze od bramina Durwasasa. Bliźniacy Nakula i Sahadewa byli synami Madri, których otrzymała od boskich bliźniaków Aświnów, używając mantry, którą jednorazowo na prośbę Pandu obdarowała ją Kunti. Faktycznie Pandawowie są widziani nie tylko jako synowie bogów, ale również jako inkarnacje pięciu kopii Indry, który został ukarany za swoją pychę przez boga Śiwę i zmuszony do narodzin na ziemi w śmiertelnej formie pięciu Pandawów. Ponadto Ardżuna, występując w parze z Kryszną, jest uważany inkarnację starożytnego mędrca Nary, który towarzyszył ongiś Narajanie i obecnie narodził się ponownie na ziemi w formie Kryszny. Ardżuna w parze z Kryszną, jako Nara i Narajana,  są  ucieleśnieniem istotnych aspektów Wisznu.

Pandu: król Hastinapury z dynastii księżycowej; młodszy syn mędrca Wjasy z Ambaliką (wdową po Wikitrawirji, synu króla Śamtanu i Satjawati); brat króla Dhritarasztry i Widury; mąż Kunti i Madri; ojciec Pandawów. Zmarł wcześnie z powodu klątwy ascety Kimdamy, który żył w formie jelenia i został przez niego zabity podczas kopulacji. W drodze do świata umarłych towarzyszyła mu jego młodsza żona Madri.

Pańcalowie: lud i kraj rządzony przez króla Drupadę.

Pańcadżanja: koncha, która wyłoniła się z ubijanego oceanu.

Paraśara: bramin i pielgrzymujący pustelnik, syn Śaktiego, wnuk mędrca Wasiszty, ojciec Wjasy, którego otrzymał od Satjawati w zamian za uwolnienie jej od rybiego zapachu. Był jedynym z potomków Wasiszty, który nie został pożarty przez króla Kalmasapada, opętanego przez rakszasę, gdyż był ukrywany przez dwanaście lat przez matkę w jej łonie. Nie mogąc uwolnić się od swojego słusznego gniewu, chciał spalić wszystkich rakszasów, lecz ostatecznie pozbył się swojego gniewu, wrzucając go do oceanu.

Paraśurama: bramin-wojownik z rodu Bhrigu (zwany z tego względu również Bhargawa), syn bramina o imieniu Dżamadagni i księżniczki Renuki, jedna z awatar boga Wisznu. W rewanżu za zabicie jego ojca bramina przez królewskich synów, dwadzieścia jeden razy wybił do nogi wszystkich mężczyzn z kasty wojowników, wypełniając ich krwią pięć jezior i pozostawiając przy życiu jedynie ich żony.

Parikszit: król Hastinapury z dynastii księżycowej; syn Abhimanju i Uttary; wnuk siostry Kryszny Subhadry i Ardżuny; jedyny przedstawiciel młodszej generacji Pandawów, który dzięki cudownej mocy Kryszny przeżył w łonie matki apokaliptyczną bitwę Pandawów z Kaurawami, zapewniając kontynuację ich rodu.

Paurawowie: potomkowie króla Puru z dynastii księżycowej.

Pradżapati (stwórca potomstwa, stwórca żywych istot): uosobienie źródła bycia. W pismach wedyjskich był to bóg uosabiający siłę, która sama z siebie tworzy wszystkie żywe istoty, później było to określenie używane w odniesieniu do różnych bogów i mędrców zaangażowanych w stwarzanie świata. Siła stwarzającą świat była różnie identyfikowana w różnym piśmiennictwie i w różnym okresie historycznym. W pismach wedyjskich była to ofiara. W hymnach Rigwedy Pradżapati jest tym, który sam siebie złożył w ofierze, aby dostarczyć bogom materiału do stwarzania świata, jak i sposobu na jego zdobywanie i odtwarzanie. Siłą stwarzająca był również tapas (gorąco, bramińskie umartwienia) i mowa (wak). W Mahabharacie określenia Pradżapati używa się w odniesieniu do tych, którzy są zaangażowani w zaludnianie świata, czasami jest to Daksza, kiedy indziej Brahma lub starożytni mędrcy (riszi) i potomkowie Brahmy, jak na przykład Kaśjapa. W tym ostatnim przypadku liczba Pradżapatich się mnoży i jest ich tylu, ilu jest riszich.

Pramadwara: żona bramina Ruru.

Pratipa: król Hastinapury, ojciec króla Śamtanu.

Prawo: jeden z terminów użytych umownie w tym tłumaczeniu jako odpowiednik sanskryckiego słowa dharma, które jest praktycznie nieprzetłumaczalne. Inne używane tu terminy to prawość, religia, święty obowiązek; cnota, moralność, dobre postępowanie.

pudża: rytuał oddawania czci bogom.

Pulastja: mędrzec, syn Brahmy, z którego zrodziły się demony rakszasowie.

Puloma: żona bramina Bhrigu; matka mędrca Cjawany.

Puloman: demon z gatunku rakszasów, który chciał uprowadzić Pulomę.

Purokana: minister Durjodhany, który na jego rozkaz zbudował dla Pandawów pałac-pułapkę w Waranawecie, gdzie Pandawowie udali się na rozkaz króla Dhritarasztry, którą zamierzał podpalić, powodując ich śmierć.

Puru: syn króla Jajatiego, który mimo tego, że był najmłodszy, został mianowany przez ojca następcą tronu w nagrodę za to, że zgodził się oddać mu na jakiś czas swoją młodość.

Pururawas: ziemski król żyjący w najstarszym eonie zwanym kritajuga, zapoczątkowujący dynastię księżycową. Jest uważny za potomka Dakszy Pradżapatiego w siódmym pokoleniu. Narodził się z ósmego syna Manu o imieniu Ila, który był zarówno jego ojcem, jak i matką. Jego żoną była apsara Urwasi, za którą podążył do nieba, przynosząc na ziemię z regionu gandharwów trzy ognie ofiarne. Nahusza jest uważany za jego wnuka.

Putana: demonka, która próbowała zabić małego Krysznę, karmiąc go swym zatrutym mlekiem.

R

Radha: żona królewskiego woźnicy w Hastinapurze Adhirathy i przybrana matka Karny.

Rahu: jeden z danawów, który przybrawszy boską postać pił eliksir nieśmiertelności, który wyłonił się z ubijanego przez bogów i demony oceanu. Jest uważany za tego, który połyka cyklicznie słońce i księżyc z zemsty za to, że zdradziły bogom, że jest demonem.

rakszasa: rodzaj demonów żywiący się ludzkim mięsem.

rakszini: demon rodzaju żeńskiego.

riszi (mędrzec): termin używany w odniesieniu do starożytnych mędrców, natchnionych poetów i śpiewaków, którzy w rezultacie intensywnej medytacji dotarli do Prawdy, wypowiadając ją w hymnach. Oni też należeli do pierwszych, którzy potrafili składać bogom ofiary. Zalicza się do nich najczęściej następujących synów lub wnuków Brahmy: Angiras, Atri, Bharadwaja, Bhrigu, Daksza, Dżamadagni, Gorama, Kaśjapa, Kratu, Marici, Pulastja, Wasiszta, Wiśwamitra, Pulaha. Wymienieni nie wyczerpują jednak omawianej kategorii.

Rohini: żona Wasudewy i matka Balaramy.

Rudrowie: bogowie burzy, którzy podobnie jak Marutusi towarzyszą Indrze.

Rukmini: pierwsza żona Kryszny, którą chciał również poślubić król Sziśupala, zacięty wróg Kryszny.

Ruru: bramin przemieniony dzięki klątwie w jaszczurkę.

Ruru: syn Pramatiego, potomek w trzecim pokoleniu Cjawany, syna Bhrigu, który uwolnił bramina Ruru od bycia jaszczurką.

rydwan Ardżuny: rydwan, który Ardżuna otrzymał od Ognia, aby pokonać Indrę, broniącego Lasu Khandawa przed spaleniem. Został stworzony dzięki umartwieniom Pradżapatiego i zmontowany przez boga Somę i był nie do zniszczenia ani przez bogów, ani przez demony. Wyróżniał się tym, że był ozdobiony proporcem ze znakiem małpy Hanumana i ciągniony przez w konie hodowane przez boskich muzyków gandharwów.

S

Samwarana: król z linii Bharata, jeden z odległych przodków Pandawów, który poślubił córkę boga słońca Tapati.

Sandżaja: woźnica króla Dhritarasztry.

Sarama: boska suka, zwiastun Indry.

Satjaki: królewicz z rodu Wrisznich.

Satjawati: córka króla kraju Czediów, Uparikary i bliźniacza siostra Matsji, która z powodu swego rybiego zapachu została oddana na wychowywanie królowi rybaków. Była drugą żoną Śamtanu, króla Hastinapury, z którym miała dwóch synów Citrangadę i  Wikitrawirję. Jej przedmałżeńskim synem był bramin Wjasa, którego dała mędrcowi Paraśuramie w zamian za pozbycie się swojego rybiego zapachu.

Saunaka: bramin, który słucha opowiadania Mahabharaty przez poetę-śpiewaka Ugraśrawasa podczas dwunastoletniej sesji ofiarnej w Lesie Naimisza, zadając mu liczne pytania. Odpowiedzi na te pytania zostały włączone do Mahabharaty.

Snataka: nazwa braminów, którzy właśnie ukończyli swoją edukację.

soma: eliksir nieśmiertelności uzyskany w wyniku ubijania oceanu przez bogów i demony lub napój bogów uzyskiwany podczas rytuałów ofiarnych z wyciskania rośliny zwanej somą.

Soma: bóg księżyc.

Somaśrawajana: bród Gangesu, gdzie Pandawowie spotkali króla gandharwów, który po pokonaniu go przez Ardżunę został jego przyjacielem.

Somaśrawas: domowy kapłan króla Dźanamedźaji, zrodzony z matki węza i bramina Śrutaśrawasa.

strażnicy świata: Indra, Waruna, Kubera, Jama.

Subala: król Gandharów, ojciec Gandhari, która była żoną niewidomego króla Dhritarasztry oraz Śakuniego.

Subhadra: córka Wasudewy, młodsza siostra Kryszny i Balaramy, druga żona Ardżuny, matka Abhimanju.

Sudarśana: dysk boga Wisznu.

Sunda i Upasunda: nierozłączni bracia demony asury, którzy dzięki darom otrzymanym od Brahmy pokonali bogów i zdobyli panowanie nad światem i którzy zabili się nawzajem, nie potrafiąc się podzielić Tilottamą.

Surja: bóg słońca.

swajamwara: festiwal wyboru męża przez córkę wojownika.

Swetaka: król, którego ofiarny rytuał unieszczęśliwił Ogień, powodując jego niestrawność.

Sziśupala: król Czediów, zabity przez Krysznę podczas ofiary koronacyjnej Judhiszthiry. Jest uważany za jedną z inkarnacji wielkiego króla demonów gigantów z gatunku asurów zwanych dajtjami, syna córki Dakszy, Diti, który rodzi się na ziemi podczas kolejnym eonów i jest zabijany przez kolejne wcielenia (awatary) Wisznu. W poprzednich eonach Wisznu w formie Narasimha (człowiek-lew) zabił go, gdy przybrał formę króla o imieniu Hiranjakaszipu, a w formie Ramy zabił go, gdy przybrał formę demona Rawana. Obecnie Wisznu w formie Kryszny zabiła go, gdy przybrał formę króla Sziśupali.

szudra: członek najniższej  z czterech kast. Pozostałe kasty to: bramini, wojownicy (kszatrija) i waiśjowie.

Ś

Śakti: bramin, syn mędrca Wasiszty, ojciec bramina Paraśary, zjedzony przez rakszasę Kimkarę, który opętał króla Kalmasapadę.

Śakuni: syn króla Gandharów o imieniu Subala, brat żony króla Dhritarasztry Gandhari, wuj Durjodhany i jego zły duch. Był hazardzistą i mistrzem w grze w kości, który zastępując Durjodhanę w grze, przyniósł Judhiszthirze przegraną. Jest uważany za inkarnację Dwapary opisywanego w Mahabharacie jako ten, który wchodzi w kości do gry, powodując przegrywający rzut i który pojawia się w parze z bóstwem-demonem Kali. Kali narodził się w formie Durjodhany, i stąd para Śakuni i Durjodhana jest uważana za wcielenie pary Dwapary i Kali. Dwaparę uważa się niekiedy za ucieleśnienie dwaparajugi, nazywanej dwójkowym rzutem w grze w kości.

Śakuntala: córka apsary Menaki i Wiśwamitry, który z urodzenia był królem, lecz widząc potęgę duchową mędrca Wasiszty, zapragnął zostać braminem, zaadaptowana i wychowana jak córka przez mędrca Kaśjapę. Żona króla Hastinapury, Duhszanty i matka Bharaty, założyciela królewskiej dynastii Bharatów.

Śalja: król Madraków, brat drugiej żony króla Pandu, Madri.

Śalwa: władca królestwa Śalwy, który zamierzał poślubić Ambę, jedną z trzech córek króla Benarów (Kasi) porwanych przez Bhiszmę podczas ich festiwalu wyboru męża z zamiarem oddania ich za żony Wikitrawirji. Bhiszma, gdy dowiedział się, że Amba wybrała Śalwę na męża, odesłał ją z powrotem, lecz on ją odrzucił jako osobę zanieczyszczoną przez kontakt z innym mężczyzną, nakazując Bhiszmie, aby sam wziął ją za żonę. Ponieważ Bhiszma nie mógł tego uczynić, bo przysiągł celibat, Amba nie mogła już znaleźć męża i włócząc się po świecie przysięgła mu zemstę.

Śamtanu: król Hastinapury z dynastii księżycowej, syn króla Pratipy. Jego żonami były bogini Ganga, która przybrała ludzką postać, aby móc cieszyć się miłością króla Mahabhisy z dynastii słonecznej, którego inkarnacją był król Śamtanu, oraz Satjawati córka Uparikary. Jego synami byli Bhiszma, Citragada i Wikitrawirja. Był pradziadkiem Dhritarasztry, Pandu i Widury, oraz prapradziadkiem Pandawów i Kaurawów.

Śarmistha: córka Wrszaparwana, króla asurów, przyjaciółka i niewolnica Dewajani, matka Druhju, Anu i Puru, których ojcem był król Jajati.

Śarngaka: cztery ptaszki o imionach Dżaritari, Sariszarkwa, Stambamitra, Drona, synowie bramina Mandapali, którzy dzięki swej modlitwie i modlitwie swego ojca, uratowali się z pożaru Lasu Khandawa.

Śesza (Ananta): wąż asceta, który opuścił swoją matkę Kadru i braci, których zachowania nie potrafił zaakceptować i udał się do lasu, aby praktykować umartwienia. Zadowolony z niego Brahma obdarował go wieczną prawością i nakazał mu utrzymywać w swoich splotach chwiejącą się ziemię, aby się nie trzęsła i zapewnić jej w ten sposób stabilność.

Śiwa (Sziwa): Najwyższy Bóg; Bóg bogów.

Śrutasena, Ugrasena i Bhimasena: bracia króla Dźanamedźaja, którzy pobili syna suki Saramy.

Śrutaśrawas: bramin, ojciec Somaśrawasa.

Śringin: bramin, który rzucił klątwę na króla Parikszita za to, że zawiesił ciało martwego węża na ramionach jego ojca.

Śukra (jasny): nauczyciel i kapłan demonów asurów, syn Bhrigu, wnuk Brahmy, ojciec Dewajani. Ze względu na swoją przynależność do rodu Bhrigu jest zwany również Bhargawa. Na niebie jest reprezentowany przez planetę Wenus.

Śura: władca Mathury, królestwa Jadawów; ojciec Kunti (żony Pandu i matki Pandawów) i Wasudewy (ojca Kryszny, Balaramy i Subhadry).

T

Takśaka: król wężów, który zrealizował klątwę młodego bramina Śringina i zabił króla Parikszita swym ukąszeniem, wywołując tym zemstę króla Dźanamedźaja w formie rytualnej masakry wężów.

Tapati: córka boga słońca, która poślubiła króla Samwaranę.

Tilottama: niezwykłej urody kobieta, skupiająca na sobie wszystkie żądze, stworzona na rozkaz Brahmy przez architekta wszechświata Wiśwakarmana, aby skłócić między sobą dwóch braci asurów Sundę i Upasundę, którzy zdobyli panowanie nad wszechświatem.

Tokarz Koła: ten kto buduje i obraca koło istnienia.

trzy światy: niebo, ziemia i powietrze-przestrzeń między nimi.

U

Ugrasena: król królestwa Jadawów, Mathury, który najpierw zdobył władzę na mocy zrzeczenia się prawa do tronu przez Wasudewę (syna wodza Jadawów Śury), który zajął się hodowlą krów. Został następnie pozbawiony władzy i osadzony w więzieniu przez swego syna, demona Kansę, i osadzony ponownie na tronie przez Krysznę, który zabił Kansę.

Ugraśrawas: poeta-śpiewak, który opowiada Mahabharatę braminom prowadzącym dwunastoletnią sesję ofiarną w Lesie Naimisza.

Ukkaihśrawas: koń, który wyłonił się z ubijanego oceanu.

Ukryta Przyczyna i Wieczny Sprawca: według Mahabharaty powstawanie świata wynikło z zadziałania niepoznawalnej bezpośrednio Przyczyny, która objawia się mędrcom w formie Brahmana, którą określa się także jako Wielkie Jajo, nasienie żywych istot. Mahabharata identyfikuje ją z osobą Kryszny, starożytnym mędrcem Narajaną, śmiertelnym aspektem boga Wisznu, który cyklicznie pojawia się na ziemi w formie tzw. awatar, Człowiekiem wychwalanym w Rigwedzie.

Ulupi: córka króla wężów o imieniu Kaurawja zakochana w Ardżunie.

Uma: jedno z imion żony Śiwy.

Upajadża: bramin, młodszy brat Jadży, potomek bramina Kaśjapy.

Uparikara: król Czediów, potomek w późniejszych pokoleniach króla Puru, ojciec Satjawati.

Urwasi: nimfa apsara, żona króla Pururawasa.

Utanka: bramin, uczeń bramina Wedy, poszukujący zemsty na królu wężów Takśaku.

W

Waisampajama: poeta-śpiewak, który po raz pierwszy opowiedział Mahabharatę podczas Ofiary Węża króla Dźanamedźaji.

Walakhiljowie: święci asceci, którzy nie byli więksi od kciuka. Obrażeni przez Indrę chcieli go ukarać, rzucając klątwę, że na świecie narodzi się drugi Indra, lecz na prośbę Kaśjapy złagodzili swoją klątwę, zgadzając się na to, że drugi Indra nie narodzi się wśród bogów, lecz wśród ptaków, powodując narodziny Garudy.

Waranaweta: miasto, do którego zostali podstępnie zesłani Pandawowie.

Warga: jedna z pięciu boskich nimf apsar uwolniona przez Ardżunę od klątwy bycia krokodylem.

Waruna: bóg oceanu.

Wasiszta: mityczny mędrzec, zaliczany do grupy siedmiu starożytnych mędrców (saptariszi). W Mahabharacie jest opisywany jako syn boga oceanu Waruny, choć w innych źródłach jest nazywany synem Brahmy. Jego żoną była Arundhati, słynąca ze swojej pobożności. Do niego należała boska krowa Nandini, która dostarczała mu mleka potrzebnego jako dar ofiarny i zasłynęła z tego, że obroniła go przed wojskiem króla Wiśwamitry, który poznawszy jego bramińską potęgę zapragnął stać się braminem i przewyższyć go zdobytą siłą.

Wasu: ośmiu bogów o imionach: Dhara, Dhruwa, Soma, Ahas, Wiatr, Ogień, Pratjusa, Prabhasa. Pewnego dnia ukradli mędrcowi Wasiszcie jego krowę Nandini i skutkiem jego klątwy musieli narodzić się na ziemi z ludzkiego łona. Zgodziła się ich urodzić bogini Ganga, która przybrała ludzką postać, aby móc się cieszyć miłością króla Mahabhisy (w formie króla Śamtanu) i obiecała im, że skróci ich pobyt na ziemi, topiąc ich w swoich wodach. Utopiła siedmiu ze swoich synów zaraz po urodzeniu, pozostawiając przy życiu jednego, który zasłynął na ziemi pod imieniem Bhiszma.

Wasudewa: potomek rodu Jadawów; syn władcy Mathury, Śury; zrzekł się swoich praw do tronu na rzecz Ugraseny i sam zajął się hodowlą krów; minister Kansy, który pozbawił Ugrasenę władzy; brat Kunti, mąż Dewaki, ojciec Kryszny, Balaramy i Subhadry.

Wasuki: wąż, dowódca wężów, swymi splotami posłużył bogom jako sznur służący do obracania górą podczas ubijania oceanu. Aktywnie zadbał o spowodowanie narodzin wybawcy wężów Astiki, który przerwał Ofiarę Węża króla Dźanamedźaji. .

Wedy: święte hinduskie księgi.

Wibhawasu i Supratika: dwaj bracia bramini, którzy przemieli się w słonia i żółwia i zostali zjedzeni przez Garudę.

Widura: królewski doradca króla Dhritarasztry; częściowa inkarnacja boga Prawa Dharmy; syn bramina Wjasy i służącej królowej Ambiki.

Wielkie Jajo: boska przyczyna stworzenia świata; niewyczerpane nasienie wszystkich istot.

Wikarna: młodszy syn króla Dhritarasztry i młodszy brat Durjodhany, który wsławił się swą mową dowodzącą, że Draupadi nie została przegrana w kości.

Wikitrawirja: młodszy syn króla Śamtanu i Satjawati, wcześnie zmarły mąż Ambaliki i Ambiki, które dzięki Wjasie miały trzech synów: Dhritarasztrę, Pandu i Widurę.

Winata: córka Dakszy Pradżapatiego; żona mędrca Kaśjapy; rywalka i siostra Kadru; matka Garudy i Aruny.

Wisznu (Narajana): Najwyższy Bóg; obrońca bogów i zabójca wrogów bogów.

Wiśwakarman: boski architekt.

Wiśwamitra: zwany również Kauśika (od imienia swego dziadka Kauśiki) był synem króla Gadhi i walecznym wojownikiem, który po spotkaniu z mędrcem Wasisztą i rozpoznaniu, że bramin przewyższa swoją potęgą wojownika, zapragnął zdobyć status bramina dzięki surowej ascezie i przewyższyć siłą Wasisztę. Był ojcem Śakuntali, której matką była apsara Menaka wysłana przez Indrę do Wiśwamitry, aby swym urokiem wzbudzić w nim pożądanie i przerwać jego silną ascezę, której skutków Indra się obawiał.

Wiśwawasu: król gandharwów.

Wiwaswat (Surja): bóg słońca.

Wjasa: zwany również Kryszną i innymi imionami, mityczny mędrzec i autor Mahabharaty; syn ascety Paraśary, który otrzymał go od Satjawati w zamian za uwolnienie jej od rybiego zapachu. Na prośbę Bhiszmy i swej matki Satjawati dał Ambalice i Ambice, wdowom po wcześnie zmarłym Wikitrawirji, trzech synów, Dhritarasztrę, Pandu i Widurę, ratując królewską dynastię Bharatów przed wygaśnięciem.

Wriszni: gałąź Jadawów, w której narodził się Kryszna, wywodząca się od Wriszni, który był jednym z synów Satwata, należącego do potomstwa Jadu (syna króla Jajati). Śura, ojciec Wasudewy (ojca Kryszny) był synem jednego z synów Wriszni.

Wrszaparwana: król demonów asurów, ojciec Śarmisthy.

Wrtra: demon zabity przez króla bogów Indrę.

Indeks imion

A

Abhimanju, Adhiratha, Aditi, Aditjowie, Adrika, Agastja, agneja, Agniweśja, Airawata, Ajodhja, Akupara, Amba, Ambalika, Ambika, Angaraparna, Anu, apsary, Ardżuna, Aruna, Astika, asury (asury, danawowie, dajtjowie), Aśwasena, Aśwatthaman (rżenie konia), Aświnowie, Aurwa

B

Baka, Balarama, Bhagiratha, Bharadwadża, Bharata, Bharatowie, Bhima, Bhiszma, Bhogawati, Bhrigu, Brahma, Brahman, Brihadratha, Brihaspati

C

Citragada, Citrangada, Citraratha (park), Citraratha (ze wspaniałym rydwanem), Citrawahana, Cjawana, Czedowie (Czediów)

D

Dagdharatha (ze spalonym rydwanem), dajtja, dajtjowie, Daksza, danawa, danawowie, dasjusowie, Dewajani, Dewaki, Dhanwantari, dharma (Prawo), Dharma (bóg Prawa), Dhaumja, Dhrisztadjumna, Dhritarasztra, Draupadi, Drona, Druhju, Drupada, Duhszanta, Duhśasana, Durjodhana, Durwasas, Dwaipajana, Dwapara, Dwaraka, Dźanamedźaja, Dżara, Dżarasamdha, Dżaratkaru, Dżarita

E

Ekaczakra, Ekalawja, Elapatra

G

Gadhi Gandhari, gandharwa, gandharwowie, Gandiwa, Ganga, Gangadatta, Garuda, Gautama, Gautami o imieniu Dżatila, Ghatotkaka, Girika

H

Hamsa (i Dibhaka), Hariścandra, Hastinapura, Hidimba, Himawat

I

Ikszwaku, Ila, Indra, Indraprastha

J

Jadawi, Jadawowie, Jadu (i Turwasu), Jadża, Jajati, Jajnawalkja, jaksza, jakszowie, Jama, Jauwanaswa, Judhiszthira

K

Kaća, Kadru, Kailasa, Kali, Kalmasapada, Kandakauśika, Kansa, Karna (Radheja), Kartawirja, Karttikeja, Kaśjapa, Kaurawja, Kauśika, Kaurawowie, Khandawa, Kimdama, Kimkara, Kimkarowie, Król Prawa (Król Dharma, Dharmaradża), Krypa, Krypi, Kryszna, Kryszna Wasudewa, kszatrija, Kubera, Kunti, Kurukszetra, kuśa

L

Lakszmi, Lapita

M

Madri, Magadha, Mahabhisa, Mainaka, Maja, Mandapala, Mandara, Mandawia, Manu, Marutta, Marutusi, Mathura, Menaka, Meru, Matsja (Matsji)

N

Nahusza, Nakula, Nandini, Nara (człowiek), Narada, Narajana (poruszający wodami), Nila, Niszadowie

O

ogień o głowie klaczy (Ogień o Kobylej Głowie ?)

P

Paila, Pandawowie, Pandu, Pańcadżanja, Pańcalowie, Paraśara, Paraśurama (Bhargawa), Parikszit, Paurawowie, Pradżapati, Prahlada, Pramadwara, Pratipa, Prawo, Pulastja, Puloma, Puloman, Purokana, Puru, Pururawas

R

Radha, Rahu, rakszasa, rakszasowie, rakszini, Rohini, Rudrowie, Rukmini, Ruru

S

Sahadewa, Samwarana, Sandżaja, Sarama, Satjawati, Skanda, saptariszi, soma, Soma, Somaśrawajana, Somaśrawas, Subalowie, Subhadra, Sunda (i Upasunda), Surja, Swajamwara, Swetaka, Sziśupala

Ś

Śakti, Śakuni, Śakuntala, śala, Śalja, Śalwa, Śamtanu, Śarmistha, Śarngaka, Śaunaka, Śesza (Ananta), Śiwa, Śringin, Śrutaśrawas, Śukra, Śura

T

Takśaka, Tapati, Tilottama

U

Ugrasena, Ugraśrawas, Ukkaihśrawas, Ulupi, Upajadża, Uparikara, Urwasi, Utanka

W

Waisampajama, Walakhiljowie, Waranaweta, Warga, Waruna, Wasiszta, Wasu (imię króla), Wasu (bogowie), Wasudewa, Wasuki, Weda (bramin), Wedy, Wibhawasu (i Supratika), Widura, Wikarna, Wikitrawirja, Winata, Wirokana, Wisznu, Wiśwakarman, Wiśwamitra, Wiśwawasu, Wiwaswat (Surja), Wjasa, Wrszaparwana, Wrtra

Table of Contents

Słowo od opowiadającego

Księga I (Adi Parva)

Synopsis

Opowieść 1: Rytualna masakra wężów króla Dźanamedźaja

Opowieść 2: Dynastia księżycowa

Opowieść 3: Grzech króla Mahabhisy

Opowieść 4: Ziarna namiętności

Opowieść 5: Płonący pałac Pandawów

Opowieść 6: Narodziny pięknej Draupadi

Opowieść 7: Obrona przed skutkami żądzy i gniewu

Opowieść 8: Pięciu mężów Draupadi

Opowieść 9: Zdobycie władzy przez Króla Prawa

Opowieść 10: Obrona przed skłócającą erotyczną miłością

Opowieść 11: Walka z bogami o Las Khandawa

Księga II (Sabha Parva)

Opowieść 12: Budowanie Imperium Króla Prawa

Opowieść 13: Zadedykowanie ofiary koronacyjnej Krysznie

Opowieść 14: Upadek Króla Prawa

Opowieść 15: Triumf żądzy i przemocy

Opowieść 16: Zapowiedź zagłady Bharatów

Dodatki

Aneks: Pierwsze pokolenia potomków Brahmy i Dakszy

Słowniczek Mahabharaty (księgi I i II)

Indeks imion